Ang mga Ikalimang Tahanan

Pagpasok sa Misteryo Paskuwal sa Pamamagitan ng Panalangin ng Pakikipag-isa

Aralin Apatnapu’t Tatlo: Imposibleng Ilarawan

Sa pagpasok ng isang kaluluwa sa mga ikalimang tahanan, nagsisimula nitong matuklasan na imposibleng ilarawan ang mistikong wika ng Diyos at ang Kanyang mga pakikipag-ugnayan sa kaluluwa.

O, mga kapatid ko, paano ko mailalarawan ang mga kayamanan, mga yaman, at mga kagalakang taglay ng mga ikalimang tahanan! Hindi kaya mas mabuting manahimik na lamang tungkol sa mga ito? Imposibleng ilarawan ang mga ito, ni hindi kayang maunawaan ng isip, ni maipakita ng anumang paghahambing, sapagkat lubhang hamak ang lahat ng bagay sa lupa upang magamit sa layuning ito (V.I #1).

Gumagamit tayo ng wikang pantao at mga konseptong makalupa upang maipahayag ang ating mga kaisipan sa isa’t isa. Gumagamit tayo ng mga larawan, analohiya, talinghaga, at maiikling salaysay upang maipaliwanag ang ating sarili. Ngunit yamang ang mga pakikipag-ugnayan ng Diyos na nagsisimula sa mga tahanang ito ay hindi mula sa mundong ito, nagiging imposible ang lahat ng pagtatangkang isalin ang gayong mga pakikipag-ugnayan. Gayunman, ginagawa ni Santa Teresa ang lahat ng kanyang makakaya upang maibahagi ang mga ito sa kanyang mga kapatid at sa atin.

Dahil imposibleng ilarawan sa pamamagitan ng wikang pantao at mga konsepto ang kaalaman sa “mga kayamanan, mga yaman, at mga kagalakan” na nararanasan sa mga tahanang ito, kailangang basahin ang kabanatang ito nang may mapagpakumbabang pagkilala sa katotohanang iyon. Lubhang magkukulang ang mga salitang gagamitin sa pagtatangkang maipahayag kung ano ang naghihintay sa iyong kaluluwa kapag inanyayahan ka ng Diyos na pumasok dito.

Habang binabasa mo ang kabanatang ito, isaisip ang mapagpakumbabang pagkilalang ito. Huwag kang magtaka kung hindi sapat ang mga paglalarawan sa mga tahanang ito upang maunawaan mo nang wasto ang nagaganap doon. Sa halip na panghinaan ka ng loob dahil dito, hayaan mong punuin ka nito ng pagnanais na ikaw mismo ay makapasok sa mga tahanang ito upang ang Diyos Mismo ang magturo sa iyo at maghayag ng mga nakatagong yamang ito sa wikang tanging ang Diyos lamang ang makapagsasalita.

Pagninilay: Nagkaroon ka na ba ng karanasang hindi mo nagawang makapagsalita? Marahil ay nakasaksi ka ng isang gawa ng pag-ibig na walang pag-iimbot na lubhang nakaantig sa iyo, at hindi mo alam kung ano ang sasabihin o kung paano tutugon. Ganito ang nangyayari sa mga tahanang ito. Kapag nagsimulang makipag-ugnayan sa iyo ang Diyos sa isang bagong paraan, hindi mo magagawang ilarawan ang katatapos lamang mangyari.

Isipin ang isang pagkakataon sa iyong buhay na nangyari ito sa iyo. May ganito na bang nangyari habang nananalangin ka? Nadama mo na ba ang Diyos na nangungusap sa iyo sa panalangin sa paraang alam mong hindi nagmula sa iyong sarili ang karanasan kundi ang Diyos ang nangungusap? Kung gayon, magalak ka sapagkat, kahit sa sandaling iyon man lamang, dinala ka ng Diyos sa tahanang ito.

Kung tila hindi ka gaanong pamilyar sa wikang ito habang binabasa mo ang kabanatang ito, huwag kang panghinaan ng loob. Kung hindi ka pa kinakausap ng Diyos sa ganitong mas malalim at mistikong paraan, gamitin mo ang mga aral ng kabanatang ito upang mahikayat kang higit pang lumalim. Balikan mo ang mga aral ng mga naunang tahanan, at sikaping maisabuhay ang mga ito nang higit na ganap, upang kapag tinawag ka ng Diyos dito ay handa kang tumugon at sumang-ayon sa Kanyang paanyaya.

Panginoong lubhang kamangha-mangha, alam kong ang mga kayamanan, mga yaman, at mga kagalakang naghihintay sa akin ay higit pa sa anumang maaari kong asahan at ilarawan. Nagpapasalamat ako sa Iyo sa lahat ng nagawa Mo na sa aking kaluluwa at kusang iniaalay ang aking sarili sa Iyo upang magawa Mo ang lahat ng ninanais Mong gawin sa akin. Nawa’y maghintay ako sa Iyo at tumugon sa Iyo kapag tinawag Mo ako, nang walang ipinagkakait kundi isinusuko ang lahat sa sandaling tumawag Ka.

Pananahan ng Kabanal-banalang Trinidad, iniibig Kita, nagtitiwala ako sa Iyo, isinusuko ko ang aking buhay sa Iyo.

Ikaapatnapu’t Apat na Aralin: Ang Panalangin ng Pakikipag-isa 

Upang higit na maunawaan ang nagaganap sa loob ng mga ikalimang tahanan, kailangan nating maunawaan ang “Panalangin ng Pakikipag-isa.” Bagaman hindi ka patuloy na mananatili sa ganitong uri ng panalanging kaloob ng biyaya, aanyayahan ka ng Diyos sa tamang panahon na maranasan ang panalanging ito at tamasahin ang patuloy na mga bunga ng karanasang iyon.

Sa panalangin ng pakikipagkaisa, ang kaluluwa ay natutulog, mahimbing na natutulog, kung tungkol sa daigdig at sa sarili nito: sa katunayan, sa maikling panahong tumatagal ang kalagayang ito, nawawala ang lahat ng pandama nito, at hindi nito kayang mag-isip tungkol sa anumang bagay, kahit naisin pa nito. Hindi kailangan dito ang anumang pagsisikap upang pahintuin ang mga kaisipan: kung nakapagmamahal man ang kaluluwa, hindi nito alam kung paano, ni kung sino ang minamahal nito, ni kung ano ang ninanais nito. Sa katunayan, ganap na itong namatay sa daigdig na ito upang mabuhay sa Diyos nang higit na tunay kaysa dati (V.I #3).

Ipinaliwanag pa ni Santa Teresa na ang ganitong kalagayan ng panalangin ay karaniwang tumatagal nang wala pang kalahating oras. Sa panahong ito ng mistikong pakikipagkaisa, may ilang bagay na nagaganap. Una, walang silbi sa panalanging ito ang mga konsepto ng tao, mga alaala, pangangatwiran, at imahinasyon. Kaya “inaalis ng Diyos sa kaluluwa ang lahat ng pandama nito upang higit Niyang maikintal dito ang tunay na karunungan: wala itong nakikita, naririnig, ni nauunawaan habang tumatagal ang kalagayang ito.” Sa isang diwa, hindi na namamalayan ng espiritu ang mga pandama ng katawan nito at ang lahat ng natutuhan nito sa pamamagitan ng mga pandama. Sa halip, tuwirang nakikipag-ugnayan ang Diyos sa espiritu gamit ang Kanyang tahimik at espirituwal na wika. Ang pakikipag-ugnayang ito ay nagkakaloob sa tao ng bagong karunungang higit sa anumang maaari niyang makamit sa sarili niyang pagsisikap.

Ang ikalawang nagaganap ay ito: kapag nagising ang tao mula sa panahong ito ng mistikong pakikipagkaisa, hindi niya mapag-aalinlanganan ang nangyari, kundi alam niyang nakatagpo niya ang Diyos sa isang napakalalim na antas, sa antas na hindi kailanman lubos na maipaliliwanag. At kahit minsan lamang niyang naranasan ang ganitong lalim ng panalangin sa buong buhay niya, maraming taon na ang nakalipas, mananatili sa kanya ang kaalamang nakipag-ugnayan sa kanya ang Diyos sa mistikong paraang ito. Hindi niya kailanman pag-aalinlanganan ang karanasan ng pakikipagkaisa.

Pagninilay: Naranasan mo na ba ang panalangin ng pakikipagkaisa? May pagkakataon na bang habang nananalangin ka ay “nagising” ka mula sa panalanging iyon, na alam mong may naganap na pagbabagong malalim ngunit hindi mo ito maipaliwanag? Kung wala pa, asamin mo ang ganitong panalangin. Umasa ka sa mahalagang kaloob na ito at hintayin ito nang may pananabik. Kung naranasan mo na ito, anong mabuting bunga ang naidulot nito sa iyong buhay?

Kapag matatag nang namumuhay ang isang tao sa mga tahanan sa ikalimang antas, hindi dapat maging pangunahing layunin niya ang patuloy na magkaroon ng mistikong karanasan sa panalangin. Kung ipagkaloob ito ng Diyos, magalak ka. Ngunit hindi ang mistikong panalanging ito ang dapat na pangunahing karanasang hinahangad. Sa halip, ang dapat maging layunin ay ang patuloy na pag-ayon sa isip at kalooban ng Diyos pagkatapos nito. Kapag nakita ng Diyos na makatutulong sa pag-ayong ito ang isang karanasan ng panalangin ng pakikipagkaisa, ipagkakaloob Niya ito. Kapag hindi na sapat ang iyong mga alaala ukol sa mga bagay sa daigdig at ang iyong kakayahang mangatwiran para sa lalim ng pakikipagkaisang nais ng Diyos, pansamantala Niyang ihihinto ang mga kakayahang iyon at tuwirang mangungusap sa iyong espiritu upang palalimin ang iyong pakikipagkaisa sa Kanya, ipagkaloob ang kapatawaran sa iyong mga kasalanan, at pagalingin ang iyong sugatang kalikasang pantao.

Habang pinagninilayan mo ang banal na kaloob na ito ng panalangin ng pakikipagkaisa, hayaan mong akayin ka nito sa pagpapakumbaba. Ang pag-unawa sa kaloob na ito ay nagdudulot ng pagpapakumbaba sapagkat tinutulungan ka nitong mapagtanto na hindi ka lalago nang mas malalim sa kabanalan kung wala ang mapagpabagong paghipo ng Diyos sa iyong buhay. Ang Diyos lamang ang makapagkakaloob ng panalanging ito kung kailan Niya naisin at dahil nais Niya.

Panginoon kong nagpapabago sa akin, sa Iyong dakilang awa ay nais Mo akong ilapit sa Iyong banal na presensya sa paraang Ikaw lamang ang makagagawa. Binubuksan ko ang aking sarili sa Iyo, minamahal kong Panginoon, at idinadalangin ko ang malalim na pakikipagkaisang ito na nais Mong ipagkaloob. Mangusap Ka nawa sa aking espiritu, linisin ang aking isip, palayain ang aking imahinasyon at alaala, at palakasin ang aking kalooban upang maging lubos akong handang makipagkaisa sa Iyo.

Pananahan ng Kabanal-banalang Trinidad, minamahal Kita, nagtitiwala ako sa Iyo, ipinagkakaloob ko ang aking buhay sa Iyo.

Aralin Apatnapu’t Lima: Kahit Man Lamang sa Pintuan

May dalawang lubhang kapana-panabik na bagay na sinasabi si Santa Teresa habang sinisimulan niyang gawin ang kanyang makakaya upang ilarawan ang mga tahanang ito.

Sinabi kong ‘ilan,’ ngunit sa katunayan ay napakakaunti ng mga hindi kailanman pumapasok sa tahanang ito: ang ilan ay higit, ang iba naman ay mas kaunti, ngunit masasabi na ang karamihan sa kanila ay nakakapasok man lamang sa mga silid na ito (V.I #2).

Una, sinasabi ni Santa Teresa na “kakaunti lamang” ang mga taong hindi kailanman nakapapasok kahit man lamang sa pintuan ng mga tahanang ito. Mabuting balita ito at dapat magpalakas ng loob ng lahat ng nagnanais pumasok sa mga ito. Siyempre, sumusulat siya para sa mga madreng klawstrado at, samakatuwid, dapat nating unawain na ang ibig niyang sabihin ay kakaunti lamang sa kanyang mga kapatid na madre ang hindi kailanman nakapapasok sa kalagayang ito ng panalangin sa alinmang yugto ng kanilang buhay. Hindi niya sinasabing karamihan sa mga tao, sa pangkalahatan, ay makapapasok dito. Sa halip, tinutukoy niya ang mga taong lubos na nagseseryoso sa kanilang espirituwal na buhay, namumuhay ayon sa isang tuntunin, nananalangin araw-araw, umiiwas sa kasalanan, nakikibahagi sa mga Sakramento, at nakikisama sa mga taong tumutulong sa kanila sa kanilang paglalakbay sa pananampalataya. Sa madaling salita, kung naisabuhay mo nang mabuti ang mga aral ng unang apat na tahanan, dapat kang magkaroon ng malaking pag-asa na aanyayahan ka ng Diyos sa ikalimang mga tahanan.

Ang ikalawang kapansin-pansing sinasabi ni Santa Teresa tungkol sa mga tahanang ito ay may ilang pumapasok dito nang “higit” at ang iba naman ay nang “kulang.” Kaya lumilitaw na ang pagpasok sa panalangin ng pakikipag-isa na isinasagawa sa mga tahanang ito ay hindi kasinglinaw ng simpleng pagpasok o hindi pagpasok, gaya ng maaaring isipin ng isang tao. Sa halip, tila pumapasok ang isang tao sa papalalim na mga antas. Maaaring nakatuntong lamang dito ang isang tao at pagkatapos ay umatras, at maaaring minsan o makalawang ulit lamang niya itong nagawa sa buong buhay niya. Ang iba naman ay maaaring madalas pumasok dito at manatili nang mas matagal, naglalakbay nang mas malalim sa mga silid na ito, at maging lampas pa sa mga ito.

Pagninilay: Kabilang ka ba sa marami na pinagkalooban ng Diyos ng pagpasok sa mga tahanang ito? Marahil ay mahirap sagutin ang tanong na iyan. Kung hindi ka nakatitiyak, huwag kang mabahala. Magkaroon ka ng pag-asa at tiwala na ang ganitong lalim ng panalangin ay hangad ng Diyos para sa iyo. Manatili kang matatag sa iyong paghahangad sa Diyos, at buong-pananabik mong hintayin ang Kanyang mapagmahal na paanyaya kapag niloob Niyang ialok ito.

Tandaan na ang pagpasok sa mga tahanang ito ay iniaalok sa marami. May ilang mas madalas pumasok at may ilang mas bihira. Suriin mo ang iyong puso, at sikaping linangin ang pagnanais na makapasok kahit man lamang sa pintuan ng mga tahanang ito. Linangin sa iyong puso ang pagnanais na makatagpo ang ating Panginoon dito. Ipanalangin mong pagkalooban ka ng biyayang maanyayahan, at buong-pananabik mong hintaying buksan ng ating Panginoon ang pintuan para sa iyo, sapagkat Siya lamang ang makapagbubukas nito, at matindi ang Kanyang pagnanais na gawin iyon. Kapag binuksan Niya ito, pagnilayan mo ang iyong tugon. Kung pipiliin mong pumasok, may kapalit itong sakripisyo. Hihingin nito ang patuloy na pagsuko ng iyong sariling kalooban upang maiayon ka sa Kanyang kalooban. Handa ka bang tanggapin ang sakripisyong ito? Handa ka bang bitiwan ang nakaraan at lubusang pumasok sa lahat ng inihanda ng Diyos para sa iyo? Huwag kang matakot at huwag mag-atubili. Ipanalangin mo ang biyayang buong-tapang na pumasok dito, at magsabi ng “Oo” sa paanyaya ng Diyos kapag inialok Niya ito sa iyo.

Aking mapagtiis na Panginoon, nais Mong buksan ang pintuan at tanggapin ako sa mga tahanang ito na lubhang maluwalhati. Nais Mong pamahalaan ang aking buhay at ang aking panalangin at higit pang baguhin ako sa Iyong banal na presensiya, na nananahan sa pinakasentro ng aking kaluluwa. Pagkalooban Mo po ako ng tapang at pagtitiwala upang lubos akong sumang-ayon sa paanyayang patuloy Mong ibinibigay sa akin, nang walang anumang ipinagkakait sa Iyo, kundi sumusunod sa Iyong banayad at malinaw na tinig kapag Ikaw ay nagsasalita.

Pananahan ng Kabanal-banalang Trinidad, iniibig Kita, nagtitiwala ako sa Iyo, isinusuko ko ang aking buhay sa Iyo.

Aralin Apatnapu’t Anim: Isang Napakatamis na Kamatayan

Naisip mo na ba kung ano ang magiging karanasan ng kamatayan? Kung gayon, lumilitaw na ang maranasan ang kalagayang ito ng panalangin ng pakikipag-isa ay magbibigay-liwanag sa sagot.

Ito ay isang napakatamis na kamatayan, sapagkat ang kaluluwa ay pinagkakaitan ng mga kakayahang ginagamit nito habang nasa katawan: napakatamis sapagkat, (bagaman hindi naman talaga gayon ang nangyayari), tila iniwan na nito ang kanyang katawang may kamatayan upang manahan nang higit na ganap sa Diyos. Ganap na ganap itong nagaganap, anupat hindi ko alam kung may sapat pang buhay ang katawan upang magpatuloy sa paghinga; kapag pinagninilayan ko ito, naniniwala akong wala na; anuman ang mangyari, kung humihinga pa rin ito, ginagawa nito iyon nang walang kamalayan (V.I #3).

Sa sandali ng kamatayan, titigil sa paghinga ang iyong katawan, at hihiwalay dito ang iyong espiritu. Tila ito rin ang nangyayari sa panalanging ito. Inaamin ni Santa Teresa na hindi niya alam kung literal na tumitigil sa paghinga ang katawan sa panalanging ito, ngunit tila naniniwala siyang gayon nga ang nangyayari. Bagaman maaaring hindi ito kamatayan ayon sa karaniwan nating pakahulugan, may mga pagkakatulad ang mga ito.

Maaaring tukuyin ang katawan bilang “mortal na balot” ng espiritu. Ngunit hangga’t nananatili ang ating katawan sa kalagayang bunga ng pagkahulog sa kasalanan, hindi nito kayang lubusang makiisa sa Diyos. Sa katapusan ng panahon, kapag muling binuhay ng Diyos ang mga katawan ng lahat ng mananampalataya, ang mga katawang iyon ay magbabagong-anyo at magkakaroon ng kakayahang makibahagi sa pakikipagkaisa sa Diyos. Ngunit hangga’t nananatili ang ating mga katawan sa kalagayang bunga ng pagkahulog sa kasalanan, hindi nila kayang lubos na makibahagi sa pakikipagkaisang ito. Kaya, upang lubusang manatili sa Diyos ang espiritu ng tao, pansamantala itong inihihiwalay ng Diyos sa katawan sa isang mistikong paraan, pinatatahimik ang mga pandama, silakbo ng damdamin, emosyon, pangangatwiran ng tao, imahinasyon, at alaala nito, at ang espiritu lamang ang inaakay tungo sa pakikipagkaisa sa Espiritu ng Diyos.

Samakatuwid, ang makalupang “kamatayan” na nararanasan ng isang tao ay isang “napakatamis na kamatayan.” Pinakadakilang kagalakan ang makatagpo ang Diyos nang hindi ginagamit ang makalupang katawan at ang mga kakayahan ng kaluluwa. Ibinibigay sa atin ni San Pablo ang isa sa pinakamahuhusay na paliwanag sa Banal na Kasulatan tungkol sa mistikong panalanging ito:

“May kilala akong isang tao kay Kristo na, labing-apat na taon na ang nakalilipas (kung nasa katawan man o nasa labas ng katawan ay hindi ko alam, ang Diyos ang nakaaalam), ay inagaw paitaas sa ikatlong langit. At alam kong ang taong ito (kung nasa katawan man o nasa labas ng katawan ay hindi ko alam, ang Diyos ang nakaaalam) ay inagaw paitaas sa Paraiso at nakarinig ng mga bagay na hindi maipahayag, na hindi maaaring bigkasin ninuman” (2 Corinthians 12:2–4).

Pagninilay: Natatakot ka ba sa kamatayan? Maraming hindi nalalaman ang kaakibat ng kamatayan. Ngunit para sa mga nabubuhay kay Kristo, ang kamatayan ang ating daan tungo sa walang-hanggang kagalakan. Bagaman maaaring pagkalooban ka ng Diyos ng marami pang taon dito sa lupa, habang namumuhay ka sa iyong kalikasang pantao na may bahid ng pagkahulog sa kasalanan, alamin mong nais ka rin Niyang palayain mula sa mundong ito sa pamamagitan ng “napakatamis na kamatayan” ng panalangin ng pakikipagkaisa.

Pagnilayan kung natatakot ka sa kamatayan. Kung gayon, sikaping mapawi ang takot na iyon. Tunay ngang may likas na kalungkutan ang tao sa pagpanaw at pag-iwan sa mga mahal niya sa buhay dito sa lupa. Ngunit kapag nabubuhay tayo kay Kristo at Siya ay nabubuhay sa atin, hindi natin dapat katakutan kailanman ang kamatayan mismo.

Ang panalangin ng pakikipagkaisa ay isa sa maraming paraan ng Diyos upang ihanda ka sa pakikipagkaisa sa Kanya magpakailanman sa Langit. Pagnilayan ang anyong ito ng makalupang kamatayan, at ipanalangin ang kaloob na ito upang mas lubos mong maunawaan ang maluwalhating pagtawag sa iyo na maging kaisa ng Kabanal-banalang Trinidad magpakailanman.

Panginoon kong nag-aanyaya sa akin, tinawag Mo akong lubusang mamatay sa aking sarili. Inaanyayahan Mo akong isuko ang lahat sa Iyo at walang ibang panghawakan kundi Ikaw at ang Iyong ganap na kalooban. Ipagkaloob Mo po sa akin ang napakatamis na anyong ito ng kamatayan sa mundong ito upang mas lubos Kitang makilala, mabago Mo ako, at mabuhay ako para sa Iyo lamang, na naglilingkod sa Iyo at sa Iyong banal na kalooban hanggang sa araw na ako ay mamatay at makaharap Kita nang mukhaan.

Pananahan ng Kabanal-banalang Trinidad, iniibig Kita, nagtitiwala ako sa Iyo, isinusuko ko ang aking buhay sa Iyo.

Aralin Apatnapu’t Pito: Ang Gawain ng mga Anghel at Demonyo

Kapag pumasok ang isang kaluluwa sa mga tahanan sa ikalimang antas, gayon na lamang ang pakikipagkaisa nito sa Diyos na hindi na ito maaapektuhan ng diyablo sa anumang paraan.

Gaano man kalikot ang maliliit na butiking ito, hindi sila makapapasok sa ikalimang tahanan, sapagkat maging ang imahinasyon, ang pang-unawa, o ang alaala ay walang kapangyarihang humadlang sa mga biyayang ipinagkakaloob dito. 

Muli, tinutukoy ni Santa Teresa ang imahinasyon, pang-unawa (pangangatwiran o talino ng tao), at alaala. Yamang ang diyablo at ang kanyang hukbo ng mga demonyo ay mga anghel na nahulog sa kasalanan, taglay pa rin nila ang kanilang mga likas na kakayahang makipag-ugnayan sa atin sa pamamagitan ng espirituwal na kapangyarihang magmungkahi ng mga kaisipan. Isa ito sa mga pangunahing layunin ng pagkalikha sa kanila. Nilayon silang maging mga kasangkapan ng mga katotohanan ng Diyos at ng Kanyang biyaya.  Sa kanilang kalagayang bunga ng pagkahulog sa kasalanan, taglay pa rin nila ang kakayahang makipag-ugnayan sa atin. Ngunit ngayon ay ginagamit nila ang lahat ng kanilang likas na kapangyarihan upang maghatid sa atin ng mga kasinungalingan sa anyo ng mga tukso, magpaalala sa atin ng ilang masasamang alaala, at sikaping akayin tayo sa maling pangangatwiran.

Sa mga tahanang ito, yamang ang imahinasyon, pang-unawa, at alaala ay lubos na nakatuon sa Diyos, walang paraan ang mga demonyo upang maihasik ang kanilang mga kasinungalingan at guluhin ang ating pag-iisip. Gayunman, ang mabubuting anghel, bilang mga kasangkapan ng Diyos, ay makapagpapahayag sa atin ng anumang ipinag-uutos ng Diyos na kanilang ipahayag.

Upang higit itong maunawaan, makatutulong na malaman na ang mga anghel, mabuti man o masama, ay walang likas na kakayahang basahin ang ating mga iniisip. Kaya kapag nakita ng mga demonyo na tayo ay nasa kalagayan ng panalangin ng pakikiisa, nabubulag sila ng makapangyarihang presensiya ng Diyos at hindi nila alam kung ano ang ating iniisip o ginagawa, at hindi nila tayo malapitan upang ihatid ang kanilang mga kasinungalingan. Nawawalan sila ng kapangyarihan. Gayunman, ang mabubuting anghel, yamang kumikilos sila bilang mga kasangkapan ng Diyos, ay makapagpapahayag ng mismong kailangan natin sapagkat ganap na nababasa ng Diyos ang ating mga iniisip. Bagaman hindi nababasa ng mabubuting anghel ang ating mga iniisip sa pamamagitan ng kanilang likas na kapangyarihan, umaasa sila sa Diyos upang ituro sa kanila kung paano tayo gagabayan. Sa gayon, inaanyayahan sila ng Diyos na makibahagi sa Kanyang pinakalihim na paghahatid ng pag-ibig at biyaya.

Kabilang sa maraming bagay na ipinahahayag sa atin ng mabubuting anghel na ito ang mga espirituwal na kaaliwang “nakahihigit sa lahat ng makalupang galak, kasiyahan, at kasiyahang-loob.” Maaaring taglay natin ang mga espirituwal na kaaliwang ito kahit dumaranas tayo ng pagdurusa o kalungkutan, gaya noong tumangis si Jesus sa pagkamatay ni Lazaro. Ang kapayapaan at kagalakang ipinagkakaloob sa atin ay mga espirituwal na bunga ng pakikiisang tinatamasa ng kaluluwa sa Diyos, kahit sa gitna ng pagdurusa, gaya ng pagkamatay ni Jesus sa Krus.

Pagninilay: Nahihirapan ka ba kung minsan sa mga kaisipang paulit-ulit na bumabagabag sa iyo, imahinasyong hindi mapigil, mga alalahanin, o mga pagkabalisa na humahantong sa espirituwal na kapanglawan? Ang ganitong karanasan ay naiiba sa depresyon. Ang kapanglawan ay isang espirituwal na bunga ng pagpapahintulot nating magsalita ang masama ng kanyang mga kasinungalingan upang akayin tayo tungo sa espirituwal na kawalang-pag-asa. Kung nahihirapan ka rito kung minsan, ipanalangin mong ipagkaloob sa iyo ang kaloob na panalangin ng pakikiisa upang maingatan ang mga kakayahan ng iyong kaluluwa laban sa mga pag-atake ng masama.

Hinahangad mo ba ang tunay na kalayaan? Nais mo bang mapalaya ang iyong mga kaisipan mula sa tukso at pagkalito? Tiyak na oo. Kaya pagnilayan mo ang malaking kahalagahan ng pagpasok sa ikalimang mga tahanang ito. Sa mga silid na ito, matatagpuan ang isang bagong uri ng kalayaan na hindi mo kailanman inakalang umiiral. Isipin mo ang isang lugar kung saan ang lahat ng iyong nalalaman, pinagninilayan, at pinaniniwalaan ay yaong ipinahahayag sa iyo ng Diyos. Isipin mong lubos na binabago ng Diyos ang iyong pag-iisip. Isipin mong ipinagkakaloob sa iyo ang mga kaloob ng karunungan, pang-unawa, kaalaman, at mabuting payo sa pinakamataas na antas na maaari mong tanggapin. Ito ang naghihintay sa iyo sa maluwalhating mga tahanang ito.

Panginoon kong nagpapalaya, nakikita Mo ang aking mga kahinaan, pakikibaka, pagkalito, mga alalahanin, at mga pagkabalisa. Batid Mo ang maraming paraan ng pagtukso, panlilinlang, at paggulo sa akin ng masama. Mangyaring bulagin Mo siya, mahal kong Panginoon, at palayain ako mula sa kanyang masasamang salita upang makalaya ako mula sa kanya at sa kanyang maraming kasinungalingan. Sa halip, puspusin Mo ako ng Iyong dalisay na liwanag at katotohanan upang maranasan ko ang kalayaang nais Mong ipagkaloob.

Pananahan ng Kabanal-banalang Trinidad, minamahal Kita, nagtitiwala ako sa Iyo, ipinagkakaloob ko ang aking buhay sa Iyo.

Aralin Apatnapu’t Walo: Dinala sa Bodega ng Alak

Ginagamit ni Santa Teresa ang larawan ng isang silid-imbakan ng alak at sinasabi niyang sa silid na ito, sa kaibuturan ng ating kaluluwa, tayo inilalagay ng Diyos sa panahon ng panalangin ng pakikiisa, na nagpapakilala ng Kanyang sarili sa atin sa pamamagitan ng Kanyang kapangyarihan, hindi sa pamamagitan ng anumang pagsisikap natin.

Tungkol sa sinabi kong: ‘Wala tayong magagawa sa sarili nating kakayahan,’ naantig ako sa mga salita ng Nobya sa Awit ng mga Awit, na maaalala ninyong narinig na ninyo: ‘Dinala ako ng Hari sa silid-imbakan ng alak,’ (o ‘inilagay ako,’ sa palagay ko ang sinabi niya): hindi niya sinasabing pumunta siya roon sa sarili niyang kagustuhan, bagaman isinasalaysay niya sa atin kung paano siya nagparoo’t parito sa paghahanap sa kanyang Minamahal (V.I #10).

Maaaring makatulong dito ang pagbanggit sa isang aral ni San Juan de la Cruz (Tingnan ang Awit Espirituwal, saknong 11.3). Itinuturo ni San Juan na naroroon ang Diyos sa kaluluwa sa tatlong paraan. Ang unang paraan ay ayon sa esensiya. Nangangahulugan ito na naroroon ang Diyos sa lahat ng Kanyang nilikha bilang bukal ng mismong pag-iral ng mga ito. Kung lilisan ang Diyos sa esensiya ng alinmang nilikha, titigil na ang pag-iral nito. Samakatuwid, naroroon ang Diyos ayon sa “esensiya” maging sa mga kaluluwang nasa kalagayan ng kasalanang mortal.

Ikalawa, naroroon ang Diyos sa isang kaluluwa sa pamamagitan ng grasyang nagpapabanal. Ang grasyang ito ay karaniwang ipinagkakaloob sa pamamagitan ng binyag at nananatili sa isang tao hangga’t umiiwas siya sa kasalanang mortal. Ang grasyang ito ang magdadala sa isang tao sa walang hanggang kaligtasan. Hindi laging may kasamang mga pagpapamalas ng presensiya ng Diyos na higit sa likas ang grasyang nagpapabanal, ngunit ang kalagayang ito ng biyaya ang nagdadala sa atin sa Langit.

Ang unang dalawang paraang ito ng presensiya ng Diyos sa isang kaluluwa ay nagmula sa mga teologong eskolastiko tulad ni Santo Tomas de Aquino. Gayunman, ipinakikilala ni San Juan de la Cruz ang ikatlong paraan ng presensiya ng Diyos sa isang kaluluwa, isang paraang ginagamit din ni Santa Teresa. Sa ikatlong paraang ito, naroroon ang Diyos sa pamamagitan ng Kanyang pagpapamalas ng Sarili sa isang kaluluwa sa pamamagitan ng mga espirituwal na kaaliwan. Kaya, sa sipi sa itaas, binabanggit ni Santa Teresa ang pagdadala sa kanya ng Hari sa silid-imbakan ng alak. Sa panalanging ito ng pakikipagkaisa, ipinahahayag ng Diyos ang Kanyang Sarili sa kaluluwa sa pamamagitan ng pagdadala rito sa panloob na tahanang iyon at pagpapamalas dito ng Kanyang banal na presensiya. Hindi sa wala pa roon ang Diyos; sa halip, ang tao ang hindi pa nakararating doon upang makasama ang Diyos.

Binabanggit din ni Santa Teresa kung paanong ang ating Panginoong muling nabuhay ay nagpakita sa mga alagad sa loob ng silid na nakapinid ang mga pinto, nang hindi dumaraan sa pinto. Alalahanin din na nang muling mabuhay si Jesus, tumagos Siya sa batong nakatakip sa libingan. Gayundin, nakakatagpo natin ang Diyos hindi sa pagdaan sa pinto ng pagninilay o sa sarili nating pagsisikap; sa halip, sa panalanging ito ng pakikipagkaisa, mahiwaga tayong dinadala sa Kanyang presensiya sa kaibuturan ng ating kaluluwa. Ang Diyos ang gumagawa nito; wala tayong ginagawa kundi ang sumang-ayon sa Kanyang pagkilos.

Pagninilay: Pagnilayan ang tagpo sa Ebanghelyo matapos ang Muling Pagkabuhay nang biglang magpakita si Jesus sa mga alagad sa silid sa itaas na nakapinid ang mga pinto. Paano Siya nakarating doon? Sa isang mahiwagang paraan, naging naroroon si Jesus sa piling nila.

Habang pinagninilayan mo ang mahiwagang pagpapakitang ito ng ating Panginoon sa mga alagad, alamin mong katulad ito ng nais gawin ng Diyos sa iyong kalooban. Yamang nananahan na Siya sa iyo ayon sa esensiya at sa pamamagitan ng grasyang nagpapabanal, nais Niyang hawakan ang iyong espiritu at mahiwagang dalhin ka sa panloob na silid ng iyong kaluluwa kung saan Siya nananahan. Sa “silid-imbakan ng alak” na ito sa loob mo, hinihintay ka Niya. Wala kang magagawa upang makapasok, maliban sa hayaan Siyang dalhin ka roon kapag niloob Niya.

Naranasan mo na bang tila ginawa ito sa iyo ng Diyos? Naranasan mo na bang habang nananalangin ka ay bigla mong higit na namalayan ang presensiya ng Diyos na nananahan sa iyo? “Inilagay” ka na ba ng Diyos sa Kanyang presensiya sa isang bago at malalim na paraan? Maging bukas sa kaloob na ito. Maghintay ka sa Panginoon, at kung ipagkakaloob Niya sa iyo ang ganitong uri ng panalangin, sumang-ayon ka rito at mamahingang malapit sa Kanya sa kaibuturan ng iyong kaluluwa.

Panginoon kong laging naririto, nananahan Ka sa akin, pinananatili Mo ang aking pag-iral at pinababanal ang aking kaluluwa sa pamamagitan ng Iyong grasyang nagliligtas. Mangyaring akayin Mo rin ako sa panloob na silid na ito ng aking kaluluwa sa pamamagitan ng pagpapamalas sa akin ng Iyong presensiya upang higit Kitang mahalin, sambahin Ka, at mamahingang malapit sa Iyong banal na presensiya.

Pananahan ng Kabanal-banalang Trinidad, minamahal Kita, nagtitiwala ako sa Iyo, ipinagkakaloob ko ang aking buhay sa Iyo.

Aralin Apatnapu’t Siyam: Ang Uod ng Seda

Matindi ang pagnanais ni Santa Teresa na maunawaan ng kanyang mga kapatid na madre ang dalawang bagay. Una, ang panalangin ng pakikipagkaisa ay hindi natin makakamit sa sarili nating pagsisikap. Ito ay ganap na kaloob ng Diyos na dapat tanggapin kung ipagkakaloob. Ikalawa, kinikilala niya na bagaman hindi natin makakamit ang biyayang ito sa sarili nating pagsisikap, marami tayong magagawa upang ihanda ang ating sarili sa pagtanggap nito. Upang ipaliwanag ito, inihahambing niya ang kalagayang ito ng panalangin sa isang uod ng seda. Ang uod ng seda ay nagsisimula bilang isang tila walang-buhay na itlog sa mga dahon ng isang palumpong ng moras. Nagkakaroon ito ng buhay kapag sumisigla ang mga dahon ng palumpong ng moras sa mainit na panahon. Sa sandaling mapisa, kailangang magsimulang gumawa ang munting higad na ito.

Pinakakain ng higad ang sarili nito ng mga dahon ng moras hanggang sa lumaki ito. Pagkatapos, naglalagay ang mga tao malapit dito ng maliliit na sanga, at sa mga ito ay kusa nitong hinahabi ang sedang lumalabas sa munting bibig nito hanggang sa makagawa ito ng isang makitid at maliit na bahay-uod na pinaglilibingan nito sa sarili. Pagkatapos, lumalabas sa bahay-uod ang malaki at pangit na uod na ito bilang isang maganda at munting puting paruparo (V.II #1).

Ang unang ginagawa ng higad ay kumain ng mga dahon. Sa paghahambing, sinasabi ni Santa Teresa na dapat ding pakainin ng Kristiyano ang kanyang kaluluwa sa sandaling magkaroon ito ng buhay sa pamamagitan ng biyayang nagpapabanal. Ginagawa niya ito sa pamamagitan ng paggamit sa mga karaniwang paraan ng pagtanggap ng pagkaing espirituwal sa Simbahan, kabilang ang “regular na pangungumpisal, mga aklat na panrelihiyon, at mga sermon.” Ito ang mga gawaing lalo nang matatagpuan sa unang tatlong tahanan, na sa pamamagitan ng mga ito ay sadyang nagsisikap ang tao na lumago sa kabanalan. Bahagi rin ng paunang pagpapakain na ito sa kaluluwa ang araw-araw na panalangin at pagninilay.

Kapag lumakas na ang isang kaluluwa sa pamamagitan ng mga karaniwang tulong na ito, kailangan nitong simulan ang pagbuo ng isang bahay-uod na pagkakamatayan nito. Si Kristo ang “Bahay-uod.” Ginugunita niya ang talata sa Kasulatan, “Sapagkat namatay na kayo, at ang inyong buhay ay nakatago kasama ni Kristo sa Diyos” (Colosas 3:3). Binubuo ng kaluluwa ang bahay-uod na ito na pagkakamatayan nito sa pamamagitan ng pagtulad kay Kristo: pagtalikod sa pag-ibig sa sarili at sa sariling kalooban, hindi pagpapahalaga sa anumang makalupa, paggawa ng penitensiya, pagdarasal, pagpapakasakit sa sarili, pagsunod sa kalooban ng Diyos, at paggawa ng mga gawa ng pag-ibig sa kapwa. Kapag masigasig nang nagsisikap ang tao sa mga paraang ito, ibinibigay ni Santa Teresa ang sumusunod na payo:

Mamatay ka! Mamatay ka gaya ng uod ng seda kapag nagampanan na nito ang layunin ng pagkalikha rito, at makikita mo ang Diyos at malulubog ka sa Kanyang kadakilaan, gaya ng munting uod ng seda na nababalot sa bahay-uod nito (V.II #5).

Kapag namatay ang isang kaluluwa kay Kristo, may nagaganap na isang himala. Sa pamamagitan ng isang pagkilos na higit sa sarili nitong kakayahan, ang kaluluwa ay nagiging isang bagong nilalang, gaya ng isang pangit na higad na nagiging isang magandang paruparo. Hindi alam ng magandang puting paruparo kung paano ito nagbago, ngunit alam nitong nagbago ito at hindi na nito kailanman nanaising bumalik sa dati nitong kalagayan.

Gayunman, matapos magbago, maaari ring makaranas ang kaluluwa ng isang uri ng pagkalito. “Tunay na hindi nakikilala ng espiritu ang sarili nito, sapagkat ang pagkakaiba nito sa dati nitong kalagayan ay gaya ng pagkakaiba ng puting paruparo sa nakasusuklam na higad.” Kaya, bagaman nararanasan ng kaluluwa ang napakatinding presensiya ng Diyos, hindi pa maunawaan ng isip nito ang nangyayari. Alam nitong hinipo ng Diyos ang kaluluwa nito, ngunit nananatiling may hiwaga ang pagiging bago ng pakikipagtagpong ito. Malaking tulong sa yugtong ito ang isang mahusay na patnubay na espirituwal upang maunawaan ng kaluluwa ang nangyari at ang susunod pang mangyayari habang patuloy itong sumusulong.

Pagninilay: Nauunawaan mo ba na ang tanging daan tungo sa ganap na pagbabago kay Kristo ay ang mamatay kay Kristo? Pagnilayan kung anong uri ng kamatayan ito para sa iyo. Ano ang dapat mong gawin upang ihanda ang “libingan” kung saan ka mamamatay kay Kristo? Inihahanda mo ang libingang ito, ang bahay-uod na ito, sa pamamagitan ng masigasig na pagsisikap sa araw-araw na panalangin, banal na pamumuhay, paglago sa mga birtud, mga gawa ng pag-ibig sa kapwa, pagpapakasakit, at pagtalikod sa lahat ng pagkamakasarili. Kapag nagawa na ito, at kapag niloob ng ating Panginoon, magdudulot Siya ng isang makapangyarihang pagbabago sa iyong kalooban. Sinimulan na ba ng Diyos ang pagbabagong ito sa iyong buhay?

Kapag binago ka ng Diyos upang maging Kanyang bagong nilalang, mapapansin mong iba ka na. Nadarama mo ba ang pagbabagong ito sa iyong buhay? Kung hindi pa, magsikap ka, gamit ang lahat ng karaniwang paraang ipinagkaloob sa iyo ng Diyos na inilahad sa itaas, at gawin ito nang buong tiyaga. Humanap ng mga paraan upang higit na lubusang mamatay sa iyong sarili. Huwag kang matinag sa layuning ito.

Kung nakita mong kumilos ang Diyos sa iyong buhay sa paraang tunay na nagpabago sa iyo, magalak ka! Sa simula, magiging bago sa iyo ang gayong pagbabago. Maaaring mapansin mo ang isang bagong lakas na hindi mo taglay noon. Makikita mong lumalago ang iyong mga birtud. Lalong lalalim ang iyong pagnanais sa Diyos sa iyong buhay, at ang Kanyang banal na kalooban lamang ang iyong magiging tanging hangarin. Alamin mong ang bago at nabagong buhay na ito na ipinagkakaloob sa iyo ng Diyos ay simula pa lamang. Matuto kang mamuhay bilang bagong nilalang na ito, at tuturuan ka ng Diyos na lumipad.

Panginoon kong nagpapabago sa akin, ipinagkaloob Mo sa akin ang lahat ng kailangan ko upang lumago sa kabanalan. Itinatalaga ko ang aking sarili sa buhay ng araw-araw na pananalangin, pag-aayuno, paglago sa mga birtud, at pag-aaral ng buhay ng mga santo. Habang ginagamit ko ang mga karaniwang paraang ito ng kaligtasan upang higit na mapalapit sa Iyo, idinadalangin kong tulungan Mo rin akong lubusang mamatay sa aking sarili sa loob ng banal na “bahay-uod” na ito na tinutulungan Mo akong buuin. Habang namamatay ako sa aking sarili, nagtitiwala akong babaguhin Mo ako at gagawin akong isang bago at magandang nilalang sa Iyo.

Pananahan ng Kabanal-banalang Trinidad, iniibig Kita, nagtitiwala ako sa Iyo, isinusuko ko ang aking buhay sa Iyo.

Aralin Limampu: Panahon na Upang Lumipad

Matapos matanggap ang panalangin ng pakikipag-isa at makalabas sa kalagayang iyon ng pananalangin, na binago ng Diyos gaya ng uod na nagiging paruparo, hindi na nanaisin ng kaluluwa na bumalik sa mga dating tahanan kung saan ang tanging nagagawa nito ay gumapang.

Hinahamak nito ang gawaing ginawa nito noong isa pa itong uod—ang mabagal na paghahabi ng bahay-uod nito, hibla kada hibla—tumubo na ang mga pakpak nito at kaya na nitong lumipad; makukuntento pa ba itong gumapang? (V.II #7)

Ang karanasang nagpapabago sa tao sa piling ng Diyos sa pamamagitan ng panalangin ng pakikipag-isa ay hindi isang bagay na nakikita ng tao habang nagaganap ito, sapagkat ang kanyang talino ay pinagpapahinga. Ngunit sa sandaling maganap sa unang pagkakataon ang pagbabagong ito sa pamamagitan ng panalangin ng pakikipag-isa, makikita at mauunawaan ng tao ang mga naging bunga sa kanya ng panalanging ito na nagpapabago. Ang mga bungang ito ay natatanging inilalarawan sa mga Sabda ng Mapapalad. Ang kaluluwa ay nagsisimulang “lumipad,” wika nga, pumapailanlang sa matataas na antas sa paghahangad nito sa Diyos at sa pagnanais nitong makipagtulungan sa biyaya ng Diyos sa lahat ng paraan para sa kabutihan ng kapwa.

Una, ang kaluluwa ay napupuspos ng banal na dalamhati dahil sa mga nakaraan nitong kasalanan. Ang banal na dalamhating ito ang nagtutulak dito na magbayad-puri para sa mga nakaraang kasalanan nito at tumutulong dito na magsikap na makipagkasundo sa mga taong nasaktan nito. Ikalawa, bilang pagtulad sa ating Panginoon, naghahangad ang kaluluwa ng mabibigat na pagsubok upang ito ay makapagtiis ng pagdurusa sa ating Panginoon at kasama Niya dahil sa pag-ibig, at magawang mga handog na sakripisyo ang mga pagsubok nito. Ikatlo, may patuloy na pagnanais na purihin ang Diyos sa lahat ng oras at sa lahat ng bagay. Ikaapat, palagi nitong hinahanap ang pag-iisa bilang paraan upang higit pang makipag-ugnayan sa Diyos at mapalalim ang ugnayang ito. Ikalima, nagiging masigasig ang kaluluwa para sa ibang mga kaluluwa at naghahangad na makipagtulungan sa biyaya ng Diyos upang maakay ang marami pang iba tungo sa Kaharian. Panghuli, ang kaluluwa ay nababagabag sa lahat ng nakasasakit sa Diyos at nakikibahagi sa matinding paghihirap ni Kristo sa Halamanan, kung saan Siya ay lubhang nagdusa dahil alam Niya kung gaano karami ang tatanggi sa Kanyang kaloob na kaligtasan.

Pagninilay: Habang higit kang binabago ng Diyos upang maging isang bago at maluwalhating nilalang, makikita mo ang mga bunga nito sa iyong buhay. Nakikita mo ba ang mga ito? Pagnilayan ang mga banal na bungang ito na maihahalintulad sa bagong paruparong ito na lumilipad sa unang pagkakataon.

Nakikita mo ba sa iyong sarili ang isang bagong kamalayan sa iyong kasalanan, na ngayo’y nababalot ng awa ng Diyos? Mayroon ka bang banal na pagnanais na magbayad-puri para sa bawat kasalanang nagawa mo?

Itinuturing mo ba ang mga pagsubok sa iyong buhay bilang mga bagay na dapat iwasan at panghinaan ng loob? O nakikita mo ang mga ito bilang pagkakataong tularan ang pagdurusa ng ating Panginoon? Napapansin mo bang ninanais mo na ngayong yakapin ang bawat pagsubok at pagdurusa dahil sa pag-ibig sa Diyos?

Ang Diyos ay karapat-dapat sa lahat ng ating papuri. Nadarama mo ba sa iyong kalooban ang banal na pagnanais na purihin ang Diyos sa lahat ng oras at para sa lahat ng bagay? Pinupuri mo ba Siya dahil sa iyong mga paghihirap? Nakikita mo ba ang mga kahanga-hangang bagay na ginagawa Niya para sa iyo, at ninanais mo bang purihin Siya dahil sa di-mabilang na mga biyayang iyon?

Napapansin mo bang higit kang naaakit sa mga sandali ng pag-iisa, kung kailan maaari kang mapag-isa kasama ang Diyos sa mapagmahal na pagsamba sa Kanya? Ninanais mo bang mapayapang mamahinga sa Kanyang banal na presensya?

Ninanais mo bang itaguyod ang Kaharian ng Diyos sa pamamagitan ng pagiging kasangkapan ng Kanyang biyayang nagliligtas sa buhay ng iba? Nag-aalab ba ang iyong malasakit sa mga kaluluwa, at nadarama mo bang nauudyukan kang makipagtulungan sa biyaya ng Diyos upang tulungan silang makilala Siya?

Kapag nakikita mo ang maraming kasalanan sa mundong ito, napupuspos ka ba ng banal na kalungkutan at matinding pagdurusa sa kalooban? Mas lubos mo bang nauunawaan ang matinding pagdurusang dinanas ni Jesus sa halamanan, nang malinaw Niyang nababatid ang lahat ng tatanggi sa Kanyang kaloob na kaligtasan?

Habang pinagninilayan mo ang mga banal na kaloob na ito na ibinibigay sa mga nababago at nagsisimulang “lumipad” sa tulong ng biyaya ng Diyos, sikapin mong pagyamanin ang mga ito sa iyong kalooban. Magalak kapag nakikita mong umuusbong sa iyong buhay ang mga bagong katangiang ito, at sikapin mong yakapin nang buong puso ang mga banal na kaloob na ito.

Kataas-taasang Diyos, tinatawag Mo ako sa rurok ng kabanalan at inaanyayahan akong makibahagi sa mga kaluwalhatian ng Langit. Ipagkaloob Mo sa akin ang mga espirituwal na pakpak na kailangan ko upang makibahagi sa Iyong buhay habang naririto sa lupa. Puspusin Mo ako ng saganang mga banal na birtud, ng banal na kalungkutan dahil sa aking kasalanan, ng lakas upang yakapin ang lahat ng pagdurusa, ng pusong nakatalaga sa pagpupuri at pagluwalhati sa Iyo, ng pananabik na manatili sa Iyong presensya, ng nag-aalab na malasakit sa kaligtasan ng mga kaluluwa, at ng pakikibahagi sa espirituwal na pagdurusa sa kaibuturan ng Iyong Kamahal-mahalang Puso.

Pananahan ng Kabanal-banalang Trinidad, iniibig Kita, nagtitiwala ako sa Iyo, isinusuko ko ang aking buhay sa Iyo.

Aralin Limampu’t Isa: Isang Matinding Pagdurusa ng Pag-ibig

Maaaring isipin ng ilan na kapag nabago na ang kaluluwa sa pamamagitan ng di-pangkaraniwang pagkilos ng Diyos sa panalangin ng pakikipag-isa, kapayapaan at kagalakan na lamang ang mararanasan nito. Bagama’t totoong naroroon ang di-maikakailang kapayapaan at kagalakan ng Diyos sa bago at malalim na paraan, nagsisimula ring harapin ng kaluluwa ang maraming bagong pagsubok na higit pang mabigat kaysa dati.

Ay, anong mga bagong pagsubok ang nagsisimulang magpahirap sa isip! Sino ang mag-aakalang mangyayari ito matapos ang gayong dakilang biyaya? Sa katunayan, sa anumang paraan ay kailangan nating pasanin ang krus sa buong buhay natin (V.I #8)

Huwag kang mabagabag sa narinig mong ito. Nagpatuloy si Santa Teresa sa pagsasabing, “ang kanilang mga dalamhati, bagama’t lubhang matindi, ay lubhang kapaki-pakinabang at nagmumula sa gayon kabuting pinagmulan anupa’t nagdudulot ng kapayapaan at kaligayahan.” Ano ang mga matitinding dalamhati at bagong pagsubok na ito na nararanasan ng isang kaluluwa bilang bunga ng panalangin ng pakikipag-isa? Sa diwa nito, ito ay pagdurusa ng pag-ibig na may dalawang anyo.

Una, matapos matikman ang dalisay na pag-ibig ng Diyos sa pamamagitan ng lihim na pagtatagpong ito sa pinakatagong kaibuturan ng kaluluwa, nananabik ang tao sa Langit at nananatili sa matinding pagdurusa dahil alam niyang wala pa siya roon. Ang tanging kaaliwan niya ay ang pagkaalam na nais ng Diyos na manatili siya sa lupa upang ipagpatuloy ang Kanyang mabuting gawain. Nananabik ang tao na makapiling ang Diyos at higit pang makapasok sa mga panloob na tahanan ng kanyang kaluluwa. Ngunit yamang hindi pa ipinagkakaloob ng Diyos ang mas matataas na biyaya ng ikaanim at ikapitong mga tahanan, labis siyang nagdurusa habang nananabik sa mas malalim na biyayang iyon. Gayunman, ang masakit na pananabik na ito ay may kalakip ding malalim na birtud, lakas, kapayapaan, pagpapasakop, at kagalakan.

Ikalawa, ang pagdurusa sa kalooban na nagsisimulang maranasan ng isang tao matapos matanggap ang panalangin ng pakikipag-isa ay maihahambing sa pagdurusa sa kalooban na nadama ng ating Panginoon noong Kanyang Paghihirap sa Halamanan at habang Siya ay nakabayubay sa Krus. Maaaring maling isipin ng ilan na nagdusa si Jesus sa Kanyang kalooban sa mga sandaling iyon dahil nababagabag Siya sa pisikal na pagdurusang Kanyang haharapin at tinitiis. Hindi gayon ang nangyari. Hindi nakatuon ang Kanyang paningin sa sarili Niyang mga pagdurusa. Nakatuon ito sa pagtanggi sa biyayang Kanyang nakakamit para sa mga kaluluwa. Ang Kanyang matinding pagdurusa ay dulot ng Kanyang pagkaalam sa mga tatanggi sa Kanyang kaloob na kaligtasan at magdurusa sa walang-hanggang pagkakait sa kanila ng Langit. Gayundin, kapag naranasan mo ang panalangin ng pakikipag-isa, nagsisimula mong madama ang kirot sa kalooban ni Cristo, na umiibig sa lahat ng tao nang buong alab ng pag-ibig kahit na tinatanggihan ang pag-ibig na iyon.

Isang bagay na itinuturo nito sa atin ay na kung lubos kang umiibig, lubos ka ring magdurusa hanggang sa maging ganap ang pagbibigay at pagtanggap ng pag-ibig na iyon. Ngunit ang pagdurusang nagmumula sa pag-ibig ay di-masukat ang pagkakaiba sa ganap na kamatayan ng isang kaluluwang walang anumang pag-ibig. Ang pagdurusang dulot ng pag-ibig sa kaluluwang pantao ng ating Panginoon ang sinisimulan nating maranasan. Inasam Niyang muling makapiling ang Kanyang Ama sa Langit, at inasam Niyang maisama ang bawat tao sa lupa.

Pagninilay: Nadarama mo ba kung minsan ang pananabik na makapiling ang Diyos sa Langit? Kung gayon, mabuti ito at tanda na ipinamalas sa iyo ng Diyos ang Kanyang sarili sa kaibuturan ng iyong kaluluwa sa pamamagitan ng panalangin ng pakikipagkaisa. Kung taglay mo ang ganitong pananabik sa Diyos, namnamin mo ito at hayaang magbunga ito ng kapayapaan at kagalakan.

Natatakot ka ba sa kamatayan? Sa isang banda, dapat nating lubos na hangaring makapiling ang Diyos, sapagkat iyon ang ating tunay na tahanan. Sa kabilang banda, kung nananabik kang makapiling ang Diyos ngunit batid mo ring mayroon pa Siyang nais na gawin mo para sa Kanya sa lupa, mabuti rin iyon. Hayaan mong maranasan ang matinding paghihirap na nadama ni Jesus sa Kanyang buhay bilang tao, habang nananabik Siyang makabalik sa Kanyang Ama at kasabay nito ay naghahangad na tuparin ang kalooban ng Ama sa lupa.

Pagnilayan mo rin kung nakikibahagi ka sa panloob na paghihirap ni Kristo dahil sa mga kaluluwa. Kapag nakikita mong naliligaw ng landas ang mga tao at tumatalikod sa walang-hanggang awa ng Diyos, nasasaktan ba ang iyong puso? Sana ay gayon nga. Sa katunayan, habang lalo kang napapalapit sa ating Panginoon, lalo mong mararamdaman ang Kanyang matinding paghihirap dahil sa mga kaluluwang naliligaw. Hayaang ang banal na paghihirap na iyon ang mag-udyok sa iyo na ibigin ang kapwa at dagdagan ang iyong mga panalangin para sa kanila.

Aking Panginoong nagdurusa, habang namumuhay Ka sa lupa, nakaranas Ka ng matinding panloob na paghihirap sa pananabik Mong makabalik sa ganap na presensya ng Iyong Ama sa Langit at sa pagnanais Mong maisama ang bawat kaluluwa ng tao. Ang Iyong pag-ibig sa Iyong Ama at sa lahat ng Kanyang nilikha ay pumuspos sa Iyo ng matinding paghihirap ng pag-ibig. Pagningasin Mo rin po sa aking kalooban ang ganitong paghihirap ng pag-ibig sa pamamagitan ng pag-aalab sa akin ng pakikibahagi sa mga hangarin ng Iyong Puso.

Nananahang Kabanal-banalang Trinidad, minamahal Kita, nagtitiwala ako sa Iyo, isinusuko ko ang aking buhay sa Iyo.

Aralin Limampu’t Dalawa: Ang Singsing na Pantatak ng Diyos

Kapag ipinagkaloob sa isang tao ang panalangin ng pakikipagkaisa, ito ay katulad ng pagtatatak ng Diyos ng Kanyang selyo sa kaluluwa, at ang kaluluwa naman ay walang iba kundi pagkit na madaling hubugin.

Naniniwala akong ipinagkakaloob lamang Niya ang biyayang ito sa mga lubos Niyang inaangkin bilang Kanya. Ninanais Niya na, nang hindi nalalaman kung paano, lumabas ang espiritu na taglay ang tatak ng Kanyang selyo, sapagkat tunay na wala itong ibang ginagawa kundi ang ginagawa ng pagkit kapag idiniin dito ang pantatak (V.II #11).                                              

Ginagamit ni Santa Teresa ang bagong larawang ito upang higit pang ilarawan kapwa ang pagkilos ng Diyos sa panahon ng panalangin ng pakikipagkaisa at ang ating pagkilos. Ang singsing na pantatak ay isang karaniwang paraan upang maitatak ng isang tao ang kanyang lagda sa isang bagay, bilang tanda na ito ay kanya. Kapag nakasulat na ang isang liham, sinasarhan ito at siniselyuhan ng pagkit. Bago lubusang tumigas ang pagkit, idinidiin dito ng sumulat ng liham ang isang singsing, na nag-iiwan ng natatanging tatak nito. Ganito ang ginagawa ng Diyos sa ating kaluluwa. Itinatatak Niya ang Kanyang kalooban sa kalooban ng tao at ginagawa Niyang Kanya ang kalooban ng taong iyon. Ang taong tumatanggap ng tatak ay kailangan lamang maging tulad ng pagkit na madaling hubugin, na tumatanggap at nagpapamalas ng kalooban ng Diyos.

Itinuturo pa sa atin ng paghahambing na ito na sa pamamagitan ng panalanging ito ay nagaganap ang pag-ayon sa kalooban ng Diyos. Hindi na natin tinutupad ang sarili nating kalooban. Sa halip, ang kalooban ng Diyos ang nagiging kalooban natin, at pinipili nating tuparin lamang ang banal na kaloobang iyon sa lahat ng bagay.

Kapag ang kalooban ng isang kaluluwa ay nakaayon sa kalooban ng Diyos, wala siyang hindi gagawin para sa Diyos. Wala ni isa! Buong kagalakan niyang tinatanggap ang pinakamabibigat na penitensiya kung kalooban ng Diyos na ialay ang mga ito bilang sakripisyo para sa kabutihan ng iba. Ginagawa niya ang lahat ng kinakailangan, maging ang pag-aalay ng kanyang buhay nang walang pag-aatubili, para sa kaligtasan ng mga kaluluwa. Ang tanging mga hangarin niya sa buhay ay ang kaluwalhatian ng Diyos at ang kaligtasan ng mga kaluluwa. Nagsisikap siyang makamit ang mga layuning ito nang may lakas na higit sa kakayahan ng tao, sapagkat alam niyang ang Diyos ang gumagawa sa kanya at sa pamamagitan niya. Hindi na siya sa kanyang sarili; siya ay sa Diyos, nakatago kay Kristo.

Pagninilay: Kapag sinusuri mo ang sarili mong kalooban, ano ang nakikita mo? May nakikita ka bang mga makasariling hangarin na puno ng sarili mong mga kagustuhan? O ang kalooban ng Diyos ang nakikita mo?

Habang naglalakbay ang isang tao sa mga ikalimang tahanang ito, dapat niyang hayaang itatak ng Diyos ang Kanyang kalooban sa sariling kalooban, at ipaubaya sa Kanya ang pagmamay-ari nito. Nangyari na ba ito sa iyong buhay? Nililiman na ba ng banal na kalooban ng Diyos ang iyong kalooban at binago ito upang maging katulad ng sa Kanya?

Hindi natin ganap na maiiaayon ang ating kalooban sa kalooban ng Diyos. Tanging ang Diyos lamang ang lubos na makagagawa nito. Ang ating bahagi ay tanggapin ang pagkakatatak ng kalooban ng Diyos sa ating kalooban, at ibigay sa Diyos ang pagmamay-ari ng ating kalooban. Handa ka bang hayaang gawin ito sa iyo ng Diyos? Handa ka bang hayaang mamatay ang lahat ng nasa loob mo na makasarili at naghahangad ng sariling kapakinabangan sa anumang paraan, upang tanging ang kalooban ng Diyos ang manatili? Ang pag-ayon na ito ang simula ng pakikipag-isa sa Diyos.

Panginoon kong humihingi ng lahat, ninanais Mo ang lahat mula sa akin. Ninanais Mong lubusang angkinin ang aking kalooban upang hindi na ako ang nabubuhay kundi Ikaw ang nabubuhay sa akin. Itatak Mo po sa aking kalooban ang Iyong ganap na Kalooban, at angkinin Mo ang buo kong buhay. Ibinibigay ko sa Iyo ang lahat, minamahal kong Panginoon. Kupkupin Mo ako, at baguhin ang aking kalooban upang maging katulad ng sa Iyo.

Pananahan ng Kabanal-banalang Trinidad, iniibig Kita, nagtitiwala ako sa Iyo, isinusuko ko ang aking buhay sa Iyo.

Aralin Limampu’t Tatlo: Pagbabalik sa Kasalanan

Kapag natanggap ng isang kaluluwa ang panalangin ng pakikipag-isa, malamang na isa sa dalawang bagay ang mangyari. Maaaring ipagpatuloy niya ang paglalakbay o bumalik sa buhay ng kasalanan.

BALIKAN natin ngayon ang ating munting kalapati at tingnan kung anong mga biyaya ang ipinagkakaloob dito ng Diyos sa kalagayang ito. Ipinahihiwatig nito na nagsisikap ang kaluluwa na sumulong sa paglilingkod sa ating Panginoon at sa pagkilala sa sarili. Kung tatanggapin nito ang biyaya ng pakikipag-isa at pagkatapos ay wala nang gagawin pa, sa pag-aakalang ligtas na ito, at sa gayon ay mamumuhay nang pabaya, lumilihis sa landas patungo sa langit (iyon ay, ang pagtupad sa mga utos), sasapitin nito ang kapalaran ng paruparong nagmula sa uod ng seda, na nangingitlog upang dumami ang kauri nito at pagkatapos ay namamatay magpakailanman (V.I #1).

May tunay na kapansin-pansing itinuturo rito si Santa Teresa. Ipinaliliwanag niya na may ilang kaluluwang tumatanggap ng panalangin ng pakikipag-isa at pagkatapos ay bumabalik sa buhay ng kasalanan, na malubhang lumalabag sa mga Utos. Gayunman, ang kapansin-pansing bahagi ng aral na ito ay kahit mangyari ito, madalas pa ring gamitin ng Diyos ang taong iyon upang “mangitlog” bago ito tuluyang mapahamak magpakailanman sa walang hanggang kaparusahan.

Ang unang itinuturo nito sa atin ay hindi natatapos ang pakikipaglaban hangga’t hindi tayo namamatay. Hanggang sa panahong iyon, gaano man karami ang ipinagkaloob ng Diyos sa isang tao, lagi pa ring posibleng mahulog siya. Ipinaliliwanag ni Santa Teresa na ang mga tumatanggap ng panalangin ng pakikipag-isa at pagkatapos ay nawawalan ng biyaya ay madalas na nahuhulog dahil, sa sandaling matanggap nila ang kaloob na ito, wala na silang ginagawa pa. Inaakala nilang ligtas na sila dahil sa pakikipagtagpo nila sa Diyos na nagpabago sa kanila. Nagiging kampante sila, nagsisimulang mamuhay nang walang pag-iingat, at lumilihis sa landas, anupa’t nahuhulog sa mabigat na kasalanan.

Gayunman, dahil napakadakilang kaloob ang panalangin ng pakikipag-isang naranasan niya noon, kahit maligaw ng landas ang taong iyon, madalas pa rin siyang gagamitin ng Diyos sa ilang paraan upang “mangitlog.” Ibig sabihin, nagsisilbi siyang kasangkapan ng awa ng Diyos para sa ibang tumatanggap ng kaloob ng kaligtasan at panalangin sa pamamagitan ng kanyang mga pagsisikap, kahit na siya mismo ay tumalikod na sa Diyos.

Kung tinanggap ng isang tao ang panalangin ng pakikipag-isa, itinuturo ng aral na ito na dapat siyang patuloy na sumulong upang hindi mawala ang lahat ng kanyang natanggap. Ang hindi pagsulong sa yugtong ito ay madalas na nangangahulugang nagsisimula na siyang unti-unting lumayo sa Diyos at sa Kanyang kalooban. Habang nangyayari ito, patuloy siyang nahuhulog hanggang sa mawala ang lahat.

Pagninilay: Kung nakaranas ka ng makapangyarihang mga biyaya mula sa Diyos sa iyong buhay, magalak ka dahil dito. Ngunit huwag kang maging kampante. Huwag kang magpakasasa sa mga biyayang iyon na natanggap mo noon, na nag-aakalang hindi ka na muling mahuhulog. Binigyang-diin ni Santa Teresa ang pagtitiyaga sa mga naunang tahanan, at muli niya itong binibigyang-diin dito.

Nahihirapan ka bang labanan ang pagiging kampante matapos tumanggap ng maraming biyaya mula sa Diyos? Nagsimula na bang humina ang iyong pang-araw-araw na buhay-panalangin? Nagsimula na bang kumupas ang iyong sigasig para sa ibang mga kaluluwa? Nagsimula ka na bang ibaling ang iyong tingin mula sa mga kaluwalhatian ng Langit tungo sa mga pang-akit ng mundo? Kung gayon, ituring mo ang aral na ito bilang isang seryosong paalala na lagi kang maaaring mahulog mula sa biyaya habang nabubuhay ka sa mundong ito.

Pagnilayan mo ang mga tanong na ito nang tapat at mapagpakumbaba, at unawain mong kung hindi ka sumusulong sa iyong paglalakbay sa pananampalataya, ikaw ay umuurong. Buong loob kang sumulong. Hangarin mong lalong lumalim. Manalangin nang mas taimtim. Mag-alay ng mga sakripisyo araw-araw. Huwag kang masiyahang manatili sa ikalimang mga tahanan. Sa halip, hangarin mong makapasok pa sa kaloob-looban ng kastilyo ng iyong kaluluwa upang patuloy mong matamasa ang banal na presensiya Niya na nananahan sa kaibuturan nito.

Panginoon kong tumatawag sa akin, hindi Ka tumitigil sa pag-anyaya sa akin na lumalim pa, na lalong lumapit sa gitnang mansiyon ng aking kaluluwa kung saan Ka nananahan sa Iyong kapuspusan. Ipagkaloob Mo po sa akin ang kaloob ng higit-sa-likas na pagtitiyaga upang hindi ako kailanman mapagod sa paglilingkod sa Iyo at hindi kailanman maging kampante sa aking paglalakbay. Patuloy Mo akong ingatan mula sa lahat ng kasalanan, at pag-alabin Mo ang aking pagnanais na higit Ka pang makamtan at matupad ang Iyong ganap na kalooban.

Pananahan ng Kabanal-banalang Trinidad, iniibig Kita, nagtitiwala ako sa Iyo, isinusuko ko ang aking buhay sa Iyo.

Aralin Limampu’t Apat: Hindi Kailangan ang “Maikling Daan”

Hanggang sa puntong ito, malinaw na tinalakay ni Santa Teresa ang malalaking kaaliwang nararanasan ng isang kaluluwa sa pagpasok nito sa ikalimang mga tahanan at sa pagdanas nito ng panalangin ng pakikipag-isa. Gayunman, lalo pa niyang nililinaw ngayon ang tungkol sa ikalimang mga tahanan sa pagpapaliwanag na hindi kailangang matanggap ang “mas maikling landas” ng pagdanas ng mga espirituwal na kaaliwan upang makamit ang banal na pakikipag-isa ng ikalimang mga tahanan.

Kailangan bang pansamantalang matigil ang mga kakayahan ng kaluluwa upang makamit ang ganitong uri ng banal na pakikipag-isa? Hindi; maraming paraan ang Diyos upang payamanin ang kaluluwa at dalhin ito sa mga mansiyong ito bukod sa maaaring tawaging ‘mas maikling landas’ (V.III #5).

Alalahanin na bahagi ng karanasan ng panalangin ng pakikipag-isa ang pansamantalang pagtigil ng imahinasyon, alaala, at pangangatwiran habang ang espiritu lamang ang pumapasok sa gitnang tahanan kasama ng Diyos. Nagbunga ito ng gayon na lamang katinding kapayapaan at kagalakan na hindi makapag-alinlangan ang kaluluwa kahit isang sandali na nakatagpo nito ang Diyos. Ngunit dito, sa tila isang pagbaligtad, ipinaliliwanag ni Santa Teresa na may isa pang paraan upang makapasok sa ikalimang mga tahanan nang hindi nararanasan ang ganitong ganap na pagtigil ng imahinasyon, alaala, at pangangatwiran.

Ang isa pang paraan upang makapasok sa mga tahanang ito ay ang umasa sa banal na biyaya upang lubusang talikuran ang sarili nating kalooban at sundin ang kalooban ng Diyos sa lahat ng bagay. Sinasabi niya na upang magawa ito, kailangan pa rin nating mamatay sa ating sarili gaya ng uod na kailangang mamatay upang maging paruparo. Ngunit sa mga paraang inilarawan kanina, sa pamamagitan ng mga espirituwal na biyaya ng panalangin ng pakikipag-isa, naganap ang kamatayang ito nang malinaw na maipakilala sa kaluluwa ang bago at maluwalhating buhay ng banal na pakikipag-isa. Sa ikalawang paraang ito, hindi tinatanggap ng kaluluwa ang nakaaaliw na kaloob na ito. Sa halip, kailangan nitong bigyan ang sarili ng isang “dagok na nakamamatay” sa pamamagitan ng lubusang pagkamatay sa sarili at pagpili lamang sa kalooban ng Diyos. Nagpatuloy siya, “Inaamin kong magiging higit na mahirap ang gawain, ngunit magiging higit din ang halaga nito, kaya mas malaki ang inyong gantimpala kung kayo ay magtatagumpay…” Ito ang paraang hinangad ni Santa Teresa. “Ito ang pakikipag-isang hinangad ko sa buong buhay ko at isinasamo kong ipagkaloob sa akin ng ating Panginoon; ito ang pinakatiyak at pinakaligtas. Ngunit, sa aba natin, kay iilan sa atin ang nakakamit nito!”

Ang aral na ito ay dapat maghatid ng kaaliwan sa mga naghahangad na tuparin ang kalooban ng Diyos sa kanilang buhay ngunit hindi pa nakaranas sa mistikong paraan ng panalangin ng pakikipag-isa. Kung inilaan mo na ang lahat ng kakayahan ng iyong kaluluwa sa paglilingkod sa Diyos at pagtupad sa Kanyang kalooban ngunit hindi mo pa naranasan ang mga mistikong karanasan sa panalangin na inilarawan na, ituring mo ito bilang paanyaya ng Diyos na igawad sa iyong sarili ang “pinakatiyak at pinakaligtas” na nakamamatay na dagok na ito. Piliin mo, nang buong kakayahan ng iyong kaluluwa, na huwag kailanman magkasala sa Diyos at iayon ang iyong kalooban sa Kanya, at pagkatapos ay magtiwalang bibigyan ka ng Kanyang biyaya ng kakayahang gawin ito nang hindi nangangailangan ng mga karanasang higit sa likas at mistiko sa panalangin. Ngunit mag-ingat! Iilan lamang ang nakakamit nito, kaya hindi ka dapat mag-atubiling ganap na mamatay sa iyong sarili sa lahat ng bagay, araw-araw, hanggang sa katapusan ng iyong buhay sa lupa. Ang pinakamalalaking hadlang na nararanasan ng isang taong tumatahak sa landas na ito ay ang “pagmamahal sa sarili, pagpapahalaga sa sarili, padalus-dalos na paghusga sa kapwa kahit sa maliliit na bagay, at kakulangan sa pag-ibig sapagkat hindi natin minamahal ang ating kapwa nang kapantay ng ating sarili.” Kung mapagtatagumpayan mo ang mga di-kasakdalang espirituwal na ito, naigawad na ang nakamamatay na dagok habang naiaayon ang iyong kalooban sa kalooban ng Diyos.

Pagninilay: Ano ang pinakamahalaga? Ang maranasan ang nagbibigay-kaaliwang presensya ng Diyos o ang ganap na maiayon sa kalooban ng Diyos? Tiyak na ang huli. Ang pagiging ganap ay ang lubos na pagkakaayon ng ating kalooban sa kalooban ng Diyos. Ito ay ganap na pagkamatay sa sarili.

Kung hindi ka pa nakaranas ng mga mistikong kaaliwan sa panalangin, ituring mo itong paanyaya na makamit ang pakikipag-isa sa Diyos sa ibang paraan. Sa anu-anong paraan mo kusang-loob na mayayakap ang ganap na pagkamatay ng iyong kalooban, ng iyong mga kagustuhan, at ng iyong pansariling kapakanan? Ano pa ang hinihingi sa iyo ng Diyos? Alamin mong ang pagtalikod na ito ay mahalaga sa pakikipag-isa sa Diyos. Hangarin mo ang pakikipag-isang ito sa tuwina, kahit hindi mo nadarama ang mistikong pagkilos ng Diyos sa iyong buhay-panalangin.

Panginoon kong nagbibigay-kaaliwan, pinipili Kita at ang Iyong ganap na kalooban sa aking buhay, nadarama ko man o hindi ang Iyong presensya at natatanggap ang nagbibigay-kaaliwan at nagpapabagong kaloob ng panalangin ng pakikipag-isa. Palayain Mo po ako mula sa pagnanais sa bawat mistikong biyaya sa panalangin, at sa halip ay bigyan Mo ako ng lakas na kailangan ko upang ganap na mamatay sa aking sarili nang sa gayon ay lubos na maiayon ang aking kalooban sa Iyo.

Pananahan ng Kabanal-banalang Trinidad, minamahal Kita, nagtitiwala ako sa Iyo, ipinagkakaloob ko ang aking buhay sa Iyo.

Aralin Limampu’t Lima: Espirituwal na Pagkatuon Lamang sa Sarili

Kung labis kang nababahala kung naranasan mo na ba o hindi ang panalangin ng pakikipag-isa, para sa iyo ang aral na ito.

Kapag nakakakita ako ng mga taong labis na nababahalang malaman kung anong uri ng panalangin ang kanilang isinasagawa, na tinatakpan ang kanilang mga mukha at natatakot na kumilos o mag-isip sa pangambang mawala ang anumang bahagyang lambing at debosyong kanilang nadarama, nalalaman kong kakaunti ang kanilang nauunawaan tungkol sa kung paano makakamit ang pakikipag-isa sa Diyos, sapagkat iniisip nilang ito ay binubuo ng mga bagay na tulad nito (V.III #11).

Bagaman inilaan ni Santa Teresa ang malaking bahagi ng unang dalawang kabanata sa seksyong ito tungkol sa ikalimang mga tahanan sa paglalarawan ng kapangyarihang magpabago ng panalangin ng pakikipag-isa, tinutukoy niya ngayon ang isang pagkahilig ng ilang taong regular na nananalangin. Kapag nalaman nila ang iba’t ibang antas ng panalangin at ang mga mistikong karanasang kung minsan ay kaakibat ng mga ito, may mga taong mas nababahala, at nahuhumaling pa nga, sa sarili nilang karanasan kaysa sa bunga ng tunay na pakikipag-isang ito, na siyang dapat nilang tanging pagtuunan ng pansin.

Kapag ipinagkaloob ang panalangin ng pakikipag-isa at sinamahan ito ng mga tunay na espirituwal na kaaliwan, dapat magalak ang kaluluwa. Nananatili rito ang katiyakang dinala ito ng Diyos sa pinakaloob na silid ng alak ng kaluluwa at doon ay nagpakilala Siya. Kay laking kagalakan! Ngunit kung napapansin mong sinisikap mong manalangin at magnilay ngunit mas nababahala ka kung nagkakaroon ka ba o hindi ng isang mistikong karanasan, kung gayon ay hindi ka tunay na nananalangin. Sa gayong kalagayan, maaaring panahon na upang balikan ang mga aral ng unang tatlong tahanan at manatili roon hanggang sa kumilos ang Diyos sa iyong kaluluwa—kung loloobin Niya.

Isa pang napakahalagang gawin kung napapansin mong labis ka nang nababalisa tungkol sa kung anong antas ng panalangin ang maaaring nararanasan mo o hindi ay ang ibaling ang iyong pansin sa iba. Sa halip na alalahanin ang antas ng iyong panalangin, ituon ang pansin sa pag-ibig sa Diyos at kapwa na nagmumula sa iyong buong-pusong pagsuko sa kalooban ng Diyos. Yamang maaaring piliin ng Diyos na tawagin tayo sa ganap na pag-ayon sa Kanyang kalooban nang hindi nagkakaloob ng mga natatanging mistikong biyaya, dapat tayong magsikap na laging piliin ang mas tiyak na landas na ito. Ito ang landas tungo sa tunay na birtud na nahahayag sa pag-ibig sa Diyos at kapwa. Manalangin ka upang mahalin mo ang Diyos nang buong puso at ang iyong kapwa gaya ng iyong sarili. Kung magagawa mo ito, nasa tamang landas ka.

Pagninilay: Ang mga aral bang natutuhan mo hanggang ngayon ay humantong sa isang uri ng “labis na pagtutok sa sariling espirituwal na kalagayan?” Napansin mo bang labis kang nababahala sa kung ano ang nararanasan mo o hindi nararanasan sa panalangin? Kung gayon, tigilan mo ang kaiisip tungkol sa iyong panalangin at basta manalangin ka. Hindi tayo nananalangin upang maranasan ang mga kaaliwan ng Diyos; nananalangin tayo upang mahalin ang Diyos sa pamamagitan ng pag-ayon sa Kanyang kalooban.

Maglaan ng panahon upang sadyang talikuran ang anumang kaisipang hindi mo maiwaksi tungkol sa iyong mga karanasan sa panalangin. Sa halip, ituon ang iyong paningin sa pagmamahal sa Diyos at sa kapwa. Mahal mo ba ang Diyos? Mahal mo ba ang iyong kapwa? Makatutulong ang dalawang tanong na ito upang malinawan ka kung tunay kang nananalangin ayon sa nais ng Diyos.

Mahalaga ring mapagpakumbabang aminin kung kung minsan ay ikaw mismo ang lumilikha ng sarili mong “mistikong” karanasan sa panalangin. Ginagawa mo ba ito? Gayon na lamang ba ang paghahangad mo sa mga karanasang ito kung kaya kung minsan ay ikaw na mismo ang lumilikha ng pakiramdam na malapit ka sa Diyos? Kung gayon, maaaring makabuting baguhin ang paraan ng iyong pananalangin. Bumalik sa pagninilay sa mga Ebanghelyo. Magdasal ng rosaryo. Pagnilayan ang ilang magagandang panalangin. Magpahayag ng pananampalataya sa mga aral ng Kredo. Isuko ang iyong kalooban sa Diyos. Huwag mong alalahanin ang iyong nadarama sa panalangin: basta manalangin ka at mahalin ang Diyos nang buong puso. Siya na ang bahala sa iba pa. Manalangin ka kahit dumarating ang espirituwal na pagkatuyo, at magsikap na mahalin Siya nang higit pa.

O matamis kong Panginoon, iisa ang Iyong hinahangad sa akin. Hinahangad Mo ang ganap na pag-ayon ng aking kalooban sa Iyo. Dalangin ko na ito rin ang maging pinakamalalim kong hangarin. Panginoon, kapag tila tuyo at walang bunga ang aking panalangin, nagpapasalamat ako sa Iyo. Kapag ito ay sagana at nagbibigay ng kaaliwan, nagpapasalamat ako sa Iyo. Kapag nakikita kong nahahayag sa akin ang Iyong presensya, nagpapasalamat ako sa Iyo. Kapag tila nakatago Ka, nagpapasalamat ako sa Iyo. Nagpapasalamat ako sa Iyo sa lahat ng bagay at dumadalanging Ikaw lamang ang aking hanapin. Mangyaring palayain Mo ako sa lahat ng mapanlinlang at sariling-likhang karanasan sa panalangin upang maisakatuparan ng aking panalangin ang ganap na pag-ayon ng aking kalooban sa Iyo.

Pananahan ng Kabanal-banalang Trinidad, iniibig Kita, nagtitiwala ako sa Iyo, isinusuko ko ang aking buhay sa Iyo.

Aralin Limampu’t Anim: Ang Pinakatiyak na Tanda

Ang sumusunod na aral mula kay Santa Teresa ay inuulit nang higit sa isang beses. Kaya naman, itinuturing niya itong mahalagang aral na dapat matutuhan at isabuhay.

Hindi natin malalaman kung mahal natin ang Diyos bagaman maaaring may matitibay na dahilan upang isipin iyon, ngunit walang puwang sa pag-aalinlangan kung mahal natin ang ating kapwa o hindi (V.III #8).

Tunay mo bang mahal ang Diyos? Ayon kay Santa Teresa, hindi natin malalaman ang sagot sa tanong na iyan lamang. Malalaman lamang natin ito sa pamamagitan ng pagsukat sa ating pagmamahal sa ating kapwa. Kung mahal natin ang ating kapwa, makatitiyak tayong mahal din natin ang Diyos sapagkat ang pagmamahal sa kapwa ay nagmumula sa ating pagmamahal sa Diyos. Bukod dito, kung nais nating higit na mahalin ang Diyos, dapat tayong magsikap na higit na mahalin ang ating kapwa.

Paano mo minamahal ang iyong kapwa? Isang paraan upang magawa natin ito nang dalisay at banal ay ang pag-ayon ng ating kalooban sa kalooban ng ating kapwa. Siyempre, kung ang kalooban ng ating kapwa ay nakahilig sa isang bagay na makasalanan, hindi tayo kailanman dapat sumunod. Ngunit may di-mabilang na iba pang paraan upang magawa natin ito sa mga bagay na walang kasalanang nasasangkot.

Halimbawa, nais ng iyong asawa na gawin ang isang bagay sa katapusan ng linggo, ngunit iba naman ang nais mong gawin. Isang malalim na gawa ng pag-ibig ang agad na pagpiling gawin ang mas nais ng iyong asawa. Ito ay pagkamatay sa iyong sarili at isang gawa ng di-pagkamakasarili. Siyempre, maghihimagsik laban dito ang iyong kalikasang pantao na sugatan ng kasalanan. Kung madama mo ang paghihimagsik na iyon sa iyong kalooban, magalak ka sapagkat may natuklasan ka sa iyong sarili na kailangang mamatay. Kailangang mamatay ang paggigiit ng sariling kalooban. Dapat mong igawad dito ang “dagok na ikamamatay” sa isang kongkreto at praktikal na paraan.

Hindi natatagpuan ang kabanalan sa pagdama ng espirituwal na katamisan. Bagaman ang katamisang iyon ay maaaring madalas na kaakibat ng panalangin sa mga naunang tahanan, hindi ito kailanman tanda ng kabanalan ng isang tao. Gayunman, ang di-pagkamakasarili, sakripisyo, at pag-aayon ng iyong kalooban sa kalooban ng iba ay napakalalakas na tanda ng birtud, sapagkat kusang pinili ng isang tao na ibigin ang Diyos sa pamamagitan ng pag-ibig sa kapwa. Muli, tiyak na maghihimagsik laban dito ang iyong kalikasang pantao na sugatan ng kasalanan. Labanan ang paghihimagsik na iyon at mamatay sa iyong sarili.

Pagninilay: Iniibig mo ba ang Diyos? Ang pinakamabuting paraan upang sagutin ang tanong na iyan ay suriin kung iniibig mo ang mga nasa paligid mo—hindi ng isang pag-ibig na nakabatay sa damdamin at nagbibigay-kasiyahan sa sarili, kundi ng isang pag-ibig na di-makasarili at mapagsakripisyo.

Handa ka bang iayon ang iyong kalooban sa kalooban ng mga nasa paligid mo? Handa ka bang piliin ang kanilang kalooban kaysa sa sarili mong kalooban? Kung gayon, malinaw itong palatandaan na hindi mo lamang sila iniibig kundi iniibig mo rin ang Diyos.

Maglaan ng panahon upang suriin ang iyong pakikitungo sa iba, lalo na sa iyong pamilya at malalapit na kaibigan. Kung palagi mong iniisip kung ano ang nais mong gawin nila, sa halip na kung paano mo sila higit na maiibig, bigyang-pansin ang pagkaunawang ito. Ang pag-ibig ay hindi kailanman tungkol sa pagsunod sa gusto natin. Hindi ito tungkol sa pamimilit sa isang tao na umayon sa nais natin. Ang pinakamataas at pinakadalisay na mga anyo ng pag-ibig ay laging nakatuon sa iba. Dapat tayong lubusang mamatay sa ating sarili at mabuhay para sa Diyos sa pamamagitan ng pamumuhay para sa iba. Ito ang banal na pag-ibig.

Napapansin mo bang nag-aalsa ang iyong kalikasang pantao na sugatan ng kasalanan laban sa ganitong uri ng pag-ibig na di-makasarili? Hangga’t hindi ito lubusang nadadalisay at naiaayon sa kalooban ng Diyos, mag-aalsa ito. Kung mag-alsa ka nga at masumpungan mong iniisip mo, “Paano naman ako?” may natuklasan ka sa iyong sarili na kailangang mamatay. Sikaping igawad ang “dagok na ikamamatay” sa pagkamakasariling ito upang lalo kang makatatag sa loob ng ikalimang mga tahanang ito.

Mapagmahal kong Panginoon, hinihingi ng dalisay na pag-ibig ang pinakamatinding pagkamakasarili at sakripisyo. Hinihingi nito ang ganap na pagkamatay sa aking sarili sa lahat ng bagay. Palaguin Mo po ang aking pag-ibig, at palayain ako mula sa lahat ng anyo ng makasariling pag-ibig. Maging dalisay at banal nawa ang aking pag-ibig, isang pagtulad at pakikibahagi sa Iyong pag-ibig. Kusang-loob Mong ibinigay ang Iyong buhay, mahal na Panginoon. Niyakap Mo ang bawat kawalang-katarungan. Hindi Mo hiniling na ibigin Ka muna ng iba bago Ka nagbigay ng pag-ibig. Tulungan Mo akong iayon ang aking pag-ibig sa Iyo.

Pananahan ng Kabanal-banalang Trinidad, minamahal Kita, nagtitiwala ako sa Iyo, ipinagkakaloob ko ang aking buhay sa Iyo.

Aralin Limampu’t Pito: Nagsisimula ang Panliligaw

Sa huling kabanata tungkol sa ikalimang mga tahanan, muling nagbibigay si Santa Teresa ng higit na liwanag tungkol sa panalangin ng pakikipag-isa. Dito, ginagamit niya ang larawan ng itinuturing ng marami na huling yugto ng panliligaw bilang paghahanda sa pagkakatipan. Sa huli at malalim na pagtatagpong ito, para bang inaalok ng Diyos ang kaluluwa ng kasal, inaanyayahan itong pumasok sa espirituwal na pag-aasawa.

Maihahambing natin ang panalangin ng pakikipag-isa sa isang pagdalaw, sapagkat napakaikli lamang ng itinatagal nito. Wala nang dapat pang pag-isipan, ngunit sa isang lihim na paraan ay nakikita ng kaluluwa kung anong uri ng Kasintahang Lalaki ang kaniyang katipan (V.IV #2).

Sa yugtong ito ng pakikipag-ugnayan sa Diyos, naipangako na ng kaluluwa ang sarili nito sa banal na pag-aasawa. Katatapos lamang ng pagkakatipan. Ang panalangin ng pakikipag-isa ay tulad ng isang lubhang masidhing pakikipagtagpo sa Kasintahang Lalaki upang makilala Siya. Sinasabi ni Santa Teresa na ang pakikipagtagpong ito sa magiging espirituwal na kabiyak ay tumatagal lamang nang maikling sandali, ngunit sa sandaling iyon ay higit ang naipababatid sa kaluluwa kaysa sa maaari nitong makamit sa maraming taon ng sariling pagsisikap. Ipinahahayag ng Minamahal ang Kaniyang sarili sa kaluluwa “sa isang lihim na paraan,” at pinag-aalab ng espirituwal na pagtatagpong ito ang puso nito sa pag-ibig, pinupuspos ito ng pananabik sa darating na pag-aasawa.

Ipinaliliwanag pa ni Santa Teresa na yamang ang pagtatagpong ito ay ganap na espirituwal, lubhang nakahihigit ito sa anumang karanasan ng dalawang magkasintahang naghahanda para sa pag-aasawa sa lupa. Ang pagkakilala sa Diyos na natatamo sa lihim na pagtatagpong ito ay nagbibigay-katiyakan sa kaluluwa na ang pasiya nitong italaga ang sarili sa Minamahal ay walang-alinlangang tama. Sapagkat tumanggap ang kaluluwa ng gayon kadakilang mga biyaya at pinagkalooban ng gayon kalihim na pagkakilala sa Minamahal, kung tatalikod ito sa Diyos sa puntong ito, ang pagkawala nito ay magdudulot ng kapinsalaang hindi mailalarawan. Ang mawawala rito ay katumbas ng mga espirituwal na biyaya at pagpapahayag ng pag-ibig na katatanggap lamang nito.

Pagninilay: Sikaping pagnilayan ang kaisipang nakikipag-ugnayan ang Diyos sa isang kaluluwa “sa isang lihim na paraan.” Ano ang ibig sabihin nito? Yamang ito ay “lihim,” walang paraan upang malaman ito nang hindi nararanasan. Ipinakikita nito ang matalik at natatanging ugnayang personal na inaanyayahan ang bawat isa na makibahagi kasama ng ating Panginoon. Pagnilayan ang lihim na pagtatagpo at pakikipag-ugnayang ito na nais ng Kabanal-banalang Trinidad na ibahagi sa iyo.

Bagaman ang pakikipagkaisa sa Diyos ay lubhang nakahihigit sa anumang karanasan ng pag-aasawa ng tao, ginagamit ni Santa Teresa ang mga larawan ng pakikipagtipan at pag-aasawa upang tulungan tayong maunawaan ang nangyayari sa mga tahanang ito. Napakalaking pasiya ang pag-aasawa ng tao—marahil ang pinakamalaking pasiyang gagawin ng isang tao sa buhay. Gayundin, ang pagpiling makipagtipan sa Diyos ay higit na dakila at higit na mahalaga kaysa sa anumang iba pang pasiyang gagawin natin sa buhay. Handa ka bang mangakong italaga ang iyong sarili nang ganito?

Sa pagpasok sa isang ugnayan ng pakikipagtipan sa Trinidad, nangangako kang maglaan ng maraming panahon sa Diyos. Nangangako kang higit na kilalanin ang Diyos, magkaroon ng lubhang matalik na pagkakilala sa bawat Persona ng Trinidad, matutong mamuhay kasama Nila, at lumago sa iyong pag-ibig sa Kanila. Handa ka bang gawin ito? Mayroon ka bang anumang pag-aatubili sa gayon kalalim na pagtatalaga ng iyong sarili?

Sa panig ng Diyos, walang pag-aatubili. Minimithi ng Diyos na maging kaisa mo at minimithi Niyang anyayahan kang pumasok sa kaganapan ng pakikipagkaisa sa Kanya. Ang pagkaalam na ang Diyos ng Sansinukob ay gayon katapat sa iyo ay dapat makatulong na mapawi ang anumang pangamba tungkol sa iyong pagpiling ibigay ang lahat sa Diyos na ito na Tatlong Persona.

Kabanal-banalang Trinidad, inanyayahan Ninyo akong pumasok sa isang pakikipagkaisa sa Inyo na napakalalim, napakasidhi, at lubhang nakapupuspos na babago sa aking buhay magpakailanman. Ipinangangako Ninyo ang Inyong Sarili bilang kaloob sa akin at iniaalay Ninyo ang Inyong Sarili sa akin nang walang itinitira. Sino ako upang magpakababa ang Diyos ng Sansinukob at magkaloob sa akin ng gayon karami? Sumasagot ako ng “Oo” sa Inyo, aking Diyos, at tinatanggap ko ang Inyong paanyayang pumasok sa ganap na pakikipag-isa sa Inyo.

Pananahan ng Kabanal-banalang Trinidad, iniibig Kita, nagtitiwala ako sa Iyo, isinusuko ko ang aking buhay sa Iyo.

Aralin Limampu’t Walo:  Ang Huling Pagsalakay ng Diyablo

Ngayong may matalik nang pagkakilala ang kaluluwa sa Kanyang katipan, naglulunsad ang diyablo ng isang pangwakas at mabangis na pagsalakay upang hadlangan ang espirituwal na pagkakaisa ng pag-aasawa sa Diyos, sapagkat alam ng diyablo na ito na ang kanyang huling pagtatangka.

…gayunman, dumarating ang masama taglay ang kanyang matalas na katusuhan at, sa pagkukunwaring mabuti, inililigaw nito ang kaluluwa sa ilang walang-kabuluhang bagay at inuudyukan itong gumawa ng maliliit na pagkukulang na pinaniniwala niyang hindi nakapipinsala. Sa gayon, unti-unting lumalabo ang katwiran at humihina ang kalooban habang pinauunlad ng diyablo ang pag-ibig sa sarili ng kanyang biktima, hanggang sa unti-unti niyang mailayo ito sa pakikipagkaisa sa kalooban ng Diyos at mapasunod ito sa sarili nitong kalooban (V.IV #6).

Alam ng diyablo na sa puntong ito ay wala siyang pag-asang mahikayat ang kaluluwa na gumawa ng kasalanang mortal. Kaya naman, naglulunsad siya ng isang mabangis na digmaan laban sa kaluluwa sa pamamagitan ng katusuhan sa pagkukunwaring mabuti. Alam ng diyablo na kung susulong pa ang kaluluwang ito, gagawa ito ng di-mabilang na kabutihan para sa Diyos, at mawawalan siya ng kapangyarihang pigilan ito. Lubha itong kinatatakutan ng diyablo, kaya ginagawa niya ang lahat ng makakaya upang pigilang maganap at maging ganap ang espirituwal na pag-aasawa.

Ang tanging natitirang pagkakataon ng diyablo ay ang linlangin ang kaluluwa upang maniwalang mabuti ang isang maliit na gawa ng kasamaan at na makikinabang ito sa pagpili sa kasalanang iyon na nagkukunwaring mabuti. Kung magtagumpay ang diyablo, patuloy niyang aakayin ang kaluluwa na gumawa ng higit pang gayong mga pasiya, na unti-unti itong inilalapit sa pagkahulog. Kapag nagtagumpay siyang pahinain ang kalooban at palabuin ang pag-unawa, sasalakay siya upang wakasan ang pagkakatipan at maging sanhi ng pagkawala ng kaluluwa sa biyaya ng Diyos.

Pagninilay: Gayon na lamang ba kalalim ang pag-ibig mo sa Diyos na hinding-hindi ka sadyang gagawa ng anumang salungat sa Kanyang kalooban? Ganyan ang mga nasa ikalimang tahanan. Hindi nila iniiwasan ang kasalanan dahil sa takot sa parusa. Sa halip, iniiwasan nila ang kasalanan dahil napakalalim ng kanilang pag-ibig sa Diyos anupa’t maging ang isipin lamang na magkasala sa Kanya ay nagdudulot na sa kanila ng dalamhati. Kapag sinisiyasat mo ang sarili mong kaluluwa, ito ba ang nararanasan mo?

Kung umabot na sa ganito kalalim na antas ang pag-ibig mo sa Diyos, huwag kang magpabaya sa pagbabantay. Alamin mong labis na kinatatakutan ng diyablo ang gayong pag-ibig at lalo niyang ibayong paiigtingin ang kanyang mga pagtatangkang ibuwal ka. Pagnilayan ang katotohanang iyan tungkol sa poot ng diyablo. Huwag mong gawin ito dahil sa isang di-malusog na takot, sapagkat walang kapangyarihan ang diyablo laban sa kalooban ng Diyos. Sa halip, gawin mo ito upang ipaalala sa iyong sarili na, dahil hindi ka pa ganap, maaari ka pa ring malinlang. Nauunawaan mo ba ang katotohanang ito na humihingi ng pagpapakumbaba?

Maglaan ng panahon upang pag-isipan ang anumang paraan na ginamit ng masama upang linlangin kang gumawa ng masama sa pagkukunwaring gumagawa ka ng mabuti. Kailangan ng malalim na pagiging bukas at pagpapakumbaba upang makita ang mga taktikang ito. Handa ka bang suriin ang iyong mga kilos at aminin ang anumang maliliit na paraan kung saan naniwala ka sa kanyang tusong mga kasinungalingan? Maging bukas dito, at magtiwalang ang Diyos na umiibig sa iyo nang gayon na lamang katindi at buong-buo ay tutulong sa iyong makita ang tusong mga kasinungalingang ito—kung hahayaan mo Siya.

Panginoon ng ganap na pag-ibig, hindi kailanman magmamaliw ang Iyong pag-ibig sa akin, ngunit ang pag-ibig ko sa Iyo ay maaaring maligaw kung minsan. Tunay Kitang iniibig, mahal na Panginoon; iniibig Kita nang buong lalim. Idinadalangin kong huwag nawa akong magkasala sa Iyo hanggang sa araw ng aking kamatayan. Tulungan Mo po akong makita ang anumang paraan na ginagamit ng masama upang linlangin ako sa pamamagitan ng tusong mga pakana, na umaakay sa akin na magkasala sa Iyo sa pagkukunwaring gumagawa ako ng mabuti. Tulungan Mo akong makita ang lahat ng aking mga kilos ayon sa pagtingin Mo sa mga ito, mahal na Panginoon, upang lagi akong manumbalik sa Iyo tuwing ako ay naliligaw.

Kabanal-banalang Trinidad na nananahan sa akin, minamahal Kita, nagtitiwala ako sa Iyo, isinusuko ko sa Iyo ang aking buhay.

Talaan ng mga Nilalaman