Czwarte mieszkania

Zdumiewający nowy świat

Lekcja trzydziesta trzecia: Początek modlitwy nadprzyrodzonej

Gdy człowiek zostaje zaproszony do wejścia do tych czwartych mieszkań, jego życie zaczyna się przemieniać w zupełnie nowy sposób. W tym momencie pojawia się dar nadprzyrodzonej kontemplacji wlanej. Właśnie dlatego jednak trudno zrozumieć te mieszkania, jeśli samemu się ich nie doświadczyło.

Teraz, gdy zaczynam pisać o czwartych komnatach [mieszkaniach], konieczne jest, jak już powiedziałam, polecić się Duchowi Świętemu i błagać Go, aby odtąd mówił za mnie, bym potrafiła przedstawić te sprawy w sposób zrozumiały. Odtąd zaczynają one mieć charakter nadprzyrodzony i będzie bardzo trudno mówić o nich jasno, jeśli Jego Majestat nie podejmie się tego za mnie… (IV.I #1).

Święta Teresa mówi o tych mieszkaniach, że „umysł nie potrafi dać jasnego ich wyobrażenia tym, którzy nie mają w tej sprawie doświadczenia”. Jednak ci, którzy zaznali tych mieszkań, „z łatwością zrozumieją” jej opisy.

Dobrze jest zacząć od pokornego uświadomienia sobie, że wielu ludzi nigdy nie weszło do tych mieszkań. Z tego powodu może być trudno pojąć ich piękno oraz doświadczenie kontemplacji wlanej, które święta Teresa opisuje w tym i kolejnych rozdziałach. Jeśli opisy tych mieszkań są dla ciebie trudne do zrozumienia, wykorzystaj to zagubienie jako sposobność do wzrastania w pokorze, uznając, że jeszcze do nich nie docierasz.

Dla porównania wyobraź sobie, że jesteś dzieckiem mieszkającym w bardzo odległej wiosce w najbiedniejszym kraju świata. Nigdy nie było ci dane zobaczyć telewizora, samochodu ani dużych budynków. Nie znasz elektryczności ani nawet bieżącej wody. Znasz jedynie prostotę ubogiej wiejskiej osady, w której mieszkasz. Pewnego dnia ojciec opowiada ci o bogactwie wielkich miast w wielu krajach pierwszego świata. Opisuje samochody, filmy, wieżowce i elektroniczne gadżety. Choć rozumiesz jego wyjaśnienia, twoje pojmowanie jest dość ograniczone, ponieważ nigdy nie było ci dane doświadczyć tych rzeczy osobiście. Później, gdy dorastasz, możesz po raz pierwszy opuścić swoją wioskę i udać się do jednego z tych miast, doświadczając wszystkiego, o czym opowiadał ci ojciec. Kiedy po raz pierwszy jedziesz samochodem, zwiedzasz wieżowce, idziesz do kina i korzystasz z iPada, nagle dzięki własnemu doświadczeniu pojmujesz, jak niewielkie było twoje wcześniejsze zrozumienie. Teraz, gdy znasz już to wszystko z własnego doświadczenia, opisy ojca stają się o wiele bardziej zrozumiałe.

Choć rzeczy materialne tego świata są dalece niewystarczającym porównaniem do nowego i jakże rzeczywistego świata wlanej modlitwy kontemplacyjnej, można mieć nadzieję, że ten obraz pomaga dostrzec, jak ogromna różnica dzieli poznawanie wlanej modlitwy kontemplacyjnej z książki od osobistego jej doświadczania. Kiedy Bóg zaczyna obdarzać duszę łaską kontemplacji wlanej, dusza nigdy nie chce już jej opuszczać. Zaczyna odkrywać świat, o którym jedynie słyszała, lecz którego nigdy osobiście nie doświadczyła. Teraz, gdy już go doświadczyła, nigdy nie chce wracać do swoich dawnych mieszkań.

Refleksja: Czy zdajesz sobie sprawę, że czeka na ciebie zupełnie nowy świat modlitwy? Jest to modlitwa nadprzyrodzonej kontemplacji wlanej. To wspaniały świat, którego nie sposób opisać. Kiedy rozpocznie się to nowe życie modlitwy wlanej, nigdy nie zechcesz go utracić.

Jeśli nigdy nie było ci dane doświadczyć takiej głębi wspaniałej modlitwy, zastanów się nad tym, że ona istnieje. Wiedz, że Bóg czeka z udzieleniem ci tego daru, aż osiągniesz gotowość na jego przyjęcie. Aby tu wejść, trzeba opanować to, czego wymagają trzy poprzednie mieszkania, i przez nie przejść. Czy z zaangażowaniem podejmujesz tę drogę? Co musisz zrobić, aby Bóg zaprosił cię do wejścia do tych mieszkań?

Poświęć czas na rozważenie wszystkiego z poprzednich rozdziałów, czego jeszcze nie udało ci się opanować w swoim życiu. Podejmij mocne postanowienie przejścia przez tamte mieszkania, aby Bóg otworzył drzwi do najpiękniejszych miejsc, jakie możesz kiedykolwiek odwiedzić w twierdzy swojej duszy.

Trójco pełna chwały, mieszkasz w głębi mojego wnętrza. W tej najgłębszej komnacie mojej duszy przebywasz w najwyższym blasku i pięknie. Jeśli taka jest Twoja święta wola, proszę, zaproś mnie jeszcze głębiej. Uwolnij mnie od licznych przywiązań, których wciąż się trzymam, a które oddzielają mnie od pełni Twojego blasku. Mówię „tak” Tobie i wszystkiemu, czego pragniesz dokonać w mojej duszy.

Trójco Przenajświętsza, która we mnie mieszkasz, kocham Cię, ufam Tobie, oddaję Ci moje życie.

Lekcja trzydziesta czwarta: Słodycz pobożności — pobożność uczuciowa

Zanim święta Teresa podejmie rozważanie tego zupełnie nowego świata kontemplacji wlanej, osiąganej w czwartych mieszkaniach, wprowadza rozróżnienie między doświadczeniami modlitwy w pierwszych trzech mieszkaniach a doświadczeniami, które zaczynają się w czwartych. Wyjaśnia, że w pierwszych trzech mieszkaniach rozmyślanie rodzi „słodycz w pobożności”.

Wydaje mi się, że to, co sami zdobywamy przez rozmyślanie i prośby zanoszone do naszego Pana, można nazwać „słodyczą w pobożności”. Ma ona charakter naturalny, choć ostatecznie jest wspomagana łaską Bożą (IV.I #4).

Ta „słodycz” przypomina każde naturalne doświadczenie ekscytacji i naturalnej radości. Na przykład gdyby twoja drużyna sportowa, w której grasz, zdobyła mistrzostwo, wywołałoby to naturalną słodycz płynącą z twojej sfery uczuciowej. Albo gdyby ktoś z rodziny był dość poważnie chory, a następnie wyzdrowiał, naturalna ulga i radość byłyby wyraźnie odczuwalne.

Podobnie słodycz doświadczana podczas rozmyślania w pierwszych trzech mieszkaniach bierze początek w nas samych, a swój kres znajduje w Bogu. Pochodzi z naszego własnego wysiłku, dzięki któremu staramy się zgłębiać i rozważać tajemnice Boga oraz czerpiemy naturalną radość z naszych odkryć. Na przykład, jeśli rozważasz konkretny fragment Pisma Świętego i dzięki temu rozmyślaniu zyskujesz zrozumienie jakiejś trudności w swoim życiu, owocem będzie radość w twojej sferze uczuciowej. Jest to dobre i wspomagane przez łaskę, ale nadal pozostaje przede wszystkim naturalnym doświadczeniem w sferze uczuć związanych z twoim ciałem. Dla osoby początkującej w modlitwie ta słodycz jest wielką rozkoszą.

Podobnego doświadczenia możesz doznać, gdy stajesz twarzą w twarz ze swoimi grzechami, a twoje serce porusza żal. To głębokie uczucie żalu, które może nawet wywołać łzy wstydu i poczucia winy, jest naturalnym skutkiem uświadomienia sobie własnych grzechów oraz potrzeby nawrócenia się z nich.

Doświadczanie tych uczuć samo w sobie nie pomnaża twojej świętości, może jednak dostarczyć emocjonalnego bodźca, który pomoże ci podejmować dobre decyzje i czynić dalsze postępy. Dobre decyzje, które podejmujesz, stają się aktami miłości, a te akty miłości przynoszą twojej duszy wielki pożytek. Ponieważ po części wypływają z działania Boga w twoim życiu, zwykle wskazują ci właściwy kierunek, pomagając podejmować decyzje, których Bóg od ciebie oczekuje.

Refleksja: Czy zdarzyło ci się kiedyś odczuć słodycz płynącą z modlitwy? Czy twoja modlitwa zaowocowała bardzo dobrymi uczuciami, pragnieniem przemiany i pragnieniem dalszej modlitwy? Jeśli tak, to dobrze. Jest to naturalna reakcja emocjonalna na odkrywanie Boga i Jego woli. Delektuj się tymi doświadczeniami.

Zanim poznasz głębsze pociechy duchowe, które święta Teresa opisze w dalszej części tego rozdziału, poświęć czas na rozważenie dobrodziejstw tych początkowych, naturalnych, dobrych uczuć słodyczy w pobożności. Jeśli nigdy nie udało ci się ich naprawdę doświadczyć, nadszedł czas, aby nauczyć się dobrze rozmyślać. Rozmyślanie nad Pismem Świętym, adoracja Najświętszego Sakramentu, odmawianie różańca, rachunek sumienia i każda inna forma modlitwy myślnej przyniosą wiele dobrych owoców, jeśli będziesz je dobrze praktykować.

Jeśli nie znasz jeszcze z doświadczenia tej słodyczy, która płynie z praktyk pobożnych i rozmyślań, pomyśl o czymś innym, co przyniosło ci słodycz, na przykład o wygranej w grze, wyjeździe na wakacje, wykonaniu wielkiego zadania albo otrzymaniu bardzo dobrej wiadomości. Jakie uczucia towarzyszyły ci w tych chwilach? Rozważając słodycz tamtych chwil, wiedz, że modlitwa myślna w formie rozmyślania wzbudzi podobne uczucia. Dzięki odkryciom dokonywanym podczas rozmyślań ogarnie cię entuzjazm wobec Boga. Podejmij postanowienie rozmyślania i pozwól sobie wyruszyć w tę drogę. Gdy będziesz mieć za sobą wiele lat praktykowania modlitwy myślnej, opisane dalej doświadczenia nadprzyrodzonej kontemplacji znajdą się w twoim zasięgu, jeśli Bóg zechce ci ich udzielić. Dlatego najlepszym sposobem przygotowania się na wszystko, co nastąpi dalej, jest powrót do nauk pierwszych trzech mieszkań, aby możliwie najdoskonalej wcielić je w życie.

Panie najwspanialszy, proszę, naucz mnie modlić się. Pomóż mi przejść przez pierwsze trzy mieszkania, odwracając się od wszelkiego grzechu i dobrze praktykując modlitwę rozmyślania. Gdy uczę się rozważać najchwalebniejsze tajemnice naszej wiary, proszę, napełniaj mnie zdumieniem i zachwytem, kiedy odkrywam, kim jesteś, i odczuwam Twoją głęboką miłość do mnie. Niech modlitwa rozmyślania tak bardzo stanie się częścią mojego życia, abyś ostatecznie wezwał mnie do głębszej zażyłości i większej bliskości z Tobą przez modlitwę kontemplacji wlanej.

Trójco Przenajświętsza, która we mnie mieszkasz, kocham Cię, ufam Tobie, oddaję Ci moje życie.

Lekcja trzydziesta piąta: Nowe, wlane skupienie

Po raz pierwszy w swoich pismach święta Teresa opisuje nową formę modlitwy, którą wielu od tamtego czasu nazywa „skupieniem biernym” lub „skupieniem wlanym”. Jest to stan modlitwy, którego doświadcza się tuż przed modlitwą odpocznienia.

W pierwszych trzech mieszkaniach święta Teresa mówiła o praktyce modlitwy, którą wielu nazywa dziś „skupieniem czynnym”. Określenie „czynne” oznacza, że jest to forma rozmyślania, którą każdy może praktykować samodzielnie. Polega ona na świadomym zamknięciu oczu i skierowaniu umysłu ku wnętrzu, aby rozważać zamieszkiwanie Boga w swojej duszy. W tej modlitwie postrzegasz swoją duszę jako opisaną przez nią twierdzę i świadomie, własnym wysiłkiem, rozważasz obecność Boga w sobie. Jest to forma rozmyślania.

Teraz, w czwartych mieszkaniach, święta Teresa mówi o podobnej formie modlitwy, która jest znacznie głębsza, ponieważ nie jest już czymś, co możesz zapoczątkować własnym wysiłkiem. Ta „bierna” forma skupienia jest „nadprzyrodzona”, a nie naturalna i nie stanowi wyniku ludzkiego wysiłku.

Jest to pewien rodzaj skupienia, który, jak sądzę, jest nadprzyrodzony. Nie trzeba się oddalać ani zamykać oczu, nie zależy on też od niczego zewnętrznego; oczy nagle zamykają się mimowolnie i odnajduje się samotność (IV.III #1).

Mówi ona, że ta modlitwa przypomina żółwia chowającego się do swojej skorupy. Choć żółw robi to celowo, w tej formie modlitwy wycofanie się do wnętrza następuje na rozkaz Boga. Dzięki szczególnej nadprzyrodzonej łasce od Boga człowiek zostaje skłoniony do zamknięcia oczu i wejścia do swego wnętrza, aby być z Nim. Aż do tej chwili mógł doświadczać tego, że jego wyobraźnia błądziła gdzieś poza twierdzą. Choć stara się rozmyślać, jego myśli zajmują się wieloma obrazami spraw światowych, a nawet grzesznych. Kiedy jednak Bóg obdarza człowieka modlitwą skupienia biernego (nadprzyrodzonego), jest tak, jakby kochający Pasterz grał dla niego słodką melodię na flecie, wzywając go do powrotu do twierdzy. Muzyka jest tak piękna, że człowiek podąża za jej dźwiękami, wracając do Boga, który mieszka w jego wnętrzu. Nie wie, jak to się dzieje, ale tak właśnie się dzieje: człowiek wycofuje się do swego wnętrza, aby w ciszy słuchać serenady Boga. Bóg przejmuje inicjatywę; dusza jedynie odpowiada i podąża za Nim.

Refleksja: Czy zdarzyło ci się kiedyś odczuć, że Bóg wzywa cię do ciszy? Czy pojawiło się w tobie pragnienie, by zamknąć oczy i wycofać się do swego wnętrza? To coś innego niż próba uczynienia tego własnym wysiłkiem. Tę modlitwę podejmuje się na bezpośrednie zaproszenie Boga.

Pomyśl o pasterzu, który gra łagodnie na flecie, próbując przywołać do siebie swoje błąkające się owce. Właśnie to Bóg nieustannie czyni wobec ciebie. Jego flet gra bez przerwy, lecz często go nie słyszymy. Spędzamy kolejne dni pochłonięci tysiącem rozproszeń i nie rozpoznajemy zaproszenia zawartego w tej pięknej pieśni łaski.

Jeśli nigdy nie zdarzyło ci się odczuć, że Bóg wzywa cię do tej wewnętrznej ciszy, wróć do nauk dotyczących wcześniejszych mieszkań i praktykuj skupienie czynne. Świadomie kieruj wzrok ku swemu wnętrzu, aby odkryć tam Bożą obecność. Wypatruj Go, szukaj Go i oddaj się wytrwałemu poszukiwaniu.

Jeśli rzeczywiście odczuwasz, że Bóg wzywa cię cichą i piękną muzyką swojej łaski, zamknij oczy i poświęć tej pieśni całą swoją uwagę. Pozwól Mu prowadzić cię do twego wnętrza, w którym On mieszka. Nie ignoruj Go. Podążaj za Jego prowadzeniem, a Jego serenada powoli cię otoczy i doprowadzi cię do Niego.

Najmiłościwszy Mistrzu muzyki, nieustannie mnie wołasz i pociągasz ku sobie, a jednak tak często ignoruję poruszenia wywołane Twoją pieśnią. Proszę, pomóż mi usunąć z życia liczne inne rozproszenia, które zabiegają o moją uwagę, abym mógł usłyszeć każdy cichy dźwięk, który wydobywasz, i podążać za nimi ku Tobie.

Trójco Przenajświętsza, która we mnie mieszkasz, kocham Cię, ufam Tobie, oddaję Ci moje życie.

Lekcja trzydziesta szósta: Modlitwa odpocznienia

Kiedy człowiek wejdzie do swego wnętrza przez opisaną wcześniej modlitwę skupienia biernego, jest już gotowy na to, co święta Teresa nazywa modlitwą „pociech duchowych”, zwaną również „modlitwą odpocznienia”.

Pociechy duchowe natomiast pochodzą od Boga, a nasza natura odczuwa je i raduje się nimi równie mocno, a nawet znacznie mocniej niż tymi innymi, które opisałam (IV.I #4).

Modlitwa odpocznienia (modlitwa pociech duchowych) nie jest dana każdemu i nie powinniśmy starać się osiągnąć tej formy modlitwy własnym wysiłkiem. Zamiast tego mamy jedynie dążyć do naśladowania naszego Pana przez niezachwiane przyjmowanie wszelkiego cierpienia w tym życiu, czyniąc z niego duchową ofiarę składaną w zjednoczeniu z doskonałą Ofiarą samego naszego Pana. Jeśli Bóg zechce obdarzyć nas tą modlitwą, uczyni to. Nie możemy zrobić nic, by na nią zasłużyć, i nie wolno nam zabiegać o nią jako o szczególny dar. Próby jej osiągnięcia są nie tylko daremne, lecz także stanowią przeszkodę w jej otrzymaniu.

Kiedy Bóg postanawia obdarzyć twoją duszę modlitwą odpocznienia, odkrywasz, że modlitwa ta ma początek w Bogu, a kres w tobie. Różni się to od rozmyślania, ponieważ rozmyślanie zaczyna się w tobie, od podjętego przez ciebie działania, a kończy się w Bogu poprzez odczuwalne doświadczenie duchowej słodyczy w sferze uczuć. W modlitwie odpocznienia dusza jest jedynie biernym odbiorcą Bożego działania. Jej jedynym zadaniem jest wyrazić zgodę na Boże działanie, ponieważ Bóg postanowił działać, a nie dlatego, że dusza na cokolwiek zasłużyła. Dlatego najlepszą odpowiedź odnajdujemy w fiat naszej Najświętszej Matki, która powiedziała: „Niech mi się stanie według słowa Twego”.

Podczas modlitwy odpocznienia serce staje się szersze, pojemniejsze i bardziej otwarte. Święta Teresa wielokrotnie przytacza Psalm 119:32 jako opis tego doświadczenia, posługując się słowami: „bo rozszerzysz moje serce” lub „gdy poszerzysz moje rozumienie!”. To nadprzyrodzone doświadczenie zwiększa pojemność serca, jak gdyby naturalne źródło wody napełniało zbiornik, który nieustannie się powiększa, gdy woda wytryskuje z jego wnętrza. Wyobraźnia zostaje wyciszona i jest dość skupiona w Bogu, ale ta forma modlitwy oddziałuje przede wszystkim na wolę. Wola bez żadnego wysiłku doświadcza głębokich radości duchowych. Dusza trwa w pokoju i pragnie jedynie kochać Boga.

Gdy człowiek doświadcza tej modlitwy odpocznienia, jego umysł może zajmować się codzienną pracą, lecz jego wola jest pochłonięta miłością. Pragnie on jedynie kochać. W jego duchu pojawia się nowa wolność. Wzrasta dar bojaźni synowskiej, a człowiek postanawia nigdy nie obrażać Boga z tej prostej przyczyny, że głęboko Go kocha. Otrzymuje nową, głęboką ufność, która pozwala duszy polegać wyłącznie na Bogu. Z miłości do Boga szuka umartwienia i cierpienia. Doświadcza nowej głębi pokory, ponieważ nie kieruje się własnym interesem, lecz jedynie troską o Boga i Jego wolę. Odczuwa odrazę i pogardę wobec światowych przyjemności. Wreszcie wyraźnie wzrasta w każdej z cnót nadprzyrodzonych: wierze, nadziei i miłości.

Refleksja: Czy zdarzyło ci się doświadczyć tej formy modlitwy? Jeśli nie, nie martw się. Potrzeba wyjątkowo głębokiego oddania i oczyszczenia, zanim osiągniesz właściwą dyspozycję do przyjęcia tego duchowego daru. Jednak świadomość, że on istnieje, powinna cię motywować do wytrwałej pracy nad przejściem przez pierwsze trzy mieszkania.

Jeśli ten dar został ci udzielony, będziesz o tym wiedzieć. Zrozumiesz. Raduj się tym darem. Okazuj za niego wdzięczność i postanów nigdy nie obrażać Boga, nawet w najmniejszym stopniu. Nadal wyzbywaj się wszelkiego szukania własnej korzyści, dąż do najgłębszej pokory, wyrzekaj się wszelkich światowych przyjemności i zanurzaj się w nowo odkrywanych darach duchowych od Boga. Nie zasługujesz na nie. Nie ma w tobie żadnej zasługi, dzięki której można by je otrzymać. A jednak Bóg ich udzielił. Przyjmuj je i trwaj we wdzięczności całym sercem.

Panie mój i Boże mój, gdy przychodzisz do mnie z głębi mojej duszy i objawiasz mojemu duchowi swoją Boską i duchową obecność, mogę powiedzieć jedynie „Tak” i „Dziękuję!”. Wyrażam Ci moją zgodę, drogi Panie. Wyrażam ją tysiąc razy i jeszcze więcej. Powtarzam tę nieustanną zgodę pomimo mojej niegodności, mojej nędzy i mojej słabości. Dziękuję Ci za przejęcie kierowania moją modlitwą.

Trójco Przenajświętsza, która we mnie mieszkasz, kocham Cię, ufam Tobie, oddaję Ci moje życie.

Lekcja trzydziesta siódma: Oznaki miłości

Gdy człowiek zaczyna doświadczać modlitwy odpocznienia, musi zrozumieć jej główny owoc, którym jest miłość. Miłość duchową na tym poziomie trzeba właściwie rozumieć.

Miłość nie polega na wielkiej słodyczy pobożnych uczuć, lecz na gorącym postanowieniu, by starać się podobać Bogu we wszystkim, na unikaniu, na ile to możliwe, wszystkiego, co mogłoby Go obrazić, oraz na modlitwie o pomnożenie chwały i czci Jego Syna, a także o wzrost Kościoła katolickiego (IV.I #7).

Duchowa, oczyszczona miłość nie jest namiętnością doświadczaną we władzach cielesnych (w emocjach, namiętnościach czy pożądaniach). Nie jest słodyczą, której doświadcza się w pobożności. Nie polega na dobrym samopoczuciu i pragnieniu Boga. Święta Teresa określa miłość do Boga na trzy sposoby. Po pierwsze, miłość jest gorącym postanowieniem, by starać się podobać Bogu we wszystkim. Po drugie, jest aktem unikania wszystkiego, co mogłoby obrazić Boga. Po trzecie, jest aktem modlitwy i pracy na rzecz pomnożenia chwały i czci Boga oraz wzrostu Jego Kościoła.

Ważne jest, abyśmy rozumieli tę definicję miłości, ponieważ słowo „miłość” często ma wiele definicji. Nierzadko postrzegamy miłość jako namiętne upodobanie do czegoś, co nas pociąga. Jednak ta forma miłości jest znacznie niższa od tej, której doświadcza się w tych mieszkaniach podczas modlitwy odpocznienia. Nawet człowiek dopuszczający się ciężkich grzechów może „kochać” różne rzeczy w taki namiętny sposób. Kiedy miłość zostaje wyniesiona na ten nowy, nadprzyrodzony poziom, traci wszelką interesowność. Staje się prawdziwie ofiarna, bezinteresowna i oddająca siebie. Człowiek nie kocha dlatego, że pociąga go przedmiot jego miłości, ponieważ owo „przyciąganie” często zachowuje w sobie szukanie własnej korzyści, które świadczy o braku doskonałej pokory. Natomiast na tym nowym, nadprzyrodzonym poziomie miłości człowiek skupia się na kimś innym (na Bogu i Jego woli), nie z powodu jakiegoś namiętnego pociągu, lecz dlatego, że Bóg przyciąga go do siebie. Miłość zatem bierze początek w Bogu i przychodzi, by w nas zamieszkać. W rezultacie cała uwaga człowieka skupia się na Bogu, a nie na sobie. Samolubne pragnienia właściwe naturalnym formom miłości zanikają, gdy człowiek zostaje porwany ku nadprzyrodzonemu darowi z siebie, adoracji, dobrowolnej ofierze i służbie.

Miłość do Boga sprawia również, że człowiek staje się szczególnie świadomy wszystkiego, co mogłoby Go obrazić. Gdy uświadamia sobie te rzeczy, unika ich nie dlatego, że boi się kary, lecz dlatego, że pragnie jedynie oddawać Bogu to, co Mu się należy, i spełniać wymagania miłości. Ta głęboka forma miłości wymaga, by wielbić Boga i oddawać Mu cześć na wszelkie sposoby oraz pracować dla zbawienia każdej duszy, którą Bóg kocha, nigdy nie licząc się z kosztami ani nawet ich nie rozważając. Ta głębia miłości przynagla człowieka do oddania wszystkiego Bogu i Jego woli.

Refleksja: Co kochasz najbardziej w tym życiu? Odpowiedz sobie szczerze. Czy są to pieniądze, hobby, praca czy rodzina? Być może jest wiele rzeczy, które kochasz w tym życiu.

Pomyśl o tym, że Bóg chce, aby jedynym przedmiotem twojej miłości był On i Jego wola. Taka postawa jest najgłębszym aktem zaufania Bogu i zawierzenia Mu siebie. To sposób wyrażenia, że ufasz Mu na tyle, by pozwolić Mu przejąć kierowanie twoim życiem i prowadzić cię wyłącznie według Jego woli.

Taka głębia miłości z pewnością pozwoli Bogu prowadzić cię ku miłości do twojej rodziny i innych ludzi. Poprowadzi cię ku budowaniu Jego Królestwa na ziemi. Jednak wszystko, co zrobisz, będzie czynione dla Boga, z miłości do Boga.

Rozważ dziś to, co kochasz. Zastanów się, czy to, co kochasz, wynika z nakazu Boga, czy z twojej własnej woli. Jeśli Bóg nie jest inicjatorem którejkolwiek miłości w twoim życiu, musi ona zostać oczyszczona i unicestwiona. Pozwól Bogu przyciągać cię do siebie przez najgłębszą formę modlitwy, aby On pochłonął cię całkowicie i aby twoim jedynym dążeniem było podobanie się Mu we wszystkim.

Najpiękniejszy Panie, jesteś godzien całej mojej miłości. Tylko Ty i Twoja wola musicie stać się przedmiotem mojej miłości. Proszę, oczyść mnie z wszelkiej samolubnej miłości i rozpal mojego ducha, aby Twoje przyciąganie ogarnęło mnie tak całkowicie, że nie będę kochać niczego poza Tobą i Twoją Boską wolą.

Trójco Przenajświętsza, która we mnie mieszkasz, kocham Cię, ufam Tobie, oddaję Ci moje życie.

Lekcja trzydziesta ósma: Zmaganie z wyobraźnią

Rozważając własne doświadczenie swojej duszy, święta Teresa odkryła coś, czego zrozumienie jest bardzo pomocne w miarę postępów w modlitwie.

Niewiele ponad cztery lata temu przekonałam się z doświadczenia, że nasze myśli — a jaśniej będzie powiedzieć: nasza wyobraźnia — nie są tym samym co rozum… Ponieważ rozum jest jedną z władz duszy, dziwiło mnie, że bywa tak ociężały, podczas gdy wyobraźnia zazwyczaj od razu zrywa się do lotu, tak że tylko Bóg może nad nią zapanować… (IV.I #8).

Kiedy zastanawiasz się nad sobą, ważne jest, by widzieć siebie jako jedną osobę złożoną z wielu odrębnych części. Wśród tych odrębnych części odkryjesz w sobie ciało, ducha, intelekt, wolę, pamięć, wyobraźnię, namiętności, emocje i pożądania. Ostatecznie każda część ciebie musi zostać ogarnięta przez Boga i całkowicie poddać się Jego Boskiemu władaniu. Jednak w miarę postępów w modlitwie odkryjesz, że nie każda część ciebie jednoczy się z Bogiem w tym samym czasie lub w tym samym stopniu.

Jednym z pomocnych rozróżnień, jakie św. Teresa czyni na podstawie własnego doświadczenia, jest rozróżnienie między intelektem (zwanym także ludzkim rozumem lub zdolnością rozumienia) a wyobraźnią. Intelekt łatwiej poskromić niż wyobraźnię. To w intelekcie dokonujemy rozumowania dedukcyjnego i przyjmujemy duchowe dary mądrości, rozumu, umiejętności i rady. Pamięć i wyobraźnia wydają się jednak czymś zupełnie odrębnym. Podczas modlitwy odpocznienia, doświadczanej w mieszkaniach czwartych, twoja ludzka wola trwa w pokoju, pochłonięta wolą Bożą. Twój intelekt również zaczyna znajdować odpoczynek w Bogu, lecz nie spocznie w Nim w pełni aż do modlitwy zjednoczenia w mieszkaniach piątych. Pamięć i wyobraźnia będą jednak nadal niespokojne w mieszkaniach czwartych. Na przykład podczas modlitwy odpocznienia często zdarza się, że pamięć podsuwa wyobraźni jakąś myśl, a wyobraźnia zaczyna szaleć, biegając tu i tam, choć jednocześnie wola jest skupiona na Bogu. Twój ludzki rozum (intelekt) pomoże ci ponownie skierować wyobraźnię ku Bogu, ale na tym etapie wyobraźnia nie zawsze zechce się podporządkować.

Jeśli wydaje ci się to zawiłe, nie martw się. Na razie warto wiedzieć, że wyobraźnia i pamięć nie są zbyt przydatne na tym poziomie modlitwy. Próbują odciągnąć duszę od jej uciszenia, gdy twoja wola spoczywa w Bogu. Nawet diabeł będzie niekiedy podsuwał błędne myśli i przywoływał niepomocne wspomnienia, aby cię rozproszyć.

Gdy zmagasz się z tymi rozproszeniami na modlitwie, najlepiej zachować pokój, skupić się na wlanej miłości Bożej, którą odkrywasz w swojej woli, próbować przywrócić wyobraźnię do jedności z Bogiem i czynić to łagodnie, raz za razem, wciąż od nowa. Nie ulegaj nieokiełznanym myślom, które mogły pojawić się w twojej wyobraźni. Rozpoznaj je, miej świadomość, że nie pochodzą od Boga, i staraj się zastąpić je pełnym miłości spojrzeniem na Boga. To ważne, ponieważ czasami ktoś, kto zaczyna otrzymywać dar modlitwy odpocznienia, tak bardzo rozprasza się przez swoją niespokojną wyobraźnię, że ulega błędnym i chaotycznym myślom i traci odpocznienie w jedności z wolą Bożą. Może nawet uznać jakąś myśl pojawiającą się w wyobraźni za głos Boga i zacząć poświęcać jej całą uwagę. Skutkiem będzie jednak utrata pokoju serca, więcej niekontrolowanych myśli podsuwanych przez wyobraźnię, a ostatecznie zamęt i niepokój ogarniające całą osobę.

Refleksja: Czy twoja wyobraźnia czasami szaleje podczas modlitwy? Najprawdopodobniej tak. Wiedz, że na tym etapie modlitwy w pewnej mierze pozostaje to poza twoją kontrolą. Tylko Bóg, przez znacznie głębszy dar modlitwy, może objąć we władanie twoją wyobraźnię i pamięć oraz dać im odpocznienie.

Spróbuj zrozumieć różnicę między twoją pamięcią, ludzkim rozumem (intelektem), wolą i wyobraźnią. Na tym etapie staraj się poświęcać najwięcej uwagi swojej woli. Jeśli doświadczasz modlitwy odpocznienia, z miłością zwróć uwagę na uciszenie, którego doświadczasz w swojej woli. Zauważ nową siłę, którą zyskuje ona, przyjmując duchowe dary bojaźni Bożej, czci i męstwa. Dziękuj za te dary i pozwalaj im wzrastać.

Kiedy rozważasz, jak Bóg z miłością objął we władanie twoją wolę, zauważ także, że twoja wyobraźnia próbuje z tobą walczyć. Są to pokusy pochodzące od złego ducha i twojej upadłej natury ludzkiej. Módl się o ochronę swojej wyobraźni. Proś Boga, aby jej strzegł i obdarzył ją pokojem. Kieruj ją na nowo ku Bogu, spoglądając na Niego z miłością. Nie pozwól, by cię rozpraszała, opanowywała, wprowadzała w zamęt lub kierowała na manowce. Pozostaw wyobraźnię w spokoju i skup się wyłącznie na tym, co Bóg czyni w twoim wnętrzu. Raduj się tym działaniem Boga i ufaj, że cieszy Go każda chwila, gdy łagodnie sprowadzasz swoją błądzącą wyobraźnię z powrotem ku spokojnemu wpatrywaniu się w Niego.

Wszechmocny Panie, Ty wszystko wiesz i wszystko możesz. Kochasz mnie doskonałą miłością i troszczysz się o moją duszę bardziej, niż ja kiedykolwiek potrafię. Proszę, pomóż mi oddać Tobie moją wyobraźnię i wspomnienia, aby nie odciągały mnie od Ciebie i od wszystkiego, czego pragniesz dokonać w moim wnętrzu. Poskromiłeś moje pożądania i namiętności. O Panie, pomóż mi dalej kroczyć drogą modlitwy, abym zdołał oddać Ci wszystko, czego jeszcze nie objąłeś w pełni we władanie.

Trójco Przenajświętsza, która we mnie mieszkasz, kocham Cię, ufam Tobie, oddaję Ci moje życie.

Lekcja trzydziesta dziewiąta: Zrozum siebie

Pisząc o wcześniejszych mieszkaniach, św. Teresa wyjaśniała, jak ważne jest poznawanie siebie przez pokorę. Tutaj udziela podobnej nauki. Musimy nie tylko znać siebie pod względem naszych grzechów i cnót, lecz także rozumieć naszą ludzką naturę.

Przechodzimy przez straszliwe próby, ponieważ nie rozumiemy własnej natury i bierzemy za ciężkie przewinienie to, co nie tylko jest nieszkodliwe, lecz wręcz dobre (IV.I #9).

W poprzedniej lekcji przyjrzeliśmy się bliżej wyobraźni. Święta Teresa nadal rozważa wyobraźnię oraz to, że w tych mieszkaniach może ona sprawiać wiele cierpienia duszy, która nie rozumie samej siebie i błędnie uważa błądzenie wyobraźni za własną poważną winę.

Wyjaśnia, że błądzenie wyobraźni ma jedną z dwóch przyczyn. Po pierwsze, diabeł może kusić duszę niezliczonymi nieuporządkowanymi myślami. Po drugie, może ono być po prostu skutkiem upadłej natury ludzkiej.

Jeśli chcesz zrozumieć siebie, musisz starać się zrozumieć przyczynę niespokojnej wyobraźni, zwłaszcza podczas modlitwy. Czy ponosisz za to winę? Nie w pełni. To prawda, że czasami twoje dawne grzechy powracają i dręczą cię podczas tej głębszej formy modlitwy, a zatem pośrednio ponosisz za to winę. Również to, że nie oddajesz się jeszcze w pełni Bogu, jest skutkiem twojego grzechu. Jednak najbardziej bezpośrednia przyczyna nie zawsze leży w tobie; często jest nią diabeł, który próbuje pozbawić cię zjednoczenia z Bogiem, jakiego doświadczasz w swojej woli. Mogą pojawiać się w tobie myśli pełne poczucia winy, żalu z powodu przeszłości lub wątpliwości co do miłości Boga do ciebie. Chodzi o to, by łagodnie odsuwać te myśli, najlepiej jak potrafisz, rozumiejąc, że są one jedynie pokusami pochodzącymi od diabła.

Błądzenie twoich myśli może również wynikać ze słabości twojej upadłej natury ludzkiej. Prawdą jest, że twoja upadła natura ludzka jest skutkiem grzechu pierworodnego. Ten stan upadku ma wiele złych następstw, które nie są skutkiem osobistych grzechów i dlatego pozostają poza twoją kontrolą. Twój intelekt może wydawać się ociężały, twoje uczucia nieuporządkowane, ciało zmęczone, a wyobraźnia niespokojna. Także tutaj ważne jest rozpoznanie, czy przyczyna leży w tobie z powodu twoich grzechów. Jeśli nie, nie należy martwić się błądzącymi myślami. Zamiast tego ciesz się, że otrzymujesz sposobność, by nieustannie kierować swój umysł z powrotem ku Bogu, za każdym razem zyskując zasługę. Zasługa, którą zyskujesz, wiąże się zwłaszcza z umacnianiem twojej woli przez wielokrotnie ponawiany wybór powrotu do Boga w modlitwie. W ten sposób łagodna walka z błądzącą wyobraźnią może stać się dobrym ćwiczeniem duchowym, które przygotowuje cię na więcej.

Refleksja: Czy wiesz, że twoja wola bardzo się umacnia za każdym razem, gdy na nowo kierujesz swoją wyobraźnię ku Bogu? To coś dobrego i pełniej przygotuje cię do głębszego odkrywania życia samego Boga w twojej duszy.

Co robisz, gdy podczas modlitwy pojawiają się rozproszenia? Czy ulegasz tym rozproszeniom i nieokiełznanym myślom? Czy odczuwasz zniechęcenie do siebie? Czy porzucasz modlitwę, myśląc, że walka jest daremna? Jeśli tak, pozwalasz diabłu zwyciężyć i odciąć cię od niezliczonych łask, które na ciebie czekają.

Zastanów się nad sobą, nad pokusami złego ducha i nad swoją upadłą naturą ludzką. Przyjmij ze spokojem to, kim jesteś, i wiedz, że Bóg cię kocha. Nadal oddawaj się Jemu i ufaj Mu bardziej niż sobie. Wiedz, że tylko On może uwolnić cię od ciężaru wyobraźni, nad którą nie panujesz. Łagodnie pozwól Mu przejąć ster.

Mój błogosławiony Panie, Ty znasz mnie nieskończenie lepiej niż ja siebie. Znasz moje zmagania, grzechy, słabości i pokusy. Znasz każdą moją błądzącą myśl i wszystkie zmagania, przez które przechodzę. Proszę, nadal wylewaj swoją łaskę w moją duszę, gdy moja wola spoczywa w Tobie. Niech to, że moja wola należy do Ciebie, pomaga mi trwać w walce i wyrzekać się wszystkiego w moim życiu, aby pewnego dnia Ty i tylko Ty zawładnął mną całkowicie.

Trójco Przenajświętsza, która we mnie mieszkasz, kocham Cię, ufam Tobie, oddaję Ci moje życie.

Lekcja czterdziesta: Pięć sposobów zdobywania pokory

Kluczem jest pokora. To właśnie przez nabywanie tej świętej cnoty najlepiej przygotujemy się na otrzymanie o wiele więcej. Jako cnota pokora będzie się pogłębiać wraz z pogłębianiem się twojej modlitwy, a każda najmniejsza pozostałość pychy będzie stawać się tym wyraźniejsza, im głębsza będzie twoja modlitwa.

Praktykujcie więc to, co zalecałam w poprzednich mieszkaniach — pokorę, pokorę! Bóg bowiem pozwala się nią zwyciężyć i udziela nam wszystkiego, o co prosimy (IV.II #8).

Jednym ze znaków, po których możesz rozpoznać, że zaczynasz otrzymywać tę głębszą pokorę, jest głęboka pewność, że nie zasługujesz na otrzymany dar modlitwy odpocznienia. Rozumiesz, że ten dar jest ci udzielany, ale wiesz, że Bóg dał ci go wyłącznie jako swój dar, a nie w wyniku czegokolwiek, co mogłoby stanowić twoją zasługę. Zdajesz sobie sprawę, że nie możesz zrobić nic, by zasłużyć na ten dar, i z pokorą uznajesz, że nie należy nawet próbować go uzyskać. Święta Teresa podaje pięć powodów, dla których nie powinniśmy „podejmować żadnych starań, aby uzyskać” łaski modlitwy odpocznienia. Zamiast tego powinniśmy jedynie być na nie otwarci, jeśli Bóg zechce ich udzielić.

Pierwszym powodem jest to, że podstawową drogą do otrzymania modlitwy odpocznienia jest bezinteresowna miłość do Boga. Gdybyśmy próbowali uzyskać tę wyższą formę modlitwy własnym wysiłkiem, byłoby to przejawem interesowności. Próbowalibyśmy zdobyć dla siebie coś, czego zdobyć nie możemy. Choć początkowo mogłoby się wydawać, że powinniśmy starać się uzyskać ją własnym wysiłkiem, musimy zrozumieć, że ta interesowność jest bardzo subtelną formą pychy. Porzucając wszelkie starania o uzyskanie modlitwy odpocznienia, złożymy całą ufność w Bogu, uznając prawdę, że tylko On może zdecydować, czy chce obdarzyć nas tym darem. Musimy dążyć do świętej obojętności i przyjąć tę łaskę jedynie wtedy, gdy On zechce jej udzielić.

Po drugie, jeśli sądzimy, że możemy cokolwiek zrobić, aby otrzymać ten dar modlitwy odpocznienia, to łudzimy się. Pokora nie jest niczym innym jak uznaniem prawdy, że nasze „nędzne posługi” nigdy nie mogą zasłużyć na ten dar. Jest on w stu procentach darem i nie można na niego zasłużyć własnym wysiłkiem.

Po trzecie, z naszej strony musimy pielęgnować w sercach pragnienie naśladowania naszego Pana w Jego dobrowolnym przyjęciu cierpień. Musimy przyjmować wszelkie cierpienie i uciekać od pragnienia pociech. Jeśli Bóg daje nam Boże pociechy doświadczane w modlitwie odpocznienia, musimy wyrażać naszą pokorną wdzięczność. Nigdy jednak nie powinniśmy pragnąć tych pociech. Musimy pragnąć jedynie Krzyża i starać się żyć ofiarnie, bo na tym polega miłość.

Po czwarte, Boże pociechy, często udzielane w modlitwie odpocznienia, nie są konieczne do zbawienia. Powinniśmy pragnąć daru wiecznego zbawienia, ponieważ Bóg zobowiązał się zbawić nas przez łaskę, gdy oddajemy się Mu w miłości. Ponieważ jednak nigdy nie obiecał pociech w tym życiu, nigdy nie powinniśmy ich szukać.

Wreszcie, jeśli usiłujemy zabiegać o te Boże pociechy, trudzimy się na próżno. Jest to daremny wysiłek, ponieważ nie możemy zrobić niczego, co sprawiłoby, że zostaną nam udzielone. Niczego! Zabieganie o ich uzyskanie jest działaniem opartym na nieuczciwości wobec samych siebie. Pokora zawsze jest ćwiczeniem się w prawdzie.

Refleksja: Czy pragniesz pociech od Boga? Najprawdopodobniej tak. Spójrz na siebie uczciwie, a jeśli odkryjesz w sobie jakiekolwiek pragnienie tych pociech modlitwy odpocznienia, odrzuć je. Jeśli Bóg zechce ich udzielić, uczyni to. To zależy od Boga, nie od ciebie. Staraj się porzucić wszelką interesowność przez wzrastanie w najgłębszej cnocie pokory.

Czy ufasz Bogu? Jeśli tak, jak głęboka jest ta ufność? Czy jest na tyle głęboka, by ufać, że Bóg da ci to, czego potrzebujesz, wtedy, gdy będziesz tego potrzebować? Jeśli tak, twoim jedynym pragnieniem powinien być Bóg, a nie jakiekolwiek pociechy czy inne dary duchowe, których Bóg może zechcieć ci udzielić.

Zastanów się, czy na co dzień szukasz darów Bożych, czy samego Boga. Wybierz szukanie Boga i tylko Boga. Zwróć się ku Krzyżowi i zdecyduj się przyjąć cierpienie w zjednoczeniu z cierpieniami naszego Pana. Staraj się jedynie Go naśladować, a On uczyni dla ciebie to, czego potrzebujesz.

Mój chwalebny Panie, proszę, uczyń mnie jak najpokorniejszym. Pomóż mi odkryć każdą postać pychy, która wypływa z interesowności. Pomóż mi porzucić zabieganie o duchowe pociechy i szukać jedynie Ciebie, który jesteś Bogiem pociech. Obym nauczył się kochać Krzyż i starał się jedynie naśladować Ciebie w Twoim człowieczeństwie, pozostawiając wszystko inne Twojej świętej woli.

Trójco Przenajświętsza, która we mnie mieszkasz, kocham Cię, ufam Tobie, oddaję Ci moje życie.

Lekcja czterdziesta pierwsza: Dalsze trwanie w wytrwałości

Dobrze jest nieustannie przypominać sobie, że dopóki jesteśmy po tej stronie Nieba, walka się nie skończyła.

Nie należy sądzić, że wszystkie te skutki pojawiają się jedynie dlatego, że Bóg raz czy dwa udzielił tych łask. Trzeba je przyjmować nieustannie, gdyż od ich częstego przyjmowania zależy całe dobro duszy. Usilnie zachęcam tych, którzy osiągnęli ten stan, aby z największą starannością unikali wszelkich okazji do obrażania Boga.

Po pierwsze, święta Teresa wyjaśnia, że nie wystarczy osiągnąć ten wyższy stan modlitwy, a potem osłabić swoje oddanie modlitwie, jak gdyby już bezpiecznie dotarło się do celu. Ta forma modlitwy musi stać się stałym nawykiem przez wielokrotne przyjmowanie tych łask, aż staną się one nieustanne. Nie chodzi o to, że możemy wyrobić ten nawyk własnymi siłami. Kształtujemy go raczej przez ciągłe przyjmowanie wlanej modlitwy odpocznienia, gdy Bóg jej udziela. Z czasem wola uczy się odpowiadać na te łaski i spoczywa w woli Bożej. W miarę jak to się dzieje, cnoty się umacniają, pokora wzrasta, a dusza przyzwyczaja się do swojej „nowej normalności”.

Święta Teresa porównuje tę modlitwę do niemowlęcia, które musi ssać pierś matki. „Dusza nie jest jeszcze w pełni utwierdzona w cnocie, lecz jest jak nowo narodzone dziecię, które dopiero zaczyna ssać pierś matki: jeśli ją opuści, cóż innego może zrobić, jak nie umrzeć?”. To „mleko” otrzymuje się wtedy, gdy wola spoczywa w woli Bożej i smakuje łaskę tego duchowego pokarmu. Ale uważaj! Jeśli osoba, której udzielono tego nowego duchowego pokarmu, odwróci się od niego, to — jak mówi święta Teresa — „cóż innego może zrobić, jak nie umrzeć?”. Dlatego wytrwałość jest niezbędna. Nigdy nie wolno nam się odwrócić i przestać pić tego duchowego mleka.

„Umieranie”, o którym mówi, wskazuje na powagę ciężkiego upadku i utraty łaski na tym etapie drogi. Dusze w pierwszych mieszkaniach mogą regularnie popadać w grzech ciężki i łatwiej powracać do Boga. Kiedy jednak dusza upada przez grzech ciężki z tych czwartych mieszkań, takie dusze „upadają niżej niż inne”. Diabeł o wiele bardziej wolałby porwać jedną z tych dusz niż tysiąc innych z pierwszych mieszkań. Czujność i nieustanna modlitwa są więc koniecznością.

Refleksja: Jak mocno angażujesz się w dążenie do świętości? Ci, którzy dotarli do tych czwartych mieszkań, poczynili wielkie postępy w życiu duchowym i w bardzo głębokim stopniu oddali się Bogu. Ale zachowaj czujność! Diabeł nadal będzie jak krążący lew, szukający wszelkich sposobów, by cię zwieść.

Nawet jeśli Bóg zaczął udzielać ci daru modlitwy odpocznienia, wiedz, że droga jest jeszcze daleka od końca. Nie odrywaj wzroku od swojego Boga. Nadal odpieraj wszelkie niemądre pokusy i pamiętaj, że ponieważ jesteś człowiekiem, upadek i utrata łaski są zawsze możliwe.

Diabeł stosuje wiele taktyk. Czy je znasz? Czy dostrzegasz, kiedy przychodzi do ciebie jako anioł światłości, kusząc cię do szukania własnej korzyści i oferując ci fałszywe pociechy? Zachowuj czujność. Trwaj wytrwale. Ufaj Bogu i nie ustawaj w modlitwie. Módl się każdego dnia i staraj się modlić przez cały dzień. Pozwól Bogu ukształtować w tobie nawyk modlitwy, aby świadomość Jego obecności zawsze ci towarzyszyła i aby twoja wola zawsze pozostawała zanurzona w Jego woli.

Mój piękny Panie, gdy wpatruję się w Ciebie i odkrywam Twoje piękno w czwartych mieszkaniach, wypełnia mnie miłość. Trwam w zachwycie nad Tobą i pragnę pozostać z Tobą na zawsze, zbliżając się coraz bardziej do centrum mojej duszy, gdzie przebywasz. Proszę, daj mi wytrwałość. Chroń mnie przed utratą łaski i spraw, by zawsze towarzyszyła mi pokora.

Trójco Przenajświętsza, która we mnie mieszkasz, kocham Cię, ufam Tobie, oddaję Ci moje życie.

Lekcja czterdziesta druga: „Pociechy” diabła

Gdy człowiek zaczyna doświadczać modlitwy odpocznienia, prawdopodobieństwo, że popadnie w grzech ciężki, staje się mniejsze. Ponieważ zły duch wie, że ma mniejszą władzę nad osobami przebywającymi w tych mieszkaniach, zmienia swoją taktykę.

Diabeł niekiedy podsuwa podróbki łask, o których wspomniałam: łatwo je rozpoznać — ich skutki są dokładnie przeciwne skutkom prawdziwych łask (IV.III #11).

W modlitwie odpocznienia wola jest pochłonięta przez Boga i niezmiernie raduje się tym duchowym zjednoczeniem w miłości. Wyobraźnia nie jest jeszcze w pełni pochłonięta Bogiem, ale zaczyna już doświadczać większego pokoju. Święta Teresa mówi, że podczas tej modlitwy odpocznienia wystarczy od czasu do czasu wypowiedzieć do naszego Pana kilka słów, posługując się wyobraźnią. Często pełne miłości spojrzenie na Boga wystarcza, by zająć umysł. Ponieważ diabeł wie, że traci zdolność kuszenia człowieka do grzechu ciężkiego, niekiedy podsuwa fałszywe pociechy, aby zawładnąć wyobraźnią i wprowadzić zamęt w wolę.

Na przykład w tym stanie modlitwy wola może doświadczać wielkiej rozkoszy i zadowolenia. W rezultacie diabeł może kusić umysł do nieumiarkowanego skupienia się na tej rozkoszy. Kiedy tak się dzieje, człowiek może zacząć ulegać złudzeniu, myśląc, że musi być niezwykle święty i doświadcza jakiegoś uniesienia lub ekstazy. Nie zdając sobie sprawy z tego, co się dzieje, zaczyna skupiać się na sobie i podążać za tą fałszywą rozkoszą. Kieruje swoją wolę ku pogoni za nią, wchodząc w pewnego rodzaju „upojenie”, które nie pochodzi od Boga. Choć to upojenie nie doprowadzi go od razu do grzechu ciężkiego, powstrzyma duszę przed przejściem na kolejny stopień modlitwy: „zjednoczenie duchowe”.

Najlepszą radą w tym stanie modlitwy jest trwać w łagodnym skupieniu uwagi na Bogu, a nie na sobie. Jeśli wyczuwasz, że twoja wyobraźnia zaczyna ulegać nadmiernemu wrażeniu wywołanemu przez coś, co wydaje się doświadczeniem duchowym, odmów spokojnie i powoli modlitwę Ojcze nasz. Albo skieruj swoją uwagę z powrotem ku Bogu, odwracając ją od siebie i wypowiadając w sercu słowa uwielbienia i adoracji. Jeśli wszystko inne zawiedzie, wstań i podejmij jakąś inną posługę dla Boga, aby oderwać wyobraźnię od tego nieuporządkowanego przywiązania do czegoś, co postrzegasz jako doświadczenie duchowe.

Ważne jest, by zrozumieć, że modlitwa odpocznienia, jeśli rzeczywiście jest modlitwą odpocznienia, nie opuści cię, gdy zajmiesz się codziennymi czynnościami. Możesz być jednocześnie Martą i Marią. Możesz gotować i sprzątać, jechać do pracy i wykonywać codzienne obowiązki, o ile wszystko to jest częścią Bożej woli wobec ciebie. Gdy wypełniasz swoje obowiązki, twoja wola pozostaje zjednoczona z wolą Boga, a ty nadal masz tego świadomość i czerpiesz z tego wielką duchową rozkosz. Dlatego dobrym sprawdzianem tego, czy odczuwane przez ciebie pociechy rzeczywiście pochodzą od Boga, jest to, że trwają one także po zakończeniu modlitwy. Jeśli tak nie jest i jeśli czujesz, że musisz pozostawać w całkowitym bezruchu, w pewnego rodzaju upojeniu lub duchowym uśpieniu, aby zachować te odczucia, to nie pochodzą one z modlitwy odpocznienia. Porzuć od razu te myśli, wstań i zajmij się swoimi obowiązkami na dany dzień. Bóg nigdy nie rozpaliłby twojej woli po to, by powstrzymać cię od spełniania uczynków miłości, do których wezwał cię w ciągu dnia.

Refleksja: Diabeł jest przebiegły. Jeśli nie może doprowadzić cię do grzechu ciężkiego, spróbuje zwieść cię fałszywymi pociechami. Miej tego świadomość.

Najlepszym sposobem przezwyciężenia tych subtelnych pokus jest nigdy nie skupiać wzroku na samej pociesze. Wpatruj się tylko w Boga. Czy potrafisz to zrobić? Czy pociechy interesują cię bardziej niż Bóg?

Jeśli Bóg obdarzył cię modlitwą odpocznienia, wiedz, że to dopiero początek. Czekaj na Niego; nie próbuj Go wyprzedzać. Pozwól Mu prowadzić. Nie przejmuj prowadzenia. Diabeł spróbuje podstępnie skłonić cię do wyprzedzania Boga przez pogoń za fałszywymi pociechami. Nie daj się zwieść.

Rozważ to, że jeśli zostaną ci udzielone pociechy modlitwy odpocznienia, będziesz wiedzieć bez żadnych wątpliwości, że pochodzą one od Boga. Jeśli nie masz pewności, uciekaj od nich i nadal wpatruj się tylko w Boga.

Boże czystej rozkoszy, gdy odpoczywam w Tobie, pozwalając, by moja wola została pochłonięta przez Twoją, odczuwam Twoją potężną i przemieniającą obecność. Za to dziękuję Ci z całego serca. Proszę, chroń mnie przed wszelkimi podstępami diabła, abym nigdy nie podążał za fałszywymi rozkoszami, lecz zawsze trwał mocno zakorzeniony w Tobie i tylko w Tobie.

Obecności Trójcy Przenajświętszej zamieszkującej we mnie, kocham Cię, ufam Tobie, oddaję Ci moje życie.

Spis treści