मराठी

सहावे प्रकरण

सहाव्या निवासकक्षा

वाङ्निश्चयाचा काळ

धडा एकोणसाठ: आधी ‘वाईट’ बातमी

आत्मा जसजसा देवाकडे उंच चढत जातो आणि आपल्या अंतरंगात देव ज्या मध्यवर्ती कक्षात वास करतो, त्या कक्षाच्या अधिकाधिक जवळ जातो, तसतशी त्या व्यक्तीची दुःखे कमी होतात, असे सहज वाटू शकते. पण आश्चर्य म्हणजे, प्रत्यक्षात याच्या उलट घडते.

हे माझ्या देवा, सातव्या निवासकक्षांत प्रवेश करण्यापूर्वी कितीतरी आंतरिक आणि बाह्य क्लेश सोसावे लागतात! कधीकधी याचा विचार करताना मला अशी भीती वाटते की, हे क्लेश आधीच माहीत असते, तर त्यांतून होणारा लाभ कितीही मोठा दिसला असता, तरी दुर्बल मानवी स्वभावाला त्यांचा नुसता विचारही सहन झाला नसता, मग त्यांना सामोरे जाण्याचा निश्चय करणे तर दूरच (VI.I #3).

आपल्या इतक्या जवळ आलेल्या आत्म्याला कठीण परीक्षांना सामोरे जावे लागावे आणि तीव्र दुःखे सोसावी लागावीत, असे देव अजूनही का होऊ देतो? ही दुःखे त्या व्यक्तीच्या पापांचा थेट परिणाम नाहीत. आधीच्या निवासकक्षांत आत्म्याने आपली मरणकारक आणि क्षम्य पापे यांवर मात करण्यासाठी झटताना पुष्कळ दुःख सोसले. सहाव्या निवासकक्षांत प्रत्येक आध्यात्मिक अपूर्णतेपासून आत्म्याचे शुद्धीकरण होत राहते आणि त्यामुळे वेदना होतात. पण येथे बहुतेक दुःखे वेगळ्या स्वरूपाची असतात आणि त्यांचा हेतूही वेगळा असतो.

देव इतका सामर्थ्यवान आहे की त्याने दुःख आणि मृत्यू यांचे रूपांतर पावित्र्य प्राप्त करण्याच्या साधनात केले आहे. आता दुःखाला मोठे आध्यात्मिक सामर्थ्य लाभले आहे. कृपेने रूपांतरित झालेला दुःखाचा अनुभव आत्म्याला धैर्य, नम्रता आणि देवावरचा भरवसा यांसारखे अनेक सद्गुण देऊ शकतो. स्वतःच्या ‘मी’ला पूर्णपणे मरणे हे आता ख्रिस्तामध्ये नवे जीवन मिळवण्याचे साधन आहे.

या निवासकक्षांतील दुःखे बाह्य आणि आंतरिक अशा दोन्ही प्रकारची असतात. आजारपण, चारचौघांत होणारा अपमान, इतरांनी केलेली थट्टा, ऐहिक संपत्तीची हानी आणि जीवनात नेहमी येणारी इतर अनेक संकटे ही बाह्य दुःखे आहेत. आध्यात्मिक वाटचालीच्या या टप्प्यावर देव अनेकदा या परीक्षा येऊ देतो, कारण त्या सोसल्यानंतर शेवटी आत्म्याचे मोठे भले होईल, हे त्याला दिसते.

कोणत्याही बाह्य संकटामुळे मनात उठणारी वेदना, प्रार्थनेतील कोरडेपणा, चित्त एकाग्र न होणे आणि कारण सांगता येत नाही व जिला काही उगमच नसावा असे वाटते, अशी तीव्र आंतरिक आध्यात्मिक वेदनाही या आंतरिक परीक्षांमध्ये येतात. या सगळ्यात आत्म्याला आपल्या पापाची आणि प्रत्येक बाबतीत आपण पूर्णपणे देवावर अवलंबून आहोत याची तीव्र जाणीव असते. म्हणून इतर जण त्याच्या सद्गुणांची प्रशंसा करतात तेव्हा त्याला खूप वेदना होतात, कारण आपल्या ठायी जे काही चांगले असेल त्याचा स्रोत आपण स्वतः नसून केवळ देव आहे, हे त्याला ठाऊक असते. सर्व काही देवाकडूनच येते हे आत्म्याला ठाऊक असल्यामुळे द्वेषापेक्षाही प्रशंसा त्याला अधिक बोचते.

देव हे सारे क्लेश दूर करीपर्यंत त्याची वाट पाहणे हाच एकमेव उपाय आहे. तो ते दूर करतो तेव्हा मनाचा गोंधळ नाहीसा होतो आणि सर्व काही पुन्हा सुरळीत होते. हा विजय देवानेच मिळवला, हे आत्म्याला ठाऊक असते. स्वतःची दुर्बलता आणि देवाचे सामर्थ्य दिसल्याने आत्मा आणखी नम्र होतो.

या वेदनादायक प्रसंगांत आत्मा सर्वांत उत्तम गोष्ट करू शकतो ती म्हणजे देवावर भरवसा ठेवणे, आपण सोसत असलेल्या दुःखांतून मनोबल, नम्रता आणि धैर्य घडू देणे, देवाने प्रकट केलेल्या सत्यांची स्वतःला आठवण करून देणे आणि कृतीतून प्रेम दाखवणे.

चिंतन: आपल्या प्रभूच्या दुःखसहनात अधिक खोलवर सहभागी होण्यास तुम्ही तयार आहात का? येशू सर्व बाबतींत परिपूर्ण होता, तरी त्याच्या बाह्य आणि आंतरिक वेदना तीव्र होत्या. आपले मानवी दुःख पावित्र्याचे साधन व्हावे म्हणून त्याने स्वतःच्या आत्म्यात हे घडू दिले. परिपूर्णतेकडे नेणारे हे साधन स्वीकारण्यास तुम्ही तयार आहात का? या दैवी रहस्यात प्रवेश करण्यास तुम्ही तयार आहात का?

एखादे संकट समोर आले की आपला पतित मानवी स्वभाव सुरुवातीला त्यातून सुटण्याचा मार्ग शोधतो. आपण उपाय शोधतो. पण या निवासकक्षांतला ‘उपाय’ म्हणजे दुःख नाहीसे करणे नव्हे, तर ते स्वीकारणे. सर्व दुःख स्वीकारून त्याचे रूपांतर करणाऱ्या ख्रिस्ताशी आपले जीवन जोडण्यासाठी आपण ते अधिक पूर्णपणे स्वीकारतो. आपण प्रभूपेक्षा श्रेष्ठ नाही. त्याच्या गौरवात सहभागी व्हायचे असेल, तर तो जसे जीवन जगला तसेच जीवन आपणही जगले पाहिजे. हे तुम्हाला समजते का? देवाची ही देणगी स्वीकारण्यास तुम्ही तयार आहात का?

सध्या ज्या दुःखाशी तुम्ही झगडत आहात, त्यावर चिंतन करा. त्यातून सुटण्याचा मार्ग शोधण्याऐवजी, सर्वांत उंच ध्येय गाठण्याचे साधन म्हणून त्या दुःखाकडे पाहा. ते पावित्र्य प्राप्त करण्याचे साधन आहे, असे पाहा. येशूच्या क्रुसाकडे नजर लावा. त्याने सोसलेल्या प्रत्येक बाह्य आणि आंतरिक वेदनेवर चिंतन करा. त्याच्या आत्म्यात डोकावण्याचा प्रयत्न करा आणि त्याने जे काही सोसले ते सर्व तुम्हाला उलगडून दाखवावे, अशी त्याला विनंती करा. त्याचे दुःख यज्ञार्पण म्हणून स्वीकारा. तुमच्या आत्म्याच्या सर्वांत आतल्या कक्षात, जिथे प्रभू वास करतो, तिथे प्रवेश करण्याचा प्रयत्न करा आणि त्या गाभ्यात तुमचे दुःख त्याला यज्ञार्पण म्हणून अर्पण करा. तो हे अर्पण स्वीकारेल आणि आपल्या क्रुसाद्वारे त्याने मिळवलेली कृपा तुमच्यावर भरभरून ओतेल.

हे दुःख सोसणाऱ्या माझ्या प्रभू, तू सर्व दुःखांना धैर्याने सामोरा गेलास. सर्व दुःख स्वीकारून त्याचे रूपांतर कृपेची परिपूर्णता प्राप्त करून देणाऱ्या नव्या आणि गौरवशाली साधनात करण्याच्या तुझ्या निश्चयापासून तू कधीही ढळला नाहीस. मी सोसत असलेले प्रत्येक बाह्य आणि आंतरिक दुःख स्वीकारण्यास मला मदत कर. त्यामुळे मला तुझे अधिक पूर्णपणे अनुकरण करता येवो आणि मी स्वेच्छेने स्वीकारलेले व माझ्या आत्म्याच्या गाभ्यात तुला यज्ञार्पण म्हणून अर्पण केलेले माझे दुःख, माझ्यासाठी आणि जगासाठी विपुल कृपेचे साधन बनो.

हे माझ्या अंतरात वास करणाऱ्या परमपवित्र त्रैक्या, मी तुझ्यावर प्रेम करतो, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे आणि माझे जीवन मी तुला अर्पण करतो.


धडा साठ: अंतःकरणाच्या गाभ्यातून येणाऱ्या हळुवार टोचण्या

देव प्रत्येक आत्म्याला त्याच्यासाठी खास अशा रीतीने शुद्ध करतो आणि बळ देतो. म्हणूनच संत तेरेसा पुढे वर्णन करतात की आत्मा शांत असतानाही त्याला अंतर्यामी गूढ रीतीने वेदना कशा सोसाव्या लागतात.

देव त्या आत्म्याची स्वतःसाठीची ओढ अशा नाजूक रीतींनी वाढवतो की त्या आत्म्यालाही त्या उमगत नाहीत. ज्यांनी हे स्वतः अनुभवले आहे, त्यांच्याखेरीज इतर कोणाला त्या समजावून सांगणे मला जमेल असे वाटत नाही. या इच्छा म्हणजे आत्म्याच्या अगदी गाभ्यातून उसळणाऱ्या नाजूक, सूक्ष्म उर्मी आहेत. त्यांची तुलना कशाशी करता येईल, हे मला माहीत नाही (VI.II #2).

त्या पुढे म्हणतात, “ही वेदना जणू थेट हृदयाला भेदते. आणि ज्याने हृदयाला घायाळ केले तो जेव्हा बाण काढून घेतो, तेव्हा त्या बाणाबरोबर तो हृदयही बाहेर ओढून घेतो असे वाटते, इतके त्या हृदयाला जाणवणारे प्रेम खोल असते.” आत्म्याच्या अगदी गाभ्यात जाणवणारी ही नाजूक, खोलवर भेदणारी वेदना अत्यंत आनंददायी आणि शांतिदायक असते. आत्मा त्या वेदनेत विसावू लागताच, “ती छोटीशी ठिणगी अचानक विझते आणि प्रेमाच्या त्या कळा पुन्हा सोसण्याची ओढ हृदयात राहते.”

आत्म्याचा गाभा भेदला जाण्याच्या या अनुभवात स्मरणशक्ती, कल्पनाशक्ती किंवा तर्कबुद्धी यांचा सहभाग नसतो. या शक्तींना तो अनुभव जाणवतो आणि काय घडत आहे याचे त्यांना आश्चर्य वाटते, पण त्या त्यात हस्तक्षेप करत नाहीत. हा अनुभव कधी येतो, कधी नाहीसा होतो; त्याची तीव्रता कधी वाढते, तर कधी कमी होते. हे सारे घडत असताना देव आत्म्याच्या आकलनापलीकडे, कितीतरी खोलवर, अद्भुत कार्य करत असतो.

हे सैतानाचे काम असू शकत नाही, याचीही आत्म्याला पक्की जाणीव असते. पहिले कारण म्हणजे ही वेदना गोड, आनंददायी आणि शांतिदायक असते. अशा आनंदाचा आणि वेदनेचा मेळ केवळ देवच घालू शकतो. सैतान अंतर्यामी वेदना निर्माण करतो तेव्हा तिथे शांती नसते, तर केवळ चिंता, निराशा आणि गोंधळ असतो. दुसरे म्हणजे ही वेदना आत्म्याच्या अगदी गाभ्यातून येते, जिथे सैतानाचे काहीही चालत नाही. तिसरे म्हणजे आत्म्यात उमटणारे चांगले फळ ही वेदना देवाकडून आली आहे, याचे स्पष्ट चिन्ह आहे. देवासाठी आनंदाने दुःख सोसण्याचा आणि सर्व ऐहिक सुखे व्यर्थ व निरर्थक मानून त्यांचा त्याग करण्याचा आत्मा दृढ निश्चय करतो.

ही विलक्षण, अंतर्यामी भेदणारी आणि आनंददायी देणगी देवाकडून आली आहे, हे आत्म्याला ठाऊक असते आणि त्याबद्दल त्याला कधीही शंका वाटणार नाही. उलट, देव आपल्या अंतर्यामी अशा गूढ आणि गुप्त रीतीने जे काही करत आहे, त्याची आनंदाने वाट पाहत आत्मा ही देणगी स्वीकारतो. आता त्याची देवासाठीची ओढ आणखी वाढते, आणि जो देव त्याला अजून पूर्णपणे लाभलेला नाही, त्याच्यासाठीची ही ओढ ती गोड वेदना अधिकच तीव्र करते.

शेवटी, कधीकधी आत्म्याला याच कृपा कोणतीही वेदना न होता मिळतात. वेदनेऐवजी आत्म्याला आनंददायी उत्कटता लाभते. ती त्याची देवासाठीची ओढ जागवते आणि प्रेम, स्तुती व आराधना यांच्या धीरोदात्त कृती देवाला अर्पण करण्यास त्याला प्रेरित करते.

चिंतन: देव आपल्या आत्म्यांना परिपूर्णतेकडे नेण्यासाठी ज्या रीतीने कार्य करतो, ते गूढ आहे आणि आपल्या आकलनापलीकडचे आहे. देवाने तुमच्या अंतर्यामी असे काही कार्य केले आहे का, जे तुम्हाला समजले नाही? तुमच्या अंतर्यामी खोलवर भेदणारी अशी वेदना तुम्ही कधी अनुभवली आहे का, जी देवाकडून आली आहे हे तुम्हाला ठाऊक होते, जिच्यामुळे विपुल चांगले फळ आले आणि तरीही तुम्हाला शांती व आनंद दोन्ही लाभले?

तुम्ही असे काही कधी अनुभवले नसेल, तर देव घडवून आणत असलेल्या या खोल आणि गूढ शुद्धीकरणाचे संत तेरेसा जे वर्णन करतात, त्याचा किमान श्रद्धेने स्वीकार करण्याचा प्रयत्न करा. देवाला सांगा की त्याने तुमचे पूर्ण रूपांतर करावे म्हणून त्याच्यासाठी काहीही सहन करण्यास तुम्ही तयार आहात. देव तुमच्या अंतर्यामी जी भेदक वेदना देऊ इच्छितो, तिची भीती बाळगू नका. आशेने व आनंदाने तिची वाट पाहा आणि देव ही पवित्र देणगी देईल त्याच क्षणी ती मनापासून स्वीकारा.

हे परमपवित्र देवा, तुझे मार्ग खरोखर गूढ आहेत; कधीकधी तर ते मला चकित करून सोडतात. कृपा करून माझ्याकडे ये आणि तुझ्या प्रेमबाणाने माझ्या आत्म्याचा गाभा भेद. केवळ स्वतःच्याच इच्छेप्रमाणे वागण्याच्या वृत्तीपासून मला पूर्णपणे शुद्ध कर. मला पवित्र सद्गुणांनी भरून टाक. तुझ्या हृदयातील निर्मळ, त्यागमय प्रेमाने मला प्रज्वलित कर. माझ्या अंतर्यामी तू जे काही करू इच्छितोस, त्यापासून मी कधीही मागे हटू नये; उलट, माझ्या आत्म्याचे सारे बळ एकवटून मी त्या दिशेने धाव घ्यावी.

हे माझ्या अंतरात वास करणाऱ्या परमपवित्र त्रैक्या, मी तुझ्यावर प्रेम करतो, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे आणि माझे जीवन मी तुला अर्पण करतो.


धडा एकसष्ट: कल्पनाशक्तीत ऐकू येणारे शब्द

आत्म्याची आध्यात्मिक प्रगती होत जाते, तसतशी देव त्याच्याशी किती वेगवेगळ्या रीतींनी बोलतो याची जाणीव त्याला अधिकाधिक होते. त्यांपैकी तीन नेहमीच्या रीती म्हणजे कल्पनाशक्तीत उमटणारी वचने, कल्पनाशक्तीत घडणारी दर्शने आणि बुद्धीला थेट जाणवणारी दर्शने. या संवादांविषयी संत तेरेसा म्हणतात:

देव आत्म्याला निरनिराळ्या रीतींनी शब्द उद्देशून हे करतो. कधी ते शब्द बाहेरून आलेले वाटतात; कधी ते आत्म्याच्या गाभ्यातून येतात असे वाटते; तर कधी ते आत्म्याच्या उच्चतर भागातून येतात असे भासते. आणखी काही वचने मात्र इतकी स्पष्टपणे बाहेरून येतात की खऱ्या आवाजाप्रमाणे ती कानांना ऐकू येतात.

कल्पनाशक्तीत उमटणारी अंतर्वाणी म्हणजे देव आपल्याशी स्पष्टपणे आणि थेट बोलत आहे, असे आत्म्याला कल्पनेत जाणवणे. देव आत्म्याशी संवाद साधण्यासाठी या मार्गाचा उपयोग करतो, तरी अशी अंतर्वाणी नेहमीच विश्वासार्ह असते असे नाही; कारण खोटी अंतर्वाणी सैतानाकडून येऊ शकते किंवा स्वतःच्या कल्पनेतून निर्माण होऊ शकते. ज्यांची कल्पनाशक्ती फार सक्रिय असते, ते देवाकडून आल्यासारख्या भासणाऱ्या अशा खोट्या ‘वचनांना’ अनेकदा बळी पडतात. देव आपल्याशी बोलला, असे त्यांना वाटू शकते; पण प्रत्यक्षात त्यामागे त्यांच्या कल्पनाशक्तीचा कमकुवतपणा किंवा सैतानाची फसवणूक असते. कल्पनेत उमटलेले वचन खरोखर देवाकडून आले आहे की नाही, हे पारखण्यासाठी आविलाच्या संत तेरेसा तीन खुणा सांगतात.

पहिली खूण अशी की, वचन देवाकडून आले असेल, तर त्यात जे म्हटले आहे ते प्रत्यक्षात घडून येईल. उदाहरणार्थ, एखादी व्यक्ती भीती आणि चिंतेने फार त्रस्त आहे, असे समजा. अचानक देव त्या व्यक्तीशी बोलतो आणि म्हणतो, “भिऊ नकोस, मी तुझ्याबरोबर आहे.” हे वचन देवाकडून आले असेल, तर देवाचे सामर्थ्य आपली भीती दूर करत आहे, याचा अनुभव त्या व्यक्तीला लगेच येईल.

दुसरी खूण अशी की, खरी अंतर्वाणी ऐकू येते तेव्हा आत्म्याला नेहमीच गाढ शांती लाभते आणि त्याचे मन देवामध्ये इतके एकाग्र होते की त्याला अंतःकरणापासून देवाची स्तुती करावीशी वाटते.

तिसरी खूण अशी की, उच्चारलेले वचन देवाकडून आले असेल, तर ते फार दीर्घकाळ स्मरणात राहते. पण ते कल्पनेतून आले असेल किंवा सैतानाची फसवणूक असेल, तर ते लवकरच स्मरणातून फिके होईल आणि कल्पनाशक्ती दुसऱ्या विचारांकडे वळेल.

महत्त्वाची गोष्ट ही की देव आपल्याशी निरनिराळ्या मार्गांनी खरोखर बोलतो. या मार्गाने तो आपल्या कल्पनेत पवित्र शास्त्राशी सुसंगत असे वचन उमटवतो किंवा आपल्या स्मरणातून एखादी प्रतिमा उभी करतो. हा संदेश आपल्या बुद्धीसमोर येतो आणि त्याचा अर्थ आपल्याला उमगतो. मग तो आपल्या इच्छाशक्तीला दिलासा देतो, ज्यामुळे आपण त्या वचनाला आनंदाने प्रतिसाद देऊ शकतो. अशा कृपांचे आपल्याला आश्चर्य वाटू नये; या निवासस्थानांत देव आत्म्याशी संवाद साधतो, त्याचा हा एक नेहमीचा मार्ग आहे.

चिंतन: देवाने एखादा विचार तुम्हाला सुचवला आणि तो त्याच्याकडूनच आला आहे, असे तुम्हाला अचानक कधी जाणवले आहे का? असे अनुभव मुद्दाम शोधू नयेत किंवा त्यांचे फार अप्रूपही मानू नये. ते देवाकडून आले असतील, तर ते आपल्याला नम्र करतील आणि आपल्या मनात गाढ शांती व दृढ खात्री राहील. असा एखादा अनुभव तुम्हाला आला असेल, तर तो आठवून पाहा.

कधीकधी तुमची कल्पनाशक्ती फारच सक्रिय असते का? तसे असेल, तर देवाने आपल्याला काही सांगितले अशी कल्पना करून घेणे सहज शक्य आहे, हे लक्षात ठेवा. त्याचप्रमाणे, तुम्हाला भरकटवण्यासाठी सैतानाने अगदी सूक्ष्मपणे सुचवलेल्या एखाद्या गोष्टीकडेही नकळत तुमचे लक्ष जाऊ शकते. देव आपल्याशी बोलला असे तुम्हाला कधी वाटले आहे का, पण नंतर त्या भासमान संदेशातून काहीच चांगले निष्पन्न झाले नाही, उलट तुम्ही गोंधळून गेलात आणि मनाला दिलासाही मिळाला नाही, असे लक्षात आले आहे का? तसे असेल तर यातून हा धडा घ्या: अशा खोट्या संदेशांना आपण सहज भुलू शकतो. ते नाकारा.

देव कधीकधी कल्पनाशक्तीच्या माध्यमातून ज्या आगळ्या रीतीने संवाद साधतो, तिचा विचार करताना अशा वचनांच्या मागे लागण्यातला धोकाही लक्षात घ्या. एखादा संदेश देवाकडून आला आहे असे तुम्हाला वाटत असेल, तर तो पारखून पाहा. वर सांगितलेल्या खुणांच्या आधारे प्रत्येक संदेशाची पारख करा. शेवटी, ती वचने देवाकडून आली असतील, तर तुम्ही त्यांना विरोध करण्याचा प्रयत्न केला तरी देव ती तुमच्यापर्यंत पोहोचवेल आणि त्याला अपेक्षित असलेले फळ नक्की येईल.

हे माझ्या प्रभू, तू माझ्याशी सतत बोलत असतोस. दिवस-रात्र तू माझ्याशी अशा रीतींनी संवाद साधतोस, ज्या पूर्णपणे तुलाच माहीत आहेत. तुझा मधुर स्वर मला नेहमी ओळखता यावा आणि तू बोलतोस तेव्हा मला तुला प्रतिसाद देता यावा, अशी मी प्रार्थना करतो. माझ्या कल्पनाशक्तीने रचलेल्या विचारांना मी कधीही भुलू नये. सैतानापासून आणि तो सतत अगदी सूक्ष्मपणे सांगत असलेल्या खोट्या गोष्टींपासून तू माझे नेहमी रक्षण करावे, अशीही मी प्रार्थना करतो.

हे माझ्या अंतरात वास करणाऱ्या परमपवित्र त्रैक्या, मी तुझ्यावर प्रेम करतो, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे आणि माझे जीवन मी तुला अर्पण करतो.


धडा बासष्ट: कल्पनाशक्तीत घडणारी दर्शने

पुढे सातव्या निवासस्थानाचे वर्णन करताना आविलाच्या संत तेरेसा सांगतात की देव कल्पनाशक्तीच्या माध्यमातून आत्म्याशी आणखी एका रीतीने बोलतो. कानांना ऐकू न येणाऱ्या वाणीतून काही शब्द ऐकण्याऐवजी आत्म्याला आपल्या कल्पनेत एक प्रतिमा दिसते आणि ती देवाकडून आली आहे, हे त्याला कळते. अनेकदा ही प्रतिमा आपल्या प्रभूच्या पवित्र मानवस्वरूपाशी संबंधित असते किंवा ती पवित्र शास्त्रातील एखादी प्रतिमा असते. ती कल्पनेत इतक्या ठळकपणे उमटते की आत्म्याच्या अंतःकरणात गाढ प्रेम आणि भक्ती जागी होते. उदाहरणार्थ, एखाद्या व्यक्तीला स्वतःहून काहीही प्रयत्न न करता अचानक अगदी स्पष्टपणे जाणवू शकते की आपल्या प्रभूच्या मस्तकावर काट्यांचा मुकुट आहे आणि लोक त्याची थट्टा व उपहास करत आहेत. किंवा त्या व्यक्तीला कल्पनेत स्वर्गातील सिंहासनावर विराजमान असलेल्या आपल्या प्रभूचे वैभव दिसू शकते.

ही प्रतिमा केवळ अंतर्दृष्टीने दिसते… दर्शनात प्रकट होणाऱ्या प्रभूचे तेज हे जणू अंतःकरणात ओतलेल्या प्रकाशासारखे असते. हिऱ्याइतका पारदर्शक पडदा विणता आला, तर त्या पडद्याआडून सूर्याचा प्रकाश जसा दिसेल, तसे ते तेज असते. त्याचे वस्त्र मात्र तलम तागाच्या कापडासारखे दिसते. देव ज्या आत्म्याला हे दर्शन देतो, तो जवळजवळ प्रत्येक वेळी भावसमाधीत जातो; कारण इतके विस्मयकारी दर्शन पेलण्याइतके सामर्थ्य मानवी प्रकृतीत नसते.

आत्म्यावर होणारा परिणाम अंतर्वाणीच्या परिणामासारखाच असेल. हे परिणाम आणि त्यांच्याबरोबर अनुभवास येणारे गाढ प्रेम व आध्यात्मिक खात्री यांचे वर्णन केल्यानंतर आविलाच्या संत तेरेसा सांगतात की आत्म्याने अशा दर्शनांच्या मागे कधीही लागू नये. अंतर्वाणीची इच्छा का धरू नये किंवा तिच्या मागे का लागू नये, यासाठी त्यांनी दिलेल्या कारणांसारखीच याचीही कारणे आहेत.

कल्पनाशक्तीत दिसणारी ही दर्शने एखाद्या पदकात जपून ठेवलेल्या मौल्यवान रत्नासारखी आहेत. त्या पदकाची किल्ली आपल्या प्रभूकडे आहे, आपल्याकडे नाही. तोच अधूनमधून ते पदक उघडून स्वतःचे स्पष्ट दर्शन आत्म्याच्या स्मृतीत कोरू शकतो. आत्म्याने स्वतःच ते पदक उघडण्याचा प्रयत्न केला, तर त्याला होणारे ‘दर्शन’ देवाकडून आलेले नसेल; ते एकतर त्याच्या स्वतःच्या कल्पनेतून आलेले असेल किंवा सैतानाकडून.

आपण अशा दर्शनांच्या मागे कधीही का लागू नये, याची कारणे अशी आहेत: पहिले, आपण अशा कृपांना पात्र नाही; आपण पात्र आहोत असे समजणे म्हणजे नम्रतेचा अभाव. दुसरे, आपण त्यांची इच्छा धरली, तर सैतान खोटे दर्शन देऊन आपली फसवणूक करील, हे जवळजवळ निश्चित आहे. तिसरे, अशा दर्शनाची तीव्र इच्छा धरली की कल्पनाशक्ती चेतवली जाते आणि ती खोटे दर्शन निर्माण करू शकते. चौथे, आपल्याला कशाची गरज आहे हे फक्त आपल्या प्रभूलाच ठाऊक आहे. म्हणून अशा दर्शनाची आपल्याला गरज आहे हे आपल्याला ठाऊक आहे असे समजणे हा फार मोठा आगाऊपणा ठरेल. पाचवे, या दर्शनांतून अनेकदा दुःख सोसणारा ख्रिस्त दिसतो आणि आत्माही त्या दुःखात ओढला जातो. पण आपल्या प्रभूनेच आपल्याला या खोल जाणिवेकडे नेले नाही, तर ते दुःख आपल्याला पेलणार नाही. सहावे, आत्म्याने देवावर इतका भरवसा ठेवावा की त्याची वाट पाहावी आणि त्याची इच्छा असेल तरच त्याच्याकडून असे अंतर्दर्शन स्वीकारावे. नाहीतर आपण आपल्या आत्म्याचे भले करण्याऐवजी त्याला अधिक हानी पोहोचवू शकतो.

मनन: आपल्या प्रभूने त्याच्या पवित्रतेची प्रभावी प्रतिमा तुम्हाला कधी दाखवली आहे का? त्याच्या दुःखसहनाची आणि मृत्यूची जाणीव कधी अचानक तुमच्या अंतःकरणाला भिडली आहे का? किंवा त्याच्या गौरवाच्या प्रतिमेने तुम्ही कधी अचानक भारावून गेला आहात का? अशा विशेष कृपांच्या मागे लागू नका. पण त्या तुम्हाला कधी लाभल्या, तर आपला प्रभू एका विशेष रीतीने स्वतःची ओळख तुम्हाला करून देत आहे, हे लक्षात घ्या.

