ቅዱስ አውግስጢኖስ
የቅዱስ አውግስጢኖስ ታሪክ በጸሎት አማካይነት ወደ እውነት የመድረስ ታሪክ ነው። እናቱም ቅድስት ነበረች፤ እርሷም ቅድስት ሞኒካ ናት። ሞኒካ አስቸጋሪ የትዳርና የቤተሰብ ሕይወት ነበራት። በትዳሯ መጀመሪያ ዓመታት የነበረባትን የመጠጥ ችግር ካሸነፈች በኋላ፣ ራሷን ለክርስቶስና ለቤተሰቧ ሰጠች፤ የፍቅርም አርአያ ሆነች። ጸሎቷ፣ ጽናቷና የማይናወጥ ፍቅሯ አውግስጢኖስ ወደ እግዚአብሔር እንዲመለስ ወሳኝ ሚና ነበራቸው።
አውግስጢኖስ የተወለደው በታጋስቴ፣ በዛሬዋ ሱቅ አህራስ፣ በሰሜን አፍሪካ በምትገኘው አልጄሪያ ነው። እርሱ ከሞኒካ ሦስት ልጆች የመጀመሪያው ሲሆን፣ ከእርሱ በታች አንድ ወንድምና አንዲት እኅት ነበሩት። አባቱ ፓትሪሲዩስ (ፓትሪክ) ሀብታም አልነበረም፤ ሆኖም የሮማ ግዛት አካል በነበረችው ከተማው ውስጥ የሲቪል አስተዳደር ኃላፊነቶች ነበሩት። ፓትሪሲዩስ ጣዖት አምላኪ ነበር፤ በኃይለኛ ቁጣውና በብልግና አኗኗሩም ይታወቅ ነበር። በሚስቱ ጸሎትና በሕይወቷ ምስክርነት ምክንያት፣ ከመሞቱ ጥቂት ቀደም ብሎ ወደ ክርስትና ተመለሰ።
እናታቸው ብትለምነውም፣ ፓትሪሲዩስ ልጆቹ እንዲጠመቁ ለመፍቀድ እምቢ አለ። ይሁን እንጂ ሞኒካ ከልጅነታቸው ጀምሮ የእምነት ትምህርትና የጥንት ሥነ ጽሑፍ ትምህርት እንዲያገኙ አደረገች። የሞኒካ እምነት አውግስጢኖስ ክርስቶስ አዳኙ እንደሆነ እንዲያውቅ አድርጎታል፤ ይሁን እንጂ ይህ እውቀት በልጅነት አእምሮው ውስጥ ሙሉ በሙሉ ሰርጾ አልገባም። ይልቁንም ችግር ፈጣሪ ሆነ። ከጊዜ በኋላ «ኑዛዜዎች» በተሰኘው መጽሐፉ እንዲህ ብሎ አስታወሰ፦ «የራሴን ጥፋት እወድ ነበር። ጥፋቴን እወድ ነበር፤ የምወደውም ለጥፋት የዳረገኝን ነገር ሳይሆን ጥፋቱን ራሱን ነበር… ከአሳፋሪው ድርጊት እፍረትን ብቻ እንጂ ሌላ ምንም አልፈልግም ነበር። ይህም ኃጢአትን መውደድ ነበር።»
አውግስጢኖስ በትውልድ ከተማው በትምህርቱ የላቀ ውጤት ያመጣ ስለነበር፣ በእርሱ የሚኮራው አባቱ ወጪውን የሚሸፍንለት ሰው እንዳገኘ ትምህርቱን እንዲቀጥል በአቅራቢያው ወደምትገኘው ወደ አደገችው የካርታጅ ከተማ ሊልከው ወሰነ። ይህም ብዙ ወራትን ወሰደ፤ በዚያ ጊዜ አውግስጢኖስ ያለ ሥራ መቀመጡ ወደ ባሰ ጥፋት ብቻ መራው። ፓትሪሲዩስ ከሞተ በኋላ፣ አንድ የታጋስቴ ሀብታም ነዋሪ የአውግስጢኖስን የትምህርት ወጪ ለመሸፈን ፈቃደኛ ሆነ። አውግስጢኖስ ካርታጅ በደረሰበት ጊዜ፣ ወደ ኃጢአት ሕይወት ለመግባት ዝግጁ ሆኖ ነበር። ከሌሎቹ ተማሪዎች ብዙዎቹ በብልግና ይኖሩ ነበር፤ ቲያትሮቹ ስሜታዊ ምኞቶቹን ያነሣሱ ነበር፤ በሥነ ጽሑፍ ያገኛቸው ስኬቶችም ያሰክሩት ነበር።
አውግስጢኖስ እዚያ ከደረሰ ጥቂት ጊዜ በኋላ፣ ከአንዲት ወጣት ሴት ጋር አብሮ መኖር ጀመረ፤ ከጋብቻ ውጭም ልጅ ወለደ። በአሥራ ዘጠኝ ዓመቱ ሕይወቱን መለወጥ የሚጀምር መጽሐፍ አነበበ፤ ይህም የሲሴሮ «ሆርቴንሲዩስ» የተባለው መጽሐፍ ነበር። ይህ መጽሐፍ በዛሬው ጊዜ ተሰውሮ ባይገኝም፣ የጥበብን በጎነት ያወድስ ነበር። መጽሐፉን ማንበቡ በአውግስጢኖስ ውስጥ የእውነት ረሃብ ቀሰቀሰ፤ እውነትንም በትጋት መፈለግ ጀመረ።
እንደ አጋጣሚ ግን፣ በዚህ ጊዜ የክርስትና እምነቱን መጠራጠር ጀመረ። ዋነኛው ምክንያትም ብሉይ ኪዳንን ለመረዳት የነበረበት ችግር ነበር፤ ብሉይ ኪዳን በዓመፅ የተሞላና ግራ የሚያጋባ ሆኖ ይታየው ነበር። የተሰወረ እውቀት እንዳገኘ የሚናገረውን የማኒ ሃይማኖታዊ ፍልስፍና ተዋወቀ። ይህ አስተምህሮ መጽሐፍ ቅዱስ ቅራኔዎች አሉት የሚለውን የአውግስጢኖስን አመለካከት ይደግፍ ነበር። የማኒ እምነት የሕልውናን እውነታ በብርሃንና በጨለማ፣ በበጎና በክፉ መካከል እንደሚካሄድ ትግል ይመለከት ነበር። የተፈጠረውንም ዓለም በጨለማ ውስጥ ሊያጠምደን የሚፈልግ የጨለማው ወገን አካል አድርጎ ይቆጥር ነበር። ይህ አዲስ ሃይማኖት በአውግስጢኖስ ላይ ተጽእኖ አሳደረ፤ እርሱም ትምህርቶቹ ቃል የሚገቡትን ጥበብ በማግኘት ተስፋ እነዚያን ትምህርቶች መርመረ። ከብዙ ዓመታት በኋላ፣ በተለይም መሪያቸውን ፋውስቱስን ካገኘው በኋላ፣ ትምህርቶቹን ሙሉ በሙሉ ተወ። ፋውስቱስ ተስፋውን ያሳጣውና እውነተኛ ጥበብ የጎደለው ሰው ሆኖ ተገኝቶ ነበር።
አውግስጢኖስ በካርታጅ ትምህርቱን ሲያጠናቅቅ፣ ዕድሜው አሥራ ዘጠኝ ዓመት ገደማ ነበር። ከሴት ጓደኛውና ከልጁ ጋር ወደ ትውልድ ከተማው ታጋስቴ ተመለሰ፤ በአካባቢው በሚገኝ ትምህርት ቤትም ሰዋስው ማስተማር ጀመረ። የማኒ እምