मराठी

पहिले प्रकरण

पहिली निवासस्थाने

नम्रता, नम्रता, नम्रता आणि स्वतःची ओळख

पहिला धडा: आत्म्याची प्रतिमा

आविलाच्या संत तेरेसा आपल्या अंतरंगातील किल्ला या ग्रंथाची सुरुवात आत्म्याच्या पुढील वर्णनाने करतात:

मी आत्म्याची कल्पना एखाद्या अखंड हिऱ्यापासून किंवा अगदी पारदर्शक स्फटिकापासून बनवलेल्या किल्ल्यासारखी करू लागले. स्वर्गात जशी अनेक निवासस्थाने आहेत, तशा या किल्ल्यात अनेक खोल्या आहेत (I.I #2).

संत तेरेसा सांगतात की किल्ल्याची ही प्रतिमा त्यांना त्याच दिवशी सकाळी आपल्या प्रभूकडून मिळाली. आज्ञापालन म्हणून त्यांना प्रार्थनेच्या आंतरिक जीवनाविषयी आणि देवाशी असलेल्या ऐक्याविषयी जे उमगले होते, ते लिहायचे होते. ते कसे लिहावे, याबद्दल त्या प्रार्थनेत प्रभूकडे मार्गदर्शन मागत होत्या. हा किल्ला म्हणजे व्यक्तीचा आत्मा. त्या किल्ल्यात अनेक निवासस्थाने आहेत. ती सर्व एकमेकांशी जोडलेली आहेत आणि मध्यभागी असलेल्या निवासस्थानाकडे नेतात. तिथे स्वतः देव राहतो.

पुढील पानांत संत तेरेसा आपल्या वाचकांना ‘अखंड हिऱ्यापासून बनवलेल्या या किल्ल्याच्या’ मध्यभागाकडे नेणाऱ्या अंतर्मुख प्रवासाला घेऊन जातात. हा किल्ला केवळ बाहेरून पाहायचा नाही; उलट, आत प्रवेश करून अखंड हिऱ्यापासून बनवलेल्या त्या सुंदर किल्ल्याच्या मध्यभागी राहणे, हेच आपले मुख्य ध्येय असले पाहिजे. या प्रवासात आपण आतली असंख्य निवासस्थाने पार करत मध्यभागी पोहोचतो. तिथे आत्म्याला त्या महान राजाची, म्हणजेच स्वतः देवाची, अशी भेट होते की देव त्याला स्पष्टपणे प्रकट होतो आणि त्या भेटीने आत्म्याचे रूपांतर होते.

चिंतन: आज स्वतःच्या आत्म्याचे चिंतन करा. तुम्ही स्वतःकडे कसे पाहता? प्रार्थनापूर्वक आपल्या अंतरंगात डोकावण्याची आपल्याला अनेकदा भीती वाटते. तुम्ही असे केले, तर तुम्हाला काय दिसेल? आपल्या आत्म्यात डोकावल्यावर आपण केलेली पापे आणि त्यांची मलिनता आपल्याला अनेकदा दिसते. ज्या दुर्बलतांशी आपण रोज झगडतो, त्याही दिसतात. पण हीच का तुमची खरी ओळख? तुमचे सगळे दोष आणि दुर्बलता यांची बेरीज एवढेच का तुम्ही आहात? तुम्ही केलेल्या सगळ्या पापांचा संचय एवढेच का तुम्ही आहात?

संत तेरेसा लवकरच पापाच्या, विशेषतः मरणपापाच्या, भीषणतेविषयी बोलतील आणि पाप आत्म्याला किती मलिन करते याचे चिंतन करतील. पण त्या सुरुवात अशा एका आंतरिक किल्ल्याच्या प्रतिमेने करतात, जिथे देव वास करतो. कारण हीच आपली सर्वांत मूलभूत ओळख आहे. आपले आत्मे या अमूल्य हिऱ्याच्या किल्ल्यासारखे आहेत, ते आपण केलेल्या कृत्यांमुळे नव्हे, तर ज्याच्या प्रतिमेत आपली निर्मिती झाली त्याच्यामुळे. देवाच्या प्रतिमेत आणि त्याच्या सदृश असे आपल्याला निर्माण करण्यात आले आहे, आणि हे आपल्यापासून कधीही हिरावून घेतले जाऊ शकत नाही.

हे परम गौरवशाली राजा, तू मला तुझ्या दैवी प्रतिमेत निर्माण केलेस. माझ्या अंतरंगातून प्रकाशणाऱ्या तेजस्वी सूर्याच्या किरणांत माझा आत्मा हिऱ्यासारखा झळकावा, अशी तुझी इच्छा आहे. माझ्या अंतरंगात पाहण्याची आणि तिथे वास करणाऱ्या तुला पाहण्याची कृपा मला दे. या प्रवासाला सुरुवात करताना माझ्या पापापलीकडे पाहण्यास मला मदत कर, म्हणजे तू मला जसे घडवलेस तसे मला स्वतःला पाहता येईल. असे पाहताना माझ्या आत्म्याच्या या किल्ल्याचे तेज मलिन करणारे पापही मला दिसू दे.

हे माझ्या अंतर्यामी वास करणाऱ्या परमपवित्र त्रैक्या, माझे तुझ्यावर प्रेम आहे, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे, मी माझे जीवन तुला समर्पित करतो.


दुसरा धडा: आत्म्याचे सौंदर्य आणि सामर्थ्य

संत तेरेसा आत्म्याच्या या प्रतिमेचे चिंतन पुढे चालू ठेवतात. त्या सांगतात की आत्म्याचे अपार सौंदर्य आणि त्याची क्षमता यांचे यथार्थ चित्रण कशानेही करता येत नाही.

भगिनींनो, आपण याचा नीट विचार केला, तर नीतिमान व्यक्तीचा आत्मा म्हणजे जणू नंदनवनच आहे. देव स्वतः आपल्याला सांगतो की त्याला त्यात आनंद वाटतो. इतका सामर्थ्यवान, इतका ज्ञानी, इतका पवित्र आणि सर्व चांगुलपणाने परिपूर्ण असा राजा ज्या खोलीत आनंद मानतो, ती खोली कशी असेल, असे तुम्हाला वाटते? आत्म्याच्या अपार सौंदर्याची आणि त्याच्या विलक्षण क्षमतेची तुलना कशाशी करावी, असे मला काहीच सापडत नाही (I.I #2).

संत तेरेसांच्या मते आत्मा आपल्या आकलनापलीकडे सुंदर आहे, कारण तो देवाच्या प्रतिमेत आणि त्याच्या सदृश असा घडवला आहे. त्याची क्षमता विलक्षण आहे, कारण त्याच्या अगदी अंतरंगात देव वास करतो. अनंत सौंदर्याचा देव प्रत्येक आत्म्यात वास करतो, ही एकच गोष्ट आत्म्याला वर्णनापलीकडच्या उंचीवर नेते. आत्म्याला देवाच्या अनंत जीवनात सहभागी होण्याचे पाचारण आहे, ते त्याच्या स्वतःच्या पुण्याईने नव्हे, तर देवाच्या योजनेनुसार. ही मूलभूत गोष्ट आपण कधीही विसरता कामा नये.

चिंतन: या अनंत सत्यांचे चिंतन करा. सर्वप्रथम, स्वतःच्या आत्म्याच्या सौंदर्याचे चिंतन करा. तुमचा आत्मा आपल्या आकलनापलीकडे सुंदर आहे, कारण तो देवाच्या प्रतिमेत आणि त्याच्या सदृश असा घडवला आहे. पापामुळे त्या सौंदर्यावर पडदा पडतो, हे खरे; पण तुमच्या आत्म्याचे मूळ स्वरूप कशानेही, कधीही बदलू शकत नाही. तुमच्या निर्मितीच्या क्षणापासून अनंतकाळपर्यंत तुमचा आत्मा सदैव सुंदर राहील. हे सत्य समजून घेण्यासाठी नम्रतेतून येणारा प्रामाणिकपणा आवश्यक आहे. नम्रता ही एक देणगी आहे. तिच्यामुळे देव तुम्हाला जसे पाहतो, तसे तुम्ही स्वतःला पाहू शकता. सत्य स्वीकारण्याच्या नम्रतेमुळे देवाच्या नजरेत तुम्ही खरोखर कोण आहात, हे तुम्हाला अधिक स्पष्टपणे समजेल.

दुसरे म्हणजे, तुमच्या आत्म्याच्या विशाल सामर्थ्यावर मनन करा. देव तुमच्यात वास करतो, म्हणून जो अनंत आहे तो तुमच्यात राहतो. अनंत देवाला सामावून घेण्याची क्षमता तुमच्या आत्म्यात आहे, म्हणूनच तो त्या अनंत परमेश्वराला सामावून घेऊ शकतो. हे तुमच्या स्वतःच्या कोणत्याही पुण्यामुळे नाही; उलट, ही क्षमता तुमच्या अस्तित्वातच आहे. देवाने तुमचा आत्मा अशा रीतीने घडवला आहे की, या जीवनात आणि पुढे अनंतकाळातही तुम्ही तुमच्या आत्म्याच्या अंतरंगातील निवासस्थानात अधिकाधिक खोलवर जावे. तिथे तुमच्यात वास करणाऱ्या देवाच्या जीवनाचा तुम्हाला अनुभव येतो. हे सत्य उमगू दिलेत, तर तुमच्या मनात आणि हृदयात नम्रता येईल आणि तुमच्यात वास करणाऱ्या अनंत देवाचा शोध घेण्याची तीव्र ओढ निर्माण होईल.

हे परमसुंदर आणि अनंत देवा, माझ्या अस्तित्वाच्या अगदी खोल अंतरंगात तुझा शोध घेण्यास मला मदत कर. माझ्या आत्म्याच्या सर्वांत आतल्या निवासस्थानी तू वास करतोस. तिथे तुला पाहण्यास, तुला जाणण्यास आणि तुझ्यावर प्रेम करण्यास मला मदत कर. माझ्या डोळ्यांवरचा चिखल आणि कानांतली घाण दूर कर, म्हणजे मला तुला जाणता येईल, तुझ्यावर प्रेम करता येईल आणि तुझ्याशी एकरूप होता येईल. तूच तर मला तुझ्या परमपवित्र प्रतिमेनुसार घडवले आहेस.

हे माझ्या अंतरात वास करणाऱ्या परमपवित्र त्रैक्या, मी तुझ्यावर प्रेम करतो, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे आणि माझे जीवन मी तुला अर्पण करतो.


तिसरा धडा: सर्वांत आतले निवासस्थान

आत्मा म्हणजे जणू एका अत्यंत सुंदर आणि विशाल हिऱ्यापासून घडवलेला किल्ला. या किल्ल्यात शोधाला अंत नाही. तुमच्या आत्म्याच्या या किल्ल्याच्या मध्यभागाकडे वाटचाल करताना त्यातील प्रत्येक निवासस्थानाचा शोध घ्यायचा आहे.

आता अशी कल्पना करू या की, मी म्हटल्याप्रमाणे, या किल्ल्यात अनेक दालने [निवासस्थाने] आहेत. काही वर आहेत, काही खाली आहेत, तर काही दोन्ही बाजूंना आहेत. या सर्वांच्या अगदी मध्यभागी सर्वांत मुख्य दालन [निवासस्थान] आहे, जिथे देव आणि आत्मा यांच्यात अत्यंत गूढ गोष्टी घडतात (I.I #4).

त्या ‘सर्वांत मुख्य निवासस्थानी’ पोहोचणे हे प्रत्येक व्यक्तीचे ध्येय आहे. तिथे देव स्वतःला पूर्णपणे प्रकट करतो आणि त्याच्या उपस्थितीत आत्म्याला विसावा मिळतो. पण देवाच्या कृपेने त्या सर्वांत आतल्या निवासस्थानाकडे प्रत्येक आत्म्याची वाटचाल वेगवेगळ्या रीतीने होते. आपल्या वाटांमध्ये साम्य असले, तरी प्रत्येकाची वाट निराळी असते.

एखाद्या शोधयात्रिकाप्रमाणे स्वतःच्या आत्म्यातील अनेक निवासस्थानांचा शोध घेणे हे आध्यात्मिक जीवनाचे एक प्रमुख ध्येय आहे. आपण एकाच निवासस्थानी फार काळ थांबू नये. उलट, एका दालनानंतर दुसरे दालन मोकळेपणाने शोधत आपण मध्यवर्ती दालनाच्या अधिकाधिक जवळ गेले पाहिजे. त्या मध्यवर्ती दालनात पोहोचून देवामध्ये पूर्ण विसावा मिळेपर्यंत ही वाटचाल थांबता कामा नये.

चिंतन: देव तुम्हाला अधिक खोल अंतरंगात बोलावत आहे, या सुंदर सत्यावर मनन करा. जीवनात कितीतरी वेळा आपण आहोत तिथेच समाधानी होतो आणि देवाकडे जाणाऱ्या आपल्या अंतर्मुख वाटचालीत ‘अडकून’ पडतो. कितीतरी वेळा आपण वर्षानुवर्षे आपल्या आत्म्याच्या किल्ल्याच्या बाहेरच्या अंगणात किंवा आतल्या एखाद्या दालनातच राहतो. आपले लक्ष वेधून घेऊ पाहणाऱ्या बाहेरच्या गोंगाटात आणि अनेक आवाजांत आपण इतके गुंतून जातो.

तुमच्या आत्म्याच्या मध्यभागाकडे जाणारी ही वाटचाल सुरू करायला तुम्ही तयार आहात का? अनंत सौंदर्य आणि प्रेम असलेल्या देवाच्या अधिकाधिक जवळ नेणाऱ्या अंतरंगातील निवासस्थानांचा शोध घ्यायला तुम्ही तयार आहात का? ही शोधयात्रा करण्याची ओढ तुम्हाला आहे का?

स्वर्ग हे या प्रवासाचे अंतिम ध्येय आहे, पण त्याचा शोध इथे आणि आत्ताच घेता येतो. मग वाट कशाला पाहायची? जिथे देवाची उपस्थिती झाकोळलेली असते, अशा बाहेरच्या अनेक निवासस्थानांत का राहायचे? ही वाटचाल सुरू करून त्याचा शोध मनापासून का घेऊ नये? ही वाटचाल सुरक्षित आहे. ती तुमच्या स्वतःच्याच आत्म्याच्या मध्यभागाकडे नेते. या वाटचालीत तुमच्या अंतरात वास करणाऱ्या तुमच्या देवाला भेटण्याचे आमंत्रण तुम्हाला आहे.

हे माझ्या गुप्तपणे वास करणाऱ्या गौरवशाली देवा, माझी वाटचाल सुरू करण्यास मला मदत कर. दररोज मला ज्या असंख्य अडचणींना आणि पापांना तोंड द्यावे लागते, त्यांमुळे कितीतरी वेळा माझे लक्ष विचलित होते. माझ्या अस्तित्वाच्या अगदी खोल अंतरंगात तू माझी वाट पाहत आहेस. माझी नजर तुझ्याकडे वळवण्यास मला मदत कर. तुझ्यावर विश्वास ठेवून माझ्या अंतरंगातील ही गौरवशाली वाटचाल सुरू करण्यास मला मदत कर.

हे माझ्या अंतरात वास करणाऱ्या परमपवित्र त्रैक्या, मी तुझ्यावर प्रेम करतो, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे आणि माझे जीवन मी तुला अर्पण करतो.


चौथा धडा: “दुर्गंधी येणारे किडे”

‘दुर्गंधीयुक्त किडा’ म्हणजे काय? असा किडा घाण वास सोडतो आणि अत्यंत किळसवाणा असतो; त्याची दुर्गंधी अगदी नाकाला झोंबते. संत तेरेसा आपल्या आत्म्याची तुलना सुंदर हिऱ्याशी करतात आणि त्याच्या अनंत क्षमतेविषयी बोलतात; त्याचबरोबर त्या आपल्यापैकी प्रत्येकाला अशा किड्याचीही उपमा देतात.

…आपल्या या निर्वासित अवस्थेतही इतका महान देव अशा दुर्गंधीयुक्त किड्यांशी जिव्हाळ्याचा संवाद साधू शकतो, हे जाणून घेण्यात आणि त्याच्या अपार चांगुलपणासाठी व अमर्याद दयेसाठी त्याच्यावर प्रेम करण्यात आपले काहीही नुकसान नाही (I.I #4).

हा विरोधाभास नाही का? आपण एकाच वेळी हिऱ्याचा सुंदर किल्ला आणि दुर्गंधी येणारा किडा कसे असू शकतो? हे समजून घेण्यासाठी संदर्भ लक्षात घेणे आवश्यक आहे. देव किती दयाळू आहे, हे ठसवण्यासाठी आविलाच्या संत तेरेसा आपल्या आत्म्यांविषयी अशा प्रकारे बोलतात. देव आपल्यावर आणि इतरांवर किती असंख्य प्रकारे कृपा करतो, याचे आपण चिंतन केले पाहिजे, असे त्या सांगतात. देव आपल्याला देत असलेली असंख्य कृपादाने ओळखण्यासाठी मोठी नम्रता लागते, असेही त्या स्पष्ट करतात. आपल्या स्वतःच्या कोणत्याही पुण्याईच्या बळावर आपण या कृपेला मुळीच पात्र नाही, आणि दुर्गंधी येणाऱ्या किड्याच्या वाट्याला जे येते त्याहून अधिक कशालाही आपण पात्र नाही, हे जर आपल्याला उमगले, तर आपण देवाचे सदैव ऋणी राहू. स्वर्गापासून दूर असलेल्या या आपल्या ‘वनवासात’ देव इतक्या दयेने आपल्याला एवढे काही देतो, हे पाहून आपण विस्मयचकित होऊ.

चिंतन: तुमच्या जीवनात देवाच्या कृपेचे आणि दयेचे कार्य तुम्हाला दिसते का? ते तुम्हाला जाणवते का? तुमचे मन या दयेच्या जाणिवेला खुले आहे का?

देवाची दया आपल्या सभोवती कार्यरत असली, तरी अनेकदा ती आपल्याला दिसत नाही. उलट, पाप, मनाला झालेल्या जखमा, फूट, घोटाळे आणि जीवनातील अशाच इतर खळबळजनक गोष्टींत आपले लक्ष अडकून पडते. आपल्या जगात आणि आपल्या आत्म्यांत जिवंतपणे कार्य करणाऱ्या देवाच्या दयेवर लक्ष केंद्रित करता यावे, म्हणून आपल्या अंतःकरणाची दृष्टी त्या दिशेने वळवत राहणे, हे आपले ध्येय असले पाहिजे.

आपल्या आत्म्यांची दयनीय अवस्था लक्षात घेतली, तर तिच्या तुलनेत देवाची दया अधिक स्पष्टपणे दिसते. गर्वामुळे तुम्ही स्वतःलाच नीतिमान समजू लागलात किंवा इतरांना दोष देऊ लागलात, तर देवाची विपुल दया तुमच्या नजरेस पडणार नाही. पण आपल्या पतित जगाचा दयनीय दुबळेपणा आणि स्वतःच्या आत्म्याची हीन अवस्था तुम्हाला दिसली, तर त्या दुबळेपणात आणि दुःखात देव आपल्या प्रेमाने आणि कृपेने कसा प्रवेश करतो, हे तुम्हाला अधिक सहजपणे दिसेल.

तुम्ही दुर्गंधी येणारे किडे असलात, तरी त्या अवस्थेतही देव तुमच्यावर अमर्याद प्रेम करतो. तुम्ही कोणही असलात किंवा तुम्ही काहीही केले असले, तरी देव तुमच्यावर प्रेम करतो, हे समजणे म्हणजे देव खरोखर कोण आहे हे अधिक खोलवर जाणून घेण्याची पहिली पायरी आहे. देव म्हणजे साक्षात दया.

हे परम दयाळू देवा, तुझ्या प्रेमाबद्दल आणि तुझ्या अमर्याद दयेबद्दल मी तुझे आभार मानतो. मी कोण आहे आणि माझ्यावरचे तुझे प्रेम किती खोल आहे, हे मला अधिक स्पष्टपणे दिसावे म्हणून माझे डोळे उघड. तुझे प्रेम मिळण्यास मी पात्र नाही, तरीही तू ते माझ्यावर भरभरून करतोस. माझ्या सभोवतालच्या सर्वांच्या जीवनात तू कसे कार्य करतोस, हे पाहण्याची दृष्टीही मला दे. त्यांच्यावर तू दाखवलेल्या दयेचा मला सतत आनंद वाटू दे आणि ती दया त्यांच्यापर्यंत पोहोचवण्यात मलाही सहभागी होऊ दे.

हे माझ्या अंतरात वास करणाऱ्या परमपवित्र त्रैक्या, मी तुझ्यावर प्रेम करतो, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे आणि माझे जीवन मी तुला अर्पण करतो.


पाचवा धडा: किल्ल्यात “असणे”

परमपवित्र त्रैक्य आत्म्याच्या सर्वांत आतल्या कक्षात वास करते. म्हणून त्या कक्षात प्रवेश करणे हेच तुमचे ध्येय आहे. पण स्वतःच्याच आत्म्यात प्रवेश करणे म्हणजे काय, याबद्दल तुमचा गोंधळ होऊ नये म्हणून आविलाच्या संत तेरेसा पुढील स्पष्टीकरण देतात:

माझे बोलणे निरर्थक वाटेल. कारण हा किल्ला म्हणजेच आत्मा असेल, तर त्यात आपण प्रवेश करण्याचा प्रश्नच उद्भवत नाही. आपण स्वतःच तो किल्ला आहोत. एखादी व्यक्ती आधीच खोलीत असताना तिला त्या खोलीत जायला सांगणे हास्यास्पद ठरेल! पण एखाद्या ठिकाणी “असण्याचे” अनेक प्रकार असतात, हे तुम्ही समजून घेतले पाहिजे (I.I #7).

“एखाद्या ठिकाणी ‘असण्याचे’ अनेक प्रकार असतात.” हीच गोष्ट महत्त्वाची आहे. कल्पना करा की तुमच्या मालकीचा एक मोठा, सुंदर किल्ला आहे, पण त्यातल्या सगळ्या खोल्यांचा आनंद तुम्ही कधी घेतलाच नाही. तुम्ही फक्त ओसरीवर किंवा आतल्या पहिल्या खोलीत वेळ घालवलात. तो किल्ला कित्येक वर्षे तुमच्या मालकीचा असताना कुणीतरी तुम्हाला विचारले, ‘किल्ल्याच्या उरलेल्या भागात काय आहे?’ आणि तुम्हाला उत्तर द्यावे लागले, “मला माहीत नाही; मी तिथे कधी गेलोच नाही!”

अशी कल्पना करणे कठीण वाटले, तरी बहुतेक लोक आपल्या आत्म्याच्या बाबतीत नेमके असेच वागतात. ते आत्म्याच्या आत कधी शिरतच नाहीत. त्यामुळे त्याच्या अंतरंगाची खोली आणि सौंदर्य त्यांना उलगडत नाही, आणि त्यांच्यात जिवंतपणे वास करणारा देव हा दडलेला खजिनाही त्यांना सापडत नाही. तुम्ही केवळ बाहेरच्या अंगणात किंवा पहिल्या खोलीत ‘असावे’ असे नाही; पवित्र त्रैक्याच्या आत्मीय सहवासासाठी तुम्हाला वधूकक्षाकडे आकृष्ट केले जात आहे.

चिंतन: आपल्या आत्म्याची आपल्याला किती ओळख आहे, याचा आज विचार करा. तुम्ही पाहुण्यासारखे वागता, की त्या किल्ल्यात राहणाऱ्या मुख्य रहिवाशासारखे? तुमचे लक्ष फक्त बाहेरच्या भागातच गुंतून राहते, की तुम्हाला तुमच्या किल्ल्याच्या अंतरंगाची बारकाईने ओळख आहे?

तुमच्या आत्म्याच्या या किल्ल्यात आणखी आत जाण्याची पहिली पायरी म्हणजे त्यातला बराचसा भाग तुम्ही अजून पाहिलेलाच नाही, हे मान्य करणे. स्वतःची ओळख अजून अपुरी आहे, हे नम्रपणे कबूल केल्याने तुम्हाला आणखी आत जाण्याची प्रेरणा मिळेल.

दुसरी पायरी म्हणजे अंतर्मनाचा प्रवास पुढे चालू ठेवण्याचा ठोस निर्णय घेणे. प्रार्थनापूर्वक पुढच्या “दालनात” जाण्याचे ठरवा आणि तिथे काही वेळ घालवा. आजवर तुमच्या अनुभवास न आलेले देवाचे सान्निध्य आणि सौंदर्य समजून घेण्याचा प्रयत्न करा. तिथून पुढे, अगदी मध्यभागी असलेल्या दालनाच्या अधिकाधिक जवळ जाण्यासाठी तुमच्यातील दालनांचा शोध घेत राहण्याचा निश्चय करा. ही सर्व दालने एकमेकांना जोडलेली आहेत. म्हणूनच केंद्रापर्यंत पोहोचण्याचा एकमेव मार्ग म्हणजे एका दालनातून दुसऱ्या दालनात जाणे.

हे गूढ रीतीने दडलेल्या माझ्या देवा, मला तुझ्या अधिक जवळ ओढ, म्हणजे तुझ्या दैवी सान्निध्याच्या वैभवशाली प्रकाशात मी अधिकाधिक खोलवर प्रवेश करू शकेन. आज मी माझा प्रवास नव्याने सुरू करण्याचे ठरवतो. माझ्या आत्म्याच्या अगदी गाभ्यात तू माझी वाट पाहत आहेस. तिथे मला तुझा शोध लागत असताना मला आनंदाने आणि शांतीने भरून टाक.

हे माझ्या अंतरात वास करणाऱ्या परमपवित्र त्रैक्या, मी तुझ्यावर प्रेम करतो, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे आणि माझे जीवन मी तुला अर्पण करतो.


सहावा धडा: खऱ्या प्रार्थनेचे प्रवेशद्वार

अविलाच्या संत तेरेसा सांगतात की “प्रार्थना न करणारे आत्मे म्हणजे जणू शरीराला किंवा अवयवांना पक्षाघात झालेली माणसे.” ते सतत “बाहेरच्या व्यवहारांत” स्वतःला गुंतवून ठेवतात. हा खेदजनक, पण फारच सामान्य अनुभव आहे. दररोज ज्या गोष्टींमध्ये आपण वेळ घालवतो, त्यांपैकी जवळजवळ सगळ्याच गोष्टी आपल्याला “व्यग्र” ठेवतात आणि थोडाच वेळ टिकणारे आपले लक्ष व्यापून टाकतात. बाहेरच्या जगाच्या अखंड गोंगाटात आपण इतके गुंतून जातो की आपल्या आत्म्यात अधिक खोलवर जाऊन देवाच्या सान्निध्याचा अनुभव घेतल्याने जी शांत विश्रांती आपल्याला लाभेल, तिला आपण मुकतो. यावर उपाय काय? प्रार्थना:

मला जितके समजते, त्यानुसार या किल्ल्यात प्रवेश करण्याचे द्वार म्हणजे प्रार्थना आणि मनन. मुखाने केलेल्या प्रार्थनेऐवजी केवळ मनात केलेली प्रार्थना अभिप्रेत आहे, असे मी म्हणत नाही; कारण ती खरोखर प्रार्थना असेल, तर तिला मननाची जोड असलीच पाहिजे (I.I #9).

संत तेरेसा ज्या प्रार्थनेविषयी बोलतात, ती म्हणजे केवळ प्रार्थना “म्हणणे” नव्हे. अनेकदा लोक चर्चमध्ये जातात, जेवणापूर्वी किंवा रात्री प्रार्थना म्हणतात, पण खऱ्या अर्थाने प्रार्थना करत नाहीत. प्रार्थना खऱ्या अर्थाने प्रार्थना ठरण्यासाठी, संत तेरेसा सांगतात, “तिला मननाची जोड असलीच पाहिजे.” दुसऱ्या शब्दांत, आपण जे उच्चारतो किंवा ज्यावर विचार करतो, त्याचा अर्थ आणि त्यामागचे रहस्य अंतःकरणात जाणीवपूर्वक उलगडून पाहिले पाहिजे. मनन हे प्रार्थनेची सुरुवात करण्याचे “प्रवेशद्वार” आहे आणि म्हणूनच ते आपल्या आत्म्याच्या किल्ल्याचेही प्रवेशद्वार आहे.

खरी प्रार्थना म्हणजे देवाशी संवाद. पण तो संवाद पवित्रही असला पाहिजे. कधीकधी आपण देवाशी असे बोलतो, जणू तो देव नसून आपला गुलाम आहे. आपण देवाकडे मागण्यांची यादी घेऊन जातो आणि त्याने आपल्यासाठी काय करावे, हे त्याला सांगतो. आपण मागितलेले त्याने दिले नाही, तर आपल्याला राग येतो. ही खरी प्रार्थना नव्हे.

आपण कोणाशी संवाद साधत आहोत आणि त्याच्याशी असलेल्या नात्यात आपण कोण आहोत, याची जाणीव असते तेव्हा खरी प्रार्थना घडते. तोच सर्वशक्तिमान देव आहे; तो शुद्ध दयेचे मूर्त स्वरूप आहे. आपण पापी आहोत—दुर्बळ, गोंधळलेले आणि प्रत्येक गोष्टीसाठी देवावर अवलंबून आहोत. देवाला जाणणे, त्याच्यावर प्रेम करणे आणि आपल्या आत्म्यांचा राजा म्हणून त्याला प्रतिसाद देऊन त्याचा गौरव करणे, हे आपल्या जीवनाचे ध्येय आहे. देवाप्रती असा योग्य भाव असेल, तरच आपण खऱ्या अर्थाने प्रार्थना करायला सुरुवात करू शकू.

चिंतन: तुम्ही प्रार्थना करता का? अधिक नेमकेपणाने विचारायचे तर, तुम्ही मनन करता का? म्हणजेच, तुम्ही कधी तुमच्या आत्म्याच्या किल्ल्यात प्रवेश केला आहे का? खऱ्या प्रार्थनेत काही वेळ घालवून तुम्ही तिथे प्रवेश केला, असा एखादा प्रसंग तुम्हाला आठवतो का?

हे पुस्तक आध्यात्मिक जीवन आणि प्रार्थना यांविषयी असले, तरी आध्यात्मिक जीवनाविषयीचे वाचन प्रत्यक्ष प्रार्थनेची जागा कधीच घेऊ शकत नाही. अभ्यासातून आपल्याला देवाविषयी शिकता येते; पण प्रार्थनेतच आपण देवाला भेटतो आणि आपल्या अंतःकरणातील त्याच्या जिवंत व खऱ्या सान्निध्याचा अनुभव घेतो.

पूर्वी तुम्ही प्रार्थनेत वेळ घालवला होता, असा एखादा प्रसंग आठवा. कदाचित तो एखाद्या आध्यात्मिक साधनाशिबिरातला असेल किंवा तुमच्या चर्चमध्ये पवित्र साक्रामेंताच्या आराधनेच्या वेळी घडला असेल. कदाचित पूर्वी तुम्ही घरी, आपल्या खोलीच्या शांततेत, रोज प्रार्थना करत असाल.

ठरावीक प्रार्थना केवळ म्हणण्यापलीकडे जाऊन तुम्ही खऱ्या अर्थाने प्रार्थना केली होती, असा एखादा प्रसंग आठवत असेल, तर पुन्हा रोज तशी प्रार्थना करण्याचा निश्चय करा. तुम्ही दररोज प्रार्थनेसाठी वेळ देत असाल, तर प्रार्थनेत अधिक खोलवर कसे जाता येईल, याचा विचार करा. दररोजच्या प्रार्थनेत मनन करण्याचा प्रयत्न करा. एखादी प्रार्थना किंवा शुभवर्तमानांतील एखादा उतारा निवडा. त्यावर मनन करा, त्यातील प्रसंगात आपणही आहोत अशी कल्पना करा आणि त्या प्रसंगाला तुम्हाला आपल्या आत खेचू द्या. देवाचे सान्निध्य शोधा आणि त्याच्या प्रेममय सान्निध्याचा अनुभव घेताना शांत बसण्यास घाबरू नका.

हे परमवैभवशाली देवा, मला दररोज प्रार्थना करायची आहे. जीवनात माझे लक्ष विचलित होते किंवा मन इतर गोष्टींत गुंतून राहते, तेव्हा माझे मन शांत करून प्रार्थना व मननाद्वारे तुझ्याशी संवाद साधण्यास मला मदत कर. मला मनन करायला शिकू दे. अशी प्रार्थना मला करता येऊ दे की केवळ विचारांत तुला भेटून किंवा ओठांनी तुझ्याशी बोलून मी थांबू नये, तर माझी इच्छाही तुला समर्पित करावी. माझ्या आत्म्याच्या संपूर्ण उत्कटतेने मला हे करू दे, म्हणजे प्रार्थनेत तुझ्यावर प्रेम करायला मी शिकेन.

हे माझ्या अंतरात वास करणाऱ्या परमपवित्र त्रैक्या, मी तुझ्यावर प्रेम करतो, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे आणि माझे जीवन मी तुला अर्पण करतो.


सातवा धडा: दारातून आत जाणे

प्रार्थनेच्या खोलीला अंत नाही. प्रार्थनेत अधिकाधिक खोल जावे आणि आपल्या त्रिएक देवाशी अधिकाधिक गाढ सहवास साधावा, असे आपल्याला आवाहन आहे. पण खोलवर जाण्यासाठी आधी सुरुवात करावी लागते. प्रार्थना करू लागलेल्या व्यक्तीविषयी आविलाच्या संत तेरेसा येथे असे म्हणतात:

हजारो विवंचनांनी त्यांचे मन व्यापलेले असते. ते महिन्यातून मोजक्याच वेळा प्रार्थना करतात आणि बहुतेक वेळा त्यांच्या मनात सतत त्याच विवंचनांचे विचार असतात. कारण त्यांत त्यांचे मन फार गुंतलेले असते; आणि जिथे त्यांचा खजिना आहे, तिथेच त्यांचे हृदयही आहे (I.I #10).

पुढे त्या सांगतात की ही व्यक्ती “अधूनमधून” प्रार्थनेतून किल्ल्यात प्रवेश करते. ती जेमतेम आत पाऊल टाकते आणि तिच्याबरोबर “हजार सरपटणारे जीव” आत शिरतात. तरीही “तिने आत पाऊल टाकले, हीच मोठी गोष्ट आहे.” म्हणजेच, आपण मनापासून प्रार्थना आणि ध्यान करू लागलो, तरी आपल्यात लगेच आमूलाग्र बदल होईल आणि आपण संतांसारखी प्रार्थना करू लागू, असे बहुधा घडणार नाही. तरीही, अगदी थोडा वेळ का होईना, महिन्यातून मोजक्याच वेळा का होईना, आपण प्रार्थना आणि ध्यान करतो, ही चांगली गोष्ट आहे. हे पहिले आणि आवश्यक पाऊल आहे, हे आपण लक्षात घेतले पाहिजे.

चिंतन: प्रार्थनेच्या बाबतीत सर्वांत महत्त्वाच्या गोष्टींपैकी एक म्हणजे प्रत्यक्ष प्रार्थना करणे. तुम्ही दर महिन्याला निदान काही वेळा तरी प्रार्थना करता का? करत असाल, तर ते चांगले आहे. पण एवढ्याने तुम्ही प्रार्थनेत फार खोलवर जाऊ शकणार नाही. प्रार्थना ही तुमची पक्की सवय झाली पाहिजे आणि ती निष्ठेने जपली पाहिजे. प्रार्थना करताना तुमचे लक्ष भरकटते का? चिंता मनात येतात का? तुमचे लक्ष नेमके कशामुळे विचलित होते? कोणत्या गोष्टीत तुमचे मन इतके गुंतते की प्रार्थनेवर लक्ष केंद्रित करणे कठीण जाते? लक्ष विचलित करणाऱ्या गोष्टी बाजूला सारा, सबबी सोडा आणि प्रार्थनामय जीवन जगण्याचा दृढ निश्चय करा.

दररोज प्रार्थना करण्याच्या तुमच्या निश्चयावर चिंतन करा. प्रार्थनेचे वेळापत्रक बनवून पाहा. शक्यतो रोज प्रार्थनेसाठी सारखाच वेळ राखून ठेवा. जिथे शांतपणे प्रार्थना करता येईल अशी जागा शोधा. निदान दहा मिनिटांपासून सुरुवात करा; पण अधिक वेळ देता आला तर उत्तम. देवासाठी वेळ देताना काटकसर करू नका. त्या वेळात कशी प्रार्थना करायची हे ठरवा आणि त्याप्रमाणे प्रार्थना करा. प्रार्थनेचे काहीच फळ दिसत नाही असे वाटले, तरी निष्ठेने ती करत राहा. प्रार्थना करायला शिकण्याचा आणि दररोज प्रार्थना करण्याचा दृढ निश्चय करा. या निश्चयामुळे आणि तुमच्या निष्ठेमुळे तुम्हाला तुमच्या आत्म्याच्या किल्ल्याच्या दारातून आत जाता आले, हे तुम्हाला उमगेल. एकदा आत गेल्यावर, देव जिथे वास करतो त्या मध्यभागाकडे जाताना जाणून घेण्यासारखे किती काही आहे, हे पाहून तुम्ही थक्क व्हाल.

हे माझ्या धीरशील प्रभू, जीवनातील अनेक विवंचनांना मी तुझ्यापेक्षा अधिक महत्त्व दिले आहे. दररोज प्रार्थना करण्यात मी निष्ठा राखली नाही. आज मी बदलण्याचा निश्चय करतो. तुझ्यावर ध्यान करायला शिकण्याचा निश्चय करतो. माझे लक्ष विचलित करणाऱ्या गोष्टी जेव्हा जेव्हा मनात येतील, तेव्हा तेव्हा त्या बाजूला सारण्याचे मी वचन देतो. माझ्या इच्छाशक्तीच्या दुर्बलतेवर मात करण्याचे मी वचन देतो, जेणेकरून दररोज प्रार्थनेत तुझ्यावर प्रेम करण्यात आणि तुझी आराधना करण्यात माझ्याकडून कधीही कसूर होणार नाही.

हे माझ्या अंतरात वास करणाऱ्या परमपवित्र त्रैक्या, मी तुझ्यावर प्रेम करतो, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे आणि माझे जीवन मी तुला अर्पण करतो.


आठवा धडा: मरणकारक पापाचा परिणाम

किल्ल्यातील आरंभीच्या निवासकक्षांत राहणाऱ्या आत्म्याविषयी चिंतन करताना, आविलाच्या संत तेरेसा थांबून मरणपापाच्या भयावह वास्तवाचा विचार करतात.

याहून दाट अंधार नाही; कितीही काळेकुट्ट वाटणारी गोष्ट याच्या तुलनेत फारच फिकी आहे. याविषयी एवढेच जाणून घेणे पुरेसे आहे: ज्या सूर्याने आत्म्याला त्याचे सारे तेज आणि सौंदर्य दिले, तो स्वतः अजूनही आत्म्याच्या मध्यभागी आहे. तरीही आत्म्याला त्याच्यात असा काहीच सहभाग लाभत नाही, की जणू तो तिथे नाहीच. असे असले तरी, स्फटिकात सूर्याचे प्रतिबिंब पडण्याची जितकी क्षमता असते, तितकीच त्या सूर्याचा आनंद घेण्याची क्षमता आत्म्यात आहे (I.II #1).

आपल्या हातून मरणपाप घडण्याची खरी शक्यता नेहमीच असते, हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. म्हणून मरणपापामुळे आत्मा किती “अंधकारमय” आणि “काळाकुट्ट” होतो, हे समजून घेणे गंभीर पापाकडे नेणाऱ्या मोहांवर मात करण्यासाठी अत्यंत उपयुक्त ठरते. देव आपल्या अंतर्यामी राहात नाही, असे नाही. तर ज्या मध्यवर्ती कक्षात परमपवित्र त्रित्व वास करते, तो आत्म्याचा कक्ष पूर्णपणे झाकला जातो. त्यामुळे आत वास करणाऱ्या देवाची भेट घडू शकत नाही. मरणपापामुळे कृपा नाहीशी होते; पण देव आपल्या स्वरूपाने आपल्यामध्ये उपस्थित राहतो आणि आपले अस्तित्व टिकवून ठेवतो. मात्र आपल्या प्रेमळ देवाशी असलेला सहवास तुटतो आणि आत्मा अंधारात राहतो.

आविलाच्या संत तेरेसा दोन सल्ले देतात. पहिला असा: मरणपापाचे परिणाम तुम्हाला स्पष्टपणे समजले, तर देवाला दुखावण्याचे पवित्र भय तुमच्या मनात निर्माण होऊ लागेल. तुमच्या हातून घोर पाप घडले तरी तुम्ही स्वतः देवाला कधीही भिऊ नये. पण मरणपापाच्या अवस्थेचे भय मात्र तुम्हाला असले पाहिजे. घोर अंधार, देवापासून दुरावा, पुण्यकारक असे काहीही करण्याची असमर्थता, दिशाभूल, गोंधळ इत्यादींचे मोठे भय बाळगले पाहिजे आणि ते टाळण्यासाठी आपल्या आत्म्याची सारी शक्ती लावली पाहिजे. दुसरा सल्ला असा: मरणपापाचा परिणाम समजून घेतल्यावर नम्रता जन्म घेऊ लागते. तो परिणाम असा की या अवस्थेत आत्मा देवाला संतोष देणारे आणि स्वतःच्या हिताचे असे काहीही करू शकत नाही. विशेषतः, आपल्यातून घडणारी प्रत्येक चांगली कृती केवळ देवाकडून येते, हे आत्म्याला उमगू शकते. देव जिवंत पाण्याचा झरा आहे. त्या पाण्याशिवाय मृत्यूशिवाय दुसरे काहीही शक्य नाही. पण जेव्हा आपण कृपेच्या पाण्याकडे वळतो, तेव्हा आपल्या अंतर्यामी नवजीवन उगम पावू लागते.

चिंतन: मरणपापाचे गांभीर्य आणि भीषणता समजून घेण्याचा प्रयत्न करा. तुमच्या हातून कधीही मरणपाप घडले नसेल, तरी ते आपल्या हातून घडणे शक्यच नाही, अशी स्वतःची फसवणूक करू नका. केवळ मरणपापाचेच नव्हे, तर सर्व पापांचे पवित्र भय आपल्या मनात जोपासण्याचा प्रयत्न करा. आपण पापाचा द्वेष केला पाहिजे, त्याची किळस व तिटकारा बाळगला पाहिजे आणि ते कधीही न करण्याचा दृढ निश्चय केला पाहिजे. अडचण अशी आहे की पाप मोहक आणि फसवे असते. दुःखी व्हावे म्हणून कोणी पाप करत नाही. अमुक एक कृती आपल्याला समाधान देईल, या खोट्या आश्वासनावर विश्वास ठेवल्यामुळे लोक पाप करतात. पापामुळे वरवरचे आणि क्षणभंगुर समाधान नेहमीच काही ना काही स्वरूपात मिळते; पण त्याचा शेवट नेहमी अंतर्यामी येणाऱ्या ओसाडपणात आणि विध्वंसात होतो. पाप किती भीषण आहे, विशेषतः मरणपाप किती भीषण आहे, हे तुम्हाला खरोखर उमगले, तर प्रत्येक वेळी मोह होतो तेव्हा ती भीषणता आठवायला तयार राहा, म्हणजे तुम्ही तो मोह खंबीरपणे नाकारू शकाल.

यावरही चिंतन करा: तुम्ही देवाच्या कृपेत आणि दयेत दृढपणे रुजलेले राहिलात, तर तुमच्या हातून घडणाऱ्या सर्व चांगल्या गोष्टींचा उगम त्याच्या कृपेत आणि दयेतच असतो. ही नम्र जाणीव तुम्हाला अहंकारातून मुक्त होण्यास मदत करेल. संत तेरेसांनी वापरलेले चित्र डोळ्यांसमोर आणा: शुद्ध पाण्याच्या झऱ्याशेजारी लावलेले आणि सूर्यकिरणांनी न्हाऊन निघालेले एक झाड. पाणी आणि सूर्यप्रकाश यांच्याशिवाय ते झाड वाढू शकत नाही आणि त्याला चांगले फळही येऊ शकत नाही. आपलेही तसेच आहे. देवाशिवाय आपल्या हातून काहीही चांगले घडू शकत नाही. आपल्याला नम्र करणारे हे सत्य धरून ठेवा. तुमच्या हातून घडणाऱ्या सर्व चांगल्या गोष्टींचा उगम देवामध्येच आहे, हे मान्य करताना या सत्यामुळे तुमचे हृदय कृतज्ञतेने भरून जाऊ द्या.

हे माझ्या क्षमाशील प्रभू, जेव्हा मी पाप करतो, तेव्हा माझ्या आत्म्याचे सौंदर्य मी अशुद्धतेने झाकून टाकतो. असे घडते तेव्हा माझ्यातून तुझे तेज प्रकट होऊ शकत नाही आणि तुझ्या प्रकाशाने मलाही उजळून निघता येत नाही. मला सर्व पापांचा पवित्र द्वेष दे, म्हणजे मला पापाची नेहमीच किळस वाटेल. माझ्या जीवनातील सर्व चांगुलपणाचा उगम तूच आहेस, हे नम्रपणे मान्य करण्यासही मला मदत कर, म्हणजे मला अंतःकरणाच्या गाभ्यातून तुझे आभार मानता येतील आणि तुझा गौरव करता येईल.

हे माझ्या अंतरात वास करणाऱ्या परमपवित्र त्रैक्या, मी तुझ्यावर प्रेम करतो, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे आणि माझे जीवन मी तुला अर्पण करतो.


नववा धडा: नम्रतेतून होणारी स्वतःची ओळख

संत तेरेसा मरणपापाविषयीची आपली थोडक्यात शिकवण संपवताच नम्रतेकडे वळतात. त्यांच्या मते, नम्रता हा मनुष्याच्या अंगी असू शकणारा सर्वांत महत्त्वाचा सद्गुण आहे.

…स्वतःची ओळख इतकी महत्त्वाची आहे की तुम्हाला थेट स्वर्गापर्यंत उचलून नेले गेले, तरी स्वतःला अधिक जाणून घेण्याच्या प्रयत्नांत तुम्ही कधीही ढिलाई करू नये, अशी माझी इच्छा आहे. आपण या पृथ्वीवर आहोत, तोवर आपल्यासाठी नम्रतेपेक्षा महत्त्वाचे काहीही नाही. म्हणून मी पुन्हा सांगते: इतर खोल्यांकडे उडत जाण्यापेक्षा ज्या खोलीत नम्रता आत्मसात करता येते, त्या खोलीत प्रथम प्रवेश करणे फार चांगले, किंबहुना उत्तमच आहे. कारण प्रगती करण्याचा मार्ग हाच आहे. चालण्यासाठी सुरक्षित, सपाट वाट असताना उडायला पंख हवेत, अशी इच्छा आपण का करावी? (I.II #10)

संत तेरेसा “नम्रता” आणि “स्वतःची ओळख” हे शब्द एकाच अर्थाने वापरतात. त्यांच्या दृष्टीने या दोन्ही एकच होत्या. स्वतःच्या ओळखीतून नम्रता उपजते. या पहिल्या निवासस्थानी, देवाच्या महानतेच्या प्रकाशात आपल्या आत्म्याचे खरे स्वरूप जाणून घेण्याचा जाणीवपूर्वक प्रयत्न केला की नम्रता वाढू लागते. पापाचे, विशेषतः मरणपापाचे, परिणाम पाहून आपण नम्र झाले पाहिजे, कारण त्यांतून आपल्याला दिसते की देवाच्या कृपेशिवाय आणि दयेशिवाय आपण काहीही करू शकत नाही. शिवाय, आपली दृष्टी देवाकडे वळवणे आणि आपल्या अंतर्यामी वास करणाऱ्या देवाच्या अनंत सौंदर्याचा शोध घेणे फार महत्त्वाचे आहे. प्रार्थना आणि ध्यान यांद्वारे देव आपल्याला जितका अधिक स्पष्टपणे दिसेल, तितकेच आपले पापीपण आणि आपल्याला देवाची किती गरज आहे, हे अधिक स्पष्टपणे उमगेल. हीच नम्रतेची सुरुवात आहे.

