May tatlong paraan upang basahin ang buhay ng mga santo sa site na ito. Ang una ay sundan ang Pangkalahatang Kalendaryong Romano, at basahin ang tungkol sa santo o kapistahan para sa bawat araw sa buong taon. Ang ikalawa ay gamitin ang indeks na nakaayos ayon sa alpabeto o ang search bar. Ang ikatlo ay basahin ang mga ito ayon sa pagkakasunod-sunod ng panahon, mula sa isang siglo patungo sa kasunod, upang matulungan kayong maunawaan ang bawat yugto sa kasaysayan ng Simbahan at magkaroon ng pangkalahatang pananaw kung paano ginabayan ng Espiritu Santo ang Simbahan sa bawat panahon at kultura.
Nasa ibaba ang talaan ng mga santo at kapistahan ng taong liturhiko, na nakaayos ayon sa pagkakasunod-sunod ng panahon batay sa petsa ng pangyayari, petsa ng pagkamatay ng santo, o petsa ng pagkakadagdag ng kapistahan sa Pangkalahatang Kalendaryong Romano. Para sa mga nais pag-aralan ang kasaysayan ng Simbahan at maunawaan ang pag-unlad ng misyon ng Ebanghelyo sa patnubay ng Espiritu Santo sa paglipas ng panahon, inirerekomendang gamitin ang mga dropdown menu sa ibaba.
Talaan ng mga Santo at Kapistahan Ayon sa Pagkakasunod-sunod ng Panahon:
Makukuha rin ang lahat ng pagninilay tungkol sa mga santo at kapistahan sa anyong paperback at eBook!
O kaya, sundan kami sa inyong paboritong podcast channel: Apple Podcast – Spotify – iHeart – Spreaker – Amazon Music/Audible – at marami pang iba!
Panimula sa Pagkakasunod-sunod Ayon sa Panahon
Nasa ibaba ang talaan ng mga santo at kapistahan ng taong liturhiko na nasa Pangkalahatang Kalendaryong Romano, kasama ang mga idinagdag sa kalendaryo ng Estados Unidos. Ang pagkakaayos ayon sa pagkakasunod-sunod ng panahon ay batay sa petsa ng pangyayari, petsa ng pagkamatay ng isang santo, o petsa ng pagkakadagdag ng kapistahan sa Pangkalahatang Kalendaryong Romano. Para sa mga nais pag-aralan ang kasaysayan ng Simbahan at maunawaan ang pag-unlad ng misyon ng Ebanghelyo sa patnubay ng Espiritu Santo, inirerekomenda ang pag-aaral ayon sa pagkakasunod-sunod ng panahon.
Sa simula pa lamang, mahalagang magbigay ng paalala tungkol sa pagtatakda ng mga petsa ng mga pangyayari sa apendiks na ito. Bago ang 1582, ginamit ng Simbahan ang Kalendaryong Juliano, na itinatag ni Julius Caesar noong 46 BC. Mahalaga ang kalendaryong ito sapagkat nakatulong ito sa Simbahan na matukoy ang petsa ng Pasko ng Muling Pagkabuhay taun-taon. Ang naging suliranin sa Kalendaryong Juliano ay mayroon itong pagkakamali na isang araw sa bawat 128 taon, dahil ang aktuwal na taong solar ay bahagyang mas maikli sa 365.25 araw. Noong 1582, binago ni Papa Gregorio XIII ang kalendaryo ng Simbahan, matapos ang masusing pagsangguni sa mga astronomo at matematiko, at ipinag-utos ang paggamit ng Kalendaryong Gregoriano, na tinatanggap ngayon sa buong daigdig.
Nang ipatupad ang Kalendaryong Gregoriano noong 1582, inalis ang sampung araw sa pagitan ng Oktubre 4 at Oktubre 15 sa taong iyon upang itama ang pagkakamali mula sa mga nakaraang siglo na dulot ng Kalendaryong Juliano. May dalawang katotohanang mahalagang tandaan tungkol sa Kalendaryong Gregoriano. Una, nagsisimula ang Kalendaryong Gregoriano sa taong AD 1 at, samakatuwid, itinatakda nito ang kapanganakan ni Kristo sa AD 1. Walang taong sero. Kaya, ayon sa kalendaryong ito, nang magdalawang taong gulang si Hesus, ang taon ay AD 3. Ikalawa, umasa si Papa Gregorio at ang kaniyang mga tagapayo sa pagkalkula ng isang monghe noong ikaanim na siglo na nagngangalang Dionysius Exiguus upang matukoy ang taon ng kapanganakan ni Kristo. Gayunman, dahil sa kakulangan ng maaasahang mga tala noong panahong iyon, naniniwala ang karamihan sa mga makabagong historyador na nagkamali si Dionysius Exiguus sa pagkalkula ng taon ng kapanganakan ni Hesus, na malamang ay naganap sa pagitan ng 4โ6 BC ayon sa Kalendaryong Gregoriano. Binabanggit ito sapagkat ang mga sumusunod na petsa para sa mga pangyayari sa buhay ni Kristo ay susunod sa matatawag nating โsimbolikongโ pagbilang ng mga taon sa halip na sa literal na pagbilang. Kung susundin natin ang literal na pagbilang, itatakda natin ang kapanganakan ni Kristo sa petsang 4โ6 BC, na maaaring magdulot ng kalituhan. Upang maiwasan ang kalituhang iyon, gagamitin sa pagbilang ng mga taon sa apendiks na ito ang simbolikong petsang AD 1 para sa kapanganakan ni Kristo, at lahat ng pangyayari bago at pagkatapos nito ay susunod sa tuntuning iyon.
Unang Siglo BC
Sinisimulan natin ang ating mga pagninilay sa kasaysayan ng Simbahan ayon sa pagkakasunod-sunod ng mga pangyayari sa pamamagitan ng pagninilay sa Kalinis-linisang Paglilihi sa Mahal na Birheng Maria noong mga taong 15 BC, sapagkat siya ay mga labinlimang taong gulang nang isilang niya si Jesus. Bagaman karaniwang iniuugnay ang pagsilang ng Simbahan sa pagbuhos ng Espiritu Santo noong Pentekostes, mahalagang tandaan na ang una at tuwirang pangyayaring nagbigay-daan sa pagsilang ng Simbahan ay ang Kalinis-linisang Paglilihi kay Maria, na magiging Bagong Eva at Ina ng Diyos.
Nagpapatuloy ang unang siglo BC sa pagsilang ni Maria, ang paghahandog sa kanya sa templo, ang Pagkakatawang-tao ng Anak ng Diyos sa sandali ng Pagpapahayag ng Magandang Balita, ang kanyang pagdalaw kay Isabelโang ina ni San Juan Bautistaโat ang pagsilang ni Juan.
Upang higit na makilala ang mahalagang siglong ito sa kasaysayan ng Simbahan, maaaring basahin ang mga sumusunod na pagninilay ayon sa pagkakasunod-sunod ng mga pangyayari:
Disyembre 8: Kalinis-linisang Paglilihi sa Mahal na Birheng MariaโDakilang Kapistahan (c. 15 BC)
Setyembre 8: Pagsilang ng Mahal na Birheng MariaโKapistahan (c. 15 BC)
Nobyembre 21: Paghahandog sa Mahal na Birheng MariaโPaggunita (c. 12 BC)
Marso 25: Pagpapahayag ng Magandang Balita Tungkol sa PanginoonโDakilang Kapistahan (1 BC)
Mayo 31: Pagdalaw ng Mahal na Birheng MariaโKapistahan (1 BC)
Hunyo 24: Pagsilang ni San Juan BautistaโDakilang Kapistahan (1 BC)
Unang Siglo
Walang alinlangan na ang unang siglo ang pinakamahalagang siglo sa kasaysayan ng daigdig. Noon isinilang si Jesus, ang Kanyang ina ay naging Ina ng Diyos, nabuo ang Banal na Mag-anak, at si Jesus ay โ… lumakas, napuspos ng karunungan; at sumakanya ang kagandahang-loob ng Diyosโ (Lucas 2:40). Sa unang bahagi ng unang siglo, pinagninilayan natin ang lahat ng pangyayaring bumuo sa buhay ng Anak ng Diyos bilang tao. Pinagninilayan natin ang Kanyang pagsilang, hayag na ministeryo, Pagpapakasakit, Muling Pagkabuhay, Pag-akyat sa Langit, at ang Pentekostes. Pinagninilayan din natin ang mga tao at pangyayaring naging bahagi ng buhay ni Jesus sa lupa, tulad ng paghahandog sa Kanya sa templo, ang pagdalaw ng mga Pantas, si Juan Bautista, at marami pang iba.
Pagkatapos ng Pentekostes, na naganap noong mga taong 33 ayon sa ating simbolikong sistema ng pagtatakda ng mga petsa, isinilang ang Simbahan at nagsimula ang Panahon ng mga Apostol. Nagtapos ito noong mga taong 101 sa pagkamatay ng huling Apostol, si San Juan Ebanghelista. Nakatala ang Panahon ng mga Apostol sa Mga Gawa ng mga Apostol at sa iba’t ibang sinaunang kasulatan at alamat. Detalyadong isinasalaysay sa Mga Gawa ang unang pamayanang Kristiyano sa Jerusalem, ang pagpili kay San Matias bilang kapalit ni Judas, ang pagkamartir ni Santo Esteban, at ang pagkalat ng pamayanang iyon sa buong Imperyo ng Roma at sa mga lugar sa labas nito. Matapos ang pagbabalik-loob ni San Pablo, detalyadong isinasalaysay ang gawaing misyonero nina San Pedro at San Pablo, at itinatampok naman ng iba pang mga liham sa Bagong Tipan ang mga hamon at pagpapala sa mga bagong tatag na pamayanang Kristiyano sa Jerusalem, Antioquia, Roma, Corinto, at Efeso. Ang gawain ng marami sa iba pang mga Apostol ay nalalaman pangunahin mula sa mga alamat at iba pang talambuhay na isinulat sa mas huling panahon at may pinagdududahang pagiging tunay.
Sa unang siglong ito, pinagninilayan natin ang mahahalagang pangyayari sa buhay ng Mahal na Ina, kabilang ang kanyang Pag-aakyat sa Langit at Pagpuputong ng Korona sa Langit, gayundin ang buhay at kamatayan ng mga taong malapit kay Jesus, tulad nina Santa Maria Magdalena, Santa Marta, Santa Maria, San Lazaro, at Santiago (anak ni Zebedeo), ang unang Apostol na dumanas ng pagkamartir.
Ginampanan ng lahat ng iba pang mga Apostol ang kanilang mga tungkuling apostoliko sa unang siglong ito, at lahat sila maliban kay San Juan ay dumanas ng pagkamartir. Pagsapit ng taong 64, si San Pedro, ang unang Bikaryo ni Kristo, ay naninirahan sa Roma nang simulan ng Emperador ng Roma na si Nero ang unang sistematikong pag-uusig sa mga Kristiyano. Kapwa namatay bilang martir sina San Pedro at San Pablo sa pag-uusig na iyon, gayundin ang marami pang iba na sama-samang kilala bilang mga Unang Martir ng Simbahan sa Roma.
Sa pagtatapos ng unang siglo, sa pamamagitan ng mga pagsisikap ng mga Apostol at iba pang mga alagad, lumaganap ang pananampalatayang Kristiyano sa malalayong lugar. Naitatag ang mga pamayanang Kristiyano sa iba’t ibang teritoryong nasa kasalukuyang Israel, Syria, Turkey, Hilagang Aprika, Gresya, Armenia, Iraq, Cyprus, India, at Lebanon.
Sa unang siglong ito, nagkaroon ng mga pagtatalong teolohikal at hinarap ang mga unang erehiya, gaya ng sa mga tinatawag na Judaizante at Gnostiko. Iginiit ng mga Judaizante na ang mga nagbalik-loob na Hentil ay kailangang sumunod sa Kautusang Judio, kabilang ang mga kaugaliang tulad ng pagtutuli, upang lubos na tanggapin bilang mga Kristiyano. Sa kanyang mga liham sa mga taga-Galacia at taga-Roma, itinuwid sila ni San Pablo. Ang Gnostisismo ay isang sinaunang erehiya na nagbigay-diin sa lihim na kaalaman (gnosis) para sa kaligtasan at naglahad ng isang dualistikong pananaw sa daigdig, na nagtatangi sa masamang materyal na daigdig at sa mabuting espirituwal na kaharian. Si San Ireneo, na mamamatay bilang martir sa sumunod na siglo, ay sumulat nang malawakan laban sa paniniwalang ito.
Sa pagtatapos ng unang siglo, pinatay bilang mga martir ang iba pang mga santo sa Pangkalahatang Kalendaryong Romano, kabilang ang mga layko at ilan sa mga naging kahalili ng mga Apostol bilang mga obispo. Kabilang sa kanila sina San Apolinar, San Timoteo, San Tito, San Nereo, San Aquileo, at ang ikaapat na kahalili ni San Pedro, si Papa San Clemente I, isa sa tatlong pangunahing Amang Apostoliko na nag-iwan ng dalawang mahalagang liham.
Upang higit na makilala ang mahalagang siglong ito sa kasaysayan ng Simbahan, maaaring basahin ang mga sumusunod na pagninilay ayon sa pagkakasunod-sunod ng mga pangyayari:
Enero 1: Dakilang Kapistahan ni Maria, Ina ng Diyos (AD 1)
Disyembre 25: Pagsilang ng PanginoonโDakilang Kapistahan (AD 1)
Marso 19: San Jose, Kabiyak ng Puso ng Mahal na Birheng MariaโDakilang Kapistahan
Kapistahan ng Banal na Mag-anak nina Jesus, Maria, at Jose (AD 1)
Enero 3: Ang Kabanal-banalang Ngalan ni Jesus, Malayang Paggunita (AD 1)
Pebrero 2: Paghahandog sa PanginoonโKapistahan (AD 1)
Pagpapakita ng PanginoonโDakilang Kapistahan (AD 1โ2)
Mayo 1: San Jose, ManggagawaโMalayang Paggunita
Disyembre 28: Mga Banal na Sanggol na Walang Malay, Mga Martir (c. AD 1)
Pagbibinyag sa PanginoonโKapistahan (c. 30)
Agosto 29: Ang Pagpapakasakit ni San Juan Bautista, MartirโPaggunita (c. 30 o 33)
Agosto 6: Pagbabagong-anyo ng PanginoonโKapistahan (c. 32)
Linggo ng Palaspas sa Pagpapakasakit ng PanginoonโDakilang Kapistahan (c. 33)
Linggo ng Muling PagkabuhayโDakilang Kapistahan (c. 33)
Linggo ng Banal na AwaโDakilang Kapistahan (c. 33)
Ang Pag-akyat sa Langit ng PanginoonโDakilang Kapistahan (c. 33)
Linggo ng PentekostesโDakilang Kapistahan (c. 33)
Mahal na Birheng Maria, Ina ng SimbahanโPaggunita (33 AD)
Pebrero 22: Luklukan ni San Pedro, ApostolโKapistahan (33 AD)
Disyembre 26: San Esteban, ang Unang MartirโKapistahan (Unang Bahagi ng Unang Sigloโc. 35)
Enero 25: Ang Pagbabalik-loob ni San Pablo, ApostolโKapistahan (c. 35)
Hulyo 22: Santa Maria MagdalenaโKapistahan (Unang Siglo, hindi alam ang petsa ng pagkamatay)
Agosto 24: San Bartolome, ApostolโKapistahan (Unang Siglo, hindi alam ang petsa ng pagkamatay)
Agosto 22: Pagkareyna ng Mahal na Birheng MariaโPaggunita
Hulyo 25: San Santiago (anak ni Zebedeo), ApostolโKapistahan (Unang Sigloโc. 44)
Nobyembre 30: San Andres, ApostolโKapistahan (c. 5/10โc. 60/80)
Hunyo 11: San Bernabe, ApostolโPaggunita (Unang Bahagi ng Unang Sigloโc. 61)
Hunyo 29: San Pedro at San Pablo, mga ApostolโDakilang Kapistahan (Namatay c. 1โc. 64)
Hunyo 30: Mga Unang Martir ng Simbahan ng RomaโDi-sapilitang Paggunita (Namatay c. 64)
Abril 25: San Marcos, EbanghelistaโKapistahan (c. 12โc. 68)
Hulyo 3: San Tomas, ApostolโKapistahan (Namatay c. 72)
Hulyo 20: San Apolinario, Obispo at MartirโDi-sapilitang Paggunita (Unang Sigloโc. 79)
Mayo 3: San Felipe, Apostol (at San Santiago)โKapistahan (c. 4โc. 80)
Mayo 14: San Matias, ApostolโKapistahan (Unang Siglo)
Mayo 12: San Nereo at San Aquileo, mga MartirโDi-sapilitang Paggunita (Namatay c. 98)
Nobyembre 23: San Clemente I, Papa at MartirโDi-sapilitang Paggunita (c. 35โc. 99)
Ikalawang Siglo
Sa pagkamatay ni San Juan Apostol noong mga taong 101, pumasok ang Simbahan sa panahon ng mga Amang Apostoliko, ang mga pinunong personal na nakakilala sa mga Apostol at nahubog ng kanilang aral at ministeryo. Dalawa sa mga alagad ni San Juan sina San Ignacio ng Antioquia at San Policarpo. Kapwa sila mga obispo, at kapwa nag-iwan ng mahahalagang liham na nagpapakita ng pag-unlad at pagkakahubog ng sinaunang Simbahan sa ilalim ng mga obispo. Ang kanilang mga liham ay isinulat para sa mga pamayanang Kristiyano at nagbigay ng patnubay pastoral, humikayat ng pagkakaisa, naglahad ng mga tagubilin sa pamamahala ng Simbahan, at tumugon sa mga umuusbong na erehiya.
Isa sa mga umuusbong na erehiya ang Montanismo, na nagtuturo na ang tunay na Kristiyanismo ay nakasalalay sa isang mistikong karanasan sa Espiritu Santo. Ang Marcionismo ay isang erehiyang tumatanggi sa Lumang Tipan at naglalarawan sa Diyos ng Bibliyang Hebreo bilang isang diyos na mas mababa at naiiba sa Diyos ng Bagong Tipan. Inaangkin ng Montanismo na may mga bagong pahayag na propetiko na ibinigay ng Espiritu Santo sa ilang indibidwal, na nakahihigit sa awtoridad ng herarkiya ng Simbahan at ng Banal na Kasulatan. Si San Ireneo, Obispo ng Lyon at alagad ni San Policarpo, ay isang bayani sa pagtatanggol sa tamang pananampalataya. Isinulat niya ang akdang Laban sa mga Erehiya, na tumalakay sa erehiya ng Gnostisismo at bumanggit din sa Marcionismo.ย
Sa siglong ito, sinimulang tipunin, basahin, at igalang ang mga sulatin ng mga Apostol, na kalaunan ay magiging kanonikal na Bagong Tipan. Patuloy na umunlad ang teolohiya, at ang mga tagapagtanggol ng pananampalataya, gaya ni San Justino Martir, ay nagbigay ng mas malinaw na pag-unawa sa pananampalataya at ipinagtanggol ito sa harap ng mga opisyal ng Imperyong Romano. Ibinigay rin niya sa atin ang isa sa mga pinakaunang paglalarawan ng pagdiriwang ng Misa. Bukod dito, si San Justino ay isa sa mga unang gumamit ng pilosopiyang Griyego bilang intelektuwal na saligan upang ipaliwanag ang mga katotohanang inihayag ng Diyos, gaya ng kalikasan ni Kristo at ng Santisima Trinidad
Nagpatuloy ang gawaing misyonero sa siglong ito, at pinaniniwalaang nakarating ang Ebanghelyo sa mga teritoryong kilala ngayon bilang Pransiya, Alemanya, Espanya, mga Balkan, Britanya, Saudi Arabia, Yemen, at mga bansa sa Hilagang Aprika, gaya ng kasalukuyang Tunisia, Algeria, Morocco, at Ethiopia.
Naganap ang mga pag-uusig sa mga Kristiyano sa ilang lugar at sa pana-panahong pagkakataon noong ikalawang siglo sa ilalim ng mga emperador na Romano, gaya nina Trajano, Hadriano, at Antonino Pio, na nagpapahintulot sa mga Kristiyano hangga’t hindi sila tumatangging magbigay-galang sa mga diyos ng Roma. Sa ilalim ni Emperador Marco Aurelio, isang pilosopong itinuturing na pamahiin ang Kristiyanismo, tumindi ang mga pag-uusig sa ilang lugar. Sa siglong ito, ang pag-uusig sa mga Kristiyano ay hindi pa isinasagawa sa pamamagitan ng mga sistematikong kampanya sa buong imperyo, na lilitaw sa sumunod na dalawang siglo.
Upang higit na makilala ang mahalagang siglong ito sa kasaysayan ng Simbahan, maaaring basahin ang mga sumusunod na pagninilay ayon sa pagkakasunod-sunod ng mga pangyayari:
Disyembre 27: San Juan, Apostol at EbanghelistaโKapistahan (Unang Bahagi ng Unang Sigloโc. 101)
Hunyo 1: San Justino MartirโPaggunita (c. 100โc. 165)
Pebrero 23: San Policarpo, Obispo at MartirโPaggunita (c. 65โc. 155 o 166)
Ikatlong Siglo
Noong ikatlong siglo, nakaranas ang Simbahan ng malaking paglago, pag-unlad sa doktrina, at mas matinding pag-uusig. Patuloy na umunlad ang mga doktrina hinggil sa Trinidad at sa kalikasan ni Kristo, na nagbigay ng saligan para sa tiyak na paglilinaw ng mga konseho ng Simbahan noong ikaapat na siglo. Sumulat si San Cipriano ng Cartago tungkol sa kahalagahan ng pagkakaisa ng Simbahan, at sumulat si Hipolito ng Roma laban sa mga erehiya at tungkol sa kaayusan ng Simbahan, kabilang ang liturhiya.ย
Patuloy na umunlad ang mga gawaing liturhiko ng Simbahan, gayundin ang pagkakaorganisa ng mga pamayanang Kristiyano sa ilalim ng mga obispo. Nagsimulang lumitaw ang sining at arkitekturang Kristiyano, at lalong iginalang ang mga katakumba dahil sa mga martir na nakalibing doon.
Sa unang kalahati ng ikatlong siglo, nagpatuloy ang pag-uusig sa mga Kristiyano sa Imperyong Romano. Pinatay si San Ireneo bilang martir sa simula ng siglo sa utos ni Emperador Septimio Severo, gayundin sina Santa Perpetua at Santa Felicidad, na binabanggit sa Kanon Romano (Panalanging Eukaristiko I). Pinatay sila bilang mga martir sa Hilagang Aprika, sa lungsod ng Cartago (sa kasalukuyang Tunisia). Si Perpetua ay isang babaeng maharlika at si Felicidad ay kaniyang lingkod. Dinakip at pinatay sila dahil sa pagyakap sa pananampalatayang Kristiyano, na labag sa kautusan ng emperador na nagbabawal sa gayong pagbabalik-loob. Bukod kina Perpetua at Felicidad, pinatay rin bilang mga martir sina Cecilia at Aguedaโdalawang birhen na kabilang din sa Kanon Romano. Limang papa ang pinatay bilang mga martir sa siglong ito: sina Calixto I, Ponciano, Fabian, Cornelio, at Sixto II.
Noong 250, nagpalabas ang Emperador ng Roma na si Decius ng isang kautusan na nag-aatas sa lahat ng tao sa Imperyong Romano na mag-alay ng handog sa mga diyos ng Roma. Ang mga tumanggi ay nanganganib na kumpiskahan ng ari-arian, pahirapan, at patayin. Ipinagpatuloy ni Valerian, na naging emperador ng Roma makalipas ang ilang taon, ang gawaing ito, lalo na laban sa mga klerigo at sa mga ari-arian ng kanilang mga simbahan. Kabilang sa mga pinakakilalang martir noong ikalawang kalahati ng ikatlong siglo sina San Lorenzo at San Sebastian, at ang kambal na magkapatid na sina San Cosme at San Damian.
Isa pang heresiyang lumitaw ang Novatianismo. Dahil sa mga pag-uusig sa buong imperyo, itinakwil ng ilang Kristiyano ang kanilang pananampalataya upang mailigtas ang kanilang buhay. Tinawag silang โlapsi.โ Ikinatwiran ni Novatian, isang pari sa Roma, na ang mga tumalikod sa kanilang pananampalataya ay hindi na maaaring muling tanggapin sa pakikipag-isa sa Simbahan. Hindi sumang-ayon si Papa Ponciano, at malinaw na ipinangatuwiran ni San Cipriano na maaari silang muling tanggapin matapos ang pagkukumpisal at penitensiya.
Upang higit na makilala ang mahalagang siglong ito sa kasaysayan ng Simbahan, maaaring basahin ang mga sumusunod na pagninilay ayon sa pagkakasunod-sunod ng mga pangyayari:
Oktubre 9: San Dionisio, Obispo, at mga Kasama, mga MartirโMalayang Paggunita (Ikatlong Siglo)
Hunyo 28: San Ireneo, Obispo at MartirโPaggunita (c. 135โc. 202)
Marso 7: Santa Perpetua at Santa Felicidad, mga MartirโPaggunita (Namatay noong 203)
Enero 20: San Fabian, Papa at MartirโMalayang Paggunita (Namatay noong 250)
Pebrero 5: Santa Agueda, Birhen at MartirโPaggunita (c. 231โc. 251)
Agosto 10: San Lorenzo, Diyakono at MartirโKapistahan (c. 225โc. 258)
Enero 20: San Sebastian, MartirโMalayang Paggunita (c. 255โc. 288)
Ikaapat na Siglo
Noong ikaapat na siglo, naranasan ng Simbahan ang kalayaan at malaking paglago sa loob ng Imperyong Romano matapos ang isang huling matinding pag-uusig sa buong imperyo, na kilala bilang โAng Dakilang Pag-uusig.โ Noong 303, nagpalabas si Emperador Diocletian ng sunod-sunod na kautusan na nag-aatas sa mga Kristiyano na talikuran ang kanilang pananampalataya at mag-alay ng mga handog sa mga diyos ng Roma. Marami ang sumunod upang mailigtas ang kanilang buhay, ngunit marami ring nanatiling matatag sa kanilang pananampalataya at naging mga martir. Kabilang sa mga martir na ito na nasa Pangkalahatang Kalendaryong Romano sina San Jorge, San Januario, San Marcelino, San Pedro, Santa Lucia ng Siracusa, San Pancracio, Santa Ines, San Vicente, at Santa Catalina ng Alejandria.
Noong panahong iyon, pinamamahalaan ang Imperyong Romano sa ilalim ng sistemang Tetrarkiya, na may dalawang Augusti at dalawang Caesar. Noong 305, bumaba sa kani-kanilang trono si Diocletian at ang kapwa niya emperador na si Maximian, na kapwa Augusti, sa layuning humalili sa kanila ang kani-kanilang Caesar. Si Constantius Chlorus, na noon ay Caesar sa Kanluran, ay naging Augustus, ngunit nang mamatay siya noong 306, ipinahayag ng kanyang mga kawal ang kanyang anak na si Constantino bilang Augustus, isang titulong hindi agad kinilala sa buong imperyo. Kasabay nito, ipinahayag ni Maxentius, anak ng dating Augustus ng Kanluran na si Maximian, ang kanyang sarili bilang Augustus sa Roma. Sumiklab ang tunggalian sa pagitan nina Constantino at Maxentius, na humantong sa tagumpay ni Constantino sa Labanan sa Tulay ng Milvio noong 312. Ayon sa alamat, bago ang labanan ay nagkaroon si Constantino ng pangitain ng isang krus na may mga salitang, โSa tandang ito ay magtatagumpay ka.โ Ipinapinta niya sa kanyang mga kawal ang krus sa kanilang mga kalasag at nagwagi sa labanan, kaya natiyak ang kanyang katayuan bilang Augustus ng Kanluran.
Noong 313, bilang pasasalamat sa kanyang tagumpay na iniugnay niya sa Diyos ng mga Kristiyano, inilabas ni Constantino, kasama ang Emperador ng Silangan na si Licinius, ang Kautusan ng Milan. Ipinagkaloob ng kautusang ito ang pagpapahintulot sa pagsasagawa ng relihiyon sa buong Imperyong Romano, na naging isang mahalagang yugto ng pagbabago sa kasaysayan ng Simbahang Katolika.
Matapos ang Edikto ng Milan, nagbigay si Constantino ng malaking suporta sa Simbahan. Nagkaloob siya ng mga ari-arian at pondo para sa pagtatayo ng mahahalagang simbahan sa Roma at sa Banal na Lupain, tulad ng Basilika ng Laterano, Basilika ni San Pedro sa Burol ng Vaticano, Basilika ng Santa Cruz sa Jerusalem, at Basilika ni San Pablo sa Labas ng mga Pader. Sa Jerusalem, ipinatayo ng kaniyang ina na si Santa Elena ang Simbahan ng Banal na Sepulkro sa ibabaw ng Bundok ng Kalbaryo at ng libingan ni Kristo. Hanggang ngayon, nananatili ang mga simbahang ito na kabilang sa pinakamahahalagang lugar ng paglalakbay-pananampalataya at pagsamba ng mga Kristiyano.
Nasaksihan din noong ikaapat na siglo ang paglaganap ng Arianismo, isang maling aral mula sa Alejandria sa Hilagang Aprika na tumanggi sa pagka-Diyos ni Kristo at sa halip ay nagturo na Siya ay nakabababa sa Ama at hindi kapwa-walang-hanggan ng Ama. Bilang tugon, nagbangon ang Diyos ng mga natatanging teologo: sina San Atanasio, San Basilio Magno, San Gregorio ng Nazianzo, San Gregorio ng Nisa, at San Ambrosio ng Milan. Sa suporta ni Papa Silvestre I, ang kanilang nagkakaisang mga paninindigan sa teolohiya ang nag-udyok kay Emperador Constantino na ipatawag ang unang ekumenikal (pangkalahatang) na Konsilyo ng Nicea noong 325. Sa konsilyong iyon, binuo ang Kredo ng Nicea at hinatulan ang Arianismo. Gayunman, hindi tuluyang naglaho ang Arianismo. Noong 381, ginanap ang Unang Konsilyo ng Constantinopla, na higit pang tumalakay at humatol sa Arianismo at nagpalawak sa Kredo ng Nicea.
Noong 324, naging nag-iisang pinuno si Constantino ng Silangan at Kanlurang Imperyong Romano at itinatag niya ang Constantinopla bilang bagong kabisera. Sa panahong ito, nagsimulang magkaroon ng malaking impluwensiya ang Simbahan kapwa sa Roma at sa buong imperyo.
Sa Ehipto, naging mahalaga ang papel ni San Antonio sa paglalatag ng pundasyon ng buhay-monastiko. Naging ermitanyo siya at nanirahan sa isang yungib, na namumuhay sa panalangin, pag-iisa, at penitensiya. Nang malapit nang magwakas ang kaniyang buhay, tumulong siyang gumabay sa iba pang mga ermitanyong nagnanais tumulad sa kaniya. Patuloy na mararamdaman ang kaniyang impluwensiya sa mga sumunod na siglo, lalo na dahil nakilala siya ng dakilang Obispo ng Alejandria na ipinatapon, si San Atanasio, na sumulat ng isang aklat tungkol sa buhay at bokasyon ni San Antonio.
Sa bandang huli ng siglong iyon, nakilala si San Agustin ng Hipona bilang isa sa mga pinakadakilang teologo sa kasaysayan ng Simbahan. Ang kaniyang mga isinulat ay naging pundasyon ng teolohiyang Kristiyano sa mga sumunod na siglo at patuloy na may malaking impluwensiya hanggang ngayon.
Sa pagkamatay ni Emperador Teodosio I noong 395, ang huling namuno sa pinag-isang Silangan at Kanluran, hinati ang Imperyo sa kaniyang mga anak na lalaki. Ang pagkamatay ni Teodosio ay isang mahalagang pangyayari na humantong sa magkakaibang landas sa kultura at politika na sisimulang tahakin ng Simbahan sa Silangan (Bizantino) at Kanluran (Latino).
Upang higit na makilala ang mahalagang siglong ito sa kasaysayan ng Simbahan, maaaring basahin ang mga sumusunod na pagninilay ayon sa pagkakasunod-sunod ng mga pangyayari:
Abril 23: San Jorge, MartirโOpsiyonal na Paggunita (Namatay c. 303)
Setyembre 19: San Jenaro, Obispo at MartirโOpsiyonal na Paggunita (Namatay c. 304)
Disyembre 13: Santa Lucia ng Siracusa, Birhen at MartirโPaggunita (c. 283โc. 304)
Mayo 12: San Pancracio, MartirโOpsiyonal na Paggunita (c. 289โc. 304)
Enero 21: Santa Ines, Birhen at MartirโPaggunita (c. 291โc. 304)
Pebrero 3: San Blas, Obispo at MartirโOpsiyonal na Paggunita (Namatay c. 316)
Nobyembre 9: Pagtatalaga sa Basilika ng LateranoโKapistahan (Itinalaga noong 324)
Setyembre 14: Pagtatampok sa Banal na KrusโKapistahan (335)
Disyembre 31: San Silvestre I, Papa (c. Huling Bahagi ng Ikatlong Sigloโ335)
Disyembre 6: San Nicolas, ObispoโOpsiyonal na Paggunita (c. 270โc. 346)
Enero 17: San Antonio ng Ehipto, AbadโPaggunita (251โ356)
Mayo 2: San Atanasio, Obispo at Pantas ng SimbahanโPaggunita (c. 296โ373)
Hunyo 9: San Efren, Diyakono at Pantas ng SimbahanโOpsiyonal na Paggunita (c. 306โ373)
Disyembre 11: San Damaso I, PapaโOpsiyonal na Paggunita (c. 305โ384)
Agosto 27: Santa MonicaโPaggunita (c. 332โ387)
Nobyembre 11: San Martin ng Tours, ObispoโPaggunita (316 o 336โ397)
Disyembre 7: San Ambrosio, Obispo at Pantas ng SimbahanโPaggunita (c. 339โc. 397)
Ikalimang Siglo
Noong ikalimang siglo, nasaksihan ng Simbahan ang mahahalagang pag-unlad sa teolohiya, paglawak ng mga gawaing misyonero, higit pang pag-unlad ng buhay-monastiko, mga pagbabago sa politika at kultura, at ang pagbagsak ng Kanlurang Imperyong Romano. Si San Agustin, na nagbalik-loob noong huling bahagi ng ikaapat na siglo, ay nagbigay ng mahahalagang ambag sa panahong ito sa pamamagitan ng pagsulat ng kaniyang mga saligang akda, ang Mga Pagtatapat at Lungsod ng Diyos. Pinagpala rin ang panahong ito ng mga kabatirang teolohikal ng ilan pang mga pantas ng Simbahan, kabilang sina San Juan Crisostomo at San Jeronimo, na ang impluwensiya ay nagsimula noong huling bahagi ng ikaapat na siglo ngunit patuloy na nadama sa buong ikalimang siglo. Naging prominente rin noong ikalimang siglo sina San Cirilo ng Alexandria, San Pedro Crisologo, at Papa San Leon Magno, lalo na sa pagbibigay ng mas malalim na pag-unawa sa wastong aral tungkol sa kalikasan ni Kristo at sa biyaya.
Tinalakay ng mga teologong ito ang iba’t ibang umuusbong na erehiya, gaya ng Pelagianismo, na tumutol sa pangangailangan ng biyaya para sa kaligtasan, at Nestorianismo, na nag-angking may dalawang Persona kay Kristo, isang banal na persona at isang taong persona. Sa tulong ng mga pantas na ito ng Simbahan, ang Konsilyo ng Efeso, na ipinatawag upang tugunan ang Nestorianismo, ay nagpahayag na si Maria ang Ina ng Diyos (Theotokos), at nagpatawag naman ng mga konsilyo sa Carthage upang tugunan ang Pelagianismo. Noong 451, tinalakay ng ekumenikong Konsilyo ng Chalcedon ang Monopisismo, isang erehiyang nag-angking iisa lamang ang kalikasan ni Hesus, ang kalikasang banal, sa halip na may kalikasang pantao at banal na nagkakaisa sa iisang Persona.
Noong 410, nilusob at nilimas ng mga Visigoth ang Roma, at noong 476, bumagsak ang Kanlurang Imperyong Romano. Malalim ang naging epekto nito sa Simbahan sa Kanluran at Silangan. Sa Kanluran, ang kapapahan ay naging puwersang nagpatatag sa lipunan at nagsimulang magkaroon ng higit na impluwensiya sa mga usaping sibil, bukod sa espirituwal na awtoridad nito. Lalong umunlad ang buhay-monastiko at naging mga sentro ng pag-aaral ang mga monasteryo, na nangangalaga sa banal na doktrina. Sa Silangan, lalong nagkaugnay ang Simbahan at Estado, na umunlad nang may bahagyang pagsasarili mula sa Roma at sa kapapahan, na hahantong sa pagkakahati sa kalaunan.
Isa sa mga pinakakilalang santo sa panahong ito si San Patricio, na isinilang sa Britanya sa ilalim ng pamamahala ng Roma, binihag ng mga piratang Irlandes noong siya ay tinedyer pa, at ipinagbili bilang alipin sa Ireland. Matapos makatakas, narinig ni Patricio ang tawag ng Diyos na bumalik sa Ireland bilang misyonero. Nang matapos niya ang kaniyang pag-aaral sa teolohiya, inordenahan siyang pari at pagkatapos ay obispo, at bumalik upang maging dakilang tagapagpahayag ng Ebanghelyo sa lupaing iyon.
Upang higit na makilala ang mahalagang siglong ito sa kasaysayan ng Simbahan, maaaring basahin ang mga sumusunod na pagninilay ayon sa pagkakasunod-sunod ng mga pangyayari:
Setyembre 13: San Juan Crisostomo, Obispo at Pantas ng SimbahanโPaggunita (c. 347โ407)
Setyembre 30: San Jeronimo, Pari at Pantas ng SimbahanโPaggunita (c. dekada 340โ420)
Agosto 28: San Agustin ng Hippo, Obispo at Pantas ng SimbahanโPaggunita (354โ430)
Hunyo 22: San Paulino ng Nola, ObispoโOpsiyonal na Paggunita (c. 354โ431)
Nobyembre 10: San Leon Magno, Papa at Pantas ng SimbahanโPaggunita (c. 400โ461)
Marso 17: San Patricio, ObispoโOpsiyonal na Paggunita (c. 387โc. 460 o 493)
Ikaanim na Siglo
Bagaman tatlong santo lamang sa Pangkalahatang Kalendaryong Romano ang namatay noong ikaanim na siglo, may iba pang lumitaw sa pagtatapos nito na nagkaroon ng malaking impluwensiya sa Simbahan. Sa unang kalahati ng ikaanim na siglo, isa sa mga pinakamaimpluwensiyang lumitaw ay si San Benito ng Nursia. Si San Benito ay isang monghe na nagtatag ng mga monasteryo, lalo na ang Monasteryo ng Monte Cassino. Upang pamahalaan ang kanyang monasteryo, isinulat niya ang Tuntunin ni San Benito, na kalaunan ay naging pamantayang tuntunin para sa mga monasteryo sa Simbahan sa Kanluran. Ang kapatid ni San Benito na si Santa Escolastica, na nagtatag ng sangay para sa mga babae ng Orden ni San Benito, ay pinararangalan din sa siglong ito.
Sa Silangang Imperyong Bizantino, patuloy na naging sanhi ng pagkakahati-hati at tensiyon ang Arianismo. Sa pagtatapos ng ikalimang siglo, nagpalabas si Emperador Zeno ng isang dokumentong tinawag na Henotikon na naghangad na maibsan ang mga tensiyon sa pamamagitan ng paghahanap ng gitnang paninindigan sa pagitan ng opisyal na turo ng Simbahan tungkol sa kalikasan ni Kristo ayon sa itinakda ng Konseho ng Calcedonia at ng pananaw ng mga Ariano na patuloy na bumabagabag sa Simbahan sa Silangan. Gayunman, noong 523, nagpalabas ang Emperador na Bizantino na si Justino, isang Katolikong tapat sa wastong pananampalataya, ng isang kautusang nagbabawal sa Arianismo at nag-uutos na tanggapin ang turo ng Konseho ng Calcedonia sa buong Imperyo sa Silangan. Napilitang ipasa ng mga Ariano ang kanilang mga simbahan sa mga Katolikong sumusunod sa Calcedonia.ย
Sa Kanluran, ang Roma ay nasa ilalim ng pamamahala ni Teodorico na Dakila, ang hari ng mga Ostrogodo, na isang Ariano. Ang kanyang mga pananaw na Ariano ay nagdulot ng tensiyon sa pagitan niya at ng papa, gayundin ng lahat ng Katolikong tapat sa wastong pananampalataya. Nang ipalabas ng Emperador ng Silangang Roma na si Justino I ang kanyang kautusan laban sa mga Ariano noong 523, nagalit nang labis si Teodorico at nagbanta na kung hindi babawiin ang kautusan, pakikitunguhan niya ang lahat ng Katolikong sumusunod sa Calcedonia sa Kanluran sa paraang katulad ng pagtrato sa mga Ariano sa Silangan.ย Humantong ito sa pagkamatay ni Papa San Juan I, ang tanging martir ng siglong ito.
Sa Ireland, sinimulan ng dakilang mongheng misyonero na si San Columbano, na namatay noong ikapitong siglo, ang pagtatatag ng mga sentro ng buhay-monastiko sa buong Europa. Nakibahagi rin si Papa San Gregorio Magno sa gawaing misyonero sa pamamagitan ng pagpapadala kay San Agustin ng Canterbury upang ipangaral ang Ebanghelyo sa mga Anglo-Saxon ng Inglatera, na naglatag ng pundasyon para sa Simbahan sa Inglatera.
Upang higit na makilala ang mahalagang siglong ito sa kasaysayan ng Simbahan, maaaring basahin ang mga sumusunod na pagninilay ayon sa pagkakasunod-sunod ng mga pangyayari:
Pebrero 10: Santa Escolastica, BirhenโPaggunita (c. 480โ543)
Ikapitong Siglo
Nagsimula ang ikapitong siglo sa patuloy na impluwensiya ng mga dakilang santo, tulad ni San Agustin ng Canterbury na naging mahalagang kasangkapan sa pagpapalaganap ng Ebanghelyo sa mga Anglo-Saxon ng Inglatera. Ang misyong ito, na pinasimulan ni Papa San Gregorio Magno sa pagtatapos ng ikaanim na siglo, ang naglatag ng pundasyon para sa paglago ng Kristiyanismo sa Inglatera. Kasabay nito, malaki ang naiambag ng mongheng Irlandes na si San Columbano sa pagpapalaganap ng Ebanghelyo at pagpapanibago sa ilang bahagi ng Europa, lalo na sa mga rehiyong nangangailangan ng pagpapanibago matapos ang pagbagsak ng Kanlurang Imperyong Romano.
Sa Imperyong Bizantino, na kilala bilang Silangang Imperyong Romano, nanatiling matatag ang Simbahan at malapit na nakaugnay sa pamamahala ng emperador, na may malaking impluwensiya sa pag-unlad ng teolohiya at sa mga pasiyang pampolitika. Ang paghahari ni Emperador Justiniano I, mula 527 hanggang 565, ay partikular na kapansin-pansin dahil sa mga pagtatangka nitong muling sakupin ang mga dating teritoryo sa Kanluran at sa pagtatayo ng Simbahan ng Hagia Sophia sa Constantinople.
Sa mga teritoryo ng dating Kanlurang Imperyong Romano, lumitaw ang iba’t ibang kahariang Germaniko bilang mga naghaharing kapangyarihan. Ang mga Visigoth, na nangingibabaw sa Tangway ng Iberia, ay tumalikod sa Arianismo at yumakap sa Katolisismo pagsapit ng katapusan ng ikaanim na siglo. Ang mga Frank, na namumuno sa kasalukuyang Pransiya at ilang bahagi ng Alemanya, ay matatag na Katoliko sa ilalim ng dinastiyang Merovingian. Ang mga Lombard, na noong una ay mga Kristiyanong Ariano, ay kumokontrol sa malalaking bahagi ng Italya pagsapit ng huling bahagi ng ikaanim na siglo at unti-unting yumakap sa Katolisismo. Nanatili naman sa ilalim ng kapangyarihan ng kapapahan at ng Imperyong Bizantino ang ilang bahagi ng katimugang Italya.
Naging isang mahalagang personalidad si San Isidoro ng Sevilla noong mga 587, nang matagumpay nilang mahikayat ni Obispo Leandro ang haring Visigoth na si Reccared na talikuran ang Arianismo at magbalik sa pananampalatayang Katoliko. Noong 601, humalili si Isidoro kay Leandro bilang Obispo ng Sevilla. Nagkaroon siya ng malalim na impluwensiya sa pamamagitan ng kanyang makapangyarihang pangangaral at malawakang pagsusulat, lalo na ang Etymologiae, isang ensiklopedya ng lahat ng kaalaman na naging saligan ng edukasyon sa Europa noong Gitnang Panahon.
Nasaksihan din ng ikapitong siglo ang paglutas sa kontrobersiya ng Monotelismo, isang pagtatalong teolohiko tungkol sa pag-aangking si Kristo ay may kaloobang banal lamang at walang kaloobang pantao. Si Papa San Martin I, na dating sugo ng papa sa emperador ng Bizancio, ay gumanap ng mahalagang papel sa paglutas sa maling aral na ito. Ipinatawag niya ang Konsilyo ng Laterano noong 649 nang walang pahintulot ng emperador, na humantong sa kanyang pagdakip, pagkabilanggo, at pagkamartir dahil sa matinding pagsuporta ng Emperador ng Bizancio sa Monotelismo.
Bukod dito, nagsimula rin noong ikapitong siglo ang Kalipatong Islamiko, na humantong sa pagsakop sa ilang bahagi ng Gitnang Silangan at Hilagang Aprika at nagkaroon ng malalim na epekto sa pananampalatayang Kristiyano sa mga teritoryong ito.
Panghuli, patuloy na nagdulot ng malalim na pagbabago sa buhay-monastiko sa Kanluran ang Tuntunin ni San Benito. Naging mga sentro ng pag-aaral, espirituwalidad, at pangangalaga sa kultura ang mga monasteryo, at malaki ang naiambag ng mga ito sa buhay at misyon ng Simbahan.
Upang higit na makilala ang mahalagang siglong ito sa kasaysayan ng Simbahan, maaaring basahin ang mga sumusunod na pagninilay ayon sa pagkakasunod-sunod ng mga pangyayari:
Setyembre 3: San Gregorio na Dakila, Papa at Pantas ng SimbahanโPaggunita (c. 540โ604)
Nobyembre 23: San Columban (Columbanus), AbadโOpsiyonal na Paggunita (543โ615)
Abril 4: San Isidoro, Obispo at Pantas ng SimbahanโOpsiyonal na Paggunita (c.560โ636)
Abril 13: San Martin I, Papa at MartirโOpsiyonal na Paggunita (c.595โ655)
Ikawalong Siglo
Isa sa mga kontrobersiyang nagdulot ng pinakamatinding pagkakawatak-watak noong ikawalong siglo ang Kontrobersiya ng Ikonoklasmo. Noong panahong iyon, pinamumunuan ng Kalipatong Islamiko ang ilang bahagi ng Gitnang Silangan na dating nasa ilalim ng kapangyarihan ng Imperyong Bizantino. Bagaman pinahintulutan niyang isabuhay ng mga Kristiyano ang kanilang pananampalataya, lalong nabahala ang Kalipang Islamiko sa kaugaliang Katoliko ng paggalang sa mga banal na larawan. Noong 721, ipinagbawal ng Kalipa ang paggamit ng mga larawan at iniutos na wasakin ang mga ito sa lahat ng simbahan. Kasabay nito, angย emperador ng Bizancio na si Leo III, na isang lubhang relihiyosong tao, ay nabahala rin sa paggamit ng mga banal na larawan at ipinagbawal ang mga ito sa Silangang Imperyong Romano. Tinutulan ng Patriyarka ng Constantinople ang emperador, kaya inalis siya ni Leo sa tungkulin at nagtalaga ng bagong patriyarka nang walang pahintulot ng papa. Tinutulan din ng papa si Leo at ang Kalipa, kaya nagkaroon ng matinding tensiyon. Si San Juan Damasceno, isang monghe sa disyerto na hindi kalayuan sa Jerusalem, ang nagtanggol sa paggamit ng mga banal na larawan sa pamamagitan ng pagsulat ng Mga Tratadong Pagtatanggol laban sa mga Tumutuligsa sa mga Banal na Larawan. Sa akdang iyon, inilahad ni San Juan sa paraang malalim na teolohiko ang batayan ng paggamit ng mga ikono.
Sa siglo ring iyon, patuloy na umunlad ang pananampalatayang Katoliko sa Inglaterang Anglo-Saxon, kung saan magkakaroon ng malalim na impluwensiya si San Beda na Kagalang-galang sa pamamagitan ng kanyang pagtuturo at pagsulat ng Kasaysayang Pansimbahan ng Sambayanang Ingles. Tumulong din siya sa pagtatakda ng tamang petsa ng Pasko ng Muling Pagkabuhay at nag-iwan ng mga komentaryong may malalim na pag-unawa sa Banal na Kasulatan na magkakaroon ng malaking impluwensiya sa buong Europa.
Ang bagong ebanghelisadong Inglaterang Anglo-Saxon ay malaki rin ang naiambag sa ebanghelisasyon ng mga paganong tribong Germaniko sa pamamagitan ng gawaing misyonero ni San Bonifacio. Isinilang sa Inglaterang Anglo-Saxon, nadama ni San Bonifacio ang tawag na bumalik sa lupain ng kanyang mga ninuno sa kasalukuyang Netherlands at hilagang Alemanya. Matapos mabigo ang isang misyon, sumangguni siya sa papa, na humimok sa kanyang bumalik. Napakabunga ng sumunod na tatlong taon ng ebanghelisasyon kaya inordenan siya ng papa bilang obispo at ipinagkatiwala sa kanya ang buong teritoryo ng mga Franco. Sa loob ng tatlumpung taon pa, nagsagawa siya ng mga reporma sa Simbahan sa mga lupain ng mga Franco at tumulong na maakay sa pananampalataya ang maraming pagano.
Isa sa pinakamahahalagang pangyayaring naganap sa siglong ito na magkakaroon ng malalim na epekto sa Simbahan sa mga darating na siglo ay ang alyansa ng kapapahan at ng mga haring Franco. Humantong ito sa pagkakatatag ng mga Estadong Pontipikal noong 756 at maghahanda ng daan para sa pagkakatatag ng Banal na Imperyong Romano sa simula ng ikasiyam na siglo.
Upang higit na makilala ang mahalagang siglong ito sa kasaysayan ng Simbahan, maaaring basahin ang mga sumusunod na pagninilay ayon sa pagkakasunod-sunod ng mga pangyayari:
Hunyo 5: San Bonifacio, Obispo at MartirโPaggunita (c. 675โ754)
Ikasiyam na Siglo
Nagsimula ang ikasiyam na siglo sa pagpuputong ni Papa Leon III ng korona kay Charlemagne noong Araw ng Pasko ng taong 800 bilang unang Emperador ng Banal na Imperyong Romano. Pinatibay ng koronasyon ni Charlemagne ang alyansa ng Simbahang Katolika at ng Kaharian ng mga Franco, na nagbigay-daan sa paglago at katatagan ng Simbahan sa buong Europa sa mga sumunod na siglo. Minarkahan din nito ang simula ng mga bagong kontrobersiyang lilitaw sa mga susunod na siglo sa pagitan ng kapapahan at ng mga magiging emperador ng Banal na Imperyong Romano, lalo na hinggil sa karapatan ng papa na magkaroon ng ganap na pamamahala sa Simbahan. Sa ilalim ng pagtangkilik ni Charlemagne, muling sumigla ang sining, kultura, at pag-aaral sa Simbahan, lalo na habang patuloy na umuunlad ang mga monasteryo. Nagkaroon ng iisang pamantayan para sa Liturhiya at Panalangin ng mga Oras sa buong imperyo. Ipinatupad ang mga reporma sa kaparian, tulad ng pagpapatupad ng selibato, mas mahusay na edukasyon, at pagbabawal sa simonya. Inatasan ang mga monasteryo na kopyahin at pangalagaan ang mahahalagang klasikong teksto. Nireporma at inayos din ang Batas Kanoniko upang makatulong sa pamamahala ng Simbahan.
Nagpatuloy rin sa siglong ito ang mga tensiyon sa pagitan ng mga Simbahan sa Silangan (Bizantino) at Kanluran (Romano). Sumiklab ang isang sisma noong 858 at tumagal hanggang 867, na dulot ng paghirang ng emperador ng Bizancio kay Photius bilang Patriyarka ng Constantinople nang walang pagsang-ayon ng papa.ย
Sa buong Europa, maraming monasteryo ang umuunlad at nakapag-iipon ng malaking kayamanan. Naakit ng kayamanang ito ang pansin ng mga Viking mula sa mga rehiyon sa hilaga ng kaharian ng mga Franco, ang kasalukuyang Denmark, Norway, at Sweden. Upang matugunan ang banta ng patuloy na pagsalakay ng mga Viking, pinili ng Simbahan ang ebanghelisasyon sa halip na pakikidigma. Noong 831, hinirang si San Ansgar bilang unang arsobispo ng bagong tatag na diyosesis ng Hamburg-Bremen sa hilagang Alemanya. Bukod sa pananagutan niya sa kanyang diyosesis, inatasan din siyang akayin ang mga taga-Scandinavia sa pananampalatayang Katolika.
Sa sumunod na tatlumpu’t limang taon, inilaan ni San Ansgar ang kanyang sarili sa pagpapatatag ng kanyang diyosesis, pagpapanibago ng pananampalataya, at pagpapalaganap ng Kristiyanismo sa mga rehiyong Nordiko. Nagtatag siya ng mga simbahan, ospital, paaralan, at monasteryo sa kabila ng maraming hamon, tulad ng mga digmaan, pagsalakay, at paulit-ulit na pagwasak at pagsamsam sa kanyang mga simbahan.
Dalawa sa mga pinakadakilang santong Eslabo, ang magkapatid na Cirilo at Metodio, ang naglingkod sa siglong ito. Ipinanganak sila sa Tesalonica, Gresya, ngunit malamang na Eslabo ang kanilang ina, kaya natutuhan nila ang wika nito na wala pang sistema ng pagsulat. Matapos pumasok sina Cirilo at Metodio sa buhay-monastiko, hiniling ni Prinsipe Rastislav ng Moravia kay Emperador Miguel III na magpadala ng mga misyonero sa Dakilang Moravia, na ngayon ay Republika ng Czech. Nagsimula nang tanggapin ng kanyang mga nasasakupan ang Kristiyanismo sa pamamagitan ng klerong Franco, ngunit naging suliranin ang pagkakaiba ng wika. Sina Cirilo at Metodio ang napili. Kabilang sa mga una nilang ginawa ang paglikha ng alpabeto para sa wikang Eslabo at pagsasalin ng Banal na Kasulatan at mga tekstong panliturhiya sa wikang iyon. Naging pamantayan ang kanilang alpabeto para sa maraming wikang Eslabo, at lubhang lumawak ang Simbahan.
Upang higit na makilala ang mahalagang siglong ito sa kasaysayan ng Simbahan, maaaring basahin ang mga sumusunod na pagninilay ayon sa pagkakasunod-sunod ng mga pangyayari:
Pebrero 3: San Ansgar, ObispoโOpsiyonal na Paggunita (801โ865)
Ikasampung Siglo
Bagaman dalawa lamang sa mga santong nakatala sa Pangkalahatang Kalendaryong Romano, sina San Wenceslao at San Adalberto, ang namatay noong ikasampung siglo, may ilan pang lubhang nakaimpluwensiya sa Simbahan sa panahong ito. Pinararangalan si San Wenceslao, ang Duke ng Bohemia, bilang isang martir na buong sigasig na nagpalaganap ng pananampalatayang Katoliko sa kanyang rehiyon at nagsikap na pawiin ang mga nalalabing kaugaliang pagano. Si San Adalberto, Obispo ng Prague at misyonero sa mga Prusiano ng rehiyong Baltiko, ay humarap sa maraming hamon sa pagsasagawa ng mga reporma sa kanyang diyosesis at pagsugpo sa mga kaugaliang pagano. Gayunman, ang kanyang maikling gawaing misyonero at pagkamartir ay naghasik kalaunan ng mga binhi ng pananampalataya sa buong Bohemia, Poland, at Hungary.
Patuloy na nagbago ang Banal na Imperyong Romano, at muling isinagawa ang kaugaliang pagpapakorona ng emperador sa papa nang koronahan ni Papa Juan XII si Otto I, na kilala rin bilang Otto na Dakila, noong 962. Binigyang-diin ng pangyayaring ito ang matibay ngunit puno ng tensiyong ugnayan ng Simbahan at Estado, lalo na sa mga usaping gaya ng impluwensiya ng emperador sa paghirang ng mga obispo at abad. Sa panahong ito, madalas na nakipagbuno ang kapapahan at ang Kurya Romana sa mga yugto ng katiwalian at manipulasyong pampolitika, na bahagyang dulot ng panghihimasok ng maharlikang Romano.
Sa Silangan, nagpatuloy ang pag-unlad ng Simbahang Bisantino nang medyo hiwalay sa Simbahang Romano. Bagaman walang malalaking sisma sa siglong ito, lalong naging kapansin-pansin ang mga pagkakaibang teolohikal at panliturhiya sa pagitan ng mga tradisyon ng Silangan at Kanluran, na naghanda sa mga susunod na tunggalian.
Nagpatuloy ang gawaing misyonero sa pamamagitan ng sama-samang pagsisikap na ipahayag ang Ebanghelyo sa mga natitirang rehiyong pagano sa Silangang Europa at Scandinavia. Nakatulong ang pagtatatag ng mga bagong diyosesis at parokya sa pagpapalaganap ng Kristiyanismo sa mga lugar na ito. Nasaksihan din ng Simbahan ang pagsisimula ng mahahalagang repormang monastiko, lalo na ang mga reporma ng Cluny, na naglayong muling pasiglahin ang tradisyong Benediktino. Napakahalaga ng mga repormang ito sa pagtugon sa mga suliranin sa loob ng Simbahan, gaya ng pag-aasawa ng mga klerigo at simoniya, at naghanda ang mga ito para sa mas malawakang mga reporma sa mga sumunod na siglo.
Upang higit na makilala ang mahalagang siglong ito sa kasaysayan ng Simbahan, maaaring basahin ang mga sumusunod na pagninilay ayon sa pagkakasunod-sunod ng mga pangyayari:
Setyembre 28: San Wenceslao, MartirโOpsiyonal na Paggunita (c. 907โ929)
Abril 23: San Adalberto, Obispo at MartirโOpsiyonal na Paggunita (c. 956โ997)
Ikalabing-isang Siglo
Lumitaw ang ilang mahahalagang santo sa pagtatapos ng ikasampung siglo at sa pagsisimula ng ikalabing-isa. Si San Gregorio ng Narek, isang mongheng Armenyo, makata, teologo, at pilosopo, ay matagal nang kinikilalang santo sa Simbahang Armenyo, ngunit kamakailan lamang siya idinagdag ni Papa Francisco sa Pangkalahatang Kalendaryong Romano ng Simbahang Katolika. Pinakakilala siya sa kanyang akdang Aklat ng mga Panaghoy, isang kalipunan ng mga panalangin at pagninilay na lubhang personal at mistiko. Itinatag ng Italyanong si San Romualdo ang orden ng mga Camaldolese, isang sangay ng mga Benediktino na naglalayong magpanibago. Nagpatotoo siya sa isang buhay ng mahigpit na asetisismo at pag-iisa, at nagtatag ng ilang monasteryo sa buong Italya. Kinoronahang hari si San Esteban ng Hungary noong 1000 at lubos niyang pinatatag ang buhay ng Simbahan sa kanyang nasasakupan. Nagtatag at nagreporma siya ng mga diyosesis at monasteryo, at nakipagtulungan nang malapit sa mga pinuno ng Simbahan. Si San Enrique II ang tanging Emperador ng Banal na Imperyong Romano na naikanonisa bilang santo. Tulad ni San Esteban, marami siyang ginawa sa buong imperyo upang makatulong sa pagpapanibago at pagpapalago ng Simbahan.
Isa sa pinakamasakit at pinakamatagal na dagok sa Simbahan ang naganap sa siglong ito. Sa loob ng maraming siglo, patuloy na lumalayo sa Roma ang Simbahan sa Silangang Imperyong Romano. Bagaman madalas na nalulutas ang iba’t ibang kontrobersiya at sisma, noong 1054, bunga ng patuloy na mga pagtatalo sa teolohiya, mga gawaing liturhiko, at hindi pagkakasundo sa hurisdiksiyong pansimbahan, kapwa nagpataw ng ekskomunikasyon sa isa’t isa sina Papa Leon IX at Patriarka Miguel I Cerularius ng Constantinople. Ito ang naging tanda ng pagkakahati ng Simbahan sa Simbahang Katolika at Simbahang Ortodokso.
Isa sa mga santong may pinakamalaking naging impluwensiya sa siglong ito si Papa San Gregorio VII. Una bilang Arkidiyakono ng Roma sa ilalim ng ilang papa at pagkatapos bilang papa mismo, si Papa Gregorio ay isang tunay na tagapagpanibago sa panahong nangangailangan ng pagpapanibago ang Simbahan. Masigasig niyang isinulong ang reporma sa kaparian, ipinatupad ang selibato, sinugpo ang simoniya, at binawasan ang kontrol ng mga awtoridad sibil sa Simbahan.
Higit sa lahat, di-nagtagal matapos maging Kataas-taasang Pontipise, naglabas si Papa Gregorio ng dalawampu’t pitong malinaw at maikling pahayag hinggil sa awtoridad ng papa, na naglagay sa awtoridad ng pagka-papa sa ibabaw ng bawat pinunong sibil, kabilang ang emperador. Hindi ito agad tinanggap nang mabuti ng batang Emperador Enrique IV, na kalaunan ay itiniwalag ng papa. Sa huli, naibalik si Enrique sa pakikipagkasundo matapos magsumamo ng kapatawaran at gumawa ng penitensiya.
Ang pangunahing kontrobersiya ay may kinalaman sa paghirang ng mga obispo at abad, na tinawag na Kontrobersiya sa Investitura. Iginiit ng papa ang ganap na awtoridad sa mga pasyang ito ng Simbahan, ngunit nahirapan ang emperador at mga maharlika na bitiwan ang kapangyarihang iyon. Nalutas lamang ang hindi pagkakasundong ito noong 1122 sa Konkordato ng Worms.
Noong 1071, patuloy na pinalawak ng mga mananakop na Muslim ang kanilang kontrol sa mga bahagi ng Imperyong Romano nang agawin nila mula sa Silangang Imperyong Romano ang Anatolia, na nasa kasalukuyang Turkey. Dahil dito, noong 1095, bilang pagpapakita ng pakikipagkaibigan sa mga Bisantino, nanawagan si Papa Urbano II para sa Unang Krusada upang mabawi ang Anatolia at ang Banal na Lupain na nasakop noong ikapitong siglo. Pagsapit ng 1099, marami nang tagumpay ang mga Krusado at nakapagtatag sila ng ilang estadong Krusado sa Banal na Lupain. Gayunman, humantong din ito sa paglala ng tensiyon sa pagitan ng mga Kristiyano at Muslim, na mararamdaman sa mga sumunod na siglo.
Upang higit na makilala ang mahalagang siglong ito sa kasaysayan ng Simbahan, maaaring basahin ang mga sumusunod na pagninilay ayon sa pagkakasunod-sunod ng mga pangyayari:
Hulyo 13: San EnriqueโOpsiyonal na Paggunita (973โ1024)
Hunyo 19: San Romualdo, AbadโOpsiyonal na Paggunita (c. 951โ1027)
Agosto 16: San Esteban ng HungaryโOpsiyonal na Paggunita (c. 975โ1038)
Pebrero 21: San Pedro Damian, Obispo at Pantas ng SimbahanโOpsiyonal na Paggunita (1007โ1072)
Abril 11: San Estanislao, Obispo at MartirโPaggunita (1030โ1079)
Mayo 25: San Gregorio VII, Papa, RelihiyosoโOpsiyonal na Paggunita (c. 1020โ1085)
Miyerkules ng Abo (Idinagdag sa Pangkalahatang Kalendaryong Romano noong 1091)
Nobyembre 16: Santa Margarita ng ScotlandโOpsiyonal na Paggunita (c. 1045โ1093)
Ikalabindalawang Siglo
Nagpatuloy noong ikalabindalawang siglo ang mga reporma sa Simbahan na sinimulan ni Papa Gregorio VII noong nakaraang siglo. Tinipon at inayos sa isang sistema ang batas kanoniko, naitatag ang Eskolastisismo, lumitaw ang mga pamantasan, nagpatuloy ang mga Krusada, nanatili ang Kontrobersiya sa Investidura, lumawak ang buhay-monastiko, at lumago ang interes sa debosyon sa Mahal na Birheng Maria.ย
Pumanaw si San Bruno sa simula ng ikalabindalawang siglo, noong 1101. Isa siyang kilalang iskolar na may malaking potensiyal na umangat sa katungkulan sa Simbahan. Sa halip, tinalikuran niya ang bawat tukso ng ambisyon at itinatag ang itinuturing ngayon na pinakaradikal na anyo ng buhay-relihiyoso. Noong 1084, sa suporta ni Papa Urbano II, itinatag ni San Bruno ang unang monasteryo ng mga Kartusiano, ang Grande Chartreuse, sa French Alps. Bagaman namumuhay sa pamayanan ang mga Kartusiano, naninirahan sila sa magkakahiwalay na ermitanyo na nagbibigay-daan upang sama-sama silang mamuhay bilang mga ermitanyo sa pag-iisa at malalim na panalangin.ย
Nakatulong din sina San Bernardo ng Clairvaux at San Norberto sa patuloy na pagbabago at pagpapatibay ng buhay-monastiko sa siglong ito. Itinatag ni San Bernardo ang mahalagang monasteryo sa Clairvaux, na umabot sa humigit-kumulang 700 monghe noong panahon ng kanyang kamatayan. Nag-iwan din siya ng malalalim na akdang espirituwal na naglalayong magbigay ng sustansiya hindi lamang sa isip kundi pati sa puso, upang akayin ang tao tungo sa mas malalim at mas matalik na pakikipagkaisa sa Diyos. Kitang-kita rin ang kanyang pagmamahal sa Mahal na Ina, na nakatulong upang magpasigla ng higit na debosyon sa kanya sa mga sumunod na taon. Si San Norberto ay isang obispo at tagapagtatag ng Orden ng mga Premonstratensiano, isang orden na naglayong pag-ugnayin ang buhay-monastiko at ang buhay-pastoral ng kaparian. Nagsimula ring umunlad sa siglong ito ang mga orden ng mga madre, lalo na sa ilalim ng nagbibigay-inspirasyong pamumuno ng mga taong tulad ni Santa Hildegarda ng Bingen, isang abadesa, mistiko, at dalubhasa sa maraming larangan. Lalo siyang kilala sa kanyang pagsulat tungkol sa dalawampu’t anim na mistikong pangitain na kanyang naranasan, na tumalakay sa paglikha ng daigdig, kalikasan ng Diyos, Langit at impiyerno, mga anghel at demonyo, sangkatauhan, Pagkakatawang-tao, mga pagpapakahulugan sa Banal na Kasulatan, pagkahulog sa kasalanan, pagtubos, Simbahan, mga Sakramento, katapusan ng panahon, at marami pang iba.
Nagsimulang lumago ang Eskolastisismo bilang isang kilusang intelektuwal sa siglong ito. Si San Anselmo ng Canterburyโisang mongheng Benediktino, pilosopo, at teologo na naging Arsobispo ng Canterburyโay tumulong sa paglalatag ng pundasyon ng kilusang ito para sa mga susunod na palaisip. Bukod sa mga monasteryo na nagsilbing mga sentro ng pag-aaral sa Paris, Bologna, at Oxford, nagsimula ring umunlad ang mga pamantasan. Dumami rin ang mga bagong paaralang katedral, kaya mas maraming tao ang nagkaroon ng pagkakataong makapag-aral.
Malaking hakbang tungo sa paglutas ng Kontrobersiya sa Investidura ang nagawa sa pamamagitan ng Konkordato ng Worms noong 1122, na nagtakda ng magkakaibang karapatan ng Simbahan at ng mga sekular na pinuno sa paghirang ng mga obispo at abad.
Upang higit na makilala ang mahalagang siglong ito sa kasaysayan ng Simbahan, maaaring basahin ang mga sumusunod na pagninilay ayon sa pagkakasunod-sunod ng mga pangyayari:
Oktubre 6: San Bruno, PariโOpsiyonal na Paggunita (1030โ1101)
Mayo 15: San IsidroโOpsiyonal na Paggunita sa USA (c. 1070โc. 1130)
Hunyo 6: San Norberto, ObispoโOpsiyonal na Paggunita (c. 1080โ1134)
Agosto 20: San Bernardo ng Clairvaux, Abad at Pantas ng SimbahanโPaggunita (1090โ1153)
Disyembre 29: Santo Tomas Becket, Obispo at Martir (1119โ1170)
Ikalabintatlong Siglo
Nasaksihan noong ikalabintatlong siglo ang paglitaw at mabilis na paglago ng isang bagong anyo ng buhay-relihiyoso na tinatawag na mga orden ng mendikante. Itinatag ni San Francisco ng Assisi ang mga Pransiskano, at itinatag naman ni Santo Domingo ang mga Dominiko. Nakatuon ang mga orden na ito sa karukhaan, pangangaral, at kakayahang magpalipat-lipat ng lugar, di-tulad ng mas matagal nang mga orden ng mga monghe na nagpahalaga sa pananatili sa iisang lugar at pagkakaroon ng lupa bilang pinagkukunan ng kita. Naging lubhang mabisa ang mga bagong orden ng mendikante sa pagpapalaganap ng Ebanghelyo sa Europa na noon ay nagsisimulang maging urbanisado.
Si San Francisco marahil ang pinakakilala at pinakamamahal na santo sa kasaysayan ng Simbahan. Matapos maranasan ang isang radikal na pagbabalik-loob, nagtipon siya ng ilang tagasunod na yumakap sa lubos na karukhaan, namalimos ng pagkain, nagmahal sa mga ketongin, at gumanap bilang mga mangangaral na naglalakbay sa iba’t ibang lugar. Sa napakaikling panahon, lumago ang mga Pransiskano at umabot sa mahigit 5,000 ang mga kasapi. Sa huling bahagi ng kanyang buhay, tinanggap ni San Francisco ang mga estigmata mula sa isang serapin, kaya madalas siyang tawaging Amang Serapiko. Kasama ni San Francisco si Santa Clara, na nagtatag ng mga Klarisa, isang sangay na mapagnilay ng mga Pransiskano para sa kababaihan.
Ang ikalabintatlong siglo ay madalas tawaging โginintuang panahon ng Eskolastisismo,โ dahil sa mahuhusay na palaisip na tulad nina Santo Tomas de Aquino, San Buenaventura, at San Alberto Magno. Kabilang sa pinakamahahalagang akdang lumitaw sa siglong ito ang Summa Theologica ni Santo Tomas de Aquino, na masasabing pinakadakila at pinakamaimpluwensiyang akda sa kasaysayan ng Simbahan. Gumamit ang Eskolastisismo ng lohikang Aristoteliko sa pagsisiyasat ng teolohiya upang higit pang mapaunlad ang doktrina. Umunlad ang mga pamantasang itinatag noong nakaraang siglo at naging mga sentro ng bagong pamamaraang ito.
Patuloy na umunlad ang debosyon sa Mahal na Birheng Maria noong ikalabintatlong siglo, na pinayaman ng paglitaw ng mga bagong debosyon, tulad ng Mahal na Birhen ng Bundok Carmelo, Mahal na Birhen ng mga Hapis, at Mahal na Birhen ng Loreto. Sa panahong ito ay lumaganap din nang malaki ang Kristiyanong mistisismo at higit na nabigyang-pansin ang Eukaristiya, na humantong sa pagtatatag ng Kapistahan ng Corpus Christi. Lubhang umunlad ang mga sining, lalo na ang arkitekturang Gotiko at musikang sagrado, na sumasalamin at nakatutulong sa pagpapalalim ng buhay-debosyon ng Simbahan.
Patuloy na isinentralisa at pinalakas ng mga papa ang kanilang awtoridad, tumulong ang mga konsilyo ng Simbahan sa paglaban sa mga erehiya at pagpapaliwanag nang tiyak sa doktrina, at itinatag ang Inkisisyong Papal upang harapin ang mga erehe. Ipinanawagan ng papa ang Ikaapat na Krusada, ngunit lumihis ang mga Krusado sa kanilang misyong mabawi ang Banal na Lupain at nilusob at dinambong ang Constantinople noong 1204, na ikinamatay ng marami. Bagaman itiniwalag ng papa ang mga sangkot, lalo pang pinaglayo ng trahedyang ito ang Silangan at Kanluran. Hindi na lubusang nakabangon ang Silangan, na naging isa sa mga dahilan ng pagkakasakop dito ng mga Muslim makalipas ang humigit-kumulang dalawang siglo.
Upang higit na makilala ang mahalagang siglong ito sa kasaysayan ng Simbahan, maaaring basahin ang mga sumusunod na pagninilay ayon sa pagkakasunod-sunod ng mga pangyayari:
Agosto 8: Santo Domingo, PariโPaggunita (1170โ1221)
Oktubre 4: San Francisco ng AssisiโPaggunita (1182โ1226)
Hunyo 13: San Antonio ng Padua, Pari at Pantas ng SimbahanโPaggunita (1195โ1231)
Nobyembre 17: Santa Isabel ng Hungary, RelihiyosaโPaggunita (1207โ1231)
Pebrero 17: Pitong Banal na Tagapagtatag ng Orden ng mga ServitaโOpsiyonal na Paggunita (c. 1240)
Setyembre 15: Mahal na Birhen ng mga HapisโPaggunita (c. 1240)
Oktubre 16: Santa Edwiges, RelihiyosaโOpsiyonal na Paggunita (1174โ1243)
Agosto 11: Santa Clara, BirhenโPaggunita (c. 1193โ1253)
Agosto 25: San Luis, HariโOpsiyonal na Paggunita (1214โ1270)
Hulyo 15: San Buenaventura, Obispo at Pantas ng SimbahanโPaggunita (c. 1217โ1274)
Enero 28: Santo Tomas de Aquino, Pari at Pantas ng SimbahanโPaggunita (1225โ1274)
Enero 7: San Raimundo ng Peรฑafort, PariโOpsiyonal na Paggunita (1175โ1275)
Ikalabing-apat na Siglo
Ang ikalabing-apat na siglo ay kinatampukan ng pananatili ng mga papa sa Avignon, ng Dakilang Sisma, ng Salot na Itim, ng mistisismo, ng paghina ng Eskolastisismo, ng katiwalian, ng paglago ng pansariling kabanalan, at ng patuloy na paglikha ng sining at arkitekturang Gotiko. Bagaman apat lamang sa mga santo na namatay sa siglong ito at pormal na ipinahayag na banal ang kasama sa Pangkalahatang Kalendaryong Romano, malaki ang kanilang naging impluwensiya.
Noong 1305, si Papa Clemente V, na isinilang sa Pransiya, ay nahalal sa pagka-papa. Dahil sa mapanganib na kalagayang pampolitika sa Roma at sa kaniyang pinagmulang Pranses, nanirahan si Clemente sa Avignon, Pransiya, na noon ay bahagi ng mga Estadong Papal ngunit nasa ilalim ng malakas na impluwensiya ni Haring Felipe IV ng Pransiya. Noong 1309, sinimulan ni Papa Clemente ang paglilipat ng Kuriya Romana sa Avignon. Nagdulot ito ng matinding kaguluhan sa loob ng Simbahan, panghihimasok ng monarkiyang Pranses, at mga maniobrang pampolitika. Pitong sumunod na papa ang nanirahan sa Avignon.
Sa panahong ito, tatlong dakilang mistikoโsina Santa Gertrudis la Magna, Santa Brigida ng Sweden, at Santa Catalina ng Sienaโang tumanggap ng maraming pribadong paghahayag mula sa Diyos at itinala ang mga ito, na nagbigay sa Simbahan ng saganang kaalamang espirituwal at mistiko para sa mga darating na siglo. Bukod sa kanilang malalalim na karanasang mistiko at mga isinulat, aktibong nakilahok sina Santa Brigida at Santa Catalina sa reporma ng Simbahan at mariing hinimok ang papa na bumalik sa Roma. Sa wakas, nagbunga ang kanilang mga panalangin, liham, at pagsusumamo, at ibinalik ni Papa Gregorio XI ang luklukan ng pagka-papa sa Roma noong 1377.
Bagaman marami ang natuwa sa simula, hindi lahat ay malugod na tumanggap sa pagbabalik na ito. Nang sumunod na taon, namatay si Papa Gregorio at nahalal si Papa Urbano VI. Tinutulan ng mga nasa Avignon ang kaniyang pagkakahalal at inihalal ang Antipapang si Clemente VII sa pagtatangkang mapanatili sa Avignon ang luklukan ng pagka-papa. Ang โDakilang Sismaโ na ito (tinatawag ding โSisma sa Kanluranโ) ay nagpatuloy nang ilang dekada. Maging ang mga santo sa panahong ito ay hindi nagkasundo. Sinuportahan ni Santa Catalina ng Siena si Papa Urbano, ngunit sa simula ay sinuportahan ni San Vicente Ferrer si Clemente VII. Noong 1417, sa wakas ay nalutas ang usapin sa isang konsilyo ng Simbahan sa Constanza, at hindi lamang tinanggap ni San Vicente ang pasiya kundi nagsikap din siyang hikayatin ang iba na tanggapin ito.
Nang manalasa ang salot na tinawag na โItim na Kamatayan,โ nagkaroon ito ng matinding epekto sa Europa. Hindi bababa sa 25 milyong tao ang namatay, at may mga pagtatayang umaabot sa 200 milyon. Lubhang napinsala ang mga monasteryo at ang kaparian, at maraming layko ang nagtanong kung bakit pinahihintulutan ng Diyos ang gayong kakila-kilabot na pangyayari, na nagbunga ng pangangailangan para sa espirituwal na pagpapanibago at personal na panalangin.
Upang higit na makilala ang mahalagang siglong ito sa kasaysayan ng Simbahan, maaaring basahin ang mga sumusunod na pagninilay ayon sa pagkakasunod-sunod ng mga pangyayari:
Nobyembre 16: Santa Gertrudis la Magna, BirhenโDi-obligadong Paggunita (1256โ1302)
Hulyo 4 (Hulyo 5 sa USA): Santa Isabel ng PortugalโDi-obligadong Paggunita (1271โ1336)
Hulyo 23: Santa Brigida ng Sweden, RelihiyosaโDi-obligadong Paggunita (1303โ1373)
Abril 29: Santa Catalina ng Siena, Birhen at Pantas ng SimbahanโPaggunita (1347โ1380)
Ikalabinlimang Siglo
Sa pagtatapos ng Dakilang Sisma, nagsimulang bumalik sa normal ang pagka-papa noong ikalabinlimang siglo, ngunit humarap naman ito sa iba pang mga hamon. Nagsimulang lumitaw ang Konsilyarismo, ang pananaw na ang isang konsilyo ng Simbahan ay may higit na awtoridad kaysa sa papa. Hinarap ang mga suliranin sa loob ng Simbahan noong ikalabinlimang siglo, at sinikap na iwasto ang mga pang-aabuso, gaya ng kakulangan sa edukasyon ng kaparian, pagkabulok ng moralidad, simoniyaโang pagbili at pagbebenta ng mga katungkulan sa Simbahanโat ang pagbili at pagbebenta ng mga indulhensiya. Kabilang ang mga ito sa mga pangunahing usaping nag-ambag sa Repormasyong Protestante noong sumunod na siglo.
Sa siglong ito isinilang ang Renasimyento, isang yugto sa kasaysayan ng Europa na kinakitaan ng pagbabalik sa kaalamang klasiko ng Gresya, pagsulong ng agham, at mga bagong anyo ng sining at arkitektura, na pawang pinasigla ng mga ideyang pilosopikal gaya ng Humanismo. Ang mga bagong ideyang ito at ang kaalamang klasiko ay nagbunsod ng mga tanong tungkol sa pamamahala at relihiyon. Lalo pang nagpasigla sa kilusang ito ang pag-imbento ng palimbagan noong 1440.
Sa siglong ito isinilang ang Renasimyento sa Italya, na kalaunan ay lumaganap sa buong Europa. Isa itong kilusang nagbunga ng panibagong interes sa kaalaman, sining, at kultura ng sinaunang Gresya at Roma. Sa panahong ito, umunlad ang sining, panitikan, at siyentipikong pagsisiyasat. Nasa sentro ng kilusang ito ang Humanismo, isang pilosopiyang nagbigay-diin sa kahalagahan ng karanasan ng tao, ng kaniyang pagiging natatanging indibidwal, at ng pag-aaral ng mga klasikong teksto sa orihinal na mga wika.
Ang piyudalismo, kung saan pinamamahalaan ng mga maharlika ang mas maliliit na teritoryo, ay nagsimulang humina sa siglong ito, at lumitaw ang mga sentralisadong bansang-estado, lalo na sa Pransiya, Inglatera, at Espanya. Nagbunga ito ng pag-usbong ng makapangyarihang mga monarkiya na nagsimulang magtipon ng kapangyarihan at bumuo ng higit na nagkakaisa at sentralisadong mga pamahalaan, na kalaunan ay magiging karaniwang anyo ng pamahalaan sa mga sumunod na siglo.
Malaki ang naging pagsulong ng agham sa panahong ito. Hinamon nito ang mga pagkaunawa sa kalikasan noong Gitnang Panahon, kasabay ng lumalaking pagpapahalaga sa ebidensiyang nakabatay sa pagmamasid at eksperimento. Ang pag-imbento ng makinang pang-imprenta noong bandang 1440 ay nagbigay ng mas malawak na pagkakataong mabasa ang panitikan at mga akdang pangkaalaman. Bunga nito, lumitaw ang mga bagong tanong hinggil sa tradisyonal na pamamahala at mga gawaing panrelihiyon, na naghanda ng daan para sa malalaking pagbabagong panlipunan at panrelihiyon sa Europa noong ikalabing-anim na siglo. Bagaman nanatili ang Eskolastisismo, lumalaki ang interes sa mistisismo at mga personal na karanasan sa Diyos, na humantong sa paglaganap ng pribadong debosyon.
Noong 1453, bumagsak ang Constantinople sa kamay ng Imperyong Ottoman, na nagwakas sa Silangang Imperyong Romano (Bizantino). Nagbunga ito ng mga bagong pagtatangkang makipagkasundo sa pagitan ng mga Ortodokso at ng Simbahang Katolika, ngunit kakaunti ang nagbunga.ย
Sa pagtatapos ng ikalabinlimang siglo, umusbong ang interes sa paggalugad, lalo na matapos matuklasan ang Bagong Daigdig noong 1492. Ang pagkatuklas na ito ay maghahanda ng daan hindi lamang para sa kolonisasyon ng mga Amerika, kundi pati na rin sa masiglang gawaing misyonero.
Upang higit na makilala ang mahalagang siglong ito sa kasaysayan ng Simbahan, maaaring basahin ang mga sumusunod na pagninilay ayon sa pagkakasunod-sunod ng mga pangyayari:
Abril 5: San Vicente Ferrer, PariโPaggunita kung nais (c.1350โ1419)
Marso 9: Santa Francisca Romana, RelihiyosaโPaggunita kung nais (1384โ1440)
Mayo 20: San Bernardino ng Siena, PariโPaggunita kung nais (1380โ1444)
Oktubre 23: San Juan ng Capistrano, PariโPaggunita kung nais (1386โ1456)
Mayo 22: Santa Rita ng Casia, Asawa, Ina, Balo, Relihiyosa (c. 1386โ1457)
Ikalabing-anim na Siglo
Bagaman nagsimula sa kaguluhan ang ikalabing-anim na siglo, nagluwal din ito ng maraming dakilang santo. Noong 1517, inilabas ng paring Agustino na si Padre Martin Luther ang kaniyang Siyamnapuโt Limang Tesis na humantong sa Repormasyong Protestante, o Pag-aalsang Protestante. Naglahad si Padre Luther ng maraming makatwirang usapin sa kaniyang mga tesis, tulad ng mga pang-aabusong nagpapatuloy sa pagbili at pagbebenta ng mga indulhensiya. Bagaman marami sa loob ng Simbahang Katolika ang sumang-ayon na kailangan ng reporma, ang pamamaraan ni Padre Luther, ang panawagang nagbuklod sa kaniyang mga tagasunod, at ang pagkondena sa kaniya ng Simbahan ay nagdulot ng mabilis na paglaganap ng hindi pagkakasundo at pagkakahati-hati sa loob ng Simbahan at ng mga bansa. Di-nagtagal, sumunod ang iba na may iba pang mga tanong at usapin, tulad nina John Calvin at Ulrich Zwingli. Lalong nadama ang impluwensiya ni Luther sa Alemanya, ang kay Calvin sa Geneva, Switzerland, at ang kay Ulrich Zwingli ay pangunahin sa Zurich, Switzerland.
Noong 1519, lalo pang sumalungat si Luther nang simulan niyang kuwestiyunin ang awtoridad ng papa, at noong 1520, kinondena ni Papa Leon V ang mga isinulat ni Luther. Bilang tugon, hayagang sinunog ni Luther ang bula ng papa. Noong 1521, kinondena si Luther ng Emperador ng Banal na Imperyong Romano na si Carlos V sa Imperyal na Kapulungan sa Worms at idineklarang erehe. Noong 1523, dalawang mongheng Agustino na mga tagasunod ni Luther ang hinatulan ng kamatayan dahil sa kanilang mga erehiya.
Noong 1525, sumiklab ang sunod-sunod na pag-aalsa ng mga magsasaka sa Alemanya bilang pagsuporta kay Luther. Pagsapit ng 1530, sinuportahan ng ilang prinsipeng Aleman ang mga kaisipan ni Luther at pormal na iniharap ang kanilang bagong pagpapahayag ng pananampalataya sa Augsburg noong 1530, na nagsimula ng isang mas pormal na pagkakahati sa loob ng imperyo.
Noong 1533, itiniwalag ni Papa Clemente VII si Haring Enrique VIII ng Inglatera dahil sa pagpupumilit ni Enrique na ipagkaloob sa kaniya ng papa ang pagpapawalang-bisa ng kaniyang kasal. Noong 1534, idineklara ni Enrique ang kaniyang sarili bilang Kataas-taasang Pinuno ng Simbahan ng Inglatera, na naghiwalay sa Simbahan ng Inglatera mula sa Roma.
Sa gitna ng kadilimang ito, ang pinakamatingkad na mga liwanag noong ikalabing-anim na siglo ay ang Konsilyo ng Trento at ang mga santong tumulong sa pagpapatupad ng mga reporma nito. Nagsimula ang Konsilyo ng Trento noong 1545 at nagpatuloy hanggang 1563, na tumugon kapwa sa pangangailangan ng panloob na reporma at sa mga kamaliang lumilitaw mula sa mga Protestante. Tinugunan ang mga pang-aabuso sa Simbahan at muling pinagtibay ang mahahalagang aral, gaya ng mga aral tungkol sa mga Sakramento, sa kalikasan ng kaligtasan, at sa awtoridad ng Simbahan. Pinasiklab ng Trento ang magiging Kontra-Repormasyong Katoliko, at maraming dakilang santo ang humawak sa tanglaw ng pagpapanibago.
Nagsimulang lumitaw ang mga bagong orden noong ikalabing-anim na siglo upang tugunan ang kasalukuyang krisis. Itinatag ni San Cayetano ang mga Teatino noong 1524, ni San Antonio Maria Zaccaria ang mga Barnabita noong 1530, ni Santa Angela Merici ang mga Ursulina noong 1535, ni San Ignacio de Loyola ang mga Heswita noong 1540, at ni San Felipe Neri ang mga Oratoriano noong 1575. Naghatid ang mga orden na ito ng panibagong sigasig sa pagmimisyon, pagtatanggol sa Simbahan, edukasyon, at Kristiyanong pagkakawanggawa sa isang Simbahang nagdurusa. Ang iba pang mga orden na matagal nang naitatag, gaya ng mga Carmelite at Franciscano, ay nakaranas ng mga kilusan ng reporma. Bukod-tangi ang malalim na naging impluwensiya nina Santa Teresa de Jesus (รvila) at San Juan de la Cruz sa pagpapanibago ng buhay-relihiyoso at sa pag-unlad ng teolohiyang mistiko. Lumitaw rin ang matatatag na obispo upang tumulong sa pagpapatupad ng Konsilyo ng Trento, gaya ni San Carlos Borromeo.
Naganap din noong ikalabing-anim na siglo ang mga gawaing misyonero sa mga Amerika, Asya, at Aprika. Sinimulan ni San Francisco Javier, at kalaunan ni San Pablo Miki, ang pagpapalaganap ng Ebanghelyo sa Asya. Si San Toribio de Mogrovejo ay naging misyonerong Arsobispo ng Lima, Peru. Ang Mahal na Birheng Maria ay naging isa sa mga pinakadakilang tagapagpalaganap ng Ebanghelyo sa kasalukuyang Mexico nang magpakita siya kay San Juan Diego, at magpakailanmang ginugunita bilang Mahal na Birhen ng Guadalupe. Ang iba pang mga santo ay naging mga bagong misyonero sa Europa upang labanan ang Repormasyong Protestante, gaya nina San Pedro Canisio, San Juan Leonardi, San Lorenzo de Brindisi, San Francisco de Sales, at San Fidel de Sigmaringen. Karamihan sa mga misyonerong ito sa Europa ay nagsimula ng kanilang gawain noong ikalabing-anim na siglo at nagpatuloy hanggang sa ikalabimpitong siglo.
Upang higit na makilala ang mahalagang siglong ito sa kasaysayan ng Simbahan, maaaring basahin ang mga sumusunod na pagninilay ayon sa pagkakasunod-sunod ng mga pangyayari:
Abril 2: San Francisco de Paola, ErmitanyoโOpsiyonal na Paggunita (1416โ1507)
Disyembre 12: Mahal na Birhen ng GuadalupeโKapistahan sa USA (1531)
Pebrero 8: San Jeronimo Emiliani, TagapagtatagโOpsiyonal na Paggunita (1486โ1537)
Hulyo 5: San Antonio Maria Zaccaria, PariโOpsiyonal na Paggunita (1502โ1539)
Enero 27: Santa Angela Merici, BirhenโOpsiyonal na Paggunita (1474โ1540)
Agosto 7: San Cayetano, PariโOpsiyonal na Paggunita (1480โ1547)
Disyembre 9: San Juan Diego, ErmitanyoโOpsiyonal na Paggunita (1474โ1548)
Marso 8: San Juan de Dios, RelihiyosoโOpsiyonal na Paggunita (1495โ1550)
Disyembre 3: San Francisco Javier, PariโPaggunita (1506โ1552)
Hulyo 31: San Ignacio de Loyola, PariโPaggunita (1491โ1556)
Mayo 10: San Juan de รvila, Pari at Pantas ng SimbahanโOpsiyonal na Paggunita (1499โ1569)
Abril 30: San Pio V, PapaโOpsiyonal na Paggunita (1504โ1572)
Disyembre 23: San Juan de Kanty (Cantius), PariโOpsiyonal na Paggunita (c. 1390โ1473)
Oktubre 15: Santa Teresa de Jesus, Birhen at PantasโPaggunita (1515โ1582)
Nobyembre 4: San Carlos Borromeo, ObispoโPaggunita (1538โ1584)
Disyembre 14: San Juan de la Cruz, Pari at PantasโPaggunita (c. 1542โ1591)
Hunyo 21: San Luis Gonzaga, RelihiyosoโPaggunita (1568โ1591)
Disyembre 21: San Pedro Canisio, Pari at PantasโOpsiyonal na Paggunita (1521โ1597)
Pebrero 6: San Pablo Miki at mga Kasama, mga MartirโPaggunita (Namatay noong 1597)
Ikalabimpitong Siglo
Nagpatuloy mula sa ikalabing-anim hanggang sa ikalabimpitong siglo ang pagpapanibago, gawaing misyonero, at personal na kabanalan, na nagbunga ng lalo pang kahanga-hangang mga santo. Ang mga misyonero sa Asya, tulad nina San Lorenzo Ruiz at mga Kasama, ay nagbubo ng kanilang dugo sa Japan, at sinimulan naman nina San Andres Dung-Lac at mga Kasama ang pagkamartir na nagpatuloy nang ilang siglo sa Vietnam. Sa Timog Amerika, si San Pedro Claver ay naging tunay na alipin ng mga aliping Aprikano na pinakikitunguhan nang malupit, at ang mga paring sina San Juan de Brรฉbeuf at San Isaac Jogues, kasama ang kanilang mga kasamahan, ay nagbubo ng kanilang dugo sa hilaga, sa mga lupaing ngayo’y Estados Unidos at Canada. Gumanap ng mahalagang papel ang mga Pransiskano, Dominikano, at Heswita sa pagsisikap na ito ng pagpapalaganap ng Ebanghelyo sa buong daigdig. Bagaman maraming sundalo at naninirahang Europeo ang lumabag sa mga karapatan ng mga katutubo sa mga bagong lupain, ang tungkulin ng Simbahan ay ibahagi ang pananampalataya at ipaglaban ang mga karapatan ng mga katutubo. Nagsimulang umunlad ang Simbahan sa Peru, at ang mga bagong santong isinilang doon, tulad nina Santa Rosa de Lima at San Martin de Porres, ay nagbigay-patotoo sa pamamagitan ng kanilang malalim na pagpapakumbaba, pananalangin, at pagkakawanggawa; gayundin ang ginawa ni Santa Kateri Tekakwitha sa Hilagang Amerika.
Bukod sa patuloy na mga hamong dulot ng Repormasyong Protestante, lumitaw rin ang intelektuwal at pilosopikal na kilusan ng Rasyonalismo sa pagsisimula ng Panahon ng Kaliwanagan. Binigyang-diin ng kilusang ito ang katwiran, indibidwalismo, at mapanuring pagtingin sa tradisyonal na awtoridad sa mga larangang tulad ng relihiyon, agham, at pamahalaan. Ang katwiran ang naging pangunahing bukal at pamantayan ng kaalaman.
Sa Europa, ipinagpatuloy ng mga naunang nabanggit na sina San Pedro Canisio, San Juan Leonardi, San Lorenzo ng Brindisi, San Francisco de Sales, at San Fidel ng Sigmaringen ang kanilang mabuting gawain ng pagtugon sa Repormasyong Protestante at sinagot ang mga tanong na umuusbong mula sa mga ideya ng Panahon ng Kaliwanagan. Sa loob ng mga naitatag nang kaayusan ng Simbahan, nagsimulang ipatupad nang puspusan ang mga pasya ng Konsilyo ng Trento noong ikalabimpitong siglo sa pamamagitan ng pagbabago sa Liturhiya, patuloy na katekesis upang linawin ang doktrina ng Simbahan, reporma sa kaparian, at pagtatatag ng sistema ng mga seminaryo para sa wastong paghuhubog ng mga pari. Naging tanda rin ng panahong ito ang mga digmaang sibil sa Europa at Inglatera, na lalo nang nag-ugat sa patuloy na mga alitang panrelihiyon.
Patuloy na lumago ang personal na kabanalan sa inspirasyon ng mga santong tulad nina Santa Maria Magdalena de Pazzi at Santa Margarita Maria Alacoque. Kapwa sila mga mistiko na nag-iwan ng mga salaysay na nagbibigay-inspirasyon tungkol sa kanilang panloob na pakikipagtagpo sa Diyos, na magiging inspirasyon ng marami sa loob ng mga susunod na siglo. Nakatuon sina San Vicente de Paul at San Camilo de Lellis sa paglilingkod sa mga dukha at maysakit, kabilang sina San Roberto Bellarmino at San Francisco de Sales sa mga dakilang gurong espirituwal, atย malaki ang naging ambag nina San Jose de Calasanz at San Juan Eudes sa edukasyon. Patuloy na nagsikap ang mga santong tulad ni San Josafat na hilumin ang daan-daang taon nang pagkakahati sa pagitan ng Simbahang Ortodokso sa Silangan at ng Simbahang Romano Katoliko na nanatili mula pa noong ikalabing-isang siglo.
Upang higit na makilala ang mahalagang siglong ito sa kasaysayan ng Simbahan, maaaring basahin ang mga sumusunod na pagninilay ayon sa pagkakasunod-sunod ng mga pangyayari:
Marso 23: San Toribio ng Mogrovejo, ObispoโDi-obligadong Paggunita (1538โ1606)
Mayo 25: Santa Maria Magdalena de Pazzi, BirhenโDi-obligadong Paggunita (1566โ1607)
Oktubre 9: San Juan Leonardi, PariโDi-obligadong Paggunita (1541โ1609)
Hulyo 14 (Hulyo 18 sa USA): San Camilo de Lellis, PariโDi-obligadong Paggunita (1550โ1614)
Agosto 23: Santa Rosa de Lima, BirhenโDi-obligadong Paggunita (1586โ1617)
Enero 24: San Francisco de Sales, Obispo at Pantas ng SimbahanโPaggunita (1567โ1622)
Abril 24: San Fidel ng Sigmaringen, Pari at MartirโDi-obligadong Paggunita (c. 1577โ1622)
Nobyembre 12: San Josafat, Obispo at MartirโPaggunita (1580โ1623)
Setyembre 28: San Lorenzo Ruiz at mga Kasama, mga MartirโDi-obligadong Paggunita (c. 1600โ1637)
Nobyembre 3: San Martin de Porres, RelihiyosoโDi-obligadong Paggunita (1579โ1639)
Agosto 12: Santa Juana Francisca de Chantal, RelihiyosaโDi-obligadong Paggunita (1572โ1641)
Agosto 25: San Jose de Calasanz, PariโPaggunita kung nais (1556โ1648)
Setyembre 9: San Pedro Claver, PariโPaggunita sa USA (1581โ1654)
Setyembre 27: San Vicente de Paul, PariโPaggunita (bandang 1581โ1660)
Agosto 19: San Juan Eudes, PariโPaggunita kung nais (1601โ1680)
Hulyo 14: Santa Kateri Tekakwitha, BirhenโPaggunita sa USA (1656โ1680)
Setyembre 12: Kabanal-banalang Ngalan ng Mahal na Birheng MariaโPaggunita kung nais (1684)
Oktubre 16: Santa Margarita Maria Alacoque, BirhenโPaggunita kung nais (1647โ1690)
Ikalabingwalong Siglo
Noong ikalabingwalong siglo, umabot sa rurok ang Kaliwanagan bilang isang kilusang intelektuwal na lalong nagbigay-diin sa katwiran, indibidwalismo, at negatibong pagtingin sa tradisyonal na awtoridad sa relihiyon, agham, at politika, habang itinatampok ang paggamit ng katwiran bilang pangunahing pinagmumulan at pamantayan ng kaalaman. Nagdulot ito ng patuloy na hamon sa pagpapahalaga ng Simbahang Katolika sa tradisyon at awtoridad, habang nagsimulang sumalungat ang mga bagong kaisipan sa kanyang matagal nang mga doktrina. Humantong ito sa pag-usbong ng sekularismo at paghina ng mga monarkiyang Katoliko, na nagpabawas sa impluwensiya ng Simbahan sa maraming gawaing pampolitika sa Europa.
Bilang tugon sa mga hamong ito, umusbong noong ikalabingwalong siglo ang mga bagong orden ng relihiyoso, tulad ng mga Pasyonista, na itinatag noong 1720 ni San Pablo ng Krus, at mga Redentorista, na itinatag noong 1732 ni San Alfonso Maria de Liguori. Itinuon ng mga Pasyonista ang kanilang pansin sa Pagpapakasakit ni Kristo sa pamamagitan ng panalangin at pagninilay, nangaral sa mga rekoleksiyon, at naglingkod sa ministeryong pastoral. Nakatuon naman ang mga Redentorista sa pangangaral sa mga dukha at pagsasagawa ng mga misyon. Malaki ang kanilang ginampanang papel sa pangangalagang pastoral, at nakilala sila sa kanilang madaling lapitan at mahabaging paraan ng pangangaral. Lubhang lumago noong ikalabingwalong siglo ang mga Frayle ng mga Paaralang Kristiyano, na itinatag ni Sanย Juan Bautista de La Salle noong 1680. Nakatuon sila sa edukasyon ng mga dukha at nasa laylayan ng lipunan, at mahalaga ang kanilang naging papel sa pagbuo ng mga makabagong pamamaraan ng pagtuturo.
Napagtibay ang personal na kabanalan noong ikalabingwalong siglo sa pamamagitan ng panibagong pagbibigay-diin sa debosyon sa Mahal na Birheng Maria, lalo na sa pamamagitan ng mga turo ninaย San Luis de Montfort at San Alfonso Maria de Liguori. Idinagdag sa kalendaryo ng Simbahan ang kapistahan ng Mahal na Birhen ng Santo Rosaryo, na lalong nagbigay-diin sa personal na debosyong ito. Lumaganap din ang debosyon sa Kamahal-mahalang Puso ni Hesus.
Nagpatuloy ang gawaing misyonero, lalo na sa mga Amerika at Asya. Kapansin-pansin ang pagpapalawak ni San Junรญpero Serra at ng kanyang mga kapwa misyonero ng kanilang mga misyon tungo sa rehiyong ngayo’y kanlurang Estados Unidos. Sa Vietnam at Japan, nagpatuloy ang maramihang pagkamartir habang patuloy na lumalago ang pananampalataya, at naranasan din ang mga pag-uusig sa China at Korea.
Noong 1773, sa ilalim ng matinding pampolitikang panggigipit ng mga monarka sa Europa, binuwag ni Papa Clemente XIV ang Orden ng mga Heswita, na nakaapekto sa kanilang gawaing misyonero at papel sa Europa sa paglaban sa mga kaisipan ng Kaliwanagan at sa Repormasyong Protestante. Tinutulan din ng mga Heswita ang pag-usbong ng Jansenismo, isang kilusang teolohikal sa loob ng Simbahang Katolika na nagbigay-diin sa kasalanang orihinal, katiwalian ng kalikasan ng tao, biyaya ng Diyos, at predestinasyon. Itinaguyod ng Jansenismo ang isang mahigpit na pamumuhay, kabilang ang matinding asetisismo at madalas na pagtanggap ng sakramento ng kumpisal, habang hinihikayat ang pag-iwas sa pagtanggap ng komunyon dahil sa isang maling pananaw sa pagiging di-karapat-dapat ng tao. Ang pagbuwag sa mga Heswita ay hindi lamang nag-iwan ng puwang sa mga gawaing misyonero at pang-edukasyon, kundi pati sa intelektuwal na pagtatanggol sa doktrinang Katoliko laban sa mga hamong ito ng panahong iyon.
Upang higit na makilala ang mahalagang siglong ito sa kasaysayan ng Simbahan, maaaring basahin ang mga sumusunod na pagninilay ayon sa pagkakasunod-sunod ng mga pangyayari:
Abril 28: San Luis Grignon de Montfort, PariโDi-obligadong Paggunita (1673โ1716)
Abril 7: San Juan Bautista de La Salle, PariโPaggunita (1651โ1719)
Oktubre 19 (Oktubre 20 sa USA): San Pablo ng Krus, PariโUSA: Di-obligadong Paggunita (1694โ1775)
Hulyo 4: Araw ng KalayaanโDi-obligadong Paggunita sa USA (Hulyo 4, 1776)
Hulyo 1: San Junรญpero Serra, PariโDi-obligadong Paggunita sa USA (1713โ1784)
Agosto 1: San Alfonso Maria de Liguori, Obispo at Pantas ng SimbahanโPaggunita (1696โ1787)
Ikalabinsiyam na Siglo
Ilan sa mga santo ng siglong ito ay isinilang sa magulong panahon ng Rebolusyong Pranses sa huling bahagi ng ikalabingwalong siglo. Humantong ang Rebolusyon sa pagsupil sa pampublikong pagsamba, pagkumpiska sa mga simbahan at ari-arian, at pagkamatay ng libu-libong klerigo sa Pransiya. Nakaapekto rin ito sa Simbahan sa buong Europa, habang patuloy na lumalakas ang sekularismo at nasyonalismo, na nagpahina sa impluwensiya ng Simbahan sa politika, kaisipan, at kultura. Ang rasyonalismo ng Panahon ng Kaliwanagan at ang mga pagbabago sa agham at industriya ay hindi lamang nagpabago sa kalagayan ng Europa, kundi nagdulot din ng pinsala sa doktrina ng Simbahan at sa pagkilala sa moral na awtoridad nito.
Bilang tugon, nagbangon ang Diyos ng maraming taong tutulong na pagtugmain ang pananampalataya at katwiran, at ipagtanggol ang mga turo ng Simbahan na nag-ugat pa sa sinaunang panahon. Inilahad ni San John Henry Newman ang isang pananaw sa edukasyon na pinagsasama ang pananampalataya at intelektuwal na pagsisiyasat. Nakatulong ang kaniyang mga ambag sa teolohiya upang matugunan ng Simbahan ang mga makabagong usaping pilosopikal at teolohikal. Si San Antonio Maria Claret, isang obispo at tagapagtatag ng mga Claretiano, ay nangaral, sumulat, at nagtatag ng mga aklatan at paaralan, na nakatulong sa pagtuturo sa mga klerigo at layko sa Espanya, at sa loob ng anim na taon, sa Cuba.
Hinarap ng iba pang kilalang santo ang mga hamon ng panahon sa pamamagitan ng kanilang kabanalan, pagiging payak, pagtuturo, at mga akda. Si San Jean Vianney, na nagdusa sa pinakamalupit na yugto ng Rebolusyong Pranses, ay nagdulot ng malaking pagbabago sa pamamagitan ng kaniyang sigasig bilang pastol at paggawad ng mga Sakramento. Pinukaw ni Santa Teresa ng Batang Hesus ang isang malalim na pagmamahal sa panloob na pagbabalik-loob at pag-ibig sa Diyos. Si San Juan Bosco ay naging tanglaw noong Rebolusyong Industriyal, lalo na para sa mga kabataang lalaki na nangangailangan ng trabaho at gabay sa wastong pamumuhay. Pinagsama niya ang espirituwal na paghubog at mga praktikal na kasanayan upang maihanda ang kaniyang mga mag-aaral na isabuhay ang kanilang pananampalataya sa makabagong daigdig. Itinatag ni San Pedro Julian Eymard ang Kongregasyon ng Kabanal-banalang Sakramento sa Pransiya at naging masigasig na apostol ng Eukaristiya.
Patuloy na lumago ang Simbahan sa mga Amerika habang naglilingkod sa mga migrante sina Santa Elizabeth Ann Seton, Santa Rose Philippine Duchesne, San John Neumann, San Francis Xavier Seelos, at Beata Marie Rose Durocher, at naglilingkod naman sa mga may ketong sa Hawaii si San Damien de Veuster ng Molokai. Nagpatuloy ang gawaing misyonero sa iba pang bahagi ng daigdig. Malaki ang naging impluwensiya ni San Antonio Maria Claret bilang obispo sa Cuba. Si San Pedro Chanel ang naging unang martir sa Oceania. Ibinuhos nina San Andres Kim Tae-gลn, San Pablo Chลng Ha-sang, at ng kanilang 101 kasama ang kanilang dugo sa Korea. Namatay sina San Charles Lwanga at mga kasama dahil sa kanilang pananampalataya sa Africa.
Patuloy na umunlad ang personal na kabanalan at mga debosyon. Ipinahayag ni Papa Pio IX ang Dogma ng Kalinis-linisang Paglilihi noong 1854, at ang Mahal na Birhen mismo ay nagpakita kay Bernadette Soubirous sa Lourdes, Pransiya, noong 1858, na nagpatibay sa kaniyang bagong titulo, โAng Kalinis-linisang Paglilihi.โ Idinagdag ang Kabanal-banalang Puso ni Hesus sa Pangkalahatang Kalendaryong Romano noong 1856, bilang tanda ng rurok ng debosyong iyon sa mga nagdaang siglo.
Sa pagtatapos ng siglo, nagpulong ang Unang Konsilyo Vaticano, pangunahin upang talakayin ang awtoridad ng Papa sa larangan ng doktrina at dogma. Tinalakay rin nito ang ugnayan ng pananampalataya at katwiran, at kinondena ang rasyonalismo at materyalismo. Noong 1891, bilang tugon sa mga suliraning panlipunang dulot ng Rebolusyong Industriyal, inilabas ni Papa Leon XIII ang kaniyang ensiklikang Rerum Novarum upang tugunan ang kalagayan ng uring manggagawa at suriin nang mapanuri ang kapitalismo at sosyalismo, na higit pang lilitaw nang ganap sa susunod na siglo.
Upang higit na makilala ang mahalagang siglong ito sa kasaysayan ng Simbahan, maaaring basahin ang mga sumusunod na pagninilay ayon sa pagkakasunod-sunod ng mga pangyayari:
Enero 4: Santa Elizabeth Ann Seton, RelihiyosaโPaggunita: USA (1774โ1821)
Abril 28: San Pedro Chanel, Pari at MartirโDi-obligadong Paggunita (1803โ1841)
Oktubre 6: Beata Marie Rose Durocher, BirhenโDi-obligadong Paggunita sa USA (1811โ1849)
Nobyembre 18: Santa Rose Philippine Duchesne, BirhenโDi-obligadong Paggunita sa USA (1769โ1852)
Pebrero 11: Mahal na Birhen ng LourdesโDi-obligadong Paggunita (1858)
Agosto 4: San Juan Vianney (ang Kura Paroko ng Ars), PariโPaggunita (1786โ1859)
Enero 5: San Juan Neumann, ObispoโPaggunita: USA (1811โ1860)
Oktubre 5: Beato Francis Xavier Seelos, PariโDi-obligadong Paggunita sa USA (1819โ1867)
Agosto 2: San Pedro Julian Eymard, PariโDi-obligadong Paggunita (1811โ1868)
Oktubre 24: San Antonio Maria Claret, ObispoโDi-obligadong Paggunita (1807โ1870)
Hunyo 3: San Carlos Lwanga at mga Kasama, mga MartirโPaggunita (1860โ1886)
Enero 31: San Juan Bosco, PariโPaggunita (1815โ1888)
Mayo 10: San Damien de Veuster ng Molokai, PariโDi-obligadong Paggunita sa USA (1840โ1889)
Oktubre 9: San John Henry Newman (Paggunita sa Inglatera at Wales) (1801โ1890)
Oktubre 1: Santa Teresita ng Batang Hesus, Birhen at Pantas ng SimbahanโPaggunita (1873โ1897)
Hulyo 24: San Sharbel (Charbel) Makhlลซf, Pari, ErmitanyoโDi-obligadong Paggunita (1828โ1898)
Ikadalawampung Siglo at mga Sumunod Pa
Dala ng ikadalawampung siglo ang pananalasa ng dalawang digmaang pandaigdig, ang pag-usbong ng Komunismo at Pasismo, mga pagkamartir, mga umuusbong na suliraning panlipunan, mga pagsulong sa teknolohiya, ang pagbabago ng Liturhiya, ang ikalawang Konsilyo Vaticano, mga iskandalong nalantad sa publiko, mga bagong debosyon, at ang kanonisasyon ng maraming santo. Sinimulan ni Papa San Pio X ang siglong ito sa isang tunay na pastoral na pamumuno bilang papa. Isang kura paroko sa puso, siya ay isang mapagpakumbabang tagapagbago at guro, na may taimtim na debosyon sa Mahal na Ina at sa Eukaristiya. Matatag niyang tinutulan ang modernismo, na nahayag sa mga bagong anyo ng sining, pilosopiya, at organisasyong panlipunan bunga ng bagong umuusbong na daigdig na industriyal. Sinasabing namatay siya dahil sa labis na dalamhati sa pagsisimula ng Unang Digmaang Pandaigdig.
Noong panahon ng digmaan, nagpakita ang Mahal na Birheng Maria sa tatlong batang pastol sa Fรกtima, Portugal. Nanawagan siya ng panalangin at penitensiya, at ng pagtatalaga ng papa sa Rusya sa kanyang Kalinis-linisang Puso, at nagbabala na darating pa ang pinakamasama kung hindi pakikinggan ang kanyang mga pakiusap. Ang Mahal na Birhen ng Fรกtima ay naging dakilang inspirasyon sa marami at nag-udyok sa maraming panalangin. Noong 1925, idinagdag sa Pangkalahatang Kalendaryong Romano ang Dakilang Kapistahan ng Ating Panginoong Hesukristo, Hari ng Sanlibutan upang ipaalala sa daigdig na si Kristo lamang ang Hari.
Malaki ang naging impluwensiya nina Santa Frances Xavier Cabrini at Santa Katharine Drexel sa Estados Unidos sa simula ng siglo, gayundin ni Santa Marianne Cope sa Hawaii. Sa Gitnang Amerika, tumitindi ang tensiyon sa pagitan ng Simbahan at Estado, na humantong sa pagkamartir ni San Cristobal Magallanes at ng kanyang mga kasama, at ni Beato Miguel Agustรญn Pro. Kasabay nito, nagbigay si San Andrรฉ Bessette ng mapagpakumbabang patotoo sa mga tao sa Canada. Si Santa Faustina Kowalska, isang monghang Polaka na namuhay sa klawstura at isang mistiko, ay nabuhay nang maikli sa simula ng siglong ito. Hindi pa lubos na mararamdaman ng Simbahan ang pinakamalaking impluwensiya ni Santa Faustina hanggang sa makilala nang malawakan ang kanyang talaarawan sa simula ng ikadalawampu’t isang siglo, kasabay ng pagtatatag ng Linggo ng Banal na Awa. Si San Pio ng Pietrelcina ay naging makapangyarihang inspirasyon din sa Italya noong panahon ng kaguluhang dulot ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.
Bagaman nagdulot ng pagkawasak sa daigdig ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig, nagluwal din ito ng mga dakilang santo, tulad ni San Maximiliano Maria Kolbe, isang paring Polako at deboto ng ating Mahal na Ina na kusang nag-alay ng buhay kapalit ng isang taong hindi niya kilala sa Auschwitz, at ni Santa Teresa Benedicta ng Krus, isang madreng Karmelita, pilosopo, at nagbalik-loob sa Katolisismo mula sa Judaismo, na namatay rin sa Auschwitz. Pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, nagkaroon ng malalalim na pagbabago sa liturhiya ng Simbahan habang sinisikap nitong tugunan ang mga pangangailangan ng isang daigdig na patuloy na nagbabago, sa pamumuno ng mga banal na papa tulad nina San Juan XXIII at San Pablo VI. Sa ilalim ng kanilang paggabay, ang Ikalawang Konsilyo Vaticano ay nagbunga ng malalalim na pagbabago sa Liturhiya at nagbigay ng patnubay hinggil sa ekumenismo at sa pakikitungo ng Simbahan sa makabagong daigdig.
Dalawa sa pinakamatingkad na tanglaw sa Simbahang Katolika noong huling kalahati ng ikadalawampung siglo sina Santa Mother Teresa ng Calcutta at ang dakilang Papa San Juan Pablo II. Ang mga pamana ng dalawang santong ito ay higit na mauunawaan sa mga darating na siglo, at lubos lamang na mauunawaan sa Langit. Kinilala at minahal si Mother Teresa sa buong daigdig ng mga taong mula sa bawat pananampalataya at anumang kinabibilangang pangkat pampolitika dahil sa kanyang walang-pagod na paglilingkod sa mga dukha. Pinamunuan ni Papa Juan Pablo II ang Simbahan pagkatapos ng Ikalawang Konsilyo Vaticano at tinulungan itong makatawid sa isang magulong panahon ng pagbabago. Malaki ang kanyang papel sa pagbagsak ng Komunismo sa Silangang Europa. Siya ay isang tunay na misyonero, tapat sa wastong doktrina, sensitibo sa mga pangangailangang pastoral, isang intelektuwal, at isang taong may malalim na buhay-panalangin. Habang patuloy na nagbabago ang kalagayang panlipunan, pampolitika, at pangkultura sa buong daigdig, nagbigay siya sa Simbahan at sa daigdig ng matibay na patnubay at malinaw na paggabay sa usaping moral.
Upang higit na makilala ang mahalagang siglong ito sa kasaysayan ng Simbahan, maaaring basahin ang mga sumusunod na pagninilay ayon sa pagkakasunod-sunod ng mga pangyayari:
Hulyo 6: Santa Maria Goretti, Birhen at MartirโOpsiyonal na Paggunita (1890โ1902)
Agosto 21: San Pio X, PapaโPaggunita (1835โ1914)
Nobyembre 13: Santa Frances Xavier Cabrini, BirhenโPaggunita sa USA (1850โ1917)
Mayo 13: Mahal na Birhen ng FรกtimaโOpsiyonal na Paggunita (1916โ1917)
Enero 23: Santa Marianne Cope, BirhenโOpsiyonal na Paggunita sa USA (1838โ1918)
Hulyo 9: San Agustin Zhao Rong at 119 na Kasama, mga MartirโOpsiyonal na Paggunita (1648โ1930)
Enero 6: San Andrรฉ Bessette, RelihiyosoโOpsiyonal na Paggunita sa USA (1845โ1937)
Oktubre 5: Santa Faustina Kowalska, BirhenโOpsiyonal na Paggunita (1905โ1938)
Agosto 14: San Maximiliano Maria Kolbe, Pari at MartirโPaggunita (1894โ1941)
Pebrero 8: Santa Josephine Bakhita, BirhenโOpsiyonal na Paggunita (1869โ1947)
Marso 3: Santa Katharine Drexel, BirhenโPaggunita sa USA (1858โ1955)
Oktubre 11: San Juan XXIII, PapaโOpsiyonal na Paggunita (1881โ1963)
Setyembre 23: San Pio ng Pietrelcina (Padre Pio), PariโPaggunita (1887โ1968)
Hunyo 26: San Josemarรญa Escrivรก, Pari (1902โ1975)
Mayo 29: San Pablo VI, PapaโOpsiyonal na Paggunita (1897โ1978)
Setyembre 5: Santa Mother Teresa ng CalcuttaโPaggunita (1910โ1997)
Oktubre 22: San Juan Pablo II, PapaโOpsiyonal na Paggunita (1920โ2005)
Tingnan din:
Pag-navigate sa Pang-araw-araw na Kalendaryo
Pangkalahatang Kalendaryong Romano
Taong Liturhiko ayon sa Buwan
Bago ngayong 2024!
Isang napakagandang regalo sa Pasko…
Mga Santo at Kapistahan ng Taong Liturhiko
Mga Tomo IsaโApat
Amazon โ Google Play โ iTunes โ Barnes and Noble
Malapit nang madagdagan ang mga nagbebenta!

