San Agustin
Ang sugilanon ni San Agustin usa ka sugilanon sa pagkaplag pinaagi sa pag-ampo. Ang iyang inahan usa usab ka santaโsi Santa Monica. Lisod ang kinabuhi ni Monica sa kaminyoon ug sa pamilya. Human niya mabuntog ang iyang pakigbisog batok sa pag-inom og alkohol sa unang mga tuig sa iyang kaminyoon, iyang gihalad ang iyang kaugalingon kang Kristo ug sa iyang pamilya, ug nahimong sumbanan sa gugma. Ang iyang mga pag-ampo, pagkamalahutayon, ug dili matarog nga gugma adunay mahinungdanong papel sa pagkakabig ni Agustin.
Natawo si Agustin sa Tagaste, nga karon gitawag og Souk Ahras, Algeria, sa Amihanang Aprika. Siya ang kamagulangan sa tulo ka anak ni Monica, nga naglakip sa usa ka manghod nga lalaki ug usa ka manghod nga babaye. Ang iyang amahan, si Patricius (Patricio), dili adunahan apan adunay mga katungdanang sibiko sa iyang siyudad, nga sakop sa Imperyo sa Roma. Si Patricius usa ka pagano, nga nailhan sa iyang mapintas nga kasuko ug imoral nga pagkinabuhi. Nakabig siya sa wala madugay sa wala pa siya mamatay tungod sa mga pag-ampo ug pagpamatuod sa iyang asawa.
Wala tugoti ni Patricius nga makadawat og bunyag ang iyang mga anak, bisan pa sa mga pangamuyo sa ilang inahan. Bisan pa niana, gisiguro ni Monica nga makadawat sila og pagporma sa katekesis sukad sa ilang pagkabata, ingon man og edukasyon sa klasikal nga mga sinulat. Ang pagtuo ni Monica nakapatisok diha kang Agustin og kahibalo mahitungod kang Kristo nga iyang Manluluwas, apan kana nga kahibalo wala gayod hingpit nga mituhop sa iyang batan-ong hunahuna. Hinunoa, nahimo siyang tigpasiugda og kasamok. Sa ulahi iyang gisaysay sa iyang Mga Pagsugid, โGihigugma ko ang akong kaugalingong kalaglagan. Gihigugma ko ang akong kasaypananโdili ang butang nga tungod niini ako nasayop, kondili ang kasaypanan mismoโฆnga walay laing gipangita gikan sa makauulaw nga buhat gawas sa kaulaw mismo. Usa kadto ka gugma sa sala.โ
Milabaw si Agustin sa iyang pagtuon sa iyang lungsod nga natawhan, busa ang iyang amahan, nga mapasigarbuhon kaniya, mihukom nga ipadala siya sa mauswagon nga duol nga siyudad sa Cartago aron ipadayon ang iyang edukasyon, sa higayon nga makakita siya og tawo nga mogasto niini. Miabot og pipila ka bulan ang pagpangita, ug ang pagkawalay gibuhat ni Agustin niadtong panahona midala lamang kaniya ngadto sa mas grabeng mga binuang. Human mamatay si Patricius, usa ka adunahang lumulupyo sa Tagaste mitanyag nga mogasto sa edukasyon ni Agustin. Sa pag-abot ni Agustin sa Cartago, andam na kaayo siya sa usa ka kinabuhi sa sala. Daghan sa ubang mga estudyante nagkinabuhing imoral, ang mga pasundayag sa teatro mipukaw sa iyang mga pangibog, ug nahubog siya sa iyang mga kalamposan sa literatura.
Wala madugay human sa iyang pag-abot, nakig-ipon si Agustin sa usa ka batan-ong babaye ug nakaanak nga wala sila makasal. Sa dihang napulog siyam na siya ka tuig, nakabasa siya og usa ka basahon nga maoy sinugdanan sa pagbag-o sa iyang kinabuhi: ang Hortensius ni Cicero. Bisan tuod nawala na karon sa kasaysayan kana nga basahon, gidayeg niini ang hiyas sa kaalam. Ang pagbasa niini nakapukaw diha kang Agustin og kagutom sa kamatuoran, nga iyang gisugdan sa pagpangita sa kinasingkasing.
Ikasubo, niining panahona nagsugod siya sa pagduhaduha sa iyang Kristohanong pagtuo, ilabina tungod sa iyang mga kalisdanan sa pagsabot sa Daang Tugon, nga alang kaniya puno sa kapintasan ug makalibog. Nakaila siya sa relihiyosong pilosopiya sa Manikeismo, nga nag-angkon nga nakakaplag og tinagong kahibalo ug nagsuporta sa panglantaw ni Agustin nga adunay mga panagsumpaki sa Bibliya. Giisip sa Manikeismo ang tanang naglungtad ingong usa ka panagbangi tali sa kahayag ug kangitngit, sa maayo ug daotan, ug giisip niini ang binuhat nga kalibotan ingong kabahin sa dapig sa kangitngit, nga nagtumong sa paglit-ag kanato diha sa kangitngit. Kining bag-ong relihiyon nakaimpluwensiya kang Agustin, ug iyang gisusi ang mga pagtulon-an niini sa paglaom nga makaplagan ang kaalam nga ilang gisaad. Paglabay sa pipila ka tuig, hingpit niyang gibiyaan kini, ilabina human niya mahimamat ang ilang pangulo nga si Fausto, nga nakapahigawad kaniya ug napamatud-ang kulang sa tinuod nga kaalam.
Sa dihang nahuman ni Agustin ang iyang pagtuon sa Cartago sa mga napulog siyam siya ka tuig, mipauli siya sa Tagaste uban sa iyang hinigugma ug anak nga lalaki ug nagsugod sa pagtudlo og gramatika sa usa ka tunghaan didto. Sa dihang gisultihan niya ang iyang inahan nga naghunahuna siya sa pagkahimong Manikeo, gipapahawa siya niini sa balay. Sa ulahi, nakig-uli kini kaniya tungod sa inspirasyon nga iyang nadawat gikan sa Dios. Malampuson kaayo si Agustin isip magtutudlo nga gidapit siya pagbalik sa Cartago paglabay sa pipila ka tuig aron magtudlo og retorika. Human sa pipila ka malampusong tuig, nakadawat siya og usa ka pagdapit ngadto sa Roma, nga usa ka dakong kadungganan. Sa dihang gipahibalo niya ang iyang inahan, miinsistir kini nga mouban kaniya. Apan gilimbongan siya ni Agustin ug milarga kini paingon sa Roma nga wala siya. Sa Roma, nahigawad siya sa mga estudyante nga nanglimbong kaniya pinaagi sa dili pagbayad sa ilang balayranan sa pagtuon. Paglabay sa pipila ka tuig, midawat siya og usa ka katungdanan sa Milan. Didto sa Milan, sa dihang traynta na ka tuig si Agustin, sa kataposan nakaapas kaniya ang iyang inahan ug nakasaksi sa iyang pagkakabig.
Samtang padayon pa siyang nangita sa kamatuoran, nahimamat ni Agustin ang umaabot nga santos, si Obispo Ambrosio sa Milan. Si Ambrosio usa ka bantog nga maghuhunahuna ug magwawali. Gihatagan usab niya og pagtagad si Agustin, naminaw kaniya, mitanyag og panaghigalaay, ug mitubag sa iyang daghang pangutana. Gipaila ni Ambrosio kaniya ang hustong pagbasa sa Bibliya, ilabina pinaagi sa pagtabang kaniya sa iyang mga kalisdanan sa pagsabot sa Daang Tugon. Sa dihang nakasumpaki ni Ambrosio si Emperatris Justina, nga misulay sa pag-ilog sa iyang katedral ug pagpugos sa Arianismo, lig-on siyang mibarog uban sa dakong kaisog ug walay pagpaubos sa pagpamugos niini. Sa kataposan miatras ang emperatris, ug nakadayeg pag-ayo si Agustin.
Usa ka adlaw samtang naglingkod sa usa ka tanaman, nadungog ni Agustin ang tingog sa usa ka bata nga miingon kaniya, โKuhaa ug basaha.โ Bisan tuod wala siya mahibalo kon diin gikan ang tingog, iyang gikuha ang Bibliya nga diha sa iyang tupad ug giablihan nga walay gipiling panid ngadto sa Roma 13:13-14, nga nag-ingon, โโฆmagkinabuhi kita sa hustong paagi sama sa hayag nga adlaw, dili sa malaw-ay nga mga hudyaka ug paghuboghubog, dili sa pagpakighilawas bisan kang kinsa ug pagpatuyang sa kaulag, dili sa panag-indigay ug kasina. Apan isul-ob ninyo ang Ginoong Jesu-Kristo, ug ayaw pagtagana alang sa mga tinguha sa unod.โ Kining maong teksto mitandog pag-ayo kaniya nga mihukom siyang magpakabig sa walay paglangan.
Migahin si Agustin og panahon uban sa maayong mga higalang Katoliko ug miapil sa tag-as nga mga panaghisgot, nga nakatabang pag-ayo kaniya. Ang presensiya sa iyang inahan usa usab ka dakong suporta. Bisan tuod wala kini makaeskwela, dili ikalimod ang iyang kaalam ug lawom nga pagsabot sa kamatuoran, ug kanunay siyang makasabay sa iyang anak nga taas og edukasyon. Kining tanan, uban sa mga pag-ampo ni Monica nga inubanan sa mga luha, midala sa katloan ug duha ka tuig nga si Agustin ngadto sa iyang pagkakabig sa kataposan. Si Agustin ug ang iyang anak gibunyagan ni Obispo Ambrosio atol sa Bihilya sa Pasko sa Pagkabanhaw sa 387. Wala madugay human niini, nasakit si Monica sa usa ka dapit sa gawas lamang sa Roma ug namatay. Sa ulahi gisaysay ni Agustin ang iyang pagpanaw diha sa Mga Pagsugid, usa sa labing maanindot nga mga paghulagway sa gugma sa usa ka inahan ug anak nga lalaki nga sukad masulat.
Sa pagbalik ni Agustin sa Tagaste, nagtukod siya og usa ka relihiyosong komunidad uban sa iyang mga higala. Dali nga mikaylap ang iyang dungog sulod sa Kristohanong komunidad, ug ang maalamong anak sa ilang lungsod nga nahimong Katoliko nahimong tinubdan sa paglaom alang sa daghan. Pinaagi sa hiniusang pag-uyon sa katawhan, si Agustin nahimong pari niadtong 391 ug gikonsagrar nga obispo sa Hippo niadtong 396. Sulod sa iyang kap-atan ug tulo ka tuig isip Kristohanon, si Agustin nahimong usa sa labing bantog nga mga teologo, kon dili man ang labing bantog, sa kasaysayan sa Simbahan. Ang iyang pastoral nga buluhaton, kanunayng mga wali, ug pagtagad sa mga panginahanglan sa katawhan adunay lawom nga epekto sa ilang kinabuhi.
Ang daghan kaayong sinulat ni Agustin nagpabiling lakip sa labing gibasa ug gikutlo nga mga teksto karon. Ang iyang mga obra naglakip sa mga pagpanalipod sa pagtuo, mga wali, mga sulat, mga komentaryo sa Balaang Kasulatan, usa ka lagda sa monastikong kinabuhi, ug mga tratadong pilosopikal ug teolohikal. Ang iyang labing dakong obra, Mga Pagsugid, nag-asoy sa iyang kaugalingong kinabuhi, hilabihan ka personal, ug mapainubsanon, nga nagsubay sa iyang pagkakabig uban sa lawom nga teolohikal nga mga pagsabot. Sa Ang Dakbayan sa Dios, iyang gisupak ang mga pag-angkon nga ang pagkapukan sa Roma tungod sa pagsalikway sa paganong mga dios ug, hinuon, gitandi niya ang dakbayan sa tawo ug ang dakbayan sa Dios, nga nagtawag sa katilingban ngadto sa tinuod nga mga mithi niini.
Sa kataposang tuig sa iyang kinabuhi, nasaksihan ni Agustin ang pagkalaglag sa Hippo sa pagsulong sa mga barbaro. Bisan tuod nakaguba sila sa mga bilding, dili nila mapapas ang iyang malungtarong epekto. Ang iyang impluwensiya miabot sa halayo lapas sa Simbahan; dako kaayo ang iyang nahimo sa paghulma sa panghunahuna sa Kasadpan.
Ang Sulat ni Agustin ngadto kang Proba
Si Anicia Faltonia Proba usa ka adunahan ug impluwensiyadong babayeng halangdon gikan sa tinahod nga pamilyang Anicii, usa sa dagkong mga dinastiya sa mga senador sa Roma. Naminyo siya kang Sextus Petronius Probus, usa ka gamhanang opisyal sa Roma nga nag-alagad isip prepektong pretoriano ubos sa pipila ka emperador.
Sa pag-abot sa 395, biyuda na siya. Isip usa ka debotong Kristohanong babayeng halangdon, gigamit niya ang iyang bahandi ug impluwensiya sa pagsuporta sa Simbahan ug nakigsinulatay siya sa mga inilang Kristohanon, lakip kang San Agustin ug San Juan Crisostomo.
Human sa Pagsakmit ug Pagpanglungkab sa Roma niadtong 410, mikalagiw si Proba ngadto sa Aprika uban sa iyang umagad nga babaye ug apo nga babaye. Sa Amihanang Aprika, giantos niya ang paglutos ubos kang Heraclian, ang Romanong gobernador, nga nagbilanggo sa iyang pamilya ug nagpagawas lamang kanila human makadawat og dakong lukat. Kay midangop siya sa diyosesis ni Agustin, nangayo siya sa iyang espirituhanong paggiya, ilabina kon unsaon pag-ampo. Sa panahon nga mitubag si Agustin (mga 412โ413), gihalad na ni Proba ang iyang kaugalingon sa usa ka kinabuhi sa Kristohanong pagkadiosnon ug pagkamanggihatagon. Kini nga hangyo misangpot sa iyang bantog nga tubag, ang Sulat 130, diin iyang gihatag ang usa sa labing lawom nga mga pagtulon-an sa Simbahan mahitungod sa pag-ampo.
Santo Tomas de Aquino
Taliwala sa labing bantog nga mga maalamon sa kasaysayan sa Simbahan, si Santo Tomas de Aquino labaw kaayo sa uban. Dili lamang siya usa ka Doktor sa Simbahan kondili gihatagan usab siya sa mga titulo nga Anghelikong Doktor, Komon nga Doktor, ug Unibersal nga Doktor. Lisod pakamenoson ang epekto ni Santo Tomas sa doktrina sa Simbahan ug sa intelektuwal nga pagsabot niini sa pagtuo.
Natawo si Tomas sa usa ka halangdong kastilyo sa sentrong Italya duol sa lungsod sa Aquino. Ang iyang amahan usa ka halangdon, usa ka kabalyero sa kasundalohan ni Emperador Frederick II. Nagsugod si Tomas sa iyang pagtuon sa dihang singko anyos pa lamang siya sa bantog nga monasteryo sa mga Benediktino, ang Monte Cassino, diin ang iyang uyoan mao ang abad. Naglaom ang mga ginikanan ni Tomas nga sa umaabot siya mismo mahimong abad.
Sa dihang katorse anyos siya, tungod sa mga panagsangka sa militar, mibalhin si Tomas gikan sa Monte Cassino ngadto sa bag-ong natukod nga Unibersidad sa Naples aron ipadayon ang iyang pagtuon. Didto niya nakaila ang mga Dominikano nga dakog impluwensiya kaniya ug nagplano nga moapil si Tomas sa ilang bag-ong natukod nga orden. Midan-ag ang kaalam ni Tomas samtang dayag siyang nakigbahin sa mga panaghisgot, ug kaylap nga nailhan ang iyang talagsaong kaalam.
Sa edad nga disinuwebe, usa ka tuig human mamatay ang iyang amahan, miapil si Tomas sa mga Dominikano. Kini nga balita nakapasuko sa iyang pamilya nga hugot nga nakagamot sa sosyal nga sistema sa pyudalismo niadtong panahona, nga nagpabili sa pagpanag-iya og yuta ug sa serbisyo militar. Ang mga Benediktino lakip sa tinahod nga mga orden sulod sa pyudal nga sistema, dili ang mga Dominikano nga kabos nga mga magwawali nga nanginabuhi pinaagi sa limos. Gusto sa pamilya ni Tomas nga mahimong Abad siya sa Monte Cassino kay mas angay kini alang sa mga halangdon.
Aron masulbad kini, gipadagit si Tomas sa iyang inahan ug gipriso sa usa ka kastilyo sa pamilya diin nagpabilin siyang binilanggo sulod sa mga usa ka tuig. Nianang panahona, ang iyang inahan, mga igsoon, ug daghan pang uban mihimo sa tanan nilang mahimo aron makombinsir si Tomas nga mahimong Benediktino, apan mibalibad si Tomas. Usa ka adlaw, gipadala pa gani sa iyang pamilya ang usa ka babayeng nagbaligya sa iyang dungog ngadto sa iyang selda aron tintalon siya, apan giabog niya kini gamit ang nagdilaab nga troso. Sa kataposan, gitugotan siya sa iyang inahan nga moikyas sa kastilyo sa gabii aron malikayan ang dugang nga kaulawan sa pamilya.
Baynte anyos na niadto si Tomas sa dihang mibalik siya sa mga Dominikano ug gipadala ngadto sa Paris, diin nahimo siyang estudyante sa bantog kaayong maalamon nga si Fray Alberto, nga karon nailhan nga San Alberto Magno. Nahilig ilabina si Fray Tomas sa pilosopiya ni Aristoteles, nga mahimong pundasyon sa dakong bahin sa iyang umaabot nga mga sinulat, usa ka butang nga nahitabo sa unang higayon sa kasaysayan sa Simbahan. Nagpadayon siya sa pagtuon ubos ni Fray Alberto sulod sa pipila ka tuig.
Nahimo usab si Tomas nga labi pang hilomon sa klase samtang mitubo siya sa hiyas sa pagkamapainubsanon, nga panagsa ra mosulti, makiglantugi, o mopadayag sa iyang hait nga salabotan. Tungod sa iyang kahilomon, daghang mga estudyante ang mihukom nga kulang siya og salabotan, ug gianggaan nila siya og โAmang nga Baka.โ
Apan usa ka adlaw, ang iyang magtutudlo nga si Fray Alberto mihukom nga panahon na aron maamgohan sa tanan kon unsa ka maalamon si Fray Tomas, busa gihatagan niya siya og usa ka lisod nga pangutana nga tubagon ug gihangyo nga mobalik pagkaugma aron ipresentar ang iyang tubag ngadto sa klase. Human kini buhata ni Tomas, nahingangha ang iyang mga kaestudyan ug si Fray Alberto miingon mahitungod kaniya, โGitawag ninyo siya nga Amang nga Baka, apan pinaagi sa iyang pagtudlo, moabot ang adlaw nga mobuga siya og usa ka kusog kaayong unga nga madungog sa tibuok kalibotan.โ
Niadtong 1252, sa edad nga kawhaan ug unom, gihatagan si Fray Tomas sa papa sa titulong โMaestro sa Teolohiya.โ Sulod sa misunod nga kawhaan ug duha ka tuig, misulat si Fray Tomas og daghang libro, sermon, ug mga komentaryo sa Kasulatan, ug mikomposo pa gani og pipila sa labing matahom nga mga himno sa atong Simbahan, lakip ang โPange Lingua.โ Nagpadayon siya isip magtutudlo, magwawali, ug teologo sa papa sa Paris, Naples, Orvieto, ug Roma.
Taliwala sa iyang daghang sinulat, labing nailhan si Santo Tomas tungod sa Summa Theologica, o โKatingbanan sa Teolohiya,โ nga wala gayod niya mahuman. Usa ka tradisyon nag-ingon nga samtang nagsaulog siya sa Misa niadtong 1273, aduna siyay panan-awon. Sa ulahi, gisultihan niya ang iyang tigsulat, si Fray Reginaldo, nga dili na siya makasulat. Sa dihang gipangutana siya ni Fray Reginaldo kon ngano, mitubag siya, โReginaldo, dili ako makasulat, kay ang tanan nakong nasulat daw dagami ra alang kanako.โ Namatay si Fray Tomas pagkasunod tuig human sa sunodsunod nga mga sakit.
Si Santo Tomas dili lamang maalamon kaayo, kondili usa usab ka tawo nga adunay lawom nga pagtuo, nga nahigugma sa Dios, wala gayod mohunong sa pagpamalandong sa mga kamatuoran sa pagtuo, ug maisogong nagpaila og bag-ong mga pamaagi nga pinaagi niini mas nailhan ug nasabtan ang Dios. Ang iyang kinabuhi sa pag-ampo nagpatungha og usa ka tuboran sa kamatuorang labaw sa kinaiyahan, nga unya gihan-ay sa iyang salabotan ug gipahayag sa mga paagi nga wala pa gayod makita kaniadto.
Ang pagkamapaubsanon ug pagkasinsero ni Tomas makita sa usa ka sugilanon nga gisaysay sa usa sa unang mga nagsulat sa iyang kinabuhi. Matod niini, samtang nag-ampo si Fray Tomas usa ka buntag atubangan sa krusipiho, mabalak-on siyang nangamuyo sa Ginoo nga ipahibalo kaniya kon husto ba o dili ang iyang mga sinulat. Misulti si Jesus kaniya, โMaayo ang imong gisulat mahitungod Kanako, Tomas. Unsa man ang imong ganti?โ Mitubag si Tomas, โWalay lain kondili Ikaw, Ginoo.โ

Librong Humok og Hapin โย Kindle eBook โ Audible โ Google Play โ Apple Books โ ug uban pa!
