चारही खंड मऊ मुखपृष्ठाच्या छापील पुस्तकांच्या & ई-पुस्तकांच्या स्वरूपात उपलब्ध आहेत!
चाळीस दिवस = तुमचे संपूर्ण जीवन
प्रायश्चित्तकाळातील पहिला रविवार (वर्ष अ)
त्या वेळी सैतानाकडून येशूची परीक्षा व्हावी म्हणून आत्म्याने त्याला वाळवंटात नेले. त्याने चाळीस दिवस आणि चाळीस रात्री उपवास केला. त्यानंतर त्याला भूक लागली. मत्तय 4:1–2
‘चाळीस’ ही एक महत्त्वाची संख्या आहे. पवित्र शास्त्रात तिचा उल्लेख १४५ हून अधिक वेळा येतो. उदाहरणार्थ, महाप्रलयाच्या वेळी चाळीस दिवस आणि चाळीस रात्री पाऊस पडत राहिला. मोशे प्रत्येक वेळी सीनाय पर्वतावर गेला, तेव्हा तो तेथे चाळीस दिवस आणि चाळीस रात्री राहिला. इस्राएली लोक चाळीस वर्षे वाळवंटात भटकत राहिले. पुनरुत्थानानंतर स्वर्गात जाण्यापूर्वी येशू चाळीस दिवस आपल्या शिष्यांना दर्शन देत राहिला. संपूर्ण बायबलमध्ये ‘चाळीस’ या संख्येचा वापर आणखी अनेक ठिकाणी झाला आहे. विशेष म्हणजे, आपल्या मानवी जीवनातही चाळीस या संख्येला महत्त्व आहे: जन्माला येण्यापूर्वी आईच्या गर्भात आपली वाढ चाळीस आठवडे होत असते.
आज आपण ज्या ‘चाळीस’चे स्मरण करतो, ते म्हणजे आपल्या प्रभूने वाळवंटात घालवलेले चाळीस दिवस आणि चाळीस रात्री. त्या काळात प्रभू उपवास आणि प्रार्थना करत असताना सैतानाने त्याला मोहात पाडण्याचा प्रयत्न केला. चाळीस ही संख्या कसोटीचा, शुद्धीकरणाचा, परीक्षेचा किंवा पारख होण्याचा काळ दर्शवते. म्हणूनच ती या पृथ्वीवरील तुमच्या संपूर्ण जीवनाचेही प्रतीक मानली पाहिजे. वाळवंटातील येशूच्या मोहपरीक्षेचे वर्णन करताना संत मत्तय ‘चाळीस दिवस आणि चाळीस रात्री’ असे शब्द खास वापरतात. यावर भाष्य करताना संत बीड सांगतात की हा काळ केवळ आपल्या संपूर्ण जीवनाचे प्रतीक नाही, तर त्यातील ‘दिवस’ आपल्याला मिळणाऱ्या अनेक कृपा आणि आशीर्वादांचे, तर ‘रात्री’ आपण सोसत असलेल्या क्रुसांचे प्रतीक आहेत.
प्रायश्चित्तकाळातील आपल्या वाटचालीला सुरुवात करताना, येशूने वाळवंटात घालवलेल्या काळातून मिळणारे धडे पुन्हा एकदा आपल्या संपूर्ण जीवनात आचरणात आणणे महत्त्वाचे आहे. वर उद्धृत केलेल्या उताऱ्यातून आपण कोणते दोन धडे घेऊ शकतो, ते पाहू या. पहिला धडा असा की, ‘आत्म्याने येशूला वाळवंटात नेले, यासाठी की सैतानाने त्याला मोहात पाडण्याचा प्रयत्न करावा.’ यावरून आपल्याला कळते की येशूने केवळ मोह सहन केले नाहीत, तर तो त्यांना सामोराही गेला. त्याला सैतानाची किंवा त्याच्या हल्ल्यांची भीती नव्हती. उलट, आत्म्याच्या मार्गदर्शनाखाली तो स्वेच्छेने त्या मोहांना सामोरा गेला. हेतू केवळ स्वतःच्या जीवनात त्या मोहांवर विजय मिळवणे हा नव्हता, तर पवित्र आत्म्याच्या सामर्थ्याने आणि पुढाकाराने आपल्यालाही आपल्या जीवनातील प्रत्येक मोहाला सामोरे जाता यावे, हाही होता. पवित्र आत्मा आपले नेतृत्व करत असताना आपण मोहाला थेट आणि आत्मविश्वासाने सामोरे जाण्यास कधीही घाबरू नये.
दुसरा महत्त्वाचा धडा असा की वाळवंटातील त्या काळात येशूने स्वेच्छेने उपवास केला. यातून जीवनातील संयम या सद्गुणाचे महत्त्व दिसून येते. चाळीस दिवस आणि रात्रींचा हा काळ आपल्या संपूर्ण जीवनाचे प्रतीक मानला, तर संयमाला आपल्या जीवनात नेहमीच स्थान असले पाहिजे, हे आपल्याला समजेल. जीवनात आनंद आणि आशीर्वाद लाभतात, तेव्हा (त्या चाळीस दिवसांत) आपण त्यांचा आनंद अवश्य साजरा करावा. पण तो साजरा करतानाही आपण काही प्रमाणात आत्मत्याग केला पाहिजे: या जगातील क्षणभंगुर गोष्टींमध्येच आपले मुख्य समाधान शोधण्याची सवय आपण कधीही लागू देऊ नये. क्रुसाचे संत योहान शिकवतात की आध्यात्मिक सांत्वनाचीही आपल्याला अतिरेकी आसक्ती लागू शकते. याउलट, जीवनातील क्रूस वाहताना (त्या चाळीस रात्रींत) आपण काही प्रमाणात आत्मत्यागाचाही सराव केला पाहिजे: आपण सोसत असलेल्या अडचणींनी आपल्याला निराश करू नये किंवा देवाची इच्छा जाणून घेण्यापासून आणि ती पूर्ण करण्यापासून आपले लक्ष विचलित करू नये. उपवासातून आपण जो संयमाचा सद्गुण आत्मसात करतो, त्याने जीवनाच्या सर्व चढ-उतारांत आपल्याला नेहमी मार्ग दाखवला पाहिजे, जेणेकरून देवाने आपल्याला प्रकट केलेल्या सत्यांवर आपले लक्ष राहील आणि आपण सैतानाचे खोटे बोलणे नाकारू.
आयुष्यभर संयमाचा सद्गुण धैर्याने अंगीकारणे किती महत्त्वाचे आहे, यावर आज चिंतन करा. जीवनातील अनेक चढ-उतारांत, सुख-दुःखांत, आशीर्वाद लाभताना आणि क्रूस वाहताना आपण आत्म्याचे मार्गदर्शन स्वीकारले पाहिजे आणि प्रत्येक परिस्थितीला धैर्याने व आत्मसंयमाने सामोरे गेले पाहिजे. तुम्हाला जे क्रूस वाहावे लागतात, ते वाहताना कुठे तुम्हाला संघर्ष करावा लागतो किंवा जीवनात मिळणाऱ्या सांत्वनांना तुम्ही कुठे प्रमाणापेक्षा जास्त धरून राहता, याचा विचार करा. या प्रायश्चित्तकाळात, वाळवंटात चाळीस दिवस आणि चाळीस रात्री घालवणाऱ्या येशूचे अनुकरण करून सद्गुणांच्या मार्गाने चालण्याचा प्रयत्न करा.
हे माझ्या संयमी आणि धैर्यवान प्रभू, तू प्रत्येक मोहाला धैर्याने आणि सामर्थ्याने सामोरा गेलास. जीवनाच्या चढ-उतारांतून कसे वाट काढावी हे आम्हाला शिकवण्यासाठी तू चाळीस दिवस आणि चाळीस रात्री उपवास केलास. कृपा करून मला संयम आणि धैर्य हे सद्गुण दे आणि मला पवित्र आत्मा प्रदान कर, म्हणजे मी माझ्या स्वतःच्या जीवनाच्या वाळवंटात तुझ्या पावलांवर पाऊल ठेवून चालू शकेन. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
देवदूतांची सेवा
प्रायश्चित्तकाळातील पहिला रविवार (वर्ष ब)
आत्म्याने येशूला रानात पाठवले. तो चाळीस दिवस रानात राहिला आणि तेथे सैतानाने त्याला मोहात पाडण्याचा प्रयत्न केला. तो रानटी पशूंमध्ये होता आणि देवदूत त्याची सेवा करत होते. मार्क 1:12–13
आज आपण किती विलक्षण घटनेवर चिंतन करतो! वर उद्धृत केलेल्या उताऱ्यात देवाचा पुत्र, परमपवित्र त्रित्वातील दुसरी व्यक्ती असलेल्या येशूने दोन प्रकारे स्वतःला नम्र केले. पहिली गोष्ट म्हणजे, सैतानाने घातलेल्या मोहांना त्याने स्वतःला सामोरे जाऊ दिले. दुसरी गोष्ट म्हणजे, त्याने स्वतः निर्माण केलेल्या चांगल्या देवदूतांना आपल्या मानवी रूपात आपली सेवा करू दिली.
सर्वप्रथम, सैतान हा पतित देवदूत आहे, हे लक्षात घ्या. देवाने त्याला निर्माण केले आणि निर्माण केले तेव्हा तो चांगला होता. पण प्रकटीकरणाच्या ग्रंथात (12:4) असे सूचित केले आहे की देवाने निर्माण केलेल्या देवदूतांपैकी एक तृतीयांश देवदूतांना पृथ्वीवर भटकण्यासाठी स्वर्गातून हाकलून देण्यात आले. हे दुरात्मे पतित देवदूतांचा प्रमुख असलेल्या सैतानाच्या आज्ञेने वागतात. म्हणून वरील उताऱ्यानुसार, वाळवंटात येशूला मोहात पाडण्याचा प्रयत्न खुद्द सैतानाने केला. येशूने आपल्या मानवी स्वभावात चांगल्या देवदूतांची सेवाही स्वीकारली. या घटनांतून आपल्या प्रभूच्या मानवतेतील नम्रतेच्या सद्गुणाची परिपूर्णता दिसून येते.
संत थॉमस अक्विनास यांच्या मते, देवदूतांची निर्मिती तीन प्रमुख उद्देशांसाठी झाली. पहिला उद्देश म्हणजे देवाची आराधना करणे. आराधनेतून देवाशी सख्य जुळते आणि देवाकडून प्रत्येक देवदूताकडे व प्रत्येक देवदूताकडून देवाकडे परिपूर्ण प्रेमाचा ओघ वाहतो. दुसरा उद्देश म्हणजे सर्व गोष्टींत देवाची इच्छा अमलात आणणे. यात निसर्गाचे नियम कार्यान्वित करणे आणि ख्रिस्ताने क्रुसावर मिळवून दिलेली कृपा प्रदान करणे यांचा समावेश होतो. तिसरा उद्देश म्हणजे देवदूतांनी देवाचे संदेशवाहक म्हणून कार्य करणे. देवदूतांनी संदेष्ट्यांशी, आपल्या धन्य मातेशी, संत योसेफांशी आणि इतरांशी निरनिराळ्या प्रकारे कसा संवाद साधला, याची नोंद पवित्र शास्त्रात आहे. संत थॉमस अक्विनास असेही मानत की आपल्यापैकी प्रत्येकाला एक विशिष्ट संरक्षक देवदूत दिलेला आहे. त्याचे कार्य केवळ आपले रक्षण करणे नव्हे, तर देवाची इच्छा आपल्याला कळवणे हेही आहे.
देव म्हणून येशूने पिता आणि पवित्र आत्मा यांच्यासह सर्व देवदूतांना निर्माण केले. मनुष्य म्हणून येशूने चांगल्या देवदूतांची सेवा स्वीकारली आणि पतित देवदूतांच्या हल्ल्यांनाही तोंड दिले. या देवदूतांच्या जन्मजात सामर्थ्यांना स्वतःवर कार्य करू देऊन येशूने नम्रता दाखवली आणि आपणही तसेच केले पाहिजे, हे आपल्याला शिकवले.
चांगल्या आणि वाईट अशा दोन्ही प्रकारच्या देवदूतांच्या प्रमुख जन्मजात सामर्थ्यांपैकी एक म्हणजे आपल्या मनावर प्रभाव टाकण्याची आणि विचार सुचवण्याची क्षमता. देवदूत आपल्या कल्पनेत असे विचार आणू शकतात, जे चांगल्याकडे वळवण्यासाठी असतात (चांगले देवदूत) किंवा आपली फसवणूक करून आपल्याला पापाकडे नेण्यासाठी असतात (वाईट देवदूत). अशा सूचना खरोखरच आपल्यापर्यंत पोहोचतात, आणि आपण त्यांची जाणीव ठेवली पाहिजे. आपल्या आध्यात्मिक साधना या ग्रंथात लोयोलाचे संत इग्नेशियस देवदूतांच्या सेवाकार्याचे सविस्तर विवेचन करतात. पतित देवदूतांचे असत्य आणि फसवणूक यांपासून चांगल्या देवदूतांचे सांत्वनदायी मार्गदर्शन कसे ओळखावे, हे ते शिकवतात. आजच्या शुभवर्तमानाच्या उताऱ्यात येशूने पतित देवदूतांच्या मोहांना स्वतःला सामोरे जाऊ दिले आणि चांगल्या देवदूतांची सेवा स्वीकारली. देवदूत आपल्यावर कसा प्रभाव टाकतात, हे समजून घेण्याचा प्रयत्न किती महत्त्वाचा आहे, हे या उताऱ्यातून अनेक प्रकारे स्पष्ट होते. याविषयी अधिक जाणून घेण्यासाठी खोलवरचा शोध: उपासनावर्षानुसार मांडलेली इग्नेशियन शिकवण आणि चिंतने हा ग्रंथ पाहा.
देवदूत आणि दुरात्मे दोघेही तुमच्या जीवनात सतत कार्यरत असतात आणि तुमच्यावर प्रभाव टाकण्याचा प्रयत्न करतात, या विस्मयकारक सत्यावर आज चिंतन करा. तुमच्या जीवनातील त्यांच्या आध्यात्मिक भूमिकेचा विचार करताना, त्यांच्याविषयी अधिक जाणून घेण्याचे कोणते मार्ग आहेत, याचाही विचार करा. तुमच्या संरक्षक देवदूताशी बोला. सर्वोच्च देवदूतांकडे मध्यस्थीची विनंती करा. ते देवाची जी आराधना करतात, त्यात सहभागी होण्याचा प्रयत्न करा. त्यांच्या संरक्षणासाठी प्रार्थना करा. देवाकडून येणारी सर्वोच्च सत्ये तुम्हाला कळवावीत, अशी त्यांना विनंती करा. या पवित्र देवदूतांकडे लक्ष द्या, म्हणजे त्यांचे स्वर ओळखायला शिकत असताना, देवाकडून मिळालेले जे मार्गदर्शन ते तुम्हाला देतात, त्यानुसार चालण्यास तुम्ही तयार असाल.
हे माझ्या प्रभू, सर्वांच्या निर्माणकर्त्या, प्रेम आणि आराधना या गौरवशाली उद्देशासाठी तू देवदूतांची निर्मिती केलीस. तुझी पवित्र इच्छा अमलात आणण्याचे आणि पृथ्वीवरील आम्हांपर्यंत तुझा संदेश पोहोचवण्याचे कार्यही तू त्यांना सोपवतोस. पतित देवदूतांचे कपट आणि चांगल्या देवदूतांचे मार्गदर्शन अधिक स्पष्टपणे ओळखण्यास मला मदत कर. हे देवाच्या दूतांनो, माझ्यासाठी प्रार्थना करा, माझे रक्षण करा आणि देवाच्या परिपूर्ण इच्छेनुसार चालण्यास मला मार्गदर्शन करा. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
आक्रमक पवित्रा घेणे
प्रायश्चित्तकाळातील पहिला रविवार (वर्ष क)
पवित्र आत्म्याने परिपूर्ण झालेला येशू यार्देन नदीकडून परतला. पवित्र आत्म्याने त्याला चाळीस दिवसांसाठी वाळवंटात नेले, जेणेकरून सैतान त्याला मोहात पाडण्याचा प्रयत्न करील. लूक 4:1–2
एखाद्यावर हल्ला झाला किंवा आपल्याला धोका आहे असे वाटले, तर बचावात्मक पवित्रा घेणे स्वाभाविक आहे. उदाहरणार्थ, सैनिकांवर शत्रूने अचानक हल्ला केला, तर ते बहुधा बचावात्मक पवित्रा घेतील. त्याचप्रमाणे, कोणी आपल्यावर वैयक्तिक हल्ला करत आहे असे वाटले किंवा सैतान आपल्याला मोहात पाडण्याचा प्रयत्न करतो, तेव्हा आपण अनेकदा स्वतःचा बचाव करण्याचा प्रयत्न करतो. मात्र खेळ, क्रीडा आणि लष्करी व्यवहारांत एक प्रचलित म्हण आहे: “चांगले आक्रमण हाच सर्वोत्तम बचाव.” दुसऱ्या शब्दांत, प्रतिस्पर्ध्याला जिंकू न देण्याचा सर्वोत्तम मार्ग म्हणजे केवळ बचाव करत बसण्याऐवजी आक्रमक पवित्रा घेणे.
अनेक अर्थांनी, येशूने वाळवंटात प्रवेश केला तेव्हा नेमके हेच केले. सैतान आपला नाश करू पाहत आहे, हे त्याला माहीत होते. म्हणून प्रार्थना व उपवास करण्यासाठी येशू चाळीस दिवस वाळवंटात गेला, तेव्हा एक प्रकारे त्याने स्वतःहून सैतानावर चाल केली. वाळवंटातील मोह म्हणजे येशूला केवळ सोसावी लागणारी आणि ज्यांना प्रतिकार करावा लागणार होता अशी संकटे नव्हती. त्याहून महत्त्वाचे म्हणजे, ते सैतानाचे निष्फळ हल्ले होते, कारण त्या मोहांच्या विरुद्ध असलेले सद्गुण येशूने आधीच अंगीकारले होते.
कोणत्या मोहांशी आणि पापांशी झुंज देणे तुम्हाला सर्वांत कठीण जाते? कोणत्या बाबतीत तुम्हाला आपला पराभव होत असल्याचे जाणवते? या संघर्षांवर मात करण्याच्या प्रयत्नात तुम्ही कोणकोणत्या प्रकारे बचावात्मक पवित्रा घेतला आहे? बरेचदा आपण मोहांना चुकीच्या पद्धतीने सामोरे जातो. सैतानाचे हे हल्ले आहेत आणि त्यांना प्रतिकार करून आपण स्वतःचे रक्षण केले पाहिजे, असे आपण मानतो. हे खरे असले, तरी ते संपूर्ण सत्य नाही. संपूर्ण सत्य असे आहे की, आपल्या संघर्षांवर मात करण्याचा सर्वोत्तम मार्ग म्हणजे मोहाच्या विरुद्ध असलेला सद्गुण निवडून खंबीरपणे आणि पुढाकार घेऊन त्या मोहाला थेट सामोरे जाणे.
वाळवंटात येशूने ज्या तीन मोहांवर मात केली, त्यांचा विचार करा: खादाडपणा, पोकळ कीर्तीचा हव्यास आणि लोभ. येशू त्या चाळीस दिवसांसाठी वाळवंटात गेला आणि अशा रीतीने त्याने हे मोह त्याच्यासमोर येण्याआधीच निष्प्रभ केले. त्या चाळीस दिवसांत स्वेच्छेने अन्नाचा त्याग करून येशूने खादाडपणाचा मोह निष्फळ केला. आपल्या पित्याच्या सान्निध्यात एकांतात राहण्यासाठी तो नम्रपणे वाळवंटात गेला आणि त्याने पोकळ कीर्तीच्या मोहाचे बळ हिरावून घेतले. गरिबीचे आणि साधेपणाचे जीवन निवडून त्याने ऐहिक संपत्तीचा कोणताही मोह, ती संपत्ती त्याला देऊ करण्याआधीच, जिंकला.
प्रायश्चित्तकाळाच्या या चाळीस दिवसांच्या वाटचालीला सुरुवात करताना, आपल्या जीवनात कोणत्या पापांवर आणि मोहांवर मात करणे आवश्यक आहे, यावर आज चिंतन करा. काही संघर्षांत तुम्ही सतत बचावात्मक पवित्रा घेत असाल, विशेषतः त्या झुंजीत कधीकधी तुमचा पराभव होत असेल, तर आपली पद्धत बदलण्याची वेळ आली आहे. या प्रायश्चित्तकाळात ज्या पापांचा मोह तुम्हाला सर्वाधिक होतो, त्यांच्या विरुद्ध असलेले सद्गुण अंगीकारा. ते आचरणात आणण्यासाठी स्वतःहून पुढाकार घ्या. रागाशी झुंज देत असाल तर दयाळूपणा निवडा. खादाडपणाशी झुंज देत असाल तर उपवास निवडा. लोभाशी झुंज देत असाल तर उदारपणा निवडा. तुमचा संघर्ष कोणताही असो, ज्या सद्गुणाची तुम्हाला सर्वाधिक गरज आहे त्याकडे वळा आणि या प्रायश्चित्तकाळात तो आचरणात आणण्यावर लक्ष केंद्रित करा. म्हणजे मोहाला सामोरे जावे लागेल तेव्हा सैतानाला आणि त्याच्या खोट्या बोलण्याला नाकारण्यासाठी तुम्हीही चांगले तयार असाल.
हे माझ्या प्रभू, तुलाही मोहांना सामोरे जावे लागले. तू सर्व सद्गुण निवडून ते परिपूर्ण रीतीने आचरणात आणलेस आणि अशा प्रकारे आपल्या जीवनातील प्रत्येक मोहाला प्रतिकार केलास. या क्षणी मला कोणत्या सद्गुणांची सर्वाधिक गरज आहे हे ओळखायला मला मदत कर आणि या प्रायश्चित्तकाळात त्या सद्गुणांकडे पूर्ण मनाने धाव घेण्यासाठी मला आवश्यक ते बळ दे. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
सर्वांत कमी पात्र ठरणारे
प्रायश्चित्तकाळाच्या पहिल्या आठवड्यातील सोमवार
येशू आपल्या शिष्यांना म्हणाला: “जेव्हा मानवपुत्र आपल्या गौरवाने येईल आणि सर्व देवदूत त्याच्याबरोबर असतील, तेव्हा तो आपल्या गौरवशाली सिंहासनावर बसेल आणि सर्व राष्ट्रे त्याच्यासमोर एकत्र जमवली जातील. मेंढपाळ जसा मेंढरे व शेळ्या वेगळ्या करतो, तसा तो त्यांना एकमेकांपासून वेगळे करील.” मत्तय 25:31–32
किती विलक्षण दृश्य आहे हे चिंतनासाठी! हे दृश्य डोळ्यांसमोर आणण्याचा प्रयत्न करा. भविष्यातील एका निर्णायक क्षणी परमपवित्र त्रैक्यातील दुसरी दैवी व्यक्ती, जी आता ‘मानवपुत्र’ म्हणून मानवी रूपातही आहे, स्वर्गातील सर्व देवदूतांसह गौरवाने पृथ्वीवर परत येईल आणि आपल्या नव्या, गौरवशाली सिंहासनावर बसेल. आजवर अस्तित्वात आलेल्या प्रत्येक राष्ट्रातील प्रत्येक व्यक्ती त्या सिंहासनासमोर एकत्र जमेल आणि प्रत्येकाचा न्याय त्याच्या कृत्यांनुसार केला जाईल. ज्यांनी आपल्या प्रभूची सेवा केली आणि त्याच्या सर्वांत लहान बंधुभगिनींशी दयेने व करुणेने वागले, त्यांना येशू असे म्हणताना ऐकू येईल: “या, माझ्या पित्याने आशीर्वाद दिलेल्यांनो. जगाच्या स्थापनेपासून तुमच्यासाठी तयार केलेले राज्य वतन म्हणून घ्या.” ज्यांनी ख्रिस्ताची सेवा केली नाही आणि त्या सर्वांत लहानांशी दयेने वागले नाहीत, त्यांना सार्वकालिक शिक्षेसाठी पाठवले जाईल. येशू त्यांना म्हणेल: “अहो शापितांनो, माझ्यापासून दूर व्हा आणि सैतान व त्याचे दूत यांच्यासाठी तयार केलेल्या सार्वकालिक अग्नीत जा.” त्या दिवशी एकच गोष्ट महत्त्वाची असेल, कारण अनंतकाळासाठी आपले काय होणार याचा निर्णय एकदाचा होईल. आपल्याला सार्वकालिक जीवनाचा वारसा मिळावा म्हणून प्रभूच्या उजवीकडे स्थान दिले जाईल की त्याच्या डावीकडे ठेवून सार्वकालिक अग्नीत पाठवले जाईल, एवढेच महत्त्वाचे असेल.
जीवनाच्या वाटचालीत कधीकधी आपल्याला या गौरवशाली दिवसाचा विसर पडतो. देवाचा आणि स्वर्गाचा विचार करताना, आपल्याला स्वर्ग मिळणारच, असे सहज गृहीत धरले जाते. देव दयाळू आणि कृपाळू आहे, आणि तो आपल्यावर प्रेम करतो. त्यामुळे आपल्याला स्वर्ग नक्कीच मिळणार आणि केवळ अत्यंत दुष्ट लोकच नरकात जाणार, असे आपण गृहीत धरतो. पण न्यायाच्या दिवसाचे येशूने केलेले वर्णन असे नाही.
येशू सांगतो की न्यायाच्या वेळी नीतिमानांना आश्चर्य वाटेल, कारण जे भुकेले, तहानलेले, परके, वस्त्रहीन, आजारी किंवा तुरुंगात होते, त्यांची काळजी घेणे म्हणजे देवावर प्रेम करणेच होते. त्याचप्रमाणे, ज्यांनी या लोकांकडे दुर्लक्ष केले, त्यांनाही आश्चर्य वाटेल, कारण येशूच्या अगदी लहान भावंडांवर प्रेम न करून त्यांनी देवावरही प्रेम केले नाही. ही शिकवण हलक्यात घेऊ नका. येशू आडपडदा न ठेवता बोलतो. त्याचे म्हणणे अगदी स्पष्ट आणि ठाम आहे.
येशू ज्यांच्याविषयी बोलतो, ती ‘अगदी लहान’ माणसे तुमच्या जीवनात कोण आहेत? भुकेले आणि तहानलेले म्हणजे केवळ शारीरिक गरजा असलेले लोक नव्हेत, तर ज्यांची आध्यात्मिक भूक आणि तहान भागण्याची गरज आहे, असे लोकही आहेत. जीवनात वाट चुकलेले किंवा गोंधळलेले आणि ज्यांना दिशा दाखवण्याची गरज आहे, असेही ते लोक आहेत. परका म्हणजे एकटे पडलेले आणि सहज दुर्लक्षित राहणारे कोणीही असू शकते. वस्त्रहीन म्हणजे ज्यांना स्वतःच्या गरजाही भागवता येत नाहीत, असे लोक असू शकतात. आजारी म्हणजे वृद्ध किंवा निरनिराळ्या प्रकारे दुःख सोसणारे लोक असू शकतात. आणि तुरुंगात असलेल्यांमध्ये पापाच्या बंधनात अडकलेले आणि त्यातून मुक्त होण्यासाठी मदतीची गरज असलेले लोकही येऊ शकतात. तुमच्या सभोवतालच्या माणसांमध्ये आपला प्रभू उपस्थित आहे; त्यांच्यामध्ये त्याला शोधायला विसरू नका.
आज तुमच्या जीवनात कोण सर्वांत जास्त दिशाहीन वाटते आणि कोणाला तुमच्या करुणेची सर्वाधिक गरज आहे, यावर चिंतन करा. ज्यांच्याकडे आपणहून जावेसे आपल्याला वाटत नाही, त्यांनाच बहुतेकदा आपल्या करुणेची आणि दयेची सर्वाधिक गरज असते. आपण ज्यांच्याविषयी न्यायनिवाडा करतो, ज्यांना दोषी ठरवतो किंवा ज्यांच्याकडे दुर्लक्ष करतो, तेच अनेकदा हे ‘अगदी लहान’ असतात. जी व्यक्ती तुमच्या प्रेमास सर्वांत कमी पात्र वाटते, तिला आठवा. येशू त्या व्यक्तीमध्ये जिवंत आहे आणि तुम्ही तिच्यावर प्रेम करून त्याच्यावर प्रेम करावे, याची तो वाट पाहत आहे, हे लक्षात ठेवा.
हे परम दयाळू प्रभू, तुझी करुणा अपार आहे आणि तू खरोखर न्याय करशील. त्या अंतिम आणि गौरवशाली दिवसाचे स्मरण मला सदैव राहू दे. त्या दिवशी तू जिवंतांचा आणि मृतांचा न्याय करण्यासाठी आपल्या संपूर्ण वैभवाने आणि गौरवाने पुन्हा येशील. तुझ्या वचनांकडे मी खरोखर लक्ष देऊ दे आणि सर्व माणसांमध्ये, विशेषतः ज्यांना प्रेमाची सर्वाधिक गरज आहे त्यांच्यामध्ये, तुझ्यावर प्रेम करून त्या दिवसासाठी तयार होऊ दे. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
‘हे आमच्या पित्या’ ही प्रार्थना कशी करावी
प्रायश्चित्तकाळाच्या पहिल्या आठवड्यातील मंगळवार
येशू आपल्या शिष्यांना म्हणाला, “प्रार्थना करताना परधर्मीयांसारखी बडबड करू नका. पुष्कळ बोलल्यामुळे आपली प्रार्थना ऐकली जाईल, असे त्यांना वाटते. तुम्ही त्यांच्यासारखे होऊ नका.” मत्तय 6:7–8
आठवा, येशू कधीकधी एकांतात जात असे आणि संपूर्ण रात्र प्रार्थनेत घालवत असे. बराच वेळ मनापासून प्रार्थना करावी, हे येशूला मान्य आहे, हे त्याने स्वतः घालून दिलेल्या उदाहरणावरून स्पष्ट होते. पण आपल्या प्रभूने रात्रभर केलेली प्रार्थना आणि परधर्मीयांची शब्दांची ‘बडबड’, जिच्यावर त्याने टीका केली, यांत स्पष्ट फरक आहे. परधर्मीयांच्या प्रार्थनेवर अशी टीका केल्यानंतर येशू आपल्या वैयक्तिक प्रार्थनेचा नमुना म्हणून ‘हे आमच्या पित्या’ ही प्रार्थना आपल्याला देतो.
‘हे आमच्या पित्या’ या प्रार्थनेच्या सुरुवातीलाच आपण देवाला अतिशय आपुलकीने संबोधतो. देव हा केवळ विश्वातील एक सर्वशक्तिमान सत्ताधारी नाही; त्याचे आपल्याशी जिव्हाळ्याचे, कुटुंबाचे नाते आहे—तो आपला पिता आहे. पुढे येशू आपल्याला शिकवतो की आपल्या पित्याचे पावित्र्य घोषित करून, त्याला पवित्र मानून, आपण त्याचा सन्मान करावा. देव, आणि केवळ देवच, परमपवित्र आहे; आपल्या जीवनातील सर्व पावित्र्य त्याच्याकडून येते. पित्याचे पावित्र्य मान्य करताना आपण त्याला आपला राजा म्हणूनही मानले पाहिजे आणि आपल्या जीवनात व जगात त्याचे राज्य यावे अशी प्रार्थना केली पाहिजे. त्याची परिपूर्ण इच्छा ‘जशी स्वर्गात तशी पृथ्वीवरही’ पूर्ण होते, तेव्हाच हे घडते. या परिपूर्ण प्रार्थनेच्या शेवटी आपण मान्य करतो की आपल्या रोजच्या सर्व गरजा देवच पूर्ण करतो. आपल्या पापांची क्षमा आणि सर्व वाईटापासून संरक्षणही त्याच्याकडूनच मिळते.
ही परिपूर्ण प्रार्थना पूर्ण केल्यावर येशू सांगतो की ही आणि इतर प्रत्येक प्रार्थना आपण कोणत्या वृत्तीने करावी. तो म्हणतो, “जर तुम्ही इतरांना त्यांच्या अपराधांची क्षमा केली, तर तुमचा स्वर्गीय पिता तुम्हालाही क्षमा करील. पण तुम्ही इतरांना क्षमा केली नाही, तर तुमचा पिताही तुमच्या अपराधांची क्षमा करणार नाही.” प्रार्थनेने आपल्यामध्ये बदल घडवावा आणि आपण आपल्या स्वर्गीय पित्यासारखे अधिकाधिक व्हावे, यासाठी आपण तयार असलो, तरच प्रार्थना फलदायी ठरेल. म्हणून, क्षमेसाठी केलेली आपली प्रार्थना फलदायी व्हावी असे आपल्याला वाटत असेल, तर आपण जे मागतो ते आचरणातही आणले पाहिजे. देवाने आपल्याला क्षमा करावी म्हणून आपणही इतरांना क्षमा केली पाहिजे.
आज ‘हे आमच्या पित्या’ या परिपूर्ण प्रार्थनेवर मनन करा. ही प्रार्थना आपल्या इतकी परिचयाची होऊ शकते की तिच्या खऱ्या अर्थाकडे दुर्लक्ष करण्याचा मोह आपल्याला होतो. तसे झाले तर आपली प्रार्थनाही नुसती शब्दांची बडबड करणाऱ्या परधर्मीयांच्या प्रार्थनेसारखी होईल. पण नम्रपणे आणि प्रामाणिकपणे प्रत्येक शब्द समजून घेतला आणि तो मनापासून उच्चारला, तर आपली प्रार्थना अधिकाधिक आपल्या प्रभूच्या प्रार्थनेसारखी होईल, याची खात्री बाळगता येईल. लोयोलाचे संत इग्नेशियस सुचवतात की या प्रार्थनेतील प्रत्येक शब्दावर एकेक करून, अगदी सावकाश मनन करावे. आज अशा प्रकारे प्रार्थना करून पाहा. ‘हे आमच्या पित्या’ ही नुसती शब्दांची बडबड न राहता, स्वर्गातील पित्याशी साधलेला खरा संवाद होऊ द्या.
हे आमच्या स्वर्गातील पित्या, तुझे नाव पवित्र मानले जावो. तुझे राज्य येवो. जशी स्वर्गात तशी पृथ्वीवरही तुझी इच्छा पूर्ण होवो. आमची रोजची भाकर आज आम्हांला दे. आणि जसे आम्ही आमच्याविरुद्ध अपराध करणाऱ्यांना क्षमा करतो, तसे तू आमच्या अपराधांची आम्हांला क्षमा कर. आणि आम्हांला मोहात पडू देऊ नकोस, पण वाईटापासून आमची सुटका कर. आमेन. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
क्रुसाचे एकमेव खरे चिन्ह
प्रायश्चित्तकाळाच्या पहिल्या आठवड्यातील बुधवार
गर्दीत आणखी लोक जमत असताना येशू त्यांना म्हणाला, “ही पिढी दुष्ट आहे. ती चिन्ह मागते, पण योनाच्या चिन्हाशिवाय तिला दुसरे कोणतेही चिन्ह दिले जाणार नाही.” लूक 11:29
गर्दीत निरनिराळ्या वृत्तींचे लोक होते असे दिसते. त्यात काही जणांचा येशूवर मनापासून विश्वास होता. उदाहरणार्थ, त्या बारा शिष्यांनी त्याच्या मागे जाण्यासाठी सर्व काही सोडले. त्याची आई आणि इतर अनेक पवित्र स्त्रिया त्याच्यावर विश्वास ठेवत होत्या आणि निष्ठेने त्याच्या मागे चालत होत्या. पण वाढत्या गर्दीत असेही अनेक जण दिसत होते, ज्यांना येशूविषयी शंका होती आणि तो कोण आहे याचा काहीतरी पुरावा हवा होता. म्हणून त्यांना स्वर्गातून एखादे चिन्ह हवे होते.
स्वर्गातून मिळालेले चिन्ह म्हणजे येशू कोण आहे याचा उघडपणे दिसणारा पुरावा ठरला असता. खरे तर येशूने यापूर्वीच अनेक चमत्कार केले होते. पण तेवढ्याने त्यांचे समाधान झाले नाही असे दिसते. त्यांना आणखी काही हवे होते. त्यांच्या या मागणीतून त्यांच्या मनाचा हट्टीपणा आणि श्रद्धेचा अभाव स्पष्ट दिसतो. म्हणून त्यांना हवे असलेले चिन्ह येशू देऊ शकत नव्हता आणि ते देणारही नव्हता.
त्याऐवजी येशू सांगतो की त्यांना केवळ योनाचे चिन्ह मिळेल. आठवा, योनाचे चिन्ह काही फारसे आकर्षक नव्हते. योनाला नावेतून पाण्यात फेकण्यात आले आणि एका देवमाशाने त्याला गिळले. तो तीन दिवस त्याच्या पोटात राहिला; मग त्या देवमाशाने त्याला निनवेच्या किनाऱ्यावर ओकून टाकले.
येशूची खूणही अशीच असणार होती. धार्मिक नेते आणि नागरी अधिकारी यांच्या हातून त्यांना दुःख सोसावे लागणार होते. त्यांना ठार मारून कबरीत ठेवले जाणार होते. त्यानंतर तीन दिवसांनी ते पुन्हा उठणार होते. पण पुनरुत्थानाच्या वेळी ते प्रकाशकिरणांनी तेजाळून सर्वांना दिसतील अशा रीतीने कबरीतून बाहेर आले नाहीत. उलट, पुनरुत्थानानंतर त्यांनी अशांनाच दर्शन दिले, ज्यांची श्रद्धा आधीच त्यांच्या आचरणातून दिसत होती आणि ज्यांचा त्यांच्यावर आधीपासूनच विश्वास होता.
यातून आपल्याला असा बोध मिळतो की देव आपल्या महानतेचे सामर्थ्यशाली, चित्रपटासारखे भव्य सार्वजनिक दर्शन घडवून आपल्याला श्रद्धेच्या गोष्टी पटवून देणार नाही. त्याऐवजी, आपल्याला मिळणारी ‘खूण’ म्हणजे ख्रिस्ताबरोबर मरण्याचे आमंत्रण, जेणेकरून आपण स्वतः पुनरुत्थानाच्या नवजीवनाचा अनुभव घेऊ लागू. श्रद्धेची ही देणगी आपल्या अंतःकरणात मिळते; ती लोकांसमोर घडणारी बाह्य घटना नाही. पापाला मरणे हे आपण प्रत्येकाने स्वतःच्या अंतःकरणात करायचे असते. आपल्याला मिळालेले नवजीवन इतरांना केवळ आपल्या बदललेल्या जीवनाच्या साक्षीतूनच दिसू शकते.
देवाने तुम्हाला दिलेल्या खऱ्या चिन्हावर आज चिंतन करा. आपल्या प्रभूकडून एखादे उघड चिन्ह मिळण्याची तुम्ही वाट पाहत असाल, तर यापुढे वाट पाहू नका. क्रूसावरील येशूकडे पाहा, त्याचे दुःख आणि मरण पाहा, आणि सर्व पाप व स्वार्थ यांना मरून त्याच्या मागे जाण्याची निवड करा. त्याच्याबरोबर मरा, त्याच्याबरोबर कबरेत प्रवेश करा आणि या उपवासकाळात त्याला तुम्हाला अंतःकरणातून नवे करून कबरेतून बाहेर आणू द्या, म्हणजे स्वर्गातून मिळालेल्या या एकमेव चिन्हाने तुमचे रूपांतर होईल.
हे माझ्या क्रूसावर खिळलेल्या प्रभू, मी क्रूसावरील तुझ्या प्रतिमेकडे पाहतो, तेव्हा तुझ्या मरणात आजवर ज्ञात असलेली प्रेमाची सर्वांत महान कृती मला दिसते. कबरेपर्यंत तुझ्या मागे जाण्यासाठी मला आवश्यक ती कृपा दे, म्हणजे तुझे मरण माझ्या पापांवर विजय मिळवील. हे प्रिय प्रभू, उपवासकाळाच्या या वाटचालीत मला मुक्त कर, म्हणजे तुझ्या पुनरुत्थानाच्या नवजीवनात मला पूर्णपणे सहभागी होता येईल. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
देवाची इच्छा पूर्ण व्हावी म्हणून प्रार्थना
प्रायश्चित्तकाळाच्या पहिल्या आठवड्यातील गुरुवार
“तुमच्यापैकी कोण आपल्या मुलाने भाकर मागितली तर त्याच्या हातात दगड देईल, किंवा मासा मागितला तर साप देईल?” मत्तय 7:9–10
येशूने हा प्रश्न उत्तर मिळवण्यासाठी विचारलेला नाही, हे उघड आहे. मुलाने किंवा मुलीने खायला मागितले तर कोणतेही आईवडील त्यांच्या हातात दगड किंवा साप देणार नाहीत. येशूला नेमके हेच दाखवून द्यायचे आहे. ते पुढे म्हणतात, “…मग तुमचा स्वर्गीय पिता त्याच्याकडे मागणाऱ्यांना किती अधिक चांगल्या गोष्टी देईल!”
तुम्ही गाढ श्रद्धेने प्रार्थना केली, तर तुम्ही जे काही मागाल ते सर्व आपला प्रभू तुम्हाला देईल का? नक्कीच नाही. येशूने म्हटले आहे, “मागा म्हणजे तुम्हाला दिले जाईल; शोधा म्हणजे तुम्हाला सापडेल; दार ठोठावा म्हणजे तुमच्यासाठी ते उघडले जाईल.” पण हे विधान येशूने येथे दिलेल्या संपूर्ण शिकवणीच्या संदर्भात काळजीपूर्वक वाचले पाहिजे. खरे तर, आपण श्रद्धेने आणि मनापासून ‘चांगल्या गोष्टी’ मागतो, म्हणजे आपला चांगला देव आपल्याला जे देऊ इच्छितो ते मागतो, तेव्हा तो आपली निराशा करणार नाही. अर्थात, याचा अर्थ असा नाही की आपण येशूकडे वाटेल ती गोष्ट कळकळीने मागितली, तर तो ती आपल्याला देईल.
आपला प्रभू आपल्याला नक्की देईल अशा त्या ‘चांगल्या गोष्टी’ कोणत्या? त्यांत सर्वांत पहिली आणि महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे आपल्या पापांची क्षमा. आपण आपल्या चांगुलपणाने परिपूर्ण देवासमोर नम्र झालो, विशेषतः समेटाच्या संस्कारात, तर देव आपल्याला क्षमेची देणगी विनामूल्य देईल आणि ती आपले जीवन बदलून टाकेल, याची आपण पूर्ण खात्री बाळगू शकतो.
पापांच्या क्षमेव्यतिरिक्त जीवनात आपल्याला आणखी अनेक गोष्टींची गरज असते; आणि आपल्या चांगल्या देवाचीही आपल्याला आणखी अनेक गोष्टी देण्याची इच्छा आहे. उदाहरणार्थ, जीवनातील मोहांवर मात करण्यासाठी लागणारे बळ आपल्याला द्यावे, अशी देवाची नेहमीच इच्छा असते. आपल्या मूलभूत गरजा भागवाव्यात आणि प्रत्येक सद्गुणात आपली वाढ व्हावी म्हणून आपल्याला मदत करावी, अशीही त्याची नेहमीच इच्छा असते. आणि आपल्याला स्वर्गात घेऊन जाण्याची त्याची इच्छा तर नक्कीच आहे. म्हणून दररोज विशेषतः याच गोष्टींसाठी आपण प्रार्थना केली पाहिजे.
पण नवी नोकरी, अधिक पैसा, अधिक चांगले घर, एखाद्या विशिष्ट शाळेत प्रवेश किंवा आजारातून बरे होणे यांसारख्या गोष्टींचे काय? जीवनातील अशा गोष्टींसाठी आपण प्रार्थना करावी, पण एक बाब लक्षात ठेवून: आपली नव्हे, तर देवाची इच्छा पूर्ण व्हावी, अशी प्रार्थना आपण करावी. जीवनाचे संपूर्ण चित्र आपल्याला दिसत नाही आणि प्रत्येक बाबतीत कशाने देवाचा सर्वाधिक गौरव होईल, हे आपल्याला नेहमीच कळत नाही. हे आपण नम्रपणे मान्य केले पाहिजे. म्हणून ती नवी नोकरी किंवा त्या शाळेत प्रवेश न मिळणे, इतकेच काय, त्या आजारातून बरे न होणेही कदाचित अधिक चांगले ठरेल. पण आपल्यासाठी जे सर्वांत हिताचे आहे आणि ज्यामुळे आपल्या जीवनात देवाचा सर्वाधिक गौरव करता येईल, तेच देव आपल्याला नेहमी देईल, याची आपण खात्री बाळगू शकतो. आपल्या प्रभूला क्रुसावर खिळण्यात आले, हे याचे उत्तम उदाहरण आहे. हा प्याला आपल्यापासून दूर व्हावा अशी त्यांनी प्रार्थना केली, पण ते म्हणाले, “माझी नव्हे, तर तुझी इच्छा पूर्ण होवो.” आपल्या पुत्राच्या क्रुसावरील मृत्यूचे महान आणि शाश्वत मोल पित्याला दिसत होते आणि त्यानुसार त्याने आपल्या पुत्राच्या प्रार्थनेला उत्तर दिले.
आज तुम्ही कशी प्रार्थना करता, यावर चिंतन करा. आपल्यासाठी काय सर्वांत चांगले आहे हे प्रभूला माहीत आहे, या भरवशाने, प्रार्थनेचा परिणाम आपल्या मनासारखाच व्हावा असा आग्रह न धरता तुम्ही प्रार्थना करता का? तुमच्यासाठी खरोखर काय हिताचे आहे हे फक्त देवच जाणतो, हे तुम्ही नम्रपणे मान्य करता का? यावर विश्वास ठेवा आणि सर्व बाबतींत देवाची इच्छा पूर्ण व्हावी म्हणून पूर्ण विश्वासाने प्रार्थना करा. तो त्या प्रार्थनेला उत्तर देईल, याची तुम्ही खात्री बाळगू शकता.
हे अनंत ज्ञान आणि प्रज्ञा असलेल्या प्रिय प्रभू, तुझ्या चांगुलपणावर आणि तू माझी घेत असलेल्या काळजीवर मला नेहमी भरवसा ठेवू दे. माझ्या गरजांमध्ये दररोज तुझ्याकडे वळायला आणि तुझ्या परिपूर्ण इच्छेनुसार तू माझ्या प्रार्थनेला उत्तर देशील असा भरवसा ठेवायला मला मदत कर. हे प्रिय प्रभू, माझे जीवन मी तुझ्या हाती सोपवतो. तुझ्या इच्छेप्रमाणे माझ्याशी वाग. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
क्षमतेपलीकडे
प्रायश्चित्तकाळाच्या पहिल्या आठवड्यातील शुक्रवार
“न्यायालयाकडे जात असतानाच आपल्या विरोधकाशी लवकर समेट करा. नाहीतर तुमचा विरोधक तुम्हाला न्यायाधीशाच्या हवाली करील, न्यायाधीश तुम्हाला पहारेकऱ्याच्या हवाली करील आणि तुम्हाला तुरुंगात टाकले जाईल. आमेन, मी तुम्हाला सांगतो, शेवटचा पैसाही चुकता करेपर्यंत तुमची सुटका होणार नाही.” मत्तय 5:26
एखाद्या फौजदारी किंवा दिवाणी खटल्याबाबत, तसेच न्यायालयीन कारवाई कशी टाळावी याबाबत, आपला प्रभू येथे कायदेशीर सल्ला देत होता का? मुळीच नाही. तो स्वतःची ओळख न्यायी न्यायाधीश म्हणून आपल्याला करून देत होता. आणि ज्यांना आपण आपले ‘विरोधक’ मानू शकतो, अशा प्रत्येकाशी दयेने वागण्याचे तो आपल्याला आवाहन करत होता.
दुसऱ्याला क्षमा करणे आवश्यक आहे. क्षमा करायला कधीही नकार देऊ नये. पण खरे तर केवळ क्षमा करणेही पुरेसे नाही. अंतिम ध्येय समेट असले पाहिजे, कारण समेट हे क्षमेपलीकडचे पाऊल आहे. वरील शुभवर्तमानात येशू आपल्याला आपल्या विरोधकांशी ‘तडजोड करा’ असा आग्रह करतो. त्यातून तो समेट सुचवतो. बायबलच्या आरएसव्ही आवृत्तीत हे असे म्हटले आहे, “तुमच्यावर आरोप करणाऱ्याशी लवकर मैत्री करा…” ज्याने तुमच्यावर आरोप केला आहे त्याच्याशी ‘मैत्री’ वाढवण्याचा प्रयत्न करणे, विशेषतः तो आरोप खोटा असेल तर, हे केवळ त्याला क्षमा करण्यापेक्षा कितीतरी पुढचे पाऊल आहे.
दुसऱ्या व्यक्तीशी समेट करून खरी मैत्री पुन्हा प्रस्थापित करणे म्हणजे केवळ त्या व्यक्तीला क्षमा करणे नव्हे; तर तिच्याशी प्रेमाचे नाते पुन्हा जोडण्यासाठी आपल्या परीने सर्व प्रयत्न करणे होय. याचा अर्थ दोघांनीही आपापली तक्रार मागे सोडून नव्याने सुरुवात करणे. अर्थात, यासाठी दोघांनीही प्रेमाने एकमेकांना सहकार्य करणे गरजेचे आहे; पण तुम्ही मात्र हा समेट घडवून आणण्यासाठी मनापासून प्रयत्न केले पाहिजेत.
ज्या व्यक्तीने तुम्हाला दुखावले आणि त्यामुळे तुमचे तिच्याशी असलेले नाते बिघडले, अशा एखाद्या व्यक्तीचा विचार करा. तुम्ही प्रार्थनेत देवासमोर त्या व्यक्तीला क्षमा केली आहे का? तुम्ही तिच्यासाठी प्रार्थना केली आहे का आणि देवालाही तिला क्षमा करण्याची विनंती केली आहे का? तसे केले असेल, तर आता तुम्ही पुढचे पाऊल उचलण्यास तयार आहात: आपले नाते पुन्हा जुळवण्यासाठी प्रेमाने तिच्याशी संपर्क साधा. यासाठी खूप नम्रता लागते, विशेषतः जेव्हा त्या व्यक्तीनेच तुम्हाला दुखावले आहे आणि तिने अजूनही खेद व्यक्त करून तुमची क्षमा मागितलेली नाही. ती क्षमा मागेपर्यंत थांबू नका. तुमचे तिच्यावर प्रेम आहे आणि झालेली जखम भरून यावी अशी तुमची इच्छा आहे, हे तिला दाखवण्याचे मार्ग शोधा. तिला तिच्या पापाची वारंवार आठवण करून देऊ नका आणि मनात अढी धरू नका. केवळ प्रेम आणि दया यांनाच प्राधान्य द्या.
येशू या बोधाचा शेवट ठाम शब्दांनी करतो. त्याच्या म्हणण्याचा सार असा आहे की, समेट करण्यासाठी आणि नाते पुन्हा जुळवण्यासाठी तुमच्या हातून जे काही शक्य आहे ते तुम्ही केले नाही, तर त्यासाठी तुम्हाला जाब द्यावा लागेल. पहिल्यांदा हे अन्यायकारक वाटेल, पण तसे नाही; कारण आपला प्रभू दररोज आपल्यावर इतकी खोल दया करतो. आपल्या पापाबद्दल आपल्याला वाटणारा खेद कधीच पुरेसा नसतो, तरीही देव आपल्याला क्षमा करतो आणि आपल्याशी समेट करतो. केवढी ही कृपा! पण आपण इतरांवर अशीच दया केली नाही, तर देवाने आपल्यावर दया करण्याला आपणच मर्यादा घालतो आणि देवापाशी असलेल्या आपल्या स्वतःच्या कर्जाचा ‘शेवटचा पै’देखील आपल्याला फेडावा लागेल.
आज तुमच्या मनात येणाऱ्या अशा व्यक्तीचा विचार करा, जिच्याशी तुम्हाला पूर्ण समेट करून प्रेमाचे नाते पुन्हा जिवंत करायचे आहे. या कृपेसाठी प्रार्थना करा, तसा निश्चय करा आणि तो प्रत्यक्षात आणण्याच्या संधी शोधा. हे मनात काहीही न राखता करा; या निर्णयाचा तुम्हाला कधीही पश्चात्ताप होणार नाही.
हे माझ्या परम दयाळू प्रभू, तू मला क्षमा केलीस आणि इतक्या परिपूर्ण रीतीने, संपूर्णपणे माझ्यावर प्रेम केलेस, याबद्दल मी तुझे आभार मानतो. माझा पश्चात्ताप परिपूर्ण नसतानाही तू माझ्याशी पुन्हा सलोखा केलास, याबद्दल मी तुझे आभार मानतो. हे प्रिय प्रभू, माझ्या जीवनातील पापी व्यक्तीवर प्रेम करण्यासाठी सदैव धडपडणारे हृदय मला दे. तुझ्या दैवी दयेचे अनुकरण करून शक्य तितक्या पूर्णपणे दया दाखवण्यास मला मदत कर. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
प्रेमाची परिपूर्णता
प्रायश्चित्तकाळाच्या पहिल्या आठवड्यातील शनिवार
“पण मी तुम्हाला सांगतो, तुमच्या शत्रूंवर प्रेम करा आणि जे तुमचा छळ करतात त्यांच्यासाठी प्रार्थना करा, म्हणजे तुम्ही तुमच्या स्वर्गीय पित्याची मुले व्हाल. कारण तो वाईट आणि चांगल्या अशा दोघांवरही आपला सूर्य उगवतो आणि नीतिमान व अनीतिमान अशा दोघांवरही पाऊस पाडतो.” मत्तय 5:44–45
आजच्या शुभवर्तमानाच्या शेवटी येशू म्हणतो, “म्हणून तुमचा स्वर्गीय पिता जसा परिपूर्ण आहे, तसे तुम्हीही परिपूर्ण व्हा.” किती उदात्त पाचारण आहे हे! ज्या परिपूर्णतेसाठी तुम्हाला पाचारण केले आहे, तिचा एक भाग स्पष्ट आहे: तुम्ही ज्यांना तुमचे ‘शत्रू’ समजता आणि जे तुमचा ‘छळ’ करतात, त्यांच्यावरही तुम्ही उदारपणे आणि पूर्ण मनाने प्रेम केले पाहिजे.
या उदात्त पाचारणाला आपली पहिली प्रतिक्रिया कदाचित निराशेची असेल. इतकी कठीण आज्ञा ऐकून, असे प्रेम करणे आपल्या आवाक्याबाहेर आहे असे तुम्हाला वाटणे साहजिक आहे, विशेषतः जेव्हा दुसरी व्यक्ती अजूनही तुम्हाला दुखावत असते. पण आणखी एक प्रतिक्रिया शक्य आहे आणि तीच आपल्या मनात जागवण्याचा आपण प्रयत्न केला पाहिजे. ती म्हणजे मनापासूनची कृतज्ञता.
आपल्या प्रभूची इच्छा आहे की आपण त्याच्या परिपूर्ण जीवनात सहभागी व्हावे; यासाठी आपण मनापासून कृतज्ञ असले पाहिजे. तो आपल्याला असे जीवन जगण्याची आज्ञा देतो, यावरून असे जगणे खरोखर शक्य आहे हेही कळते. केवढी ही देणगी! प्रभू ज्या अंतःकरणाने सर्वांवर प्रेम करतो, त्याच अंतःकरणाने आणि तितक्याच उत्कटतेने प्रेम करण्यासाठी त्याने आपल्याला बोलावले आहे, हा केवढा सन्मान! अशा प्रेमासाठी आपणा सर्वांना पाचारण केले आहे, याबद्दल आपण आपल्या प्रभूचे अगदी अंतःकरणापासून आभार मानले पाहिजेत.
पण येशूच्या या पाचारणाला तुमची पहिली प्रतिक्रिया निराशेची असेल, तर इतरांकडे नव्या दृष्टीने पाहण्याचा प्रयत्न करा. त्यांच्याविषयी निकाल देण्याचे टाळा, विशेषतः ज्यांनी तुम्हाला सर्वांत जास्त दुखावले आहे आणि जे अजूनही तुम्हाला दुखावत आहेत, त्यांच्याविषयी. त्यांचा न्याय करणे हे तुमचे काम नाही; तुमचे काम एवढेच की त्यांच्यावर प्रेम करावे आणि ते खरोखर देवाची मुले आहेत, या नजरेने त्यांच्याकडे पाहावे. दुसऱ्याने केलेल्या दुखावणाऱ्या गोष्टींचा तुम्ही सतत विचार करत राहिलात, तर मनात राग उफाळून येणारच. पण ते देवाची मुले आहेत आणि त्यांच्यावर मनात काहीही न राखता प्रेम करण्यासाठी तुम्हाला पाचारण केले आहे, हेच पाहण्याचा तुम्ही प्रयत्न केलात, तर तुमच्या मनात प्रेमभावनाही अधिक सहजपणे जागतील आणि ही गौरवशाली आज्ञा पाळायला तुम्हाला मदत होईल.
आज प्रेम करण्याच्या या उदात्त पाचारणावर चिंतन करा आणि आपल्या अंतःकरणात कृतज्ञता वाढवण्याचा प्रयत्न करा. प्रभू तुम्हाला एक अद्भुत देणगी देऊ इच्छितो: त्याच्या अंतःकरणाने सर्वांवर प्रेम करण्याची देणगी, अगदी ज्यांच्यामुळे तुम्हाला राग येण्याचा मोह होतो त्यांच्यावरही. त्यांच्यावर प्रेम करा, त्यांच्याकडे देवाची मुले म्हणून पाहा आणि परिपूर्णतेच्या ज्या शिखरासाठी देवाने तुम्हाला पाचारण केले आहे, तिथपर्यंत त्याला तुम्हाला घेऊन जाऊ द्या.
हे माझ्या सर्वथा परिपूर्ण प्रभू, माझी अनेक पापे असूनही तू माझ्यावर प्रेम करतोस, याबद्दल मी तुझे आभार मानतो. इतरांवरील तुझ्या अगाध प्रेमात सहभागी होण्यासाठीही तू मला बोलावतोस, याबद्दल मी तुझे आभार मानतो. तू सर्वांकडे जसा पाहतोस तसे त्यांच्याकडे पाहण्याची दृष्टी मला दे आणि तू त्यांच्यावर जसे प्रेम करतोस तसे त्यांच्यावर प्रेम करायला मला शिकव. प्रभू, माझे तुझ्यावर खरोखर प्रेम आहे. तुझ्यावर आणि इतरांवर अधिक प्रेम करण्यास मला मदत कर. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
चारही खंड मऊ मुखपृष्ठाच्या छापील पुस्तकांच्या & ई-पुस्तकांच्या स्वरूपात उपलब्ध आहेत!
अॅमेझॉन – गूगल प्ले – आयट्यून्स – बार्न्स अँड नोबल