उदाहरणार्थ, एखादी काळी वस्तू पांढऱ्या वस्तूसमोर ठेवली की ती अधिकच काळी दिसते. आपल्या आत्म्याचे आणि आत्मज्ञानाचेही असेच आहे. देवाच्या सौंदर्याच्या आणि महानतेच्या प्रकाशात आपण स्वतःला जितके स्पष्टपणे पाहू, तितकेच आपण खरोखर कोण आहोत हे आपल्याला स्पष्टपणे समजेल. म्हणून, तुम्ही खरोखर कोण आहात हे जाणून घेण्याचा आणि तुमची पापे व तुमच्यात मुळातच असलेले सौंदर्य पाहण्याचा सर्वोत्तम मार्ग म्हणजे देवाकडे दृष्टी वळवून त्याच्याकडे एकाग्रतेने पाहणे. किल्ल्याच्या केंद्राकडे तुमची वाटचाल अखंड चालू राहिली पाहिजे; तरीही, पुढे जाण्यापूर्वी आत्मज्ञानाच्या या दालनांत थोडा अधिक वेळ घालवावा, असे संत तेरेसा सुचवतात. या दालनांत शिकलेले धडे तुमच्या पुढील वाटचालीत फार उपयोगी पडतील.

चिंतन: तुम्ही स्वतःला कितपत ओळखता? तुम्हाला तुमच्या पापांची जाणीव आहे का? असल्यास, ती पापे देवासमोर नम्रपणे कबूल करून त्यांची जबाबदारी तुम्ही स्वीकारू शकता का? ‘मी मुळातच असा आहे’ अशी सबब देऊन आपण कधीकधी आपल्या पापांचे समर्थन करतो. आपल्या दुर्बलता आणि पापे हीच आपली ओळख आहे असे आपण मानतो. पण ती आपली खरी ओळख नाही. आपण त्या महान राजाची मुले आणि मुली आहोत. या नात्याने स्वतःकडे पाहण्याचा आपण प्रयत्न केला पाहिजे. तुम्ही असा प्रयत्न करता का?

खरे आत्मज्ञान आणि त्यामुळे खरी नम्रता प्राप्त होण्यास बराच वेळ लागतो, याचाही विचार करा. हे आत्मज्ञान मिळवण्याची घाई करू नका. स्वतःला पुरेसा वेळ द्या आणि स्वतःविषयी अजून बरेच काही जाणून घ्यायचे आहे, हे मान्य करा. स्वतःचा शोध घेताना घाई न करता, संयमाने आणि प्रामाणिकपणे वाटचाल करण्याचा निश्चय करा, म्हणजे पुढच्या प्रवासासाठी तुमची योग्य तयारी होईल.

हे माझ्या गौरवशाली राजा, तू मला जसे पाहतोस तसे स्वतःकडे पाहायला आणि तू मला जसे ओळखतोस तसे स्वतःला ओळखायला मला मदत कर. माझ्या आत्म्याचे खरे स्वरूप जाणण्यासाठी मला नेहमी तुझी दृष्टी लाभो, अशी मी प्रार्थना करतो. हे प्रिय प्रभू, मी खरोखर कोण आहे हे मला उमगत असताना, मला केवळ माझे पापच नव्हे, तर तुझे लेकरू म्हणून मला लाभलेला सन्मानही दिसू दे.

हे माझ्या अंतरात वास करणाऱ्या परमपवित्र त्रैक्या, मी तुझ्यावर प्रेम करतो, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे आणि माझे जीवन मी तुला अर्पण करतो.


दहावा धडा: स्वतःविषयीच्या चुकीच्या समजुतीतून येणारी खोटी नम्रता

नम्रतेचा सुंदर सद्गुण जोपासतानाही काही धोके असतात. खोट्या नम्रतेचा एक प्रकार आहे, तो आपण टाळला पाहिजे.

हे देवा, माझ्या मुलींना मदत कर! अशा रीतीने सैतानाने किती आत्म्यांचा नाश केला असेल! या सगळ्या शंका आणि मी सांगू शकेन अशा आणखी कितीतरी शंका नम्रतेतून येतात, असे त्यांना वाटते. पण प्रत्यक्षात त्या आपल्या आत्मज्ञानाच्या अभावातून येतात. आपल्या स्वतःच्या स्वभावाविषयी आपली समज विपरीत होते. आपण सतत स्वतःचाच विचार करत राहिलो, तर या आणि याहूनही भयंकर भीती आपल्याला वाटू लागल्या, तरी मला आश्चर्य वाटणार नाही. म्हणूनच, माझ्या मुलींनो, मी तुम्हाला सांगते की आपण आपले कल्याण असलेल्या ख्रिस्ताकडे आणि त्याच्या संतांकडे दृष्टी लावली पाहिजे. खरी नम्रता आपल्याला ख्रिस्ताकडूनच शिकायला मिळेल (I.II #12).

आपल्या दयनीय अवस्थेकडे केवळ देवाच्या गौरवाच्या आणि सौंदर्याच्या प्रकाशात पाहणे किती महत्त्वाचे आहे, यावर संत तेरेसा पुन्हा भर देतात. त्या सांगतात की, आपल्याला फक्त आपली दयनीय अवस्था आणि आपले पाप दिसत राहिले, तर आपण निराशेत आणि गोंधळात पडण्याचा धोका असतो. खरे तर, आपल्या पापाबरोबरच देवाची दयाही आपल्याला दिसली नाही, तर आपले पाप पाहण्याचा काहीच उपयोग नाही. नाहीतर आपले लक्ष फक्त स्वतःवर आणि आपल्या दयनीय अवस्थेवरच खिळून राहील.

या भागातून आपल्याला हे शिकायला मिळते की काही लोक दिवसभर स्वतःचाच विचार करण्यात फार वेळ घालवतात. कधी ते आपले मन कसे दुखावले गेले याचाच विचार करत राहतात, राग आणि कटुता मनात घोळवत राहतात, आपल्या अडचणींचा विचार करतात आणि प्रमाणाबाहेर काळजी करतात. ही पापामुळे निर्माण झालेली जड ओझी आहेत. याउलट, काही जण अधिक परिपूर्ण होण्याचा प्रयत्न करताना एका प्रकारची खोटी नम्रता स्वीकारतात. ते स्वतःला कमी लेखतात, निराश होऊन आपल्या दुर्बलतांकडे व पापांकडेच सतत पाहत राहतात, प्रार्थनेत अपयश येईल अशी भीती बाळगतात, आपण संत होऊ शकू की नाही अशी शंका घेतात, इतरांना आपल्याबद्दल काय वाटते याची काळजी करतात, वगैरे. आपल्याला ‘नम्र’ करणारे हे विचार म्हणजे खरी नम्रता नव्हे, कारण या विचारांत देवाला स्थान नसते. प्रथम देवाकडे पाहिल्यावर आणि तो खरोखर कोण आहे, या जाणिवेच्या प्रकाशात स्वतःकडे पाहिल्यावरच खरी नम्रता येते.

चिंतन: तुम्ही अधिक वेळ कशाचा विचार करण्यात घालवता—स्वतःचा की देवाचा? स्वतःला ओळखायचे असेल, तर तुम्ही केवळ स्वतःकडे पाहणे थांबवले पाहिजे. त्याऐवजी देवाकडे पाहिले पाहिजे. आपले पाप आणि आपली दयनीय अवस्था यांच्याकडेच पाहत राहण्यापेक्षा देवाचे सौंदर्य, सामर्थ्य, धैर्य, चांगुलपणा, दया, संयम आणि त्याचे इतर सर्व सद्गुण पाहिल्याने तुम्हाला स्वतःविषयी अधिक समजेल. हे तुम्हाला कितपत जमते? आपला प्रभू येशू याच्यामध्ये प्रकट झालेल्या देवाकडे तुमचे लक्ष कसे वळवता येईल, याचा विचार करा.

देवाकडे लक्ष वळवता तेव्हा त्याची कोणती प्रतिमा तुमच्या मनात उभी राहते? देव खरोखर कोण आहे, हे तुम्हाला समजते का? देव जसा आहे तसा तुम्हाला दिसावा म्हणून त्याने तुमचे डोळे उघडावेत, अशी प्रार्थना करा. शुभवर्तमाने वाचल्याने आणि येशूच्या शब्दांवर व कृतींवर मनन केल्याने तुम्हाला मदत होईल. त्याला अधिक जवळून ओळखा, म्हणजे त्याच्या ओळखीतून तुम्ही खरोखर कोण आहात हे तुम्हाला उमगेल. या आत्मज्ञानातून तुमच्यात खरी नम्रता रुजते. नम्रतेचे हे दान मिळावे म्हणून प्रार्थना करा आणि मग ते प्राप्त करण्यासाठी प्रयत्न करा.

संतांच्या जीवनाकडेही वळा. तुम्ही कसे व्हावे यासाठी प्रयत्न करणे आवश्यक आहे, याचे स्पष्ट चित्र संत तुमच्यासमोर ठेवतात. एखाद्या संताचे जीवन वाचताना त्यातून तुम्हाला काही प्रेरणा मिळाली, तर ती इतक्या लवकर बाजूला सारू नका. तिच्यावर पुन्हा पुन्हा चिंतन करा आणि या पवित्र स्त्री-पुरुषांच्या जीवनसाक्षीतून तुम्ही खरोखर कोण आहात, हे शोधू द्या.

