Tiếng Việt

Phụ lục: Thông tin tiểu sử

Thánh Augustinô

Câu chuyện về Thánh Augustinô là một hành trình khám phá qua cầu nguyện. Mẹ ngài cũng là một vị thánh — Thánh Mônica. Mônica đã trải qua một cuộc sống hôn nhân và gia đình đầy khó khăn. Sau khi vượt qua cuộc vật lộn với rượu chè vào những năm đầu hôn nhân, bà hết lòng tận tụy với Đức Kitô và gia đình, trở nên một mẫu gương bác ái. Những lời cầu nguyện, lòng kiên trì và đức ái không lay chuyển của bà đã đóng vai trò then chốt trong cuộc hoán cải của Augustinô.

Augustinô sinh tại Tagaste, nay là Souk Ahras, Algérie, thuộc Bắc Phi. Ngài là con cả trong ba người con của bà Mônica, có một em trai và một em gái. Cha ngài, ông Patricius (Patrick), không giàu có nhưng đảm nhận những trách nhiệm dân sự trong thành phố của mình, vốn thuộc Đế quốc Rôma. Patricius là người ngoại giáo, nổi tiếng vì tính khí hung bạo và lối sống vô luân. Ông đã trở lại đạo ít lâu trước khi qua đời nhờ lời cầu nguyện và chứng tá của vợ.

Patricius không cho phép các con lãnh nhận phép Rửa, bất chấp những lời nài xin của mẹ chúng. Tuy vậy, Mônica vẫn bảo đảm cho các con được học giáo lý từ thuở nhỏ, đồng thời được học các tác phẩm cổ điển. Đức tin của Mônica đã gieo vào lòng Augustinô ý thức về Đức Kitô là Đấng Cứu Độ của mình, nhưng ý thức ấy chưa bao giờ thấm sâu trọn vẹn vào tâm trí non trẻ của ngài. Thay vào đó, ngài trở thành một kẻ gây rối. Sau này, ngài kể lại trong cuốn Tự Thuật: “Con đã yêu chính sự hủy hoại bản thân mình. Con đã yêu lỗi lầm của con — không phải điều con nhắm đến khi phạm lỗi, mà là chính lỗi lầm ấy… chẳng tìm kiếm gì nơi hành vi nhục nhã ngoài chính sự nhục nhã. Đó là lòng yêu thích tội lỗi.”

Augustinô học rất xuất sắc tại quê nhà, nên người cha đầy tự hào quyết định gửi ngài đến Carthage, một thành phố phồn thịnh gần đó, để tiếp tục việc học, một khi ông tìm được người đài thọ. Việc này mất vài tháng, và sự nhàn rỗi của Augustinô trong thời gian ấy chỉ khiến ngài càng thêm nghịch ngợm. Sau khi Patricius qua đời, một người dân giàu có ở Tagaste đã đề nghị tài trợ việc học cho Augustinô. Khi đến Carthage, Augustinô đã sẵn sàng sa vào một cuộc sống tội lỗi. Nhiều sinh viên khác sống vô luân, các buổi diễn kịch khơi dậy những đam mê nơi ngài, và ngài say sưa với những thành công trong văn chương của mình.

Không lâu sau khi đến nơi, Augustinô dọn đến sống chung với một thiếu nữ và có một người con ngoài hôn nhân. Năm mười chín tuổi, ngài đọc một cuốn sách bắt đầu làm thay đổi cuộc đời mình: Hortensius của Cicero. Dù nay đã thất truyền, cuốn sách ấy từng ca ngợi đức khôn ngoan. Việc đọc cuốn sách đã khơi dậy trong lòng Augustinô niềm khao khát chân lý, và ngài bắt đầu tha thiết tìm kiếm chân lý ấy.