ख्रिस्ताच्या जीवनाचे मनन करा. त्याचा जन्म, त्याचे सेवाकार्य, त्याचे दुःखसहन, त्याचा मृत्यू, त्याचे पुनरुत्थान आणि त्याचे स्वर्गारोहण यांचे मनन करा. ख्रिस्ताच्या पृथ्वीवरील जीवनातील या प्रसंगांचे मनन करताना हे लक्षात ठेवा: केवळ आपला प्रभूच ज्या रीतीने स्वतःची ओळख करून देऊ शकतो, त्या रीतीने त्याने ती तुम्हाला करून दिल्याशिवाय तुम्ही त्याला आणि त्याच्या पवित्र आत्म्याला कधीही समजून घेऊ शकणार नाही. तरीही आपल्या प्रभूच्या पवित्र मानवस्वभावाचे मनन करण्याचा कधीही कंटाळा करू नका.

आपल्या प्रभूने त्याच्या जीवनाचे एखादे अंग तुम्हाला उलगडून दाखवले असेल, तर त्या क्षणाचेही मनन करा. ती आठवण मनात प्रेमाने घोळवा. तिला तुमच्या जीवनात फलदायी होत राहू द्या. त्या आठवणीत आनंद माना आणि ती कधीही विसरू नका. आपल्या प्रभूने अशा रीतीने स्वतःची ओळख तुम्हाला कधीच करून दिली नसेल, तरीही आनंद माना. कारण आपल्याला कधी कशाची गरज आहे, हे फक्त आपल्या प्रभूलाच ठाऊक आहे.

हे ख्रिस्ताच्या परमपवित्र मानवस्वरूपा, माझे तुझ्यावर प्रेम आहे आणि मी तुझी आराधना करतो. मी तुझी उपासना करतो आणि माझे जीवन तुला अर्पण करतो. तू मानव झालास, याबद्दल आणि तुझ्या जीवनाबद्दल, मृत्यूबद्दल, पुनरुत्थानाबद्दल व गौरवीकरणाबद्दल मी तुझे आभार मानतो. तुझ्या परमपरिपूर्ण इच्छेनुसार तू स्वतःची ओळख मला करून देत राहा. तू निवडलेल्या रीतीने आणि तू निवडलेल्या वेळी तू स्वतःची ओळख मला करून देशील, तेव्हा ती स्वीकारण्यास माझे अंतःकरण सदैव खुले असो.

हे माझ्या अंतरात वास करणाऱ्या परमपवित्र त्रैक्या, मी तुझ्यावर प्रेम करतो, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे आणि माझे जीवन मी तुला अर्पण करतो.


धडा त्रेसष्ट: बुद्धीला होणारी दर्शने

सातव्या निवासस्थानाचे वर्णन करताना आविलाच्या संत तेरेसा दोन वेगवेगळ्या प्रकरणांत ‘बुद्धिगम्य दर्शनां’विषयी बोलतात आणि ती दर्शने अंतर्वाणी व कल्पनाशक्तीत दिसणारी दर्शने यांहून कशी वेगळी आहेत, हे सांगतात. या दर्शनांचा प्रथम उल्लेख करताना त्या यावर भर देतात की त्यांतून मिळणारा संदेश कल्पनाशक्तीचा किंवा स्मृतीचा उपयोग न होता थेट बुद्धीवर उमटतो.

देव एका विशिष्ट बुद्धिगम्य दर्शनाद्वारे आत्म्याशी आणखी एका रीतीने बोलतो. हे दर्शन निःसंशयपणे त्याच्याकडून येते, असे मला वाटते; त्याचे वर्णन पुढे येईल. हे आत्म्याच्या अगदी अंतरंगात घडते. तिथे आपला प्रभू स्वतः आत्म्याला उद्देशून जे शब्द बोलतो, ते आत्म्याला आपल्या आध्यात्मिक श्रवणशक्तीने अत्यंत गूढ रीतीने, पण स्पष्टपणे ऐकू येतात असे भासते (VI.III #19).

देव थेट बुद्धीशी बोलतो तेव्हा प्रत्येक अक्षर अगदी स्पष्टपणे जाणवते आणि पूर्णपणे समजते. या संवादातून जे सांगितले जाते, त्याचा आत्म्याने बहुधा विचारही केलेला नसतो, त्याची त्याला जाणीवही नसते किंवा त्याने ते यापूर्वी कधी ऐकलेलेही नसते. ते पूर्णपणे नवे असते. शब्द ऐकू येतात आणि समजतात, पण ते समजून घेण्यात कल्पनाशक्तीचा सहभाग नसतो. उच्चारलेला एकच शब्दही सखोल ज्ञान आणि आकलन देतो. आत्म्याला ते आकलन उलगडून सांगता येत नसले, तरी ते शब्दांच्या पलीकडे जाते.

पुढे या बौद्धिक दर्शनांविषयी पुन्हा बोलताना आविलाच्या संत तेरेसा सांगतात की, कधीकधी हा संवाद मुख्यतः थेट बुद्धीला उद्देशून उच्चारलेल्या शब्दांतून होत नाही. उलट, आत्म्याला “येशू ख्रिस्त आपल्या शेजारी उभा आहे याची जाणीव असते, जरी ती त्याला शरीराच्या डोळ्यांनी किंवा आत्म्याच्या डोळ्यांनी पाहत नसली तरी” (VI.VIII #2). आपल्या प्रभूचे हे दर्शन आणि तो आपल्या अगदी जवळ आहे ही आत्म्याला होणारी जाणीव आठवडाभर किंवा अगदी वर्षभरही टिकू शकते. या काळात आत्म्याला या निकट सान्निध्याची सवय होत जाते, त्याचे सांत्वन होते आणि त्याला बळ मिळते. या जवळिकीमुळे देवाविषयीचे त्याचे ज्ञान अत्यंत उदात्त पातळीवर पोहोचते. काही शब्द उच्चारले गेले तरी देव आपल्या अगदी जवळ आहे, ही जाणीवच एक अमोल देणगी आहे.

हे दर्शन थेट बुद्धीत, म्हणजे मानवी विवेकशक्तीत, घडते. त्यामुळे त्यासाठी स्मरणशक्तीचा किंवा कल्पनाशक्तीचा मुळीच आधार घेतला जात नाही किंवा वापर होत नाही. म्हणून कल्पनाशक्तीत उमटणारी दर्शने आणि ऐकू येणारे शब्द यांप्रमाणे ही बौद्धिक दर्शने आत्म्याची फसवणूक करू शकत नाहीत. कारण सैतान ती निर्माण करू शकत नाही आणि कल्पनाशक्तीही त्यांच्यावर परिणाम करू शकत नाही किंवा स्वतःहून ती निर्माण करू शकत नाही. यातून आत्म्याला दृढ खात्री, शांती आणि मोठे आध्यात्मिक सांत्वन लाभते, तसेच सद्गुणांत त्याची मोठी वाढ होते.

देव अशा रीतीने दूर होऊनही आपल्या उपस्थितीची जाणीव करून देतो. याचा अर्थ तो आत्म्याला सोडून जातो असा नाही; केवळ बौद्धिक दर्शन थांबते. देव दूर झाल्याचे आत्म्याला प्रकर्षाने जाणवते आणि देवाने पुन्हा यावे अशी ओढ त्याला लागते. देव येतो आणि जातो; या येण्या-जाण्याने आत्म्याला या दर्शनाची जाणीव अधिकच खोल होते. या देणगीमुळे आत्म्यात धैर्य, नम्रता, स्वतःची असहायता स्वीकारण्याची तयारी आणि देवावर पूर्णपणे अवलंबून राहण्याची वृत्ती वाढीस लागते.

चिंतन: तुमच्या जीवनात देव सतत उपस्थित आहे, याची तुम्हाला कितपत जाणीव आहे? तो सदैव तुमच्याबरोबर आहे, हे तुम्हाला ठाऊक आहे का? तो आपली गुप्त उपस्थिती तुम्हाला अशा रीतीने जाणवून देतो का, की ती तुम्हाला शब्दांत सांगताही येत नाही? तसे असेल, तर त्याच्या पवित्र सान्निध्यात त्याची आराधना करा. तो तुमच्याबरोबर आहे, याची जाणीवपूर्वक दखल घ्या. तो तुमच्या इतका जवळ आहे, याचा आनंद माना.

कधीकधी देव दूर असल्यासारखेही तुम्हाला वाटते का? तसे असेल, तर या देणगीचा आनंद माना. तो तुम्हाला कधीही सोडत नाही. पण काही वेळा तो आपली पवित्र उपस्थिती तुमच्यापासून लपवतो, जेणेकरून तो पुन्हा स्वतःला प्रकट करील तेव्हा त्याचे सान्निध्य तुम्हाला अधिक स्पष्टपणे जाणवेल. तो कधी स्वतःला प्रकट करील, तर कधी नाही; आपल्या प्रभूच्या या येण्या-जाण्याकडे तुम्ही लक्ष द्यायला हवे.

आपला प्रभू जवळ आहे याची स्पष्ट आणि खात्रीपूर्ण जाणीव तुम्हाला नेहमी होत नसेल, तर ध्यानात त्याचा शोध घ्या. प्रार्थनेच्या या मार्गाचा आधार घ्या आणि केवळ देवाच्या पुढाकाराने लाभू शकणाऱ्या या अधिक गहन प्रार्थनेची वाट पाहा. बौद्धिक दर्शनाच्या रूपाने प्रार्थनेचा हा नवा अनुभव तो तुम्हाला देईल, तेव्हा संपूर्ण लक्ष त्याच्यावर केंद्रित करा आणि त्याच्यावर मनापासून प्रेम करा.

हे सदैव उपस्थित असलेल्या प्रभू, तू नेहमी माझ्याबरोबर आहेस. तू माझ्या अंतर्यामी वास करतोस, माझे अस्तित्व टिकवून ठेवतोस आणि माझ्या आत्म्यावर सार्वकालिक जीवनाची देणगी ओततोस. तू नेहमी माझ्या जवळ असतोस, याबद्दल मी तुझे आभार मानतो. तुझ्या पवित्र इच्छेनुसार मला तुझ्या दैवी उपस्थितीचे दर्शनही घडावे, अशी मी प्रार्थना करतो. कृपा करून स्वतःला माझ्यासमोर प्रकट कर आणि माझ्या आत्म्याच्या गाभाऱ्यात, जिथे तुझा वास आहे, तिथे मला ओढून ने.

हे माझ्या अंतरात वास करणाऱ्या परमपवित्र त्रैक्या, मी तुझ्यावर प्रेम करतो, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे आणि माझे जीवन मी तुला अर्पण करतो.


धडा चौसष्ट: समाधी, भावसमाधी किंवा आध्यात्मिक तल्लीनता

समाधी, भावसमाधी आणि आध्यात्मिक तल्लीनता हे एकाच आध्यात्मिक अनुभवासाठी वापरले जाणारे वेगवेगळे शब्द आहेत. या अवस्थेत बाह्य इंद्रियांचे कार्य थांबते आणि देव आत्म्याला त्याच्या अगदी गाभ्यात एखादे सत्य कळवतो. ते सत्य आत्म्याच्या आकलनशक्तीपलीकडचे असते, तरी त्यातून आत्म्याचे मोठे कल्याण होते.

आत्मा भावसमाधीत असताना त्याला ही रहस्ये उमगावीत अशी आपल्या प्रभूची इच्छा असल्याचे दिसत नाही; प्रभूमधील आनंदाची धुंदीच त्याला पुरेशी असते. पण कधीकधी प्रभूला त्याला या तल्लीनतेतून बाहेर आणावेसे वाटते. तेव्हा त्या महालात काय आहे हे आत्म्याला तत्क्षणी जाणवते. मन पुन्हा भानावर आल्यावर जे पाहिले त्याची आठवण त्याला होते, पण त्याचे वर्णन करता येत नाही. तसेच, अलौकिक वास्तवाचे जेवढे दर्शन घडवण्याचे देवाने ठरवले आहे, त्यापलीकडे स्वतःच्या नैसर्गिक सामर्थ्याने त्याला पाहता येत नाही (VI.IV #10).

आविलाच्या संत तेरेसा भावसमाधीचे दोन प्रकार सांगतात. पहिल्या प्रकारात आत्म्याला आपल्या पापाची आणि देवाकडून मिळालेल्या क्षमेची विशेष जाणीव करून दिली जाते. हा संवाद मात्र केवळ शब्दांतून दिलेल्या संदेशापेक्षा अधिक असतो. हे असे आध्यात्मिक ज्ञान आहे की त्यातून जे कळवले जाते ते प्रत्यक्षातही घडते. आपल्याला क्षमा मिळाली आहे हे आत्म्याला कळते आणि त्याला खरोखरच क्षमा मिळालेली असते. अंतरात्म्यात देवाशी झालेल्या या भेटीत स्मरणशक्ती, बुद्धी आणि इच्छाशक्ती यांचे कार्य थांबते किंवा त्या या भेटीत पूर्णपणे तल्लीन होतात. नंतर या अनुभवाची आठवण राहते, पण त्याचे पूर्ण स्पष्टीकरण देता येत नाही किंवा तो पूर्णपणे समजून घेता येत नाही. कारण मानवी आत्म्याची देवाच्या आत्म्याशी भेट अशा रीतीने घडते, की ती समजून घेणे किंवा तिचे वर्णन करणे त्याच्या नैसर्गिक क्षमतेच्या पूर्णपणे पलीकडे असते. कधीकधी बौद्धिक दर्शनेही लाभतात, पण भावसमाधी म्हणजे ते दर्शन नव्हे. ती त्याहून अधिक गहन आणि बुद्धीच्या सामर्थ्यापलीकडची असते.

आध्यात्मिक समाधीच्या आणखी एका प्रकाराला “आत्म्याचे उड्डाण” असे म्हणतात. या समाधीत शरीर आणि आत्मा वेगळे झाल्यासारखे भासते आणि डोळ्याचे पाते लवते न लवते तोच एकटा आत्मा देवाकडे उचलला जातो. आत्मा शरीरात “परततो” तेव्हा तो या अनुभवाने इतका भारावलेला असतो आणि देवाच्या जाणिवेने इतका विस्मयचकित झालेला असतो की तो कायमचा बदलून जातो.

आत्म्याने खरोखरच शरीर सोडले आहे असे भासते; तरी शरीर निर्जीव झालेले नसते. ती व्यक्ती मरण पावलेली नाही, हे निश्चित असते; तरी काही क्षण तिचा आत्मा शरीरात आहे की नाही, हे तिलाही सांगता येत नाही. आपण ज्या जगात राहतो त्याहून अगदी वेगळ्या अशा प्रदेशात आपल्याला पूर्णपणे नेले गेले आहे, असे तिला वाटते. तिथे तिला इतका अलौकिक प्रकाश आणि अशी अद्भुते दिसतात की आयुष्यभर प्रयत्न केला असता तरी तिला त्यांची कल्पनाही करता आली नसती. एका क्षणात तिच्या मनाला एकाच वेळी इतक्या गोष्टींचे ज्ञान होते की, कल्पनाशक्ती आणि बुद्धी यांनी वर्षानुवर्षे त्या एकेक करून मोजण्याचा प्रयत्न केला, तरी त्यांचा हजारावा भागही तिला आठवता येणार नाही. (VI.V #8)

आत्म्याच्या या उड्डाणात एकही शब्द उच्चारला जात नाही, तरी कल्पनाशक्तीला अनेक सत्ये उमगतात आणि त्यांचा तिला मोठा लाभ होतो. देवाचे किती अपरंपार माहात्म्य आहे, याची स्पष्ट जाणीव आत्म्याला होते. देवाचे माहात्म्य उमगते तेव्हा आत्म्याला स्वतःची हीनताही दिसते आणि या तफावतीमुळे त्याची नम्रता अधिक गहिरी होते. मग आत्मा स्वतःपेक्षा आणि जगापेक्षा देवाला प्राधान्य देतो आणि सर्व ऐहिक गोष्टींबद्दल त्याला पराकोटीचा तुच्छभाव वाटतो. हा अनुभव इतका प्रबळ असतो की तो कधीच विसरता येत नाही, पण तो समजावून सांगताही येत नाही.

चिंतन: असा अनुभव आपल्या आकलनापलीकडचा आहे, असे कदाचित तुम्हाला वाटेल; खरेच, तो तसाच आहे. प्रार्थनेत ही देणगी अनुभवण्याचे भाग्य तुम्हाला लाभले, तरी तो अनुभव तुम्हाला समजावून सांगता येणार नाही. आपल्या प्रभूकडून मिळणाऱ्या या आकलनापलीकडच्या, शब्दांत समजावून न सांगता येणाऱ्या देणगीवर चिंतन करा.

देव एखाद्या आत्म्याशी इतक्या गूढ रीतीने का संवाद साधेल? कारण देव स्वतः आपल्या आकलनाच्या पूर्णपणे पलीकडे आहे. त्याचे माहात्म्य आणि गौरव अनंत आहेत, आणि आपल्या मर्यादित बुद्धीला त्याचे पूर्ण आकलन होऊ शकत नाही. या जाणिवेने आपण नम्र व्हावे, त्याच्यापुढे आदराने स्तब्ध व्हावे आणि आपले अंतःकरण गहिऱ्या विस्मयाने भरून जावे.

तुम्हाला असा अनुभव आला असेल, तर नम्र राहा आणि कृतज्ञ असा. अशी देणगी तुम्हाला कधी मिळाली आहे की नाही, याची खात्री नसेल, तर त्याचा आणखी विचार करू नका. एवढेच लक्षात ठेवा की अशी देणगी मिळू शकते आणि देवाने ती कधी दिली, तर ती स्वीकारण्यास तयार राहा. ही देणगी समजावून सांगता येत नाही, म्हणून तसा प्रयत्न करू नका. आपल्या प्रभूच्या पवित्र मानवस्वरूपावर दृष्टी लावून ठेवा, त्याची प्रार्थना करा, सद्गुणांत वाढण्याचा प्रयत्न करा आणि तुमच्या जीवनाची सूत्रे त्याने आपल्या हाती घ्यायचे ठरवले, तर त्याला तुम्हाला मार्ग दाखवू द्या.

हे माझ्या अनंत देवा, तुझा गौरव सर्व आकलनापलीकडचा आहे. तू सर्व बाबतींत माझ्याहून कितीतरी श्रेष्ठ आहेस. तुझ्या अस्तित्वाच्या गूढ रहस्यापुढे मी स्वतःला समर्पित करतो आणि त्या रहस्यात तुझी आराधना करतो. माझे तुझ्यावर प्रेम आहे. माझी प्रार्थना आहे की तू मला तुझ्या पवित्र सान्निध्यात सतत ओढून घ्यावे आणि तुझ्या इच्छेनुसार स्वतःची ओळख मला करून द्यावी.

हे माझ्या अंतरात वास करणाऱ्या परमपवित्र त्रैक्या, मी तुझ्यावर प्रेम करतो, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे आणि माझे जीवन मी तुला अर्पण करतो.


धडा पासष्ट: अति अश्रुपात

मागील पाठात वर्णन केलेल्या समाधी-अनुभवांचा आत्म्यावर इतका खोल परिणाम होतो की तो बदलून जातो. देवाबरोबर राहावे हीच त्याची एकमेव इच्छा उरते. देवापासून दूर राहणे त्याला सहन होत नाही, त्याला मृत्यूची ओढ लागते आणि त्याला पुन्हा पुन्हा समाधीचे नवे क्षण लाभतात.

या उदात्त कृपादेणग्या देणाऱ्या देवाच्या सान्निध्याचा पूर्ण आनंद घेण्याची इतकी उत्कट ओढ आत्म्याला लागते की जीवन हा गोड तरीही वेदनादायक छळ बनतो, आणि आत्मा मृत्यूची आतुरतेने वाट पाहतो. या वनवासात नजरेस पडणारी प्रत्येक गोष्ट तिला थकवते, म्हणून ती व्यक्ती इथून आपल्याला घेऊन जावे अशी देवाला अनेकदा अश्रूंनी विनवणी करते. केवळ एकांतातच तिला काही काळ मोठा दिलासा मिळतो; पण लवकरच तिचे दुःख परत येते, आणि तरीही त्या दुःखाविना राहणेही तिला सहन होत नाही. थोडक्यात, या बिचाऱ्या चिमुकल्या फुलपाखराला कायमची विश्रांती कुठेच मिळत नाही. तिचे प्रेम इतके हळुवार असते की किंचित निमित्त मिळताच ते ज्वालेसारखे भडकते आणि आत्मा उड्डाण घेतो. म्हणून या महालात वारंवार समाधी लागते, आणि लोकांसमोरही ती आवरता येत नाही (VI.VI #1).

अशी समाधी वारंवार लागते आणि ती अनुभवणाऱ्या आत्म्याच्या ताब्यात नसते. म्हणून त्या व्यक्तीला अनेकदा देवाच्या सान्निध्यात एकांतात राहून मृत्यूने मिळणाऱ्या आनंदाची वाट पाहावीशी वाटते. त्याच वेळी, निदान एका तरी दुसऱ्या आत्म्याच्या तारणासाठी देव आपला उपयोग करून घेईल, या आशेने त्या आत्म्याला जगात जावेसे वाटते. वारंवार लागणारी समाधी कधीकधी लोकांसमोरही लागते आणि त्यामुळे इतर लोक त्या व्यक्तीविषयी शंका घेऊ लागतात, तरीही ती जगात जाते.

दैनंदिन कामे करत असताना कधी कधी आत्मा इतका भावविभोर होतो की त्याचे अश्रू आवरत नाहीत आणि इतरांनाही ते दिसतात. तर कधी आत्मा इतका आनंदाने भरून जातो की देवाची अखंड स्तुती करणे आणि इतरांनीही त्या स्तुतीत सहभागी व्हावे अशी इच्छा बाळगणे, याशिवाय त्याला दुसरे काही सुचत नाही. आपण नेमकी कशासाठी देवाची स्तुती करत आहोत, हेही कदाचित त्याला ठाऊक नसते; देव सर्व स्तुतीस पात्र आहे, एवढेच त्याला ठाऊक असते.

अश्रू येतात तेव्हा ते खिन्नतेचे किंवा निराशेचे नसतात. त्या अश्रूंमध्ये देवावरील प्रेम, गहन शांती आणि आनंद मिसळलेले असतात. इतरांनी छळ केला तरी आत्म्यावर त्याचा विपरीत परिणाम होत नाही; उलट तो देवाची अधिकच स्तुती करतो. केवळ देवाच्या आत्म्यानुसार आणि त्याच्याकडून कृपेने मिळणाऱ्या प्रेरणांनुसार जगण्याचे स्वातंत्र्य त्याला अधिकाधिक अनुभवायला मिळते. स्वर्गात देवाच्या सान्निध्यात पूर्णपणे राहण्याची त्याची ओढ इतकी प्रबळ असते की या पवित्र आत्म्याचे चित्त परलोकाकडे लागले आहे, हे इतरांनाही सहज जाणवते.

चिंतन: तुम्हाला कधी पवित्र अश्रूंचे वरदान मिळाले आहे का? देवाने आणि त्याच्या अमर्याद चांगुलपणाने तुमचे अंतःकरण कधी इतके भारावून गेले आहे का की तुमच्या डोळ्यांतून आनंदाचे आणि प्रेमाचे अश्रू वाहू लागले? असे झाले असेल, तर जे प्रेम तुमच्या अंतःकरणात इतके खोलवर ओतले गेले की ते तुम्हाला आवरता आले नाही, त्या प्रेमाचा पुन्हा आस्वाद घ्या.

तुम्ही स्वतः कधी असे भारावून गेला नसाल, तर इतरांना आलेल्या या अनुभवाकडे दुरूनच आदराने पाहा आणि त्याचे विस्मय वाटू द्या. देवाने स्वतःचे दान तुम्हाला अधिक पूर्णपणे द्यावे अशी प्रार्थना करा, आणि तो स्वतःची ओळख तुम्हाला करून देऊ लागेल तेव्हा त्याच्याकडे धाव घ्या.

पवित्र अश्रू हे असे वरदान आहे की ज्यामुळे देवाविषयीची आपली ओढ आणखी वाढते. देव तुम्हाला हे वरदान देतो तेव्हा तुम्ही केवळ त्याचा स्वीकार करू शकता. तोपर्यंत ध्यान, सद्गुणी जीवन आणि आपल्या प्रभूला व त्याच्या पवित्र इच्छेला मनापासून वाहून घेणे यांद्वारे देवाविषयीची ओढ अधिक उत्कट करण्याचा प्रयत्न करा.

हे परम गौरवशाली देवा, माझ्या अंतःकरणात तुझ्याविषयी गाढ ओढ जागव. तुझे सान्निध्य मला स्पष्टपणे जाणवू दे आणि तुझे प्रेम मला प्रकट कर. तुझ्यावरील प्रेमाने माझे हृदय इतके प्रज्वलित होऊ दे की इतर सर्व गोष्टींपेक्षा मी तुझ्याकडेच ओढला जाईन आणि केवळ तुला व माझ्या जीवनासाठी असलेली तुझी इच्छा यांचाच शोध घेईन. तुझ्यावरील प्रेमाने माझ्या डोळ्यांतून अश्रू वाहू देत, माझ्या पापांबद्दलच्या पवित्र दुःखाने माझे अंतःकरण भरून जाऊ दे, आणि जिथे मी तुझ्यासोबत सदैव राहीन, तो स्वर्ग प्राप्त करण्यासाठी माझ्या आत्म्याच्या सर्व शक्तीनिशी मला प्रयत्न करू दे.

हे माझ्या अंतरात वास करणाऱ्या परमपवित्र त्रैक्या, मी तुझ्यावर प्रेम करतो, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे आणि माझे जीवन मी तुला अर्पण करतो.


धडा सहासष्ट: ख्रिस्ताच्या पवित्र मानवतेपासून दूर जाऊ नका

देवाने एखाद्या आत्म्याला चिंतनमय जीवनाकडे ओढून घेतले आणि देव स्वतः देत असलेले त्याच्याविषयीचे ज्ञान व त्याच्यावरील प्रेम आत्म्याला थेट आणि आध्यात्मिक रीतीने मिळू लागले, की त्याला त्याच अवस्थेत राहण्याचा मोह होतो. आपल्या पापांच्या वास्तवाकडे किंवा पवित्र शास्त्रात प्रकट केलेल्या आपल्या प्रभूच्या दुःखांकडे पुन्हा वळू नये, असे त्याला वाटू शकते.

काही जणांना… आपल्या प्रभूने एकदा परिपूर्ण चिंतनाच्या अवस्थेपर्यंत उंचावले की त्याचा सतत आस्वाद घेत राहावेसे वाटते. हे अशक्य आहे; तरीही त्या अवस्थेची कृपा त्यांच्या आत्म्यात अशा प्रकारे टिकून राहते की ख्रिस्ताच्या दुःखसहनाच्या आणि जीवनाच्या रहस्यांवर त्यांना पूर्वीप्रमाणे विचार करता येत नाही (VI.VII #9).

या निवासस्थानांतील कृपादाने ज्या आत्म्यांना मिळू लागली आहेत, त्यांनी दोन महत्त्वाचे धडे कधीही विसरू नयेत, अशी संत तेरेसांची इच्छा आहे. पहिला धडा असा की आत्म्याने आपली पूर्वीची पापे सतत स्मरावीत आणि त्या स्मरणातून ‘मोठे हौतात्म्य’ अनुभवावे. त्या पापांच्या अपराधीपणाने आता तो त्रस्त नसला, तरी त्याने ती पापे कधीही विसरू नयेत. देवाच्या दयेमुळे त्या पापांची क्षमा झाली, हे स्मरताना त्याच्यात कृतज्ञतेने मिसळलेले पवित्र दुःख वाढत गेले पाहिजे.

हे पवित्र दुःख सतत जोपासण्याबरोबरच आपण ख्रिस्ताच्या पवित्र मानवी स्वरूपाकडे वारंवार वळावे, असे संत तेरेसा आग्रहाने सांगतात. आपल्या प्रभूच्या जीवनावर आणि त्याच्या दुःखांवर केलेले ध्यान आता सुरुवातीच्या निवासस्थानांत केलेल्या ध्यानापेक्षा वेगळे असेल. तरीही आपण त्याच्या पृथ्वीवरील जीवनाकडे कधीही पाठ फिरवू नये; उलट त्याचे मानवी जीवन सतत आपल्या मनात ठेवण्याचा प्रयत्न करावा. चिंतनाची कृपा मिळाल्यानंतरही, आपल्या प्रभूच्या दुःखसहनावरील ध्यानाकडे पुन्हा वळताना आत्म्याच्या सर्व शक्ती त्यात सहभागी होतात.

तो कोण आहे आणि इतके भयंकर दुःख त्याने सोसले असताना त्याच्या बदल्यात आपण त्याच्याशी किती कृतघ्नपणे वागतो, हे आत्मा साध्या दृष्टीने पाहतो. मग, अंतःकरणात कोमल भावना जाणवल्या नाहीत तरी, इच्छाशक्तीला त्याच्या अशा उदात्त दयेसाठी त्याची काही सेवा करावीशी वाटते. ज्याने आपल्यासाठी इतके सोसले, त्याच्यासाठी आपणही काही दुःख सोसावे, अशी तिला ओढ लागते. अशाच विचारांत इच्छाशक्ती गुंतून राहते आणि स्मरणशक्ती व बुद्धीही त्यांत आपापला भाग घेतात (VI.VII #14).

या निवासस्थानांतील चिंतनप्रार्थनेच्या कृपांचा अनुभव घेतल्यानंतर ही शिकवण लक्षात ठेवणे फार महत्त्वाचे आहे. ख्रिस्ताच्या मानवतेच्या ध्यानाकडे वारंवार परतल्याने, चिंतनप्रार्थनेचे खोटे अनुभव स्वतःच निर्माण करण्याच्या सापळ्यात पडणे आत्म्याला विशेषतः टाळता येते. या जगात आपण जिवंत आहोत तोवर ख्रिस्ताच्या मानवी जीवनात आपण तल्लीन झाले पाहिजे, त्याचे ध्यान केले पाहिजे आणि आपल्या जीवनात त्याचे अनुकरण करण्याचा प्रयत्न केला पाहिजे. ख्रिस्ताच्या पवित्र मानवतेच्या ध्यानाकडे अशा रीतीने परतणे आणि पहिल्या तीन निवासस्थानांतील ध्यान यांत एवढाच फरक आहे: आता बुद्धी, स्मरणशक्ती आणि इच्छाशक्ती अधिक एकाग्रतेने व चिंतनशीलतेने ख्रिस्ताच्या रहस्याकडे वळतात असे दिसते. त्या देवाला बाह्य गोष्टींतून नव्हे, तर अंतःकरणात भेटण्याचा प्रयत्न करतात.

मनन: ख्रिस्ताच्या पवित्र मानवतेचे चिंतन आणि ध्यान करण्याचा तुमचा निश्चय आहे का? त्याच्यासोबत, त्याच्यामध्ये आणि त्याच्याद्वारे जगण्याची तुम्हाला ओढ आहे का? असेल, तर ख्रिस्ताच्या पृथ्वीवरील जीवनाकडे पुन्हा पुन्हा वळण्याचा कधीही कंटाळा करू नका. त्याचे देहधारण आणि जन्म, त्याचा उपदेश आणि चमत्कार, आणि विशेषतः त्याचे दुःखभोग, मरण आणि पुनरुत्थान यांवर मनन करा.

तुम्ही ख्रिस्ताच्या मानवतेचे ध्यान किती वेळा करता? त्याच्या दुःखभोगांच्या रहस्यात प्रवेश करण्याचा प्रयत्न तुम्ही किती वेळा करता? आज ख्रिस्ताच्या जीवनातील एखाद्या प्रसंगावर ध्यान करण्यासाठी थोडा वेळ द्या. बागेत येशूने सोसलेल्या मरणयातनांवर ध्यान करणे आविलाच्या संत तेरेसांना विशेष आवडत असे. तुम्हीही त्या प्रसंगावर ध्यान करा. त्याचा गूढ अर्थ उलगडून घेण्याचा प्रयत्न करा. त्या रात्री येशूने काय सोसले, हे समजून घेण्याचा प्रयत्न करा. त्याच्या आत्म्याच्या गाभ्याकडे, त्याच्या विचारांकडे, त्याच्या उत्कंठेकडे आणि इच्छांकडे लक्ष द्या.

तुम्हाला कमी-अधिक प्रमाणात चिंतनप्रार्थनेचे वरदान लाभले असेल, तर त्या वरदानामुळे तुमच्यात गर्व निर्माण होऊ देऊ नका. आपल्या प्रभूच्या जीवनाचे ध्यान करण्याची गरज आता उरली नाही, असे कधीही समजू नका. ध्यान करा, मनन करा, विचार करा आणि तो कोण आहे हे जाणून घ्या. हे पुन्हा पुन्हा करा. देव तुम्हाला अधिक गाढ प्रार्थनेकडे नेऊ इच्छित असेल, तर त्याला तसे करू द्या. पण तो तसे करीलच, असे कधीही गृहीत धरू नका. थोरातल्या थोर संतांनाही दररोज प्रार्थनेच्या अगदी साध्या स्वरूपांकडे परतण्याचे पाचारण होते. तुम्हालाही तेच पाचारण आहे.

हे ख्रिस्ताच्या पवित्र मानवते, मी सदैव तुझी आराधना करावी, तुझ्यावर प्रेम करावे आणि दररोज तुझ्याकडे परत यावे. तुझे ध्यान करण्याचा मला कधीही कंटाळा येऊ नये. तुला सदैव माझ्या मनात ठेवता यावे, प्रेमाने तुझ्याकडे पाहता यावे आणि तुझ्या पावलांवर पाऊल ठेवून चालता यावे, अशी मी प्रार्थना करतो. हे ख्रिस्ताच्या पवित्र मानवते, माझे तुझ्यावर प्रेम आहे. दररोज तुझ्यावर अधिक प्रेम करण्यास मला मदत कर.

हे माझ्या अंतरात वास करणाऱ्या परमपवित्र त्रैक्या, मी तुझ्यावर प्रेम करतो, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे आणि माझे जीवन मी तुला अर्पण करतो.


धडा सदुसष्ट: पापाची खोल जाणीव

या निवासस्थानांत आत्म्याला अनेक कृपादाने लाभतात. त्यांपैकी सर्वोच्च कृपा मानवी तर्कबुद्धीचा किंवा कल्पनाशक्तीचा वापर न होता, देवाच्या स्वरूपाशी अधिक थेट भेटीतून लाभतात. या विविध प्रकारच्या कृपा समजून घेण्याचा सर्वोत्तम मार्ग म्हणजे त्यांच्यामुळे घडणाऱ्या परिणामांकडे लक्ष देणे.

या अवस्थेत देव आत्म्याला कोणकोणती कृपादाने देतो, एवढेच मला तुम्हाला सांगायचे आहे (मला स्वतःला त्यांची जितकी ओळख आहे तितपत), जेणेकरून त्यांची वैशिष्ट्ये आणि त्यांच्यामुळे घडणारे परिणाम तुम्हाला समजतील (VI.X #1).

येथे मिळणारी एक कृपा म्हणजे पापाची सखोल जाणीव. आधीच्या निवासस्थानांत एखादी व्यक्ती प्रथम आपल्या पापाबद्दल पश्चात्ताप करते, तेव्हा तिला आपल्या पापाचे केवळ ओझरते दर्शन होते. एवढे दर्शनही तिला देवाची दया आणि क्षमा मागण्यास प्रवृत्त करण्यासाठी पुरेसे असते, आणि ती तसे करते. परंतु त्या आधीच्या निवासस्थानांत देवाच्या दृष्टीने आपले पाप जसे आहे तसे पाहण्याचे सामर्थ्य आत्म्यात अजून नसते. म्हणून या सहाव्या निवासस्थानांत देव आत्म्याला स्वतःच्या स्वरूपाचे दर्शन देतो. हे दर्शन प्रतिमांद्वारे नव्हे, तर थेट आणि गूढ रीतीने घडते. बुद्धीला लाभणाऱ्या अत्युच्च दर्शनाच्या रूपाने देव स्वतःला अशा प्रभावी रीतीने प्रकट करतो की त्या व्यक्तीला देवाचे मूळ स्वरूप, त्याचे अस्तित्वच उलगडते आणि ती पूर्णपणे स्तिमित होते. त्यामुळे देवाच्या दृष्टीने आपला आत्मा आणि आपली पापे जशी आहेत तशी तिला पाहता येतात.

देवाचे परिपूर्ण प्रेम आणि चांगुलपणा यांचे सत्य, तसेच आत्म्यांची दयनीय अवस्था, या दोन्हींचे बुद्धीला लाभणारे हे उच्च दर्शन आत्म्याला शिकवते की “सर्व माणसे खोटारडी आहेत.” सर्वजण असत्याच्या जाळ्यात अडकलेले आहेत. आपण ज्याला सत्य म्हणतो ती केवळ एक कल्पना आहे. देवाच्या स्वरूपाच्या या नव्या दर्शनामुळेच आत्म्याला उमजू लागते की पूर्वी आपल्या पापांबद्दल वाटलेले दुःख सर्वस्वी अपुरे होते.

आत्म्याला मिळणारी ज्ञान आणि समज यांची वरदाने इतकी सखोल असतात की स्वतःची आणि देवाची नव्याने ओळख झाल्यामुळे त्याची नम्रता अधिक खोल होते. आपल्या अस्तित्वाच्या गाभ्यापर्यंत नम्र झाल्याने आत्मा एका सर्वस्वी नव्या रीतीने प्रेम करण्यास मोकळा होतो. देवाच्या हृदयाच्या अगदी गाभ्यात असलेल्या प्रेमाने तो प्रेम करू लागतो. देवाने जशी आपल्यावर निर्मळ दया केली, तशीच देवाची निर्मळ दया आत्मा इतरांनाही दाखवू लागतो. आत्म्यात इतकी खोलवर रुजलेली ही दयाच सातव्या निवासस्थानात लाभणाऱ्या आध्यात्मिक विवाहाच्या वरदानासाठी थेट तयारी ठरते.

चिंतन: देवाच्या दृष्टीने स्वतःचा आत्मा समजून घेणे कसे असेल, याची कल्पना करा. देव तुमच्याकडे पाहतो तेव्हा त्याला काय दिसते? सर्वप्रथम, तो तुमच्याकडे परिपूर्ण दयेने पाहतो. त्याच्या प्रेमाची पूर्ण खोली कधीच समजून घेता येणार नाही. पण तुमच्याकडे अशा परिपूर्ण दयेने पाहताना त्याला तुमच्यातील प्रत्येक पापही दिसते. तुमच्या पापामुळे आणि पतित मानवी स्वभावामुळे निर्माण झालेली विस्कळीतताही त्याला दिसते. त्याला तुमचा आत्मा पूर्णपणे उमगतो, आणि हे सर्व दिसत असूनही तो तुमच्यावर प्रेम करतो.

देवाची विचारदृष्टी आत्मसात केल्याशिवाय तुम्हाला स्वतःची खरी ओळख कधीच होणार नाही आणि स्वतःचे पापही कधीच समजणार नाही, याची तुम्हाला जाणीव आहे का? या देणगीसाठी प्रार्थना करा. प्रज्ञा, समज आणि ज्ञान या आध्यात्मिक देणग्यांसाठी प्रार्थना करा. देवाच्या विचारांनी तुमचे मन पूर्णपणे व्यापून जावे आणि त्याच्या विचारांनी तुमच्या विचारांचे रूपांतर व्हावे, अशी प्रार्थना करा. अशी देणगी स्वतःहून मिळवता येत नाही; ती केवळ स्वीकारता येते, आणि देव ठरवेल तेव्हाच ती दिली जाते. देवासाठी आपले अंतःकरण उघडे ठेवत राहा, म्हणजे जी देणगी देण्याची त्याला इतकी मनापासून इच्छा आहे, ती स्वीकारण्यास तुम्ही अधिकाधिक तयार व्हाल.

हे परिपूर्ण प्रज्ञेच्या देवा, तुला सर्व काही माहीत आहे आणि तुला सर्व काही दिसते. तू मला आतून-बाहेरून ओळखतोस. माझी मला जितकी ओळख आहे, त्यापेक्षा तुझी माझी ओळख अनंतपटीने अधिक आहे. माझे मन तुझ्यासाठी आणखी खुले कर, म्हणजे माझा आत्मा तुला जसा उमगतो तसा तो मलाही उमगेल. माझे पाप मला अधिक स्पष्टपणे दिसू दे आणि ते धुऊन टाकणारी तुझी दयाही मला दिसू दे. हे पाहताना माझ्यातील नम्रता अधिक खोल व्हावी, अशी देणगी मी तुझ्याकडे मागतो, म्हणजे प्रत्येक गोष्टीत मी तुझा अधिकाधिक कृतज्ञ होईन.

हे माझ्या अंतरात वास करणाऱ्या परमपवित्र त्रैक्या, मी तुझ्यावर प्रेम करतो, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे आणि माझे जीवन मी तुला अर्पण करतो.


धडा अडुसष्ट: प्रेमाचा बाण

आविलाच्या संत तेरेसा सहाव्या निवासस्थानांचे वर्णन संपवताना आत्म्याला येणाऱ्या एका शेवटच्या प्रखर अनुभवाविषयी सांगतात. आत्म्याच्या अस्तित्वाच्या अगदी खोल गाभ्यात देव आपले मूळ स्वरूप प्रकट करतो, तेव्हा हा अनुभव येतो.

आत्मा अशा रीतीने प्रेमाने प्रज्वलित झालेला असताना, अनेकदा असे घडते की मृत्यू यायला किती उशीर होत आहे असा एखादा ओझरता विचार मनात येतो किंवा तसे एखादे वाक्य उच्चारले जाते, आणि हृदयाला जणू एखाद्या ज्वलंत बाणाचा घाव बसतो. तो कसा किंवा कुठून आला, हे हृदयाला कळत नाही… आत्म्याच्या अगदी खोल गाभ्यात बसलेला हा वज्राघात इतका वेगाने होतो की आपल्या स्वभावातील साऱ्या पार्थिव अंशाची धूळधाण होते. त्या क्षणी आपल्याला स्वतःच्या अस्तित्वाचीही आठवण राहत नाही, कारण क्षणार्धात आत्म्याच्या शक्ती अशा जखडल्या जातात की त्यांना काहीच करता येत नाही; केवळ आपल्या यातना वाढवण्याचे सामर्थ्य त्यांच्यात उरते. मी अतिशयोक्ती करते असे समजू नका; उलट, जे घडते ते वर्णनाच्या पलीकडचे असल्याने माझे शब्द अपुरेच पडतात (VI.XI #2).

देवाकडून होणारा हा आध्यात्मिक संवाद काही तासांपेक्षा जास्त टिकत नाही. कधीकधी तो केवळ पंधरा मिनिटे टिकतो, कारण त्याहून अधिक काळ तो सहन करणे आत्म्याला शक्य नसते. पण हा अनुभव इतका खोल असतो की त्याचा परिणाम शरीराच्या प्रत्येक भागावर पुढचे कित्येक दिवस जाणवत राहतो. शरीराचे सगळे सांधे पूर्णपणे निखळतात; तरी वेदना शरीराला जाणवत नाही. ती केवळ आत्मिक पातळीवर जाणवते, कारण त्या पातळीवर शरीरापेक्षा कितीतरी अधिक दुःख सहन करण्याची क्षमता असते. ही यातना वर्णनापलीकडची असते, पण या ज्वलंत बाणामुळे होणारा आध्यात्मिक लाभ सहन केलेल्या कोणत्याही वेदनेपेक्षा कितीतरी मोठा असतो. पाण्याच्या एका थेंबापुढे महासागर असावा, तसा हा फरक आहे.

या आध्यात्मिक यातनांपैकी एक म्हणजे एकाकीपणा. या जगातील सर्व गोष्टींपासून आत्मा पूर्णपणे अलिप्त झालेला असतो, पण त्याला परलोकातही पूर्णपणे प्रवेश करता येत नाही. जणू तो या दोन जगांमध्ये अधांतरी आहे; तो पूर्णपणे कोणत्याच जगाचा नाही. पूर्णपणे मरून स्वतः देवामध्ये पूर्णपणे प्रवेश करावा, अशी त्याला तळमळ असते. या यातना तीव्र असल्या, तरी त्यांचा उद्देश गौरवशाली आहे: त्या आत्म्याला सातव्या निवासस्थानात प्रवेश करण्यासाठी तयार करतात. तेथे आत्मा दैवी विवाहात प्रवेश करील आणि देवाशी त्याचे ऐक्य परिपूर्ण होईल.

आत्म्याला हे बौद्धिक दर्शन आणि त्यासोबतच्या आध्यात्मिक यातना अनुभवल्यानंतर, योग्य वेळी देव त्याला आणखी एक कृपा देतो. हे सांत्वन इतके सामर्थ्यशाली असते की ते यातनांत मिसळून जाते आणि उरलेले संपूर्ण आयुष्य त्या सहन करण्याचे बळ आत्म्याला देते. त्या सांत्वनाच्या बळावर, देवाची तशी इच्छा असेल तर आत्मा हजार आयुष्ये किंवा त्याहूनही अधिक काळ आनंदाने दुःख सोसेल. याच अंतिम कृपांनी आता आत्म्याला त्याच्या अंतिम निवासस्थानासाठी तयार केले आहे.

चिंतन: देवाकडून येणाऱ्या या “ज्वलंत बाणाचा” अनुभव तुम्हाला कधी आला असेल, तर तो शब्दांत सांगणे शक्य नाही, या संत तेरेसांच्या म्हणण्याशी तुम्ही बहुधा सहमत व्हाल. फार थोड्या जणांना कदाचित हा अनुभव येईल, पण तो शक्य आहे, हे लक्षात ठेवा. सातव्या निवासस्थानातील आध्यात्मिक विवाहासाठी अंतिम तयारी घडवणारी ही देणगी तुमच्या आवाक्याबाहेर नाही. खरे तर, ती केवळ देवाकडून देणगी म्हणूनच मिळू शकते; पण ती तुम्हाला देण्याची देवाला मनापासून इच्छा आहे, हे जाणून घ्या.

तुम्ही पवित्र व्हावे, अशी देवाची इच्छा आहे, या सत्यावर चिंतन करा. तुम्हाला संत बनवण्याची त्याची इच्छा आहे. इतक्या खोल पवित्रतेपर्यंत पोहोचणे शक्य आहे, याचाही विचार करा. तुम्ही देवाला तुमच्या आत्म्यावर पूर्ण अधिकार घेऊ देऊ शकता, तुमचे रूपांतर करू देऊ शकता आणि तुम्हाला त्याच्याशी एकरूप करू देऊ शकता. यावर तुमचा विश्वास आहे का?

पूर्णत्व गाठणे अशक्य आहे, असे मानतच आपण अनेकदा आयुष्य घालवतो. केवळ आपल्या स्वतःच्या बळावर ते गाठणे खरोखरच अशक्य आहे. पण देवाला सर्व काही शक्य आहे. यावर विश्वास ठेवा. या सत्यावर चिंतन करा. ते स्वीकारा आणि या वाटेवर चालण्याचा दृढ निश्चय करा. आपल्या आत्म्याच्या गाभ्यात हा अग्निबाण देणगी म्हणून लाभावा, अशी प्रार्थना करा. ही देणगी स्वीकारण्यास तुम्ही पूर्णपणे तयार व्हाल आणि अशा रीतीने सातव्या निवासस्थानातील आध्यात्मिक विवाहात प्रवेश कराल, तोवर देवाचा शोध घेणे थांबवू नका.

हे सर्व पावित्र्याच्या प्रभू, तूच पूर्णत्व आहेस. तूच पावित्र्य आहेस. तू सर्वांचा अनंत देव आहेस. मला पूर्णपणे तुझ्या दैवी सान्निध्यात ओढून घे. मला प्रत्येक पापातून मुक्त कर. माझ्यातील प्रत्येक दोष बरा कर. तुझ्या प्रेमाने मला संपूर्णपणे व्यापून टाक. तुझ्याकडे येण्याच्या या वाटचालीत मी कधीही थकू नये, अशी मी प्रार्थना करतो, जेणेकरून माझ्या आत्म्याच्या सर्वांत आतल्या निवासस्थानी मला तुझ्यासोबत राहता येईल.

हे माझ्या अंतःकरणात वसणाऱ्या परमपवित्र त्रैक्या, माझे तुझ्यावर प्रेम आहे, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे आणि मी माझे जीवन तुला समर्पित करतो.

अनुक्रमणिका