हे माझ्या नम्र प्रभू, तुझ्यामध्ये प्रत्येक सद्गुण परिपूर्ण आहे. तुझे मानवत्व तुझ्या देवत्वाशी पूर्णपणे एकरूप होते आणि तुझे परिपूर्ण सौंदर्य सर्वांना दिसावे असे तुझ्यातून झळकत होते. तरीही तू खरोखर जसा आहेस तसा तुला पाहणे अनेकांना जमले नाही. माझ्या श्रद्धेचे डोळे उघड, म्हणजे तू कोण आहेस हे मला अधिक स्पष्टपणे उमगू लागेल. तुझे सद्गुण, तुझे दयाळू हृदय, तुझे सामर्थ्य आणि तुझा निर्मळ चांगुलपणा मला दिसू दे. तुला पाहताना मी खरोखर कोण आहे हेही मला उमगू दे. मी जसे व्हावे अशी तुझी इच्छा आहे, तसे माझे रूपांतर होण्यासाठी माझ्यात कोणकोणते बदल घडायला हवेत, हे ओळखण्यास मला मदत कर.

हे माझ्या अंतरात वास करणाऱ्या परमपवित्र त्रैक्या, मी तुझ्यावर प्रेम करतो, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे आणि माझे जीवन मी तुला अर्पण करतो.


अकरावा धडा: पहिल्या निवासस्थानांतून वाटचाल

आविलाच्या संत तेरेसा सांगतात की आध्यात्मिक प्रवासाच्या या पहिल्या टप्प्यात प्रवेश करण्यासाठी अनेक निवासस्थाने आहेत. ती ‘लाखोंनी’ आहेत. दुसऱ्या शब्दांत, श्रद्धेचा प्रवास सुरू करण्याचे अनेक मार्ग आहेत. प्रत्येकाचा प्रवास वेगळा असेल आणि प्रत्येक जण आपापल्या रीतीने श्रद्धेचे जीवन जगू लागेल.

या पहिल्या महालांविषयी [निवासस्थानांविषयी] माझ्या स्वतःच्या अनुभवातून मी काही फार उपयोगी गोष्टी सांगू शकते. उदाहरणार्थ, मी तुम्हाला हे सांगितले पाहिजे की या महालांत थोड्याच खोल्या आहेत असे समजू नका; त्यांत पुष्कळ खोल्या आहेत. आत्मे अनेक मार्गांनी त्यांत प्रवेश करतात आणि त्यांचा हेतू नेहमीच चांगला असतो. पण सैतानाचे हेतू नेहमीच वाईट असतात. आत्म्यांना एका खोलीतून दुसऱ्या खोलीत जाता येऊ नये म्हणून त्याने प्रत्येक खोलीत दुष्ट आत्म्यांच्या अनेक फौजा ठेवल्या आहेत. आपल्या बिचाऱ्या आत्म्यांना याची जाणीव होत नाही, म्हणून आपण नाना प्रकारच्या फसवणुकीला बळी पडतो (I.II #13).

लोक वेगवेगळ्या मार्गांनी श्रद्धेकडे येतात. काही जण श्रद्धेच्या संस्कारांत वाढतात. ती श्रद्धा त्यांच्या हृदयात रुजते आणि ते आयुष्यभर तिला निष्ठावान राहतात. काही जण आयुष्याची सुरुवातीची वर्षे सुखाच्या शोधात घालवतात. नंतर पवित्र उपदेशातून ते देवाचे वचन स्वीकारतात आणि त्याला प्रतिसाद देऊ लागतात. काही जणांच्या आयुष्यात एखादी दुःखद घटना घडते; ती त्यांना देवाकडे वळायला लावते आणि अशा रीतीने ते श्रद्धेकडे येतात. आणखी काही जणांना इतर असंख्य मार्गांनी श्रद्धेच्या जीवनाचा शोध लागतो. आपल्यापैकी प्रत्येकाचा मार्ग वेगळा आहे आणि देव प्रत्येकाला त्याच्या स्वतःच्या मार्गाने नेईल. देवाने खास तुमच्यासाठी दिलेला मार्ग स्वीकारण्यास तयार राहा आणि प्रवास सुरू करण्यास कधीही संकोच करू नका.

चिंतन: सुवार्तेचे बीज तुमच्या हृदयात कसे पडले? देवाकडे अधिक पूर्णपणे वळण्याची प्रेरणा तुम्हाला सुरुवातीला कशातून मिळाली? या महत्त्वाच्या प्रश्नावर चिंतन करा. यातून देव यापुढे तुम्हाला कोणत्या खास मार्गाने नेईल, हे कदाचित तुम्हाला उमगेल. एखाद्या प्रार्थनेतून देवाने तुमच्या हृदयाला प्रथम स्पर्श केला असेल, तर ती प्रार्थना करत राहा. एखाद्या विशिष्ट व्यक्तीच्या उपदेशातून तो स्पर्श झाला असेल, तर देवाला त्या व्यक्तीच्या माध्यमातून तुमच्याशी बोलू द्या. देवाने तुमच्या हृदयाला कोणकोणत्या प्रकारे स्पर्श केला आहे, यावर चिंतन करा. हे असे एक निवासस्थान आहे की ज्यात तुम्ही प्रवेश करावा अशी देवाची इच्छा आहे; तो खास तुमचा मार्ग आहे, हे लक्षात ठेवा.

तुमचा प्रवास पुढे चालू असताना, देव तुम्हाला ज्या नव्या मार्गांनी नेईल ते स्वीकारायला तयार राहा. नव्या गोष्टी करून पाहा. वेगवेगळ्या प्रकारे प्रार्थना करा. वेगवेगळे उपदेश ऐका. इतर संतांच्या जीवनाची ओळख करून घ्या. पवित्र शास्त्राचे अधिक वाचन करा. एखादी नवी गोष्ट तुमच्या मनाला भिडली, तर काही काळ तिच्याशी थांबा. तिला तुमच्या जीवनात चांगले फळ देऊ द्या. योग्य वेळ आली की देव तुम्हाला स्वतःच्या अधिक जवळ नेईल, त्या पुढच्या मार्गावर पाऊल टाका.

हे खऱ्या ज्ञानाचा प्रभू, तू मला तुझ्यामागे येण्यास बोलावले आहेस. तू माझ्या आत्म्याला अशा रीतीने स्पर्श केला आहेस की तो स्पर्श खास माझ्यासाठी होता आणि त्याचा माझ्या जीवनावर परिणाम झाला आहे. माझ्या हृदयाला केलेल्या तुझ्या दैवी स्पर्शाबद्दल मी तुझे आभार मानतो. तू दाखवतोस त्या मार्गांनी मला नेहमी तुझ्याकडे वळण्यास मदत कर. माझ्याशी बोल, म्हणजे माझी वाट पाहत असलेल्या कृपेच्या आणि दयेच्या परिपूर्णतेकडे नेणारा मार्ग मला ओळखता येईल.

हे माझ्या अंतरात वास करणाऱ्या परमपवित्र त्रैक्या, मी तुझ्यावर प्रेम करतो, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे आणि माझे जीवन मी तुला अर्पण करतो.


बारावा धडा: जगामुळे आलेले अंधत्व

आध्यात्मिक वाढीच्या या पहिल्या टप्प्यात, या आरंभीच्या निवासस्थानांत, तुम्ही राजाच्या दिशेने पुढे जाऊ नये म्हणून अनेक दुष्ट आत्मे प्रयत्न करत आहेत.

जणू एखादी व्यक्ती सूर्यप्रकाशाने भरलेल्या ठिकाणी प्रवेश करते, पण तिच्या डोळ्यांत इतकी धूळ गेलेली असते की तिला ते उघडणेही कठीण जाते. खोलीत पुरेसा उजेड असतो, तरी तिला त्या उजेडाचा आनंद घेता येत नाही. कारण हे हिंस्र पशू आणि इतर प्राणी तिला तसे करू देत नाहीत आणि स्वतःखेरीज इतर कशाकडेही पाहू नये म्हणून तिला डोळे मिटायला भाग पाडतात (I.II #15).

देवाकडे जाणारा प्रवास सुरू केल्यानंतर त्या मार्गावरून फिरणे आणि तुम्हाला लाभलेली थोडीशी श्रद्धाही गमावणे किती सहज शक्य आहे, हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. याचे एक कारण असे की श्रद्धेच्या प्रवासाच्या सुरुवातीलाच अनेक दुष्ट आत्मे तुम्हाला फसवण्याचा प्रयत्न करतात. हे दुष्ट आत्मे क्रूर आहेत आणि त्यांचे डावपेच अनेकदा यशस्वी होतात.

आविलाच्या संत तेरेसा सांगतात की, विश्वासाच्या प्रवासाला सुरुवात करता तेव्हा तुम्ही अनेकदा अजूनही सांसारिक व्यवहारांत, देहसुखांत आणि लौकिक मानमरातब व महत्त्वाकांक्षांत गुंतलेले असता. तुमच्या शारीरिक वासना, भावना, भावनिक प्रतिक्रिया, विचार आणि इच्छाशक्ती यांत दुर्बलता व गोंधळ असतो; त्यामुळे तुमची सहज फसवणूक होऊ शकते. संत तेरेसा सांगतात की, यावर पहिला उपाय म्हणजे देवाशी आपले नाते पुन्हा नीट करण्याचा प्रयत्न करणे. त्यासाठी विशेषतः नम्रता जोपासा आणि आपले पाप कबूल करा. मग, तुमच्यासाठी प्रार्थना करावी अशी विनंती धन्य माता मरियेला आणि सर्व संतांना करा.