Đáng tiếc, vào thời điểm này, ngài bắt đầu hoài nghi đức tin Kitô giáo của mình, chủ yếu vì những khó khăn khi đọc Cựu Ước, mà ngài cho là đầy bạo lực và khó hiểu. Ngài tiếp xúc với triết thuyết tôn giáo của đạo Mani, vốn tuyên bố đã khám phá ra tri thức bí truyền và củng cố quan điểm của Augustinô rằng Kinh Thánh có những điều mâu thuẫn. Đạo Mani nhìn thực tại như một cuộc đấu tranh giữa ánh sáng và bóng tối, giữa thiện và ác, đồng thời coi thế giới thụ tạo là một phần của phe bóng tối, nhằm giam hãm chúng ta trong bóng tối. Tôn giáo mới này đã ảnh hưởng đến Augustinô, và ngài tìm hiểu giáo thuyết của họ với hy vọng khám phá được sự khôn ngoan mà họ hứa hẹn. Vài năm sau, ngài hoàn toàn từ bỏ những giáo thuyết ấy, nhất là sau khi gặp thủ lãnh của họ là Faustus, người đã khiến ngài thất vọng và tỏ ra thiếu sự khôn ngoan đích thực.

Khi hoàn tất việc học tại Carthage vào khoảng mười chín tuổi, Augustinô cùng người bạn gái và con trai trở về quê nhà Tagaste, rồi bắt đầu dạy ngữ pháp tại một trường địa phương. Khi ngài nói với mẹ rằng mình đang cân nhắc theo đạo Mani, bà đuổi ngài ra khỏi nhà; về sau, bà hòa giải với ngài nhờ một ơn soi sáng từ Thiên Chúa. Augustinô thành công trong việc giảng dạy đến nỗi vài năm sau, ngài được mời trở lại Carthage để dạy tu từ học. Sau vài năm thành công, ngài nhận được lời mời đến Rôma, một vinh dự lớn lao. Khi ngài báo tin cho mẹ, bà nhất quyết đi cùng. Tuy nhiên, Augustinô đã đánh lừa bà và lên đường đến Rôma mà không có bà. Tại Rôma, ngài vỡ mộng vì những sinh viên quỵt học phí của mình. Sau vài năm, ngài nhận một vị trí giảng dạy tại Milanô. Chính tại Milanô, khi Augustinô ba mươi tuổi, mẹ ngài cuối cùng cũng tìm đến được với ngài và chứng kiến cuộc hoán cải của ngài.

Vẫn đang tìm kiếm chân lý, Augustinô gặp Giám mục Ambrôsiô thành Milanô, người sau này được tôn phong hiển thánh. Ambrôsiô là một nhà tư tưởng và nhà giảng thuyết lỗi lạc. Ngài cũng quan tâm đến Augustinô, lắng nghe, kết tình bằng hữu và giải đáp nhiều thắc mắc của Augustinô. Ambrôsiô hướng dẫn Augustinô cách đọc Kinh Thánh đúng đắn, đặc biệt giúp tháo gỡ những khó khăn của ngài đối với Cựu Ước. Khi Ambrôsiô xung đột với Hoàng hậu Justina, người đang tìm cách chiếm nhà thờ chính tòa của ngài và áp đặt lạc giáo Ariô, Ambrôsiô đã giữ vững lập trường với lòng can đảm lớn lao và thái độ kiên quyết chống lại. Cuối cùng, bà phải nhượng bộ, và Augustinô vô cùng cảm phục.

Một ngày kia, khi đang ngồi trong vườn, Augustinô nghe tiếng một em nhỏ nói với mình: “Hãy cầm lấy mà đọc.” Dù không biết tiếng nói ấy từ đâu đến, ngài cầm cuốn Kinh Thánh bên cạnh lên và mở ngẫu nhiên đến thư Rôma 13:13-14, trong đó viết: “…chúng ta hãy ăn ở cho đứng đắn như giữa ban ngày, không chè chén say sưa, không dâm ô phóng đãng, không tranh chấp ghen tương. Nhưng hãy mặc lấy Chúa Giêsu Kitô, và đừng chiều theo xác thịt mà thỏa mãn các dục vọng.” Đoạn Kinh Thánh này tác động sâu xa đến ngài đến nỗi ngài quyết tâm hoán cải ngay, không trì hoãn.

Augustinô dành thời gian bên những người bạn Công giáo tốt lành và tham gia những cuộc trao đổi dài, điều đã giúp ích cho ngài rất nhiều. Sự hiện diện của mẹ cũng là một nâng đỡ lớn lao. Dù không được học hành, sự khôn ngoan và khả năng thấu hiểu chân lý của bà là điều không thể phủ nhận, và bà luôn đối đáp vững vàng với người con trai học rộng của mình. Tất cả những điều ấy, cùng với những lời cầu nguyện đẫm nước mắt của Mônica, cuối cùng đã dẫn Augustinô đến cuộc hoán cải ở tuổi ba mươi hai. Augustinô và con trai được Giám mục Ambrôsiô ban phép Rửa trong Đêm Vọng Phục Sinh năm 387. Ít lâu sau, Mônica ngã bệnh ở ngay bên ngoài thành Rôma rồi qua đời. Sau này, Augustinô kể lại cuộc ra đi của mẹ trong cuốn Tự Thuật, một trong những trang viết đẹp nhất từng có về tình mẫu tử.

Khi trở về Tagaste, Augustinô cùng với các bạn thành lập một cộng đoàn tu trì. Danh tiếng của ngài trong cộng đoàn Kitô hữu nhanh chóng lan rộng, và người con thiên tài của quê hương nay đã trở thành người Công giáo ấy đã trở nên nguồn hy vọng cho nhiều người. Theo lời đồng thanh thỉnh cầu của dân chúng, Augustinô được thụ phong linh mục năm 391 và được tấn phong làm Giám mục Hippo năm 396. Trong bốn mươi ba năm sống đời Kitô hữu, Augustinô đã trở thành một trong những thần học gia vĩ đại nhất, nếu không muốn nói là vĩ đại nhất, trong lịch sử Giáo hội. Công việc mục vụ, những bài giảng thường xuyên và sự quan tâm của ngài đến các nhu cầu của dân chúng đã tác động sâu sắc đến cuộc sống của họ.

Những trước tác đồ sộ của Augustinô đến nay vẫn nằm trong số các tác phẩm được đọc và trích dẫn nhiều nhất. Các tác phẩm của ngài bao gồm những bài hộ giáo, bài giảng, thư từ, chú giải Kinh Thánh, một bản tu luật và các khảo luận triết học, thần học. Tác phẩm vĩ đại nhất của ngài, Tự thuật, mang tính tự truyện, hết sức riêng tư và khiêm nhường, thuật lại hành trình hoán cải của ngài với những suy tư thần học sâu sắc. Trong Thành đô Thiên Chúa, ngài bác bỏ những luận điệu cho rằng Rôma sụp đổ là do đã từ bỏ các thần ngoại giáo; thay vào đó, ngài đối chiếu thành đô của con người với thành đô của Thiên Chúa, kêu gọi xã hội hướng về những lý tưởng đích thực của mình.

Vào năm cuối đời, Augustinô chứng kiến cảnh Hippo bị tàn phá khi các sắc dân man di xâm lăng. Dù họ có thể phá hủy các công trình, họ không thể xóa nhòa ảnh hưởng bền vững của ngài. Ảnh hưởng của ngài vượt xa phạm vi Giáo hội; ngài đã góp phần định hình sâu sắc tư tưởng phương Tây.

Thư của Augustinô gửi Proba

Anicia Faltonia Proba là một phụ nữ quý tộc giàu có và nhiều thế lực, thuộc gia tộc Anicii danh giá, một trong những dòng họ nghị sĩ lớn của Rôma. Bà kết hôn với Sextus Petronius Probus, một quan chức Rôma quyền thế, từng giữ chức tổng trấn cận vệ dưới nhiều đời hoàng đế.

Đến năm 395, bà đã góa chồng. Là một phụ nữ quý tộc Kitô hữu đạo đức, bà dùng của cải và ảnh hưởng của mình để nâng đỡ Giáo hội, đồng thời trao đổi thư từ với những nhân vật Kitô giáo hàng đầu, trong đó có Thánh Augustinô và Thánh Gioan Kim Khẩu.

Sau cuộc cướp phá Rôma năm 410, Proba cùng con dâu và cháu gái chạy sang châu Phi. Tại Bắc Phi, bà chịu sự bách hại của Heraclian, viên tổng trấn Rôma đã giam giữ gia đình bà và chỉ thả họ sau khi nhận được một khoản tiền chuộc lớn. Khi đến lánh nạn trong giáo phận của Augustinô, bà tìm đến ngài để xin hướng dẫn thiêng liêng, đặc biệt về cách cầu nguyện. Vào thời điểm Augustinô hồi đáp (khoảng năm 412–413), Proba đã tận hiến cho một đời sống đạo đức và quảng đại theo tinh thần Kitô giáo. Lời thỉnh cầu này đã dẫn đến bức thư hồi đáp nổi tiếng của ngài, Thư 130, trong đó ngài trình bày một trong những giáo huấn sâu sắc nhất của Giáo hội về cầu nguyện.

Thánh Tôma Aquinô

Trong số những trí thức vĩ đại nhất của lịch sử Giáo hội, Thánh Tôma Aquinô nổi bật vượt xa những vị khác. Ngài không chỉ là một Tiến sĩ Hội Thánh mà còn được trao các danh hiệu Tiến sĩ Thiên thần, Tiến sĩ Chung và Tiến sĩ Hoàn vũ. Khó có thể đánh giá thấp tầm ảnh hưởng mà Thánh Tôma đã có đối với giáo lý của Giáo hội và việc hiểu biết đức tin bằng lý trí.

Tôma sinh ra trong một tòa lâu đài tráng lệ ở miền trung nước Ý, gần thị trấn Aquino. Thân phụ ngài là một nhà quý tộc, một hiệp sĩ trong quân đội của Hoàng đế Frederick II. Tôma bắt đầu việc học khi mới năm tuổi tại đan viện Biển Đức nổi tiếng Monte Cassino, nơi người chú của ngài làm viện phụ. Cha mẹ Tôma hy vọng một ngày kia chính ngài sẽ trở thành viện phụ.

Năm mười bốn tuổi, vì những xung đột quân sự, Tôma rời Monte Cassino đến Đại học Naples vừa được thành lập để tiếp tục việc học. Chính tại đây, ngài tiếp xúc với các tu sĩ Đa Minh, những người đã ảnh hưởng sâu sắc đến ngài và dự tính để ngài gia nhập dòng tu mới được thành lập của họ. Trí tuệ của Tôma tỏa sáng khi ngài cởi mở tham gia các cuộc thảo luận, và tài năng xuất chúng của ngài được biết đến rộng rãi.

Năm mười chín tuổi, một năm sau khi thân phụ qua đời, Tôma gia nhập Dòng Đa Minh. Tin này khiến gia đình ngài tức giận, vì họ chịu ảnh hưởng sâu đậm của hệ thống xã hội phong kiến đương thời, vốn coi trọng quyền sở hữu đất đai và việc phục vụ trong quân đội. Dòng Biển Đức nằm trong số các dòng tu được trọng vọng trong hệ thống phong kiến, chứ không phải Dòng Đa Minh gồm những nhà giảng thuyết khất sĩ nghèo khó. Gia đình Tôma muốn ngài trở thành Viện phụ Monte Cassino vì địa vị ấy phù hợp hơn với giới quý tộc.

Để xoay chuyển tình thế, mẹ ngài cho người bắt cóc Tôma và giam ngài trong một lâu đài của gia đình khoảng một năm. Trong thời gian ấy, mẹ, các anh chị em của ngài và nhiều người khác đã làm mọi cách để thuyết phục Tôma trở thành tu sĩ Biển Đức, nhưng ngài từ chối. Một ngày kia, gia đình thậm chí còn đưa một gái điếm vào phòng giam để cám dỗ ngài, nhưng ngài đã dùng một khúc củi đang cháy đuổi cô ấy đi. Cuối cùng, mẹ ngài cho phép ngài trốn khỏi lâu đài vào ban đêm để gia đình khỏi phải chịu thêm ô nhục.

Lúc này đã hai mươi tuổi, Tôma trở lại Dòng Đa Minh và được gửi đến Paris, nơi ngài trở thành học trò của một bậc đại trí thức là tu huynh Albertô, ngày nay được biết đến với danh xưng Thánh Albertô Cả. Tu huynh Tôma đặc biệt yêu thích triết học Aristốt, vốn sẽ trở thành nền tảng cho phần lớn các trước tác sau này của ngài, một điều chưa từng có trong lịch sử Giáo hội. Ngài tiếp tục theo học với tu huynh Albertô trong nhiều năm.

Tôma cũng trở nên trầm lặng hơn nhiều trong lớp khi ngày càng tiến triển trong nhân đức khiêm nhường; ngài hiếm khi lên tiếng, tranh luận hay bộc lộ trí tuệ sắc bén của mình. Tính trầm lặng của ngài khiến nhiều học viên kết luận rằng ngài không thông minh, và họ đặt cho ngài biệt danh “Bò Câm”.

Tuy nhiên, một ngày kia, thầy của ngài là tu huynh Albertô quyết định rằng đã đến lúc mọi người phải nhận ra tu huynh Tôma thông thái đến mức nào. Vì thế, thầy đưa cho ngài một câu hỏi khó và yêu cầu ngài trở lại vào ngày hôm sau để trình bày câu trả lời trước lớp. Sau khi Tôma trình bày, các bạn đồng môn đều kinh ngạc thán phục, và tu huynh Albertô nói về ngài: “Các anh gọi anh ấy là Bò Câm, nhưng một ngày kia, qua việc giảng dạy, anh ấy sẽ cất tiếng rống vang đến nỗi cả thế giới đều nghe thấy.”

Năm 1252, ở tuổi hai mươi sáu, thầy Tôma được Đức Giáo hoàng ban tước hiệu “Tôn sư Thần học”. Trong hai mươi hai năm tiếp theo, thầy Tôma đã viết nhiều sách, bài giảng, chú giải Kinh Thánh, và còn sáng tác một số bài thánh thi đẹp nhất của Giáo hội chúng ta, trong đó có bài “Pange Lingua”. Thầy tiếp tục giảng dạy, rao giảng và phục vụ trong vai trò thần học gia của Đức Giáo hoàng tại Paris, Napoli, Orvieto và Rôma.

Trong số nhiều tác phẩm của mình, Thánh Tôma được biết đến nhiều nhất qua bộ Summa Theologica, hay “Tổng luận Thần học”, mà ngài chưa bao giờ hoàn thành. Theo một truyền thống, khi đang cử hành Thánh lễ vào năm 1273, ngài đã được một thị kiến. Sau đó, ngài nói với người thư ký của mình là Thầy Reginald rằng ngài không thể viết tiếp được nữa. Khi Thầy Reginald hỏi tại sao, ngài đáp: “Reginald, tôi không thể viết tiếp, vì đối với tôi, tất cả những gì tôi đã viết đều có vẻ như rơm rạ.” Thầy Tôma qua đời vào năm sau, sau một loạt những cơn bệnh.

Thánh Tôma không chỉ có trí tuệ lỗi lạc, mà còn là một người có đức tin sâu xa, yêu mến Thiên Chúa, không ngừng chiêm niệm các chân lý đức tin và can đảm đưa vào những phương pháp mới giúp người ta nhận biết và hiểu biết Thiên Chúa sâu xa hơn. Đời sống cầu nguyện của ngài đã khơi nguồn một mạch chân lý siêu nhiên, rồi được trí tuệ ngài hệ thống hóa và diễn đạt theo những cách chưa từng thấy trước đó.

Đức khiêm nhường và lòng chân thành của thánh Tôma được thể hiện qua câu chuyện do một trong những người đầu tiên viết tiểu sử ngài kể lại: một buổi sáng, khi cầu nguyện trước tượng Chúa chịu đóng đinh, thầy Tôma đã khẩn khoản nài xin Chúa, lòng đầy băn khoăn, muốn biết liệu những điều mình viết có đúng hay không. Chúa Giêsu nói với thầy: “Tôma, con đã viết rất hay về Ta, Ta sẽ ban cho con phần thưởng gì?” Thầy Tôma thưa: “Lạy Chúa, không gì khác ngoài chính Chúa.”


Mục lục

Sách bìa mềm – Sách điện tử Kindle – Audible – Google Play – Apple Books – và nhiều lựa chọn khác!