न्यायाच्या मर्यादेपलीकडे
सामान्य काळातील सातवा रविवार, वर्ष अ
“असे सांगितले होते, हे तुम्ही ऐकले आहे: डोळ्याबद्दल डोळा आणि दाताबद्दल दात. पण मी तुम्हांला सांगतो, दुष्ट माणसाचा प्रतिकार करू नका. कोणी तुमच्या उजव्या गालावर मारले, तर त्याच्यापुढे दुसराही गाल करा.” मत्तय 5:38-39
जुन्या कराराच्या काळात ‘डोळ्याबद्दल डोळा’ हे तत्त्व लागू करणे म्हणजे समाजात शांतता प्रस्थापित करण्याच्या दिशेने टाकलेले मोठे पाऊल मानले जात असे. कारण घडलेल्या अपराधाच्या प्रमाणापेक्षा कितीतरी अधिक सूड घेणे तेव्हा अगदी सामान्य होते. उदाहरणार्थ, एखाद्या कुटुंबाने एक जनावर चोरले, तर ज्या कुटुंबाचे जनावर चोरीला गेले ते कुटुंब सूड म्हणून चोरी करणाऱ्यांचा संपूर्ण कळप मारून टाकत असे. यामुळे जमातींमध्ये आणि समुदायांमध्ये सतत भांडणे आणि अशांतता माजत असे.
म्हणून इस्राएलच्या नियमशास्त्रात हा नियम समाविष्ट करण्यात आला, तेव्हा काही प्रमाणात शांतता प्रस्थापित झाली. न्याय मिळू शकत होता; पण अपराधाच्या प्रमाणात शिक्षा झाली की सूड तिथेच थांबवायचा होता.
पण येशू येतो आणि या प्रथेला एका नव्या पातळीवर नेतो. तो ‘काटेकोर न्यायाची’ कल्पना दया आणि क्षमेत रूपांतरित करतो. “कोणी तुमच्या उजव्या गालावर मारले, तर त्याच्यापुढे दुसराही गाल करा,” असे सांगून येशू जशास तसे प्रत्युत्तर देणाऱ्या न्यायाऐवजी क्षमेची नवी संकल्पना मांडतो.
आपण खरोखरच दुसरा गाल पुढे करावा, असा येशूचा शब्दशः अर्थ आहे का? त्याने तसेच म्हटले आहे, त्यामुळे त्याची शिकवण जशी आहे तशी स्वीकारणे योग्य आहे. पण आपण या एकाच कृतीच्या प्रश्नात अडकलो, तर शिकवणीचा खरा आशय आपल्या लक्षात येणार नाही. येशूला खरे तर हे सांगायचे आहे की दया आणि क्षमा हाच आपल्या जीवनाला दिशा देणारा नवा नियम झाला पाहिजे.
मग एखाद्या व्यक्तीने तुमची एखादी वस्तू चोरली तर? तिने ती वस्तू परत करावी किंवा तिची भरपाई करावी, अशी मागणी तुम्ही करावी का? तसा कायदेशीर हक्क तुम्हांला असला, तरी त्या व्यक्तीशी तिच्या कृत्याबद्दल प्रेमाने बोलणे आणि तिला क्षमा केली आहे हे सांगणे अधिक चांगले ठरू शकते. हो, हे कठीण असू शकते; पण येशू अशाच दयेबद्दल आणि क्षमेबद्दल बोलत आहे.
दया आणि क्षमा कधीकधी न्यायाच्या आणि व्यवहारबुद्धीच्या विरुद्ध असल्यासारख्या वाटू शकतात. पण तसे नाही. हा एक उच्चतर नियम आहे, जो आपल्याला खऱ्या न्यायाच्या अधिक उंच पातळीवर जाण्यास बोलावतो. पापी आणि गुन्हेगार यांच्यासह प्रत्येक व्यक्तीचे पावित्र्य आणि प्रतिष्ठा आपण ओळखतो, तेव्हाच हा नियम आपल्याला समजू शकतो. त्यांना गुन्हे करत राहू देणे योग्य नाही; पण आपण त्यांना क्षमा करतो आणि त्यांच्यावर दया दाखवतो, तेव्हा देवाचा सर्वोच्च न्याय आचरणात आणतो.
आज या अतिशय आव्हानात्मक विचारावर चिंतन करा. देवाचा न्याय सर्वांत आधी आणि मुख्यतः त्याच्या दयेतून साधला जातो. हे तुम्हांला समजले आणि तुम्ही ते आचरणात आणले, तर तुमच्या जीवनात आणि ज्यांना तुम्ही क्षमा करता त्यांच्या जीवनात मोठे बदल घडताना तुम्हांला दिसतील.
हे न्यायी आणि दयाळू देवा, मला क्षमा करण्यास मदत कर. जीवनात मला ज्या अन्यायाला सामोरे जावे लागते, त्यावर उपाय म्हणून मला दया दाखवता येऊ दे. तुझ्या वचनांकडे मी लक्ष देऊ दे आणि क्रुसावर असताना तू घालून दिलेल्या परिपूर्ण आदर्शाचे मला अनुकरण करता येऊ दे. तेव्हा तू अशी प्रार्थना केलीस: “पित्या, त्यांना क्षमा कर, कारण ते काय करीत आहेत हे त्यांना कळत नाही.” हे प्रभू, तुझ्या प्रेमाचे आणि क्षमेचे अनुकरण करण्यास मला मदत कर. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
सुवार्ता सांगण्यात कल्पकता
सामान्य काळातील सातवा रविवार, वर्ष ब
गर्दीमुळे त्यांना येशूजवळ जाता आले नाही, म्हणून येशू जिथे होता त्याच्या वरचे छप्पर त्यांनी उघडले. छपराला भगदाड पाडल्यावर, ज्या चटईवर पक्षाघात झालेला मनुष्य पडून होता, ती त्यांनी खाली सोडली. मार्क 2:4
खरोखर, किती कल्पक उपाय होता तो! या उताऱ्यातून काही गोष्टी अगदी स्पष्टपणे दिसून येतात.