चिंतन: पहिल्या निवासस्थानांत प्रवेश करत असताना, तिथे टिकून राहण्यापासून किंवा आणखी आत जाण्यापासून तुम्हाला काय रोखते? कोणत्या शंका, संभ्रम किंवा मोह तुमच्या वाटेत येतात? हे लक्षात ठेवा की सैतान आणि त्याच्या दुष्ट आत्म्यांचे सैन्य तुमचा द्वेष करते. तुमच्या मनपरिवर्तनाच्या सुरुवातीच्या काळात तुमचा आत्मा जिंकण्यासाठी ते निकराने झुंज देतील. त्यांच्यापुढे हार मानू नका. शुभवर्तमानांतील सत्याने तुमचे मन नव्याने घडवण्याचा प्रयत्न करा. तुमच्या जुन्या जखमा भरून काढण्याचे, विस्कटलेल्या भावना व मनातला राग शमवण्याचे आणि वाईट सवयींपासून मुक्त करण्याचे कार्य देवाला करू द्या. आपल्या धन्य माता मरियेला तुमच्यासाठी प्रार्थना करण्यास सांगा. जपमाळ म्हणण्याचा आणि इतर पारंपरिक भक्तिप्रार्थना करण्याचा विचार करा. या पहिल्या निवासस्थानांत संत आणि देवदूत तुमच्या वतीने लढू शकतात, असा विश्वास ठेवा आणि हा टप्पा पार करण्यासाठी त्यांची मदत स्वीकारा.

माझ्या परमप्रिय मरिया माते, मी नम्रपणे तुझ्याकडे येऊन विनवणी करतो की तू माझ्यासाठी प्रार्थना कर. माझ्यात दुर्बलता आहे आणि जुन्या पापमय जीवनाकडे परतण्याचा मोह मला सतत होतो. मनातले राग आणि दुखावलेपण मी सोडत नाही. देवाचे मार्ग मला नीट उमगत नाहीत आणि जुन्या पापांच्या आठवणी मला सतावतात. कृपा करून माझ्यासाठी प्रार्थना कर. तुझ्या मातृसुलभ मध्यस्थीवर आणि स्वर्गातील सर्व देवदूत व संत यांच्या मध्यस्थीवर भरवसा ठेवून मी स्वतःला सोपवतो. हे प्रिय प्रभू, त्यांच्या प्रार्थनांद्वारे, तुझ्या अधिक जवळ येण्याच्या या प्रवासात मला सुरक्षित ठेव.

हे माझ्या अंतरात वास करणाऱ्या परमपवित्र त्रैक्या, मी तुझ्यावर प्रेम करतो, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे आणि माझे जीवन मी तुला अर्पण करतो.


तेरावा धडा: आवाज न करणारी कानस

पहिल्या निवासस्थानांबद्दल आविलाच्या संत तेरेसा एक शेवटची शिकवण देतात: ज्यांनी विश्वासाच्या प्रवासाला सुरुवात केली आहे, त्यांना मोहात पाडण्यासाठी सैतान आणखी एका, त्याहूनही सूक्ष्म मार्गाचा अवलंब करतो.

मी तुम्हाला आधी सांगितल्याप्रमाणे, तो आवाज न करता झिजवणाऱ्या कानशीसारखे काम करतो. म्हणून आपण अगदी सुरुवातीपासूनच त्याच्याबाबत सावध राहिले पाहिजे. हे अधिक स्पष्ट करण्यासाठी मला तुम्हाला काही उदाहरणे द्यायची आहेत… (I.II #15).

“आवाज न करणारी कानस” म्हणजे काय? कानस हे पोलादाचे एक साधन आहे. कठीण पृष्ठभाग घासून झिजवण्यासाठी किंवा त्याचा काही भाग काढण्यासाठी ते वापरतात. आत्म्याच्या बाबतीत ही कानस कोणताही आवाज न करता, तुमच्या नकळत तुमच्या आत्म्याला झिजवत राहते. आविलाच्या संत तेरेसा सांगतात की खरे मनपरिवर्तन झाल्यावर अनेकदा व्यक्तीच्या मनात नवा आध्यात्मिक उत्साह जागतो. अडचण अशी की या नव्या उत्साहाला अनेकदा चुकीची दिशा लागू शकते. असे घडते तेव्हा सैतान आपली दिशाभूल करत आहे, हे त्या व्यक्तीच्या लक्षात येत नाही. दुष्ट आत्मे “प्रकाशाचे दूत” असल्याचे भासवून आत्म्याला मोहात पाडतात. खोट्या युक्तिवादांनी ते त्याची फसवणूक करतात आणि वाईट कृत्यही चांगले आहे, असे त्याला पटवून देतात.

आविलाच्या संत तेरेसा पहिले उदाहरण एका धर्मभगिनीचे देतात. पवित्रतेत वाढण्यासाठी तिला कठोर प्रायश्चित्त करायचे असते, पण तिची वरिष्ठ भगिनी तिला मनाई करते. तरीही, चुकीच्या दिशेने गेलेल्या उत्साहामुळे ती गुपचूप ते प्रायश्चित्त करते. त्याने आपली पवित्रता वाढेल असे तिला वाटते. पण तिच्या अवज्ञेमुळे तिला ज्या कृपेची आशा होती ती मिळत नाही, कारण सैतानाने तिला फसवून तिची अवज्ञा हे सद्गुणाचे कृत्य आहे असे भासवले होते.

दुसरे उदाहरण अशा एका धर्मभगिनीचे आहे जिला आध्यात्मिक परिपूर्णतेची तीव्र ओढ असते. या इच्छेपायी तिचे लक्ष इतर भगिनींच्या अगदी किरकोळ दोषांवरही इतके खिळते की स्वतःच्या ठायी ख्रिस्ती प्रेमाची जी उणीव आहे, तिच्याकडे ती कमी लक्ष देते. अशाच प्रकारे तिचीही फसवणूक होते: आपल्या भगिनींची पापे शोधण्याचा प्रयत्न करणे ही प्रेमाची कृती आहे आणि ते आपले कर्तव्यही आहे, असे तिला वाटू लागते.

अशा सूक्ष्म मोहांमुळे इतरांबद्दलचे आपले प्रेम थंडावते. आपण देवावर पूर्ण अंतःकरणाने प्रेम करण्याचा प्रयत्न केला पाहिजे, पण आपल्या शेजाऱ्यावरही स्वतःसारखेच प्रेम केले पाहिजे. आपण देवावर प्रेम करण्यास समर्पित आहोत, हे सैतानाला दिसले, तर आपणच धार्मिकदृष्ट्या नीतिमान आहोत अशा समजुतीच्या आडून तो आपल्याला फसवेल आणि इतरांशी प्रेमाने वागण्यापासून परावृत्त करण्याचा प्रयत्न करेल.

चिंतन: देवासाठी तुमच्या मनात उत्कट ओढ आहे का? विश्वासात वाढण्याची आणि इतरांपर्यंत शुभवर्तमान पोहोचवण्याची तुम्हाला तीव्र इच्छा आहे का? तसे असेल, तर तुमच्या उत्साहाला चुकीची दिशा लागू शकते, याचे भान ठेवा. इतरांविषयी तुमच्या मनात कोणते विचार येतात? तुम्ही त्यांच्या पापांवर गरजेपेक्षा जास्त लक्ष देता का? त्यांच्यावर टीका करण्याची आणि त्यांना दोषी ठरवण्याची तुमची प्रवृत्ती आहे का?

शिवाय, इतरांशी वागताना तुम्ही नम्रपणे त्यांचे म्हणणे मान्य करण्यास तयार असता का? एखाद्या वरिष्ठाच्या आज्ञेत राहण्याचे व्रत तुम्ही घेतले नसले, तरी इतरांचे, विशेषतः कुटुंबातील सदस्यांचे म्हणणे काही प्रमाणात मानण्याची तयारी ठेवणे हे तुमचे कर्तव्य आहे. याचा अर्थ मोहांना बळी पडावे असा नाही. पण तुम्ही वाद घालणे टाळले पाहिजे. इतकेच नव्हे, तर अधूनमधून प्रेमापोटी स्वतःची इच्छा बाजूला ठेवून इतरांच्या इच्छेला मान देण्याच्या संधीही शोधल्या पाहिजेत.

देवावर संपूर्ण अंतःकरणाने प्रेम करण्याची तुमची इच्छा असेल, तर इतरांवरही नम्रतेने आणि मनापासून प्रेम केले पाहिजे, याची स्वतःला आठवण करून द्या. तुमच्या जीवनातील व्यक्तींचा विचार करा आणि हे लक्षात घ्या की इतर सर्वांवर तुमचे प्रेम जितके दृढ आहे, तितकेच देवावरचे तुमचे प्रेम दृढ आहे. जिथे प्रेमाचा अभाव, इतरांना दोष देण्याची वृत्ती, हट्टीपणा किंवा कोणत्याही प्रकारचा कठोरपणा दिसतो, तिथे ते दूर करण्याचा प्रयत्न करा, जेणेकरून पवित्रतेकडे जाणाऱ्या तुमच्या वाटचालीत त्यांचा अडथळा होणार नाही.

हे माझ्या कळकळीच्या प्रभू, माझा आत्मा सर्व प्रकारच्या गर्वापासून, स्वार्थापासून, इतरांना दोष देण्याच्या वृत्तीपासून, हट्टीपणापासून आणि कोणाविषयीही असलेल्या वैरभावापासून शुद्ध व्हावा, अशी तुझी इच्छा आहे. माझ्या कोणत्या नात्यांना तुझ्या कृपेची आणि दयेची गरज आहे, हे मला ओळखू दे आणि मला जी सत्ये ऐकण्याची गरज आहे, ती मोकळ्या मनाने ऐकायला मला मदत कर. तुझ्या सर्व लेकरांवर मला तुझ्याच हृदयाने प्रेम करू दे, म्हणजे माझ्यात देवावरील आणि शेजाऱ्यावरील प्रेम विपुल वाढेल आणि मला तुझ्या अधिक जवळ नेईल.

हे माझ्या अंतःकरणात वसणाऱ्या परमपवित्र त्रैक्या, माझे तुझ्यावर प्रेम आहे, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे आणि मी माझे जीवन तुला समर्पित करतो.


अनुक्रमणिका

ई-पुस्तक & मऊ बांधणीतील छापील पुस्तक या स्वरूपांत उपलब्ध:

अ‍ॅमेझॉन किंडल – अ‍ॅमेझॉनवरील छापील पुस्तक – गूगल प्ले – आयट्यून्स – बार्न्स & नोबल