
Mga larawan mula sa Lawrence OP, Flickr: Tampok – Pangunahin
Nobyembre 24: San Andres Dung-Lac, Pari, at ang kanyang mga Kasama, mga Martir—Paggunita
Ikalabimpito–Ikalabinsiyam na mga Siglo
Mga Santong Patron ng Vietnam
Itinanghal na mga santo ni Papa San Juan Pablo II noong Hunyo 19, 1988
Kulay sa Liturhiya: Pula
Bersiyon: Buo – Maikli
Mga channel ng podcast:
Apple – Spotify – iHeart – Audible
Sipi:
Ako, si Pablo, na nakagapos dahil sa pangalan ni Kristo, ay nagnanais na isalaysay sa inyo ang mga pagsubok na kinakaharap ko araw-araw, upang mag-alab kayo sa pag-ibig sa Diyos at makiisa sa akin sa pagpupuri sa kanya, sapagkat walang hanggan ang kanyang awa. Ang bilangguan dito ay tunay na larawan ng walang hanggang impiyerno: sa malulupit na pagpapahirap ng lahat ng uri—mga pangaw, tanikalang bakal, mga posas—ay idinaragdag ang pagkapoot, paghihiganti, paninirang-puri, mahahalay na pananalita, pag-aaway, masasamang gawa, pagmumura, pagsumpa, pati na ang matinding dalamhati at kalungkutan. Ngunit ang Diyos na minsang nagpalaya sa tatlong kabataan mula sa naglalagablab na pugon ay lagi kong kasama; iniligtas niya ako sa mga kapighatiang ito at ginawa niyang matamis ang mga ito, sapagkat walang hanggan ang kanyang awa. Sa gitna ng mga pagpapahirap na ito, na karaniwang nagdudulot ng sindak sa iba, ako, sa biyaya ng Diyos, ay puspos ng tuwa at galak, sapagkat hindi ako nag-iisa—kasama ko si Kristo. ~Mula sa isang liham ni San Pablo Le-Bao-Tinh na ipinadala sa mga mag-aaral ng Seminaryo ng Ke-Vinh noong 1843
Pagninilay: Mula noong ikalabimpito hanggang ikalabinsiyam na mga siglo, tinatayang 130,000 hanggang 300,000 kalalakihan, kababaihan, at mga bata; mga obispo, pari, at relihiyoso ang nagdanas ng pagkamartir sa Vietnam dahil tumanggi silang talikuran ang kanilang pananampalatayang Katoliko. Inaresto sila, malupit na pinahirapan, at pinatay. Ang pagpapahirap sa kanila ay sistematiko, makademonyo, at planadong magdulot ng pinakamatinding sakit sa pinakamahabang panahong maaari. Upang makaligtas sa kapalarang iyon, kailangan lamang ng lahat ng inaresto na talikuran ang kanilang pananampalataya, tapakan ang isang krusipiho, o lapastanganin si Kristo. Kapag ginawa nila iyon, pinagkalooban sila ng mga kagandahang-loob ng mga hukuman ng imperyo. Kapag hindi, lalong tumitindi ang kanilang pagdurusa hanggang sa mamatay sila.
Ayon sa ilang tala, noong Marso 1533, isang misyonerong Europeo na nagngangalang I-nê-khu (Ignacio—na posibleng isang pari) ang nagsimulang mangaral ng Ebanghelyo sa Nam Định, sa hilagang Vietnam. Pinaniniwalaang dumating ang isang paring Dominikano sa katimugang Vietnam noong 1550, at sa pagitan ng 1615 at 1627 ay dumating ang mga Heswita. Sa mga unang Heswitang ito, sina Padre Alexander de Rhodes at Padre Antoine Marquez, mula sa Avignon, France, ang may pinakamalaking naging impluwensiya sa pamamagitan ng pagpapasimula ng unang pormal na programa ng ebanghelisasyon. Dumating sila noong 1627, at pagsapit ng 1630 ay iniulat nilang may 6,000 nang yumakap sa pananampalataya. Bagaman dalawang beses silang pinalayas mula sa Vietnam, nakumpleto nila ang isang bersiyon ng alpabetong Vietnamese na gumagamit ng mga titik Romano at naglathala ng isang katesismo at iba pang aklat na panliturhiya sa Vietnam na nagbigay-daan sa kanila at sa mga sumunod na misyonero na maipahayag ang pananampalataya sa lokal na wika. Pagsapit ng 1660, tinatayang 100,000 na ang yumakap sa pananampalatayang Katoliko. Ang kanilang tagumpay ay iniugnay sa kanilang pamamaraan ng paghubog ng mga laykong katekista na siya namang nagpalaganap ng pananampalataya sa kanilang mga kababayan.
Habang mabilis na lumalaganap ang pananampalataya, nagsimulang maghinala ang mga panginoong piyudal at ang iba pang nasa pamahalaan. Hinamon ng Kristiyanismo ang mga kaugalian sa Budismo, Confucianismo, at pagsamba sa mga ninuno, na pawang mahahalagang bahagi ng kulturang Vietnamese. Habang lalong nakikilala ang mga misyonero, lumalaki rin ang pangambang baka hangarin ng mga Europeo na sakupin ang Vietnam. Nang umabot sa sukdulan ang takot at galit ng mga panginoong piyudal at ng kanilang mga kasamahan sa pamamahala, nagsimula ang mga pag-uusig. Hindi na naingatan sa kasaysayan ang mga aktuwal na tala ng lahat ng mga martir. Si Anrê ng Phú Yên, isang labinsiyam na taong gulang na katekistang Vietnamese, ang pinaniniwalaang unang martir. Noong 1644, tumanggap ng utos mula sa panginoong piyudal ang lokal na pinunong mandarin na palayasin ang mga Heswita at gawin ang kinakailangan upang pigilan ang paglaganap ng “mga hangal na palagay” ng pananampalatayang Katolika. Dinakip si Anrê ng Phú Yên sa tahanan ni Padre de Rhodes at inutusang talikuran ang kanyang pananampalataya. Tumanggi siyang gawin iyon. Binugbog siya ngunit nagningning ang kanyang kagalakan. Pagkatapos ay hinatulan siyang mamatay sa pamamagitan ng pagbigti. Bagaman hindi kasama ang kanyang pangalan sa kanonisasyon noong 1988, itinanghal na beato si Anrê ng Phú Yên noong Marso 2000 at pinarangalan bilang unang martir ng Vietnam.
Sa pagitan ng 1659–1802, nagsimulang magkaroon ng organisadong kaayusan ang Simbahan sa Vietnam. Noong 1658, itinatag ang Paris Foreign Missions Society, at dalawang obispo ang ipinadala upang magtatag ng dalawang diyosesis. Di-nagtagal, pitong katekistang Vietnamese ang inordenahang pari, itinatag ang isang orden ng mga babaeng relihiyosa, itinayo ang mga parokya, at idinaos ang unang Sinodo sa Vietnam noong 1670. Sa sumunod na pitumpung taon, patuloy na umunlad ang Simbahan sa Vietnam, at kakaunti lamang ang mga pag-uusig at pagkamartir.
Noong 1742, nagpalabas si Papa Benedicto XIV ng isang konstitusyong apostoliko na nagbawal sa pagsamba sa mga ninuno at sa mga ritwal ng Confucianismo sa mga bagong umuusbong na Simbahan sa Asya—sa Tsina, Japan, at Vietnam. Nagbunga ang bagong paghihigpit na ito ng matinding bugso ng pag-uusig sa Vietnam. Itinuring ito ng korte imperyal na pag-atake sa kultura at lipunang Vietnamese sa kabuuan, sapagkat ang mga ritwal na ito ng Confucianismo ay napakahalagang bahagi ng kanilang pambansang pagkakakilanlan. Sa sumunod na animnapung taon, hindi bababa sa 30,000 Katolikong Vietnamese ang pinaslang bilang mga martir sa pagtatangkang pigilan ang paglaganap ng Katolisismo. Pagsapit ng 1802, mayroon nang tatlong diyosesis sa Vietnam at humigit-kumulang 320,000 Katoliko.
Noong 1802, pinag-isa ni Emperador Gia Long ang hilaga at timog Vietnam at pinagkalooban ang mga Kristiyano ng kalayaan sa relihiyon. Malaking dahilan nito ang pagsuporta sa kanya ni Obispo Pigneau de Béhaine sa kanyang pag-akyat sa trono. Gayunman, ipinagpatuloy ng kanyang kahaliling si Minh Mạng ang pag-uusig sa mga Kristiyano noong 1825. Bagaman nagpadala siya ng isang delegasyon sa Pransiya upang lutasin ang alitan at piliting paalisin ang mga misyonero, hindi siya pinansin ng mga awtoridad na Pranses. Pinatindi ng sumunod na dalawang emperador, sina Thiệu Trị at Tự Đức, ang mga pag-uusig. Noong 1868, nagpalabas si Emperador Tự Đức ng isang mahigpit na atas na naghati sa kanyang mga nasasakupan sa “mabubuting mamamayan—yaong yumakap sa mga tradisyonal na kaugalian at relihiyong Vietnamese” at “masasamang mamamayan—yaong sumusunod sa Kristiyanismo.” Mula 1820–1883, hindi bababa sa 100,000 Kristiyanong Vietnamese ang pinaslang bilang mga martir.
Sa panahong ito ng pag-uusig, isinilang ang isang batang lalaki na nagngangalang Trần An Dũng sa isang mahirap na pamilyang hindi Kristiyano. Nang siya ay labindalawang taong gulang, lumipat ang kanyang pamilya sa Hanoi upang maghanap ng trabaho. Sa Hanoi, nakilala ni Trần ang isang katekistang Vietnamese na nagbigay sa kanya ng matutuluyan, pagkain, at pagtuturo sa pananampalatayang Katolika. Pagkaraan ng ilang taon, bininyagan siya, tinanggap ang pangalang Kristiyano na Anrê, at naging katekista. Pagkatapos ay pinili siyang mag-aral ng teolohiya at inordenahang pari noong Marso 18, 1823, sa edad na dalawampu’t walo. Sa kanyang ministeryo bilang pari, marami siyang naakay kay Kristo. Nag-ayuno siya at namuhay nang payak at matuwid.
Noong 1835, inaresto si Padre Andres ngunit natubos siya ng kanyang mga parokyano gamit ang mga donasyon mula sa French Missionary Society. Pagkatapos, pinalitan niya ang kanyang apelyido ng Lạc at lumipat sa ibang teritoryo upang makaiwas sa pag-uusig. Gayunman, noong 1839, muli siyang inaresto, kasama si Padre Pedro Thi, na dinadalaw noon ni Padre Andres upang mangumpisal. Kapwa sila natubos ngunit muling inaresto makalipas lamang ang maikling panahon. Sa ikatlong pagkakataong ito, malupit silang pinahirapan, ngunit tumanggi silang itatwa ang kanilang pananampalataya, kaya pinugutan sila ng ulo sa Hanoi noong Disyembre 21, 1839. Natatanging iniuugnay ang pangalan ni Padre Andres Trần Dũng-Lạc sa paggunita na ito bilang kinatawan ng lahat ng martir na Vietnamese—ng 117 na kilala sa pangalan at ng di-mabilang na iba pang hindi napangalanan at hindi nakilala.
Noong 1874, nakipagkasundo ang mga Pranses sa ilalim ng Kasunduan sa Saigon, na nagbigay sa kanila ng kontrol sa katimugang Vietnam. Noong 1884, nilagdaan ang Kasunduan sa Huế, na halos naglimita sa tungkulin ng emperador ng Vietnam sa mga seremonya lamang, habang napasailalim sa kontrol ng Pransiya ang panloob na pamamahala, hukbong militar, at patakarang panlabas. Bagaman maraming mamamayan sa Vietnam ang naghimagsik laban sa mga kasunduang ito, nagbigay ang pamumuno ng mga Pranses ng mas ligtas na kalagayan para sa mga Katoliko at misyonero, at nagwakas ang mga kautusan ng nakaraang siglo at ang mga pag-uusig na itinataguyod ng estado. Bagaman nagpatuloy ang ilang pag-uusig, higit na limitado ang mga ito sa ilang lugar, sa halip na bunga ng mga kautusan ng emperador. Madalas na iniuugnay ang mga Katoliko sa mga mananakop na Pranses, dahil Pranses ang ilan sa mga misyonero, kaya kung minsan ay sa mga Katoliko ibinubunton ang galit sa paghihimagsik laban sa kolonyalismo.
Bukod sa 130,000 hanggang 300,000 na nagdanas ng pagkamartir sa pagitan ng 1630–1886, di-mabilang na iba pa ang nagdusa bilang mga “kompesor,” ibig sabihin, nagdusa sila dahil sa pananampalataya sa mga paraang hindi humantong sa pagkamartir. Marami ang kinailangang tumakas mula sa kanilang mga tahanan at nayon, magtago sa mga kagubatan at kabundukan, o magtiis ng pagkakatapon sa ibang mga bansa, habang namumuhay sa walang tigil na pangamba para sa kanilang buhay. Ang iba naman ay nilagyan sa mukha ng mga salitang “ta dao,” na nangangahulugang “huwad na relihiyon.” Kinumpiska ang mga tahanan at ari-arian, at winasak ang buong mga nayon.
Umalis ang mga Pranses sa Vietnam noong 1954 matapos matalo ang kanilang mga hukbo sa Dien Bien Phu. Isang rehimeng komunista ang namuno sa hilaga, samantalang isang republika ang itinatag sa timog. Dahil dito, maramihang lumikas ang mga Katoliko patungo sa timog upang makaiwas sa mga pag-uusig ng mga komunista. Nang matapos ang Digmaang Vietnam noong 1975 sa pagbagsak ng Saigon, sumaklaw ang komunismo sa hilaga at timog. Kinumpiska ang mga ari-arian, nilimitahan ang mga gawaing panrelihiyon, ibinilanggo ang mga pari at mga relihiyoso at relihiyosa, at diniskrimina ng pamahalaan ang mga laykong Katoliko.
Pinararangalan ng paggunita ngayong araw ang 117 martir na unang ibineatipika sa magkakahiwalay na pangkat: animnapu’t apat noong 1900, walo noong 1906, dalawampu noong 1909, at dalawampu’t lima noong 1951. Noong 1988, sabay-sabay silang kinanonisa ni Papa Juan Pablo II, bilang sagisag ng di-mabilang na mga hindi nakilala sa pangalan na nag-alay rin ng kanilang buhay para sa kanilang pananampalataya. Bagaman hindi nagpadala ng mga delegado ang pamahalaang komunista ng Vietnam sa kanonisasyon ng mga banal na martir na ito, libu-libong Vietnamese na nasa pagkatapon ang dumalo sa Liwasan ni San Pedro, at ang mismong kanonisasyon ay umalingawngaw sa mga puso at isipan ng mga mananampalataya sa loob ng Vietnam. Ang pangkat ng 117 ay binubuo ng siyamnapu’t anim na Vietnamese, labing-isang Espanyol, at sampung Pranses. Kabilang dito ang walong obispo, limampung pari, at limampu’t siyam na layko. Kabilang sa mga layko ang isang batang siyam na taong gulang, si Santa Ines Le Thi Thành.
Sa pagpaparangal natin sa napakalaking ulap na ito ng mga saksi na nag-alay ng kanilang buhay para sa kanilang pananampalataya sa gitna ng malupit at marahas na kalagayan, at nagtiis ng ilan sa pinakamalulupit na pagpapahirap sa kasaysayan ng daigdig, ipinapaalala sa atin na gaano man kahirap ang buhay, gaano man karami ang kailangan nating tiisin, sulit ang lahat ng ito sa huli. Isa sa mga martir na namatay sa mga pag-uusig na ito ay si Padre Jean-Théophane Vénard. Una siyang nakilala sa pamamagitan ng mga isinulat ni Santa Teresa ng Lisieux, na may malalim na debosyon sa kanya at lubhang nabigyang-inspirasyon ng kanyang mga liham na lumalaganap noong panahong nasa kumbento si Santa Teresa. Magtapos tayo sa isang sipi mula kay San Théophane na kinopya at pinahalagahan ni Santa Teresa: “Wala akong matagpuan sa lupa na makapagpapaligaya sa akin nang tunay; napakalawak ng mga hangarin ng aking puso, at wala sa tinatawag ng daigdig na kaligayahan ang makapagbibigay rito ng kasiyahan. Malapit nang magwakas ang panahon para sa akin; nakatuon ang aking mga isip sa Kawalang-hanggan. Puno ng kapayapaan ang aking puso, tulad ng isang payapang lawa o langit na walang ulap. Hindi ko pinanghihinayangan ang buhay na ito sa lupa. Nauuhaw ako sa mga tubig ng Buhay na Walang Hanggan.”
Panalangin: Mga Santong Andres Dung-Lac, Pablo Le-Bao-Tinh, Pedro Thi, Agnese Le Thi Thành, Jean-Théophane Vénard, at lahat ng martir ng Vietnam, kilala man o hindi, nagpapasalamat ako sa inyong patotoo ng pag-ibig, sa inyong katapatan kay Kristo sa harap ng gayong kalulupit na pagpapahirap, at sa kaloob ng inyong mga panalangin mula sa Langit. Ipanalangin ninyo ako, at lalo na ang Simbahan sa Vietnam, upang kaming lahat ay maging tapat kay Kristo hanggang kamatayan, na hindi kailanman isinasaalang-alang ang kapalit, kundi ibinibigay ang lahat bilang pagtulad sa inyo. Mga Martir ng Vietnam, ipanalangin ninyo ako. Hesus, nagtitiwala ako sa Iyo.
Mga Santo at Kapistahan ng Taong Liturhiko
Mga Tomo Isa–Apat
Karagdagang Babasahin:
Mga Santong Katoliko & mga Kapistahan
Lahat ng Santo para sa Araw na Ito
Lahat ng mga Santo sa Taong Liturhiko
(Maikling Bersiyon)
Nobyembre 24: San Andres Dung-Lac, Pari, at ang kanyang mga Kasama, mga Martir—Paggunita
Ikalabimpito–Ikalabinsiyam na mga Siglo
Mga Santong Patron ng Vietnam
Itinanghal na mga Santo ni Papa Juan Pablo II noong Hunyo 19, 1988
Mula noong ikalabimpito hanggang ikalabinsiyam na siglo, tinatayang 130,000 hanggang 300,000 lalaki, babae, at bata—mga layko at klero—ang nagdanas ng pagkamartir sa Vietnam. Lumago ang pananampalatayang Katoliko sa pamamagitan ng mga misyonero, lalo na ng mga Heswita, na nakakumpleto ng isang bersiyon ng alpabetong Vietnamese gamit ang mga titik Romano at naglathala ng isang katesismo at iba pang mga aklat na liturhiko upang ituro ang pananampalataya sa lokal na wika. Pagsapit ng 1660, naipalaganap na ng mga laykong katekista ang pananampalataya sa 100,000 bagong binyagan.
Habang lumalago ang pananampalataya, nagkaroon ng paghihinala ang mga panginoong piyudal at ang iba pang nasa pangkat na namamahala. Hinamon ng Kristiyanismo ang mga gawi sa Budismo, Confucianismo, at pagsamba sa mga ninuno, na pawang mahahalagang bahagi ng kulturang Vietnamese. Lumaki ang pangambang baka hangarin ng mga Europeo na sakupin ang Vietnam. Nang umabot sa sukdulan ang takot at galit, nagsimula ang mga pag-uusig. Si Andres ng Phú Yên, isang labinsiyam na taong gulang na katekistang Vietnamese, ay pinaniniwalaang unang martir. Itinanghal siyang Beato noong Marso 2000.
Noong 1742, nagpalabas si Papa Benedicto XIV ng isang konstitusyong apostoliko na nagbabawal sa pagsamba sa mga ninuno at sa mga ritwal na Confuciano sa mga umuusbong na simbahan sa Asya, sa Tsina, Hapon, at Vietnam. Ang bagong pagbabawal ay nagbunga ng isang bugso ng pag-uusig na kumitil sa buhay ng 30,000 Katolikong Vietnamese sa loob ng animnapung taon.
Mula 1820–1883, hindi bababa sa 100,000 Kristiyanong Vietnamese ang naging martir, kabilang ang isang batang lalaking nagngangalang Trần An Dũng mula sa isang mahirap at di-Kristiyanong pamilya. Noong labindalawang taong gulang siya, lumipat ang kanyang pamilya sa Hanoi kung saan nakilala ni Trần ang isang katekistang Vietnamese na nagbigay sa kanya ng matutuluyan, pagkain, at pagtuturo sa pananampalatayang Katoliko. Sa loob ng ilang taon, nabinyagan siya, tinanggap ang Kristiyanong pangalang Andres, at naging katekista. Nag-aral siya ng teolohiya at inordenahang pari noong Marso 18, 1823, sa edad na dalawampu’t walo.
Nakatakas si Padre Andres sa ilang pagtatangkang dakpin siya, ngunit noong 1839, muli siyang dinakip, kasama si Padre Pedro Thi, na dinadalaw ni Padre Andres upang mangumpisal. Malupit silang pinahirapan, tumangging itakwil ang kanilang pananampalataya, at pinugutan ng ulo sa Hanoi noong Disyembre 21, 1839. Natatanging kaugnay ng paggunita na ito ang pangalan ni Padre Andres Trần Dũng-Lạc bilang kinatawan ng lahat ng martir ng Vietnam—ang 117 na may pangalan, at ang di-mabilang na iba pang walang pangalan at hindi nakikilala.
Noong 1874, ibinigay ng Kasunduan sa Saigon sa mga Pranses ang kontrol sa katimugang Vietnam. Bagaman hindi ito nagustuhan ng marami, nagbigay ang pamumunong Pranses ng mas ligtas na kalagayan para sa mga Katoliko at misyonero, at nagwakas ang mga pag-uusig na itinataguyod ng pamahalaan, bagaman nagpatuloy ang mga pag-uusig sa mga lokal na pamayanan.
Pinararangalan ng paggunita ngayong araw ang 117 martir na magkakahiwalay na grupo nang ideklarang mga beato mula 1900 hanggang 1951. Noong 1988, sama-sama silang idineklara ni Papa Juan Pablo II na mga santo, bilang sagisag ng di-mabilang na mga taong hindi nakikilala na nag-alay ng kanilang buhay alang-alang sa kanilang pananampalataya. Kabilang sa pangkat ng 117 ang siyamnapu’t anim na Vietnamese, labing-isang Espanyol, at sampung Pranses; walo sa kanila ang obispo, limampu ang pari, at limampu’t siyam ang layko. Kabilang sa kanila ang isang siyam na taong gulang, si Santa Ines Le Thi Thành.
Mga San Andres Dung-Lac, San Pablo Le-Bao-Tinh, San Pedro Thi, Santa Ines Le Thi Thành, San Jean-Théophane Vénard, at lahat ng martir ng Vietnam, kilala man o hindi, salamat sa inyong patotoo ng pag-ibig, sa inyong katapatan kay Kristo sa harap ng malulupit na pagpapahirap, at sa kaloob ng inyong mga panalangin mula sa Langit. Ipanalangin ninyo ako, at lalo na ang Simbahan sa Vietnam, upang maging tapat kaming lahat kay Kristo hanggang kamatayan, na hindi kailanman iniinda ang anumang kapalit, kundi ibinibigay ang lahat bilang pagtulad sa inyo. Mga Martir ng Vietnam, ipanalangin ninyo ako. Hesus, nagtitiwala ako sa Iyo.