पहिली गोष्ट म्हणजे, चटईवर पडून असलेल्या त्या पक्षाघात झालेल्या माणसावर लोकांचे प्रेम होते, हे स्पष्ट आहे. त्याच्यासोबत काही जण होते. बहुधा त्याचे कुटुंबीय आणि इतर काही लोक असावेत. त्याच्यावर त्यांचे इतके प्रेम होते की त्याला येशूसमोर आणण्यासाठी त्यांनी इतके कष्ट घेतले. हेही प्रेमाचेच उदाहरण आहे.
दुसरी गोष्ट म्हणजे, त्या माणसावर प्रेम करणाऱ्यांना ठाऊक होते की त्याला येशूची गरज आहे. त्याला येशूसमोर आणणे हीच त्याची गरज आहे, हे त्यांना श्रद्धेच्या देणगीमुळे उमगले होते. म्हणून त्यांनी नेमके तेच केले.
तिसरी गोष्ट म्हणजे, त्यांनी हे ज्या रीतीने केले ती खूपच कल्पक होती. त्यांनी छप्पर उघडले आणि त्याला खाली उतरवले. यामुळे तिथे एकच गोंधळ उडाला असणार आणि बहुधा घरमालकालाही हे रुचले नसेल. तरीही त्यांच्या कळकळीने आणि प्रेमाने त्यांना हा कल्पक उपाय करायला प्रवृत्त केले.
सुवार्ता सांगताना आपल्याला किती प्रेम, कळकळ आणि कल्पकता लागते, हे या प्रसंगातून दिसते. इतरांना येशूच्या सान्निध्यात आणणे हेच सुवार्ता सांगण्याचे ध्येय असले पाहिजे. हे काम नीट करण्यासाठी या प्रसंगात दिसणारे गुण आपल्यातही हवेत. गरजू लोकांवर, वाट चुकलेल्यांवर आणि येशूच्या आरोग्यदायी स्पर्शाची गरज असलेल्यांवर आपण अढळ प्रेम केले पाहिजे. असे अढळ प्रेम नसेल, तर आपण आवश्यक ते प्रयत्न नक्कीच करणार नाही.
जेव्हा आपण एखाद्या व्यक्तीवर ख्रिस्ती प्रेमाने प्रेम करतो, तेव्हा ते प्रेम आपल्याला त्या व्यक्तीला येशूकडे नेण्याची प्रेरणा देते. हे इतकं सोपं आहे.
शेवटी, इतरांना येशूकडे आणण्याची आपली अढळ इच्छा हे कार्य करण्याचे नवे मार्ग शोधायलाही आपल्याला प्रेरणा देईल. सुवार्तेचा प्रसार करणे नेहमीच सोपे नसते. हे कसे करावे, याचा मार्गही नेहमी स्पष्ट असतो असे नाही. मग तुमच्या जोडीदाराला, मुलाला, शेजाऱ्याला किंवा मित्राला ख्रिस्ताच्या प्रेमाचा अनुभव घेता यावा, यासाठी तुम्ही काय करू शकता? वेगवेगळ्या शक्यतांचा मोकळेपणाने विचार करा आणि प्रभूला तुम्हाला प्रेरणा देऊ द्या. तुम्ही त्याला मार्ग दाखवू दिलात, तर तो नेहमीच तुम्हाला अगदी योग्य मार्ग दाखवेल.
आज त्या प्रसंगावर मनन करा, ज्यात एका माणसाला चटईवरून येशूसमोर खाली उतरवले जाते. सुवार्तेचा प्रसार करण्याच्या तुमच्या पाचारणात हा प्रसंग तुमच्यासाठी एक उदाहरण आहे, हे लक्षात घ्या. या प्रसंगातून देवाला तुमच्याशी बोलू द्या आणि इतरांना स्वतःकडे आणण्यासाठी त्याला तुमचा उपयोग करू द्या.
हे नवनवे मार्ग दाखवणाऱ्या प्रभू, तुझ्या सुवार्तेचा प्रसार करण्यासाठी मी स्वतःला तुला अर्पण करतो. इतरांना तुझ्या आरोग्यदायी स्पर्शाचा अनुभव यावा म्हणून त्यांना तुझ्याकडे आणण्यासाठी माझा उपयोग कर. दुःखी आणि गरजू लोकांविषयीच्या प्रेमाने माझे हृदय भरून जाऊ दे. तुझ्या दैवी दयेचे साधन होण्यासाठी कितीही प्रयत्न करावे लागले, तरी ते करण्याची प्रेरणा मला त्या प्रेमातून मिळू दे. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
मनापासून आणि पूर्णपणे क्षमा करणे
सामान्य काळातील सातवा रविवार, वर्ष क
“इतरांचा न्याय करणे थांबवा, म्हणजे तुमचाही न्याय केला जाणार नाही. इतरांना दोषी ठरवणे थांबवा, म्हणजे तुम्हालाही दोषी ठरवले जाणार नाही. क्षमा करा, म्हणजे तुम्हालाही क्षमा केली जाईल.” लूक 6:37
तुम्ही इतरांचा न्याय करता का? दुसऱ्याबद्दल निवाडा करणे फार सोपे असते. कधीकधी एखाद्या व्यक्तीला भेटताक्षणीच आपण तिच्याबद्दल काहीतरी ठरवून टाकतो. पहिल्या भेटीत ती व्यक्ती आपल्याला अपेक्षेइतकी मैत्रीपूर्ण वाटली नाही, तर आपण लगेच तिच्याबद्दल निवाडा करतो. अर्थात, कधी कधी त्या व्यक्तीला भेटण्याआधीच असे घडते. अनेक वर्षांच्या नात्यांमध्येही असे होऊ शकते.
तुम्ही इतरांना दोषी ठरवता का? एखाद्याला दोषी ठरवण्याचे दोन प्रकार आहेत. पहिल्या प्रकारात आपण एखाद्या व्यक्तीबद्दल चुकीचा निवाडा करतो आणि त्यामुळे तिला चुकीने दोषी ठरवतो. दुसऱ्या प्रकारात, त्या व्यक्तीने एखादे पाप केले आहे हे आपण योग्यरीत्या ओळखतो; पण तिला दोषी ठरवण्याचा अधिकार आपल्याला आहे अशा रीतीने वागतो. जणू तिला शिक्षा सुनावण्याचा अधिकार आपल्यालाच आहे, असे आपण वागतो.
इतरांचा न्याय करणे आणि त्यांना दोषी ठरवणे या दोन्ही गोष्टी ख्रिस्ती सद्गुणांपासून फार दूर आहेत. त्या कोणत्याही अर्थाने हितकारक किंवा पवित्र नाहीत. म्हणून दया आणि क्षमा यांद्वारेच या प्रवृत्तींवर मात करता येते.
तुम्ही क्षमा करता का? बहुतेक वेळा क्षमा करणे कठीण असते. इतरांचा न्याय करण्याची आणि त्यांना दोषी ठरवण्याची आपली प्रवृत्ती लक्षात घेऊन आपण क्षमा केली पाहिजे. सर्वप्रथम, क्षमा केल्याने दोषी ठरवण्याची प्रवृत्ती दूर होते. कारण क्षमा करताना आपण चूक मान्य करतो, पण चूक करणाऱ्या व्यक्तीला, असे म्हणता येईल की, ‘शिक्षा’ देण्याचा आग्रह न धरता तिला क्षमा करतो. क्षमा करणे म्हणजे केलेली चूक योग्य होती किंवा ती घडलीच नाही असे मानणे नव्हे. उलट, क्षमा करताना पाप हे पापच आहे, हे आपण स्पष्टपणे ओळखतो. पण ते मान्य केल्यावर आपण त्या पापाची क्षमा करतो. जिव्हाळ्याच्या नात्यात क्षमा करताना हे विशेष महत्त्वाचे असते. आपल्याला दुखावणारी एखादी गोष्ट किंवा एखादे पाप घडलेच नाही असे भासवणे कधीही हिताचे नसते; पण जे पाप घडले आहे त्याची क्षमा करणे नेहमीच हिताचे असते.
दुसऱ्याचा न्याय करण्याच्या बाबतीत, क्षमा ही केवळ पाप माफ करण्यापलीकडे जाते. दुसऱ्या व्यक्तीच्या चुकीविषयी आपण निवाडाही करू नये, इथपर्यंत क्षमेने आपल्याला नेले पाहिजे. आपण निवाडा करणे टाळतो. हे विशेषतः वधस्तंभावर येशूने म्हटलेल्या शब्दांत दिसते: “हे पित्या, त्यांना क्षमा कर; ते काय करत आहेत हे त्यांना कळत नाही.” ज्यांनी त्याला मृत्युदंड दिला, त्यांचाही न्याय करणे त्याने टाळले. त्याने त्यांच्याविरुद्ध मनात काहीही धरले नाही आणि त्यांच्या हेतूंचा शक्य तितका चांगला अर्थ घेतला. “ते काय करत आहेत हे त्यांना कळत नाही.” यासाठी अतिशय खोल प्रेम आणि दया लागते.
आज तुम्ही कितपत पूर्णपणे क्षमा करू शकता, यावर मनन करा. सुरुवात अशी करा: दुसऱ्याच्या पापामुळे त्या व्यक्तीला दोषी ठरवण्याचे सोडून द्या. मग तिचा न्याय करणेही सोडून द्या आणि आपल्या प्रभूला तुम्हाला त्याच्या परिपूर्ण दयाळू हृदयाच्या आणखी एक पाऊल जवळ नेऊ द्या. न्याय देवावर सोपवा. तुम्ही मात्र क्षमा करण्याचाच प्रयत्न करा.
हे परमदयाळू प्रभू, ज्यांनी मला दुखावले आहे आणि ज्यांच्यावर माझा राग आहे, त्या सर्वांना क्षमा करण्यास मला मदत कर. इतरांचा न्याय करण्याच्या आणि त्यांना दोषी ठरवण्याच्या ओझ्यातून मला मुक्त कर. या प्रवृत्तींच्या जागी मला तुझ्यासारखे दयाळू हृदय दे. तू जशी पूर्णपणे क्षमा करतोस, तशीच क्षमा मला माझ्या जीवनात करता येऊ दे. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
माझ्या अविश्वासावर मात करायला मला मदत कर!
सामान्य काळातील सातव्या आठवड्याचा सोमवार
“पण तुला काही करता येत असेल, तर आमच्यावर दया कर आणि आम्हाला मदत कर.” येशू त्याला म्हणाला, “‘तुला करता येत असेल’ म्हणतोस! श्रद्धा असणाऱ्याला सर्व काही शक्य आहे.” तेव्हा मुलाचा बाप मोठ्याने म्हणाला, “माझी श्रद्धा आहे! माझ्या अविश्वासावर मात करायला मला मदत कर!” मार्क 9:22-24
पवित्र शास्त्रातील हा उतारा एका तणावपूर्ण प्रसंगाच्या मध्यावर येतो. लोक शास्त्र्यांशी येशूविषयी वाद घालत होते. येशूने वाद कशावरून चालला आहे असे विचारले, तेव्हा एक माणूस पुढे आला. जन्मापासूनच दुष्ट आत्म्याने पछाडलेल्या आपल्या मुलाला बरे करावे, अशी त्याने येशूला विनंती केली. विनंती करताना तो असेही म्हणाला, “तुला शक्य असेल तर!” त्याच्या श्रद्धेच्या अभावाबद्दल येशू त्याला खडसावतो असे दिसते. तो म्हणतो, “‘तुला शक्य असेल तर!’ ज्याच्याकडे श्रद्धा आहे, त्याला सर्व काही शक्य आहे.”
तो पिता काहीसा हताश होऊन येशूकडे आला, हे लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे. तो येशूकडे आला, ही चांगली गोष्ट आहे; पण हताश असो वा नसो, त्याने येशूकडे यावे, हे अधिक योग्य ठरले असते. आपण अनेकदा कोणत्या मनःस्थितीत आपल्या प्रभूकडे येतो, याविषयी यातून आपल्याला एक धडा मिळतो.
आयुष्यात सर्व काही सुरळीत चालले असताना देवावरील आपली श्रद्धा आणि भरवसा अनेकदा ढळू लागतात. सगळे चांगले चालले की देव हा देव आहे, याचाही आपल्याला सहज विसर पडतो. आपण दररोज त्याच्यावर प्रेम केले पाहिजे आणि सर्व काही त्याला अर्पण केले पाहिजे; जीवनातल्या चांगल्या गोष्टीही त्याच्यावर भरवसा ठेवून त्याच्या हाती सोपवल्या पाहिजेत. याउलट, एखादे संकट अचानक आले की गरजेच्या वेळी आपण लगेच देवाकडे वळतो. आजारी पडलो की जसे डॉक्टरांकडे जातो, तसेच आपण देवाकडे येतो. तब्येत चांगली असताना डॉक्टरांकडे जाणे आपण टाळतो आणि अगदी निकड भासेपर्यंत थांबतो.
परिस्थिती अचानक हाताबाहेर जाते तेव्हा आपल्या गरजेत येशूकडे वळणे चांगलेच आहे. पण आयुष्य सुरळीत चालले असताना आणि समोर कोणतीही तातडीची अडचण नसताना त्याच्याकडे येणे कितीतरी चांगले. हा माणूस निव्वळ हताशेपोटी येशूकडे आला आणि येशू काही मदत करू शकेल याचीही त्याला खात्री नव्हती. यातून त्याच्या श्रद्धेतली उणीव दिसते. आपलेही असेच होते. एखाद्या संकटात सापडेपर्यंत आपण प्रभूकडे जाण्याचे टाळतो आणि मग तो मदत करेल अशी आशा बाळगतो, पण तो खरोखर हस्तक्षेप करू शकतो याची आपल्याला खात्री नसते. अशा वेळी आपल्या श्रद्धेतली उणीव दिसून येते.
पण आनंदाची बातमी अशी आहे की त्या माणसाकडे जी थोडीशी श्रद्धा होती, ती स्वीकारून येशूने त्याच्यासाठी कार्य केले. तो आपल्यासाठीही तसेच करेल. त्याने त्या माणसाच्या मुलाला बरे केले; आपण अगदी थोडीशी श्रद्धा घेऊन त्याच्याकडे आलो, तरी तो आपल्यालाही बरे करेल. पण त्यानंतर आपण दाखवलेली ती थोडीशी श्रद्धा वाढेल, याची काळजी घेणे अधिक योग्य आहे. ती वाढली पाहिजे, म्हणजे समोर कोणतेही संकट दिसत नसले किंवा तातडीची गरज नसली, तरी आपण दररोज येशूकडे येऊ. प्रेमापोटी त्याच्याकडे येणे ही खोल आणि खरी श्रद्धा असल्याची निशाणी आहे.
आज येशूकडे येण्यामागची आपली प्रेरणा काय आहे, यावर चिंतन करा. परिस्थिती चांगली नसताना त्याच्याकडे जरूर या. पण श्रद्धेतील या मूलभूत सत्यावरही चिंतन करा: तुमची खोल आणि अढळ श्रद्धा व येशूवरचे तुमचे प्रेम यांतून, प्रत्येक बाबतीत त्याच्याकडे येण्याची रोजची सवय तुम्ही लावून घेतली पाहिजे. अशा श्रद्धेने आपल्या प्रभूच्या हृदयाला आनंद होईल आणि तुमच्यात असा बदल घडेल की आधीच चांगले असलेले तुमचे जीवन आणखी चांगले होईल.
हे सर्वशक्तिमान प्रभू, प्रत्येक बाबतीत मला तुझ्याकडे येऊ दे. जीवन सुरळीत असताना मला तुझ्यावर प्रेम करू दे आणि तुझी सेवा करू दे. जीवनात अडचणी येतात तेव्हा तुझ्यावर अढळ भरवसा ठेवू दे. माझी श्रद्धा वाढव आणि माझ्या आयुष्यातील प्रत्येक दिवशी ती माझ्या आचरणातून दिसू दे. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
अपराधीपणाची भावना: चांगली आणि वाईट
सामान्य काळातील सातव्या आठवड्याचा मंगळवार
ते कफर्णहूमला आले. घरात गेल्यावर येशूने त्यांना विचारले, “वाटेत तुम्ही कशावरून वाद घालत होतात?” पण ते गप्प राहिले. कारण आपल्यात सर्वांत मोठा कोण, यावर वाटेत त्यांची आपापसांत चर्चा झाली होती. मार्क 9:33-34
प्रेषित “गप्प राहिले,” कारण त्यांना लगेच अपराधी वाटले. आपल्यात सर्वांत मोठा कोण, यावरून ते निरर्थक वाद घालत होते. येशूने त्यांना विचारले की ते कशाविषयी बोलत होते, तेव्हा ते कबूल करायला त्यांना लाज वाटली. आपले बोलणे मूर्खपणाचे होते, हे त्यांना माहीत होते. पुढे येशू खऱ्या नम्रतेविषयी सुंदर शिकवण देतो. पण प्रेषितांना जे अपराधी वाटले, त्या अनुभवातून आपल्याला कोणता धडा मिळतो, ते पाहूया.
अपराधी वाटणे ही वाईट गोष्ट आहे का? अशी भावना असणे टाळावे का? “कॅथलिक अपराधीपणाची भावना” हा जाचक नैतिक शिकवणुकीचा परिणाम आहे का? दुर्दैवाने, आजच्या जगात अपराधीपणाच्या बहुतेक भावना हळूहळू लोप पावत असल्याचे दिसते. अनेक जण सदसद्विवेकबुद्धीला कोणतीही टोचणी न लागता, अधिक हट्टाने देवाच्या नियमांचे उल्लंघन करत आहेत. पण खरे तर अपराधी वाटणे अनेकदा चांगले असते! आपल्या हातून नैतिकदृष्ट्या काय चुकले हे स्पष्टपणे समजल्यामुळे जर आपल्याला अपराधी वाटत असेल, तर ती चांगली गोष्ट आहे. अशा वेळी अपराधीपणाची भावना हे आपली सदसद्विवेकबुद्धी कार्यरत असल्याचे लक्षण आहे.
अर्थात, काही जण पापाच्या बाबतीत इतके साशंक असतात की जिथे थोडीशीच अपराधी भावना वाटायला हवी, तिथे त्यांना ती प्रमाणाबाहेर जाणवते. किंवा त्यांनी एखादे पाप केले म्हणून नव्हे, तर त्यांच्या सदसद्विवेकबुद्धीत गोंधळ असल्यामुळे त्यांना अपराधी वाटते. हे हिताचे नाही आणि यावर उपाय करणे आवश्यक आहे. मात्र आजच्या काळात, जिथे अपराधी वाटणे योग्य आहे तिथे तसे न वाटणे, ही समस्या अनेकदा अधिक सर्रास दिसते.
येशू आणि त्याचे प्रेषित यांच्यातील या प्रसंगातून आपण कदाचित हा धडा घ्यायला हवा: आपल्या हातून काहीतरी चूक झाली आहे हे स्पष्ट असताना अपराधी वाटणे चांगले आणि हिताचे आहे. ही भावना म्हणजे आपले वागणे बदलण्याचे आमंत्रण आहे, हे ओळखणेही चांगले आणि हिताचे आहे.
येशूने प्रेषितांची चूक सौम्यपणे त्यांच्या लक्षात आणून दिली आणि मग खरे मोठेपण कशात आहे हेही त्यांना प्रेमाने शिकवले. आपल्या पापांबद्दल आपल्याला नम्रपणे अपराधी वाटते, तेव्हा तो आपल्याशीही अशाच रीतीने वागेल.
आज तुमची सदसद्विवेकबुद्धी योग्य-अयोग्याचा निर्णय कितपत नीट करते, यावर चिंतन करा. ती कधी पापाच्या बाबतीत अति साशंक होते का? की ती इतकी बोथट झाली आहे की उलट टोकाला जाऊन पापाला पाप म्हणूनही ओळखत नाही? की तुम्हाला संतुलित, चांगली आणि निकोप सदसद्विवेकबुद्धी लाभली आहे, जी गरज असेल तेव्हा योग्य प्रमाणात अपराधीपणाची जाणीव करून देते आणि तुम्ही भरकटता तेव्हा योग्य दिशा दाखवते? सदसद्विवेकबुद्धीचा हा सद्गुणी मध्यममार्ग शोधा आणि आपल्या प्रभूला दररोज तुमचे मार्गदर्शन करू द्या.
हे माझ्या प्रभू, तू मला सत्य उलगडून दाखवतोस. मी माझी सदसद्विवेकबुद्धी तुला अर्पण करतो. मला ठाऊक आहे की ती एक पवित्र स्थान आहे. तिथे तुला भेटण्याचे आणि तुझा आवाज ऐकण्याचे आमंत्रण मला आहे. माझी सदसद्विवेकबुद्धी तुझ्या शुभवर्तमानातील संपूर्ण सत्य स्वीकारण्यास सदैव खुली राहो, म्हणजे मला प्रत्येक दिवशी तुझे मार्गदर्शन लाभेल. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
इतरांच्या सत्कृत्यांत आनंद मानणे
सामान्य काळातील सातव्या आठवड्याचा बुधवार
योहान येशूला म्हणाला, “गुरुजी, एक जण तुमच्या नावाने दुष्ट आत्मे घालवत होता, असे आम्ही पाहिले. तो आपल्याबरोबर चालत नाही, म्हणून आम्ही त्याला अडवण्याचा प्रयत्न केला.” येशूने उत्तर दिले, “त्याला अडवू नका. माझ्या नावाने पराक्रमाचे कृत्य करणारा कोणीही त्याच वेळी माझ्याविषयी वाईट बोलू शकत नाही.” मार्क 9:38-39
या उताऱ्यातून आपल्याला मत्सराबद्दल, किंवा ‘फक्त आपलेच ते चांगले’ या वृत्तीबद्दल, एक धडा मिळतो. आपल्या ओळखीचा नसलेला एक जण येशूच्या नावाने दुष्ट आत्मा घालवण्याचे सत्कृत्य करीत आहे, असे योहान आणि इतर प्रेषित पाहतात. हा प्रसंग डोळ्यांसमोर आणला तर तो जरा विचित्रच वाटतो. ते चांगले कृत्य पाहूनही योहान मध्ये पडतो आणि त्या माणसाला थांबायला सांगतो. मग येशूने यात हस्तक्षेप करावा या आशेने तो त्या माणसाची तक्रार येशूकडे करतो. पण येशू नेमके उलट करतो.
काही बाबतींत हा प्रसंग आपल्या भावाची किंवा बहिणीची चुगली करणाऱ्या मुलासारखा आहे. समजा, एका मुलाला एखादी गोष्ट करायला पालकांची परवानगी आहे, पण त्याच्या भावाला किंवा बहिणीला त्याचा हेवा वाटतो. मग त्या हेव्यापोटी अगदी क्षुल्लक कारणावरून त्याची चुगली केली जाते.
‘फक्त आपलेच ते चांगले’ ही वृत्ती म्हणजे एखादी गोष्ट मी केली तरच ती चांगली, असे मानण्याची प्रवृत्ती. हा आध्यात्मिक लोभाचाच एक प्रकार आहे. त्यामुळे इतरांच्या सत्कृत्यांचा आनंद मानणे आणि त्यांना पाठिंबा देणे आपल्याला कठीण जाते. ही वृत्ती धोकादायक आहे, तरीही अनेकांना तिच्याशी झगडावे लागते.
सर्वत्र आणि प्रत्येक व्यक्तीमध्ये देवाचे कार्य शोधणे, हा आपल्या ख्रिस्ती जीवनाचा आदर्श आहे. देवाचे राज्य उभे राहावे, अशी आपली इच्छा इतकी उत्कट असावी की ते घडताना दिसले की आपल्याला अपार आनंद व्हावा. उलट, एखाद्या व्यक्तीच्या चांगल्या कामाचा आपल्याला हेवा वाटत असेल किंवा तिच्या कामात आपण दोष शोधत असू, तर ही प्रवृत्ती आपण ओळखावी आणि हे आपले पाप आहे, त्या व्यक्तीचे नाही, हे मान्य करावे.
आज इतरांचा चांगुलपणा पाहून तुमची काय प्रतिक्रिया होते, यावर चिंतन करा. त्या चांगुलपणाचा तुम्हाला आनंद मानता येतो का? की तो पाहून मनात थोडासा हेवा किंवा मत्सर निर्माण होतो? तसे असेल, तर या मोहांपासून मुक्त होण्याचा निश्चय करा. तुम्ही त्याच्या सत्कार्यात सहभागी व्हावे, अशी आपल्या दैवी प्रभूची इच्छा आहे. तुमच्याही मनात तीच इच्छा असावी, यासाठी प्रयत्न करा.
हे मला मुक्त करणाऱ्या प्रभू, जेव्हा मला इतरांचा, विशेषतः त्यांच्या सत्कृत्यांचा, हेवा वाटतो, तेव्हा हे माझे पाप आहे हे ओळखायला मला मदत कर. त्याऐवजी तू आपल्या जगात कितीतरी अद्भुत रीतींनी कसे कार्य करतोस, हे मला पाहता येऊ दे. इतरांद्वारे तू जे काही करतोस, त्या सर्वांचा आनंद मानायला मला मदत कर. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
अग्नीने खारवले जाणे
सामान्य काळातील सातव्या आठवड्याचा गुरुवार
“प्रत्येक जण अग्नीने खारवला जाईल. मीठ चांगले आहे; पण मिठाची चव गेली, तर ती कशाने परत आणाल? स्वतःमध्ये मीठ ठेवा, म्हणजे तुम्ही एकमेकांशी शांततेने राहाल.” मार्क 9:49-50
‘अग्नीने खारवले जाण्यासाठी’ तुम्ही तयार आहात का? या ‘खारवले जाण्याच्या’ अनुभवातून प्रत्येकालाच जावे लागेल, असे येशू स्पष्ट करतो. मग याचा नेमका अर्थ काय?
अन्नात मीठ घातले की त्याची चव खुलते. मिठामुळे तो पदार्थ काही वेगळाच होतो असे नाही; उलट, त्याची मूळ चव अधिक उठून दिसते आणि तो अधिक रुचकर होतो.
मिठात शुद्ध करण्याचाही गुण आहे. अन्न टिकवण्यासाठी मीठ वापरतात आणि ते अन्नातील जिवाणू दूर करण्यास मदत करते. चव आणणे आणि अन्न टिकवणे या दोन्ही प्रतिमांवर विचार करण्यासारखे आहे.
“अग्नीने खारवले जाणे” म्हणजे देवाने आपल्याला शुद्ध करणे. अग्नी शुद्ध करतो आणि अशुद्धता काढून टाकतो. भांडी निर्जंतुक करण्यासाठी उष्णतेचा वापर करतात, सोने शुद्ध करण्यासाठी अग्नी वापरतात आणि मौल्यवान धातूंना आकार देऊन त्यांपासून प्रतिमा किंवा दागिने बनवण्यासाठीही अग्नी वापरतात.
आपल्याही बाबतीत असेच आहे. देवाच्या अग्नीने आपण सर्व प्रकारे शुद्ध झाले पाहिजे. आपल्यातील पाप नाहीसे झाले पाहिजे आणि देवाच्या अग्नीने आपण असे घडणयोग्य झाले पाहिजे की तो आपल्याला आपल्या दैवी प्रतिमेनुसार घडवू शकेल.
पण हे कसे घडते? एक मार्ग म्हणजे स्वार्थी आणि देवाच्या इच्छेविरुद्ध असलेल्या देहाच्या सर्व वासना व लालसांपासून आपण मुक्त होणे. ही प्रक्रिया वेदनादायक असू शकते; म्हणूनच इथे अग्नीची प्रतिमा वापरली आहे. दुसरा मार्ग म्हणजे आपल्या आत्म्याच्या अधिक खोल स्तरावर आपले शुद्धीकरण होणे. एखादा जड क्रूस वाहण्याची वेळ आपल्यावर येते आणि आपण तो संयमाने व स्वीकारभावाने वाहतो, तेव्हा असे शुद्धीकरण घडू शकते. आपल्या इच्छाशक्तीसमोर आव्हान उभे राहते आणि तिची कसोटी लागते, तेव्हा स्वतःची इच्छा देवाच्या हाती सोपवून त्याची इच्छा निवडण्याची संधी आपल्याला मिळते. पण आपण जे दुःख भोगतो, त्याचा पूर्ण स्वीकार करणेही अनेकदा त्याच्या इच्छेचा भाग असतो. अशा वेळी दुःख आपल्या इच्छेच्या सर्वांत खोल स्तरावर आपल्याला शुद्ध करू शकते आणि अशा रीतीने ते आपल्यासाठी तारणदायी ठरते.
आज तुमच्या जीवनात देव जे शुद्धीकरण घडवतो, त्यावर चिंतन करा. विशेषतः, ज्या दुःखाचा स्वीकार करायला तुम्ही तयार नाही, त्याची वेदना तुम्हाला कशा प्रकारे जाणवते, याचा विचार करा. हे लक्षात ठेवा की त्या दुःखाचा पूर्ण स्वीकार केल्याने, तुम्ही खरोखर पवित्र आणि शुद्ध व्हावे म्हणून देवाला तुमच्या जीवनात जे शुद्धीकरण घडवायचे आहे, ते घडू शकते.
हे मला शुद्ध करणाऱ्या प्रभू, माझा आत्मा सर्व पापांपासून शुद्ध कर, अशी मी तुला प्रार्थना करतो. सर्वप्रथम, तुझ्यावर प्रेम करण्याच्या आड येणाऱ्या देहाच्या सर्व आसक्तींपासून मुक्त होण्यास मला मदत कर. स्वतःच्या इच्छेच्या बंधनातून मुक्त होण्यासही मला मदत कर. माझ्या जीवनातील दुःखे आणि क्रूस ही खरी कृपा ठरो; त्यांच्याद्वारे तू मला मुक्त कर आणि संयमात व सर्व सद्गुणांत दृढ होण्यास मला मदत कर. हे प्रिय प्रभू, मी स्वतःला तुला अर्पण करतो. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
सत्याचा शोध
सामान्य काळातील सातव्या आठवड्याचा शुक्रवार
परुशी येशूकडे आले आणि त्यांनी विचारले, “पतीने आपल्या पत्नीला घटस्फोट देणे नियमशास्त्रानुसार योग्य आहे काय?” ते त्याची परीक्षा पाहत होते. मार्क 10:2
परुशी सतत येशूला सापळ्यात पकडण्याचा प्रयत्न करत होते. ही दुःखद गोष्ट असली, तरी सत्याचा शोध कसा घ्यावा याबद्दल ती आपल्याला एक धडा देते.
सत्याचा शोध घेणे हे जीवनातील आपल्या सर्वांत मूलभूत ध्येयांपैकी एक असले पाहिजे. सत्य जाणून घेण्याचा आपण प्रयत्न केला पाहिजे आणि मग त्या सत्याला आपल्याला मुक्त करू दिले पाहिजे. एका दृष्टीने पाहता, परुशी सत्याचा शोध घेत होते. त्यांनी येशूला मोशेच्या नियमशास्त्राबद्दल आणि तो त्याचा अर्थ कसा लावतो याबद्दल प्रश्न विचारला. असा प्रश्न विचारणे आणि येशूकडून त्याचे उत्तर मिळवण्याचा प्रयत्न करणे चांगले असले, तरी इथे एक सूक्ष्म फरक लक्षात घेतला पाहिजे.
हा फरक प्रश्न विचारणाऱ्याच्या हेतूत आहे. या प्रसंगी परुश्यांनी सत्य जाणून घेण्यासाठी येशूला प्रश्न विचारला नव्हता; कपटाने त्याला अडचणीत आणण्याचा त्यांचा हेतू होता. येशूला सापळ्यात पकडून दोषी ठरवता यावे म्हणून ते कोणतीही संधी शोधत होते. येशूला प्रश्न विचारण्याचा याहून कितीतरी चांगला मार्ग म्हणजे दोन कारणांनी त्याच्याकडे येणे.
पहिले म्हणजे, येशूच सर्व सत्याचा स्रोत आहे, असा नम्र विश्वास ठेवून आपण प्रश्न घेऊन त्याच्याकडे आले पाहिजे. यासाठी नम्रता लागते, कारण आपल्यापेक्षा येशूला अधिक चांगले कळते, हे आपल्याला मान्य करावे लागते. त्याच्याकडे उत्तर आहे, आणि ते आपल्या उत्तरापेक्षा सरस आहे.
दुसरे म्हणजे, येशूला प्रश्न विचारताना आपण आपला हेतू तपासला पाहिजे. सत्य जाणून घ्यायचे आहे, एवढाच आपला हेतू असावा. तो सत्याचा स्रोत आहे, अशी आपली श्रद्धा आहे; म्हणून समजून घेण्यासाठी आपण त्याच्याकडे वळतो. त्यामुळे त्याच्याकडे उत्तरे आहेत, असा नम्र विश्वास ठेवण्याबरोबरच ती उत्तरे जाणून घेण्याची आपल्याला मनापासून इच्छा असते. कोरडी जमीन हलका पाऊस शोषून घ्यायला तयार असते, तसे जिज्ञासू आणि खुले अंतःकरण येशू आपल्याला जे काही सांगतो ते सर्व स्वीकारायला तयार असते.
आज यावर चिंतन करा की तुम्ही तुमच्या जीवनातील सगळे प्रश्न नियमितपणे आपल्या प्रभूसमोर मांडता का. तसे करत असाल, तर तुमचा हेतू तपासा. जो स्वतः सत्य आहे, त्या प्रभूकडून शुद्ध सत्य स्वीकारण्याची इच्छा बाळगणारे नम्र अंतःकरण जोपासण्याचा प्रयत्न करा.
हे माझ्या सत्यवचनी प्रभू, सर्व सत्याचा स्रोत म्हणून मी तुझ्याकडे वळतो. तुझे मार्ग मला शिकव आणि तुझ्या ज्ञानाने मला भरून टाक. तू जीवनाकडे जसे पाहतोस, तसे ते समजून घेण्यास मला मदत कर, आणि त्या समजुतीतून तुझ्या पवित्र इच्छेचा स्वीकार करण्यास मला मदत कर. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
मानवी नात्यांतील निकोप आपुलकीची गरज
सामान्य काळातील सातव्या आठवड्याचा शनिवार
“मुलांना माझ्याकडे येऊ द्या; त्यांना अडवू नका, कारण देवाचे राज्य अशांसाठीच आहे. आमेन, मी तुम्हांला सांगतो, जो कोणी लहान मुलाप्रमाणे देवाच्या राज्याचा स्वीकार करणार नाही, तो त्यात प्रवेश करणार नाही.” मग त्याने मुलांना मिठीत घेतले आणि त्यांच्यावर हात ठेवून त्यांना आशीर्वाद दिला. मार्क 10:14-16
देवाच्या राज्याचा स्वीकार आपण कसा करावा, हे समजावून सांगण्यासाठी येशूने लहान मुलांचे उदाहरण दिले. लहान मूल जसे ते स्वीकारेल, तसाच आपणही त्याचा स्वीकार केला पाहिजे. साशंकतेने किंवा शंका घेत नव्हे, तर खुल्या मनाने, आनंदाने आणि साधेपणाने. पण वरील उतारा आणखी एक सूक्ष्म सत्य उलगडून दाखवतो: इतरांविषयी आपल्या मनात स्वाभाविक आणि निरोगी आपुलकी असली पाहिजे.
आजचे जग अधिकाधिक स्वैराचाराकडे आणि भरकटलेल्या मानवी इच्छांकडे झुकत आहे. आपल्या संस्कृतीवर वासनेचा इतका पगडा आहे की दुसऱ्या व्यक्तीकडे केवळ आपली वासना तृप्त करण्याचे साधन म्हणून पाहणे जवळजवळ सामान्य वाटू लागते. जाहिरातींमध्ये आणि हॉलिवूडच्या चित्रपटांमध्ये हे सर्वांत स्पष्टपणे दिसते. लैंगिक पापे सर्रास घडतात. अनेक जण त्यांत इतके गुरफटतात की त्यांना त्या बंधनातून सुटता येत नाही.
याचा एक दुःखद परिणाम असा की माणसामाणसांतील निरोगी आपुलकी हरवत चालल्याचे दिसते. प्रत्येक गोष्टीला लैंगिक रंग देणाऱ्या संस्कृतीत आपण नकळत सगळ्याच गोष्टींकडे त्या नजरेने पाहू लागतो. परिणामी, माणसामाणसांतील निरोगी आपुलकी म्हणजे काय, याची जाण हरवते.
शुभवर्तमानातील या उताऱ्यात येशू म्हणतो, “मुलांना माझ्याकडे येऊ द्या.” पुढे असे म्हटले आहे, “मग त्याने मुलांना मिठीत घेतले आणि त्यांच्यावर हात ठेवून त्यांना आशीर्वाद दिला.” या वचनांतून त्या मुलांविषयी आणि आपल्या सर्वांविषयी येशूच्या मनात असलेली पवित्र, स्वाभाविक आणि निरोगी आपुलकी दिसून येते. पण त्याच्याकडे केवळ मुलेच आली असे नाही. व्यभिचार करताना पकडलेल्या स्त्रीनेही त्याचे पाय धरले, आणि शेवटच्या भोजनाच्या वेळी प्रेषित योहान त्याच्या उराशी विसावला.
मानवी आपुलकीचे शुद्धीकरण आणि उद्धार होणे आवश्यक आहे, जेणेकरून ती इतरांप्रती कोणत्याही स्वार्थी हेतूशिवाय आणि अर्थातच कोणत्याही विकृत लैंगिक इच्छेशिवाय व्यक्त होईल. येशूप्रमाणे आपल्यालाही अशी आपुलकी व्यक्त करता आली, तर पालकाने मुलाला मिठीत घेणे, मित्रांनी एकमेकांना आलिंगन देणे, पती-पत्नीने एकमेकांना मिठीत घेणे—अशा कृती ख्रिस्ताच्या हृदयातील प्रेमाची पवित्र आणि स्वाभाविक अभिव्यक्ती ठरतात.
आज माणसामाणसांतील निरोगी आपुलकीच्या चांगुलपणावर मनन करा. आपल्या संस्कृतीत अशुद्धता इतकी भिनली आहे की प्रेमाच्या या स्वाभाविक देवाणघेवाणीविषयी गोंधळ निर्माण होतो, यावरही विचार करा. हृदयाच्या पवित्र निर्मळतेचे वरदान तुम्हाला सदैव लाभावे म्हणून प्रार्थना करा, जेणेकरून तुमच्या हृदयातून आणि आपुलकीतून आपला प्रभू अनेकांना स्वतःकडे बोलावेल.
हे परमपवित्र प्रभू, माझे हृदय निर्मळ ठेवण्यास मला मदत कर. माझ्या मनातील सारी आपुलकी तुला शुद्ध करू देण्यास मला मदत कर, जेणेकरून तिच्यातून तुझे तेज झळकेल. आपण ज्या संस्कृतीत जगतो, तिच्यातील स्वार्थी प्रलोभनांपासून मला मुक्त कर आणि त्याऐवजी तुझे प्रेम निःस्वार्थपणे व्यक्त करण्याची देणगी मला दे. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
मऊ बांधणीच्या पुस्तकाच्या स्वरूपात & ई-पुस्तक म्हणूनही उपलब्ध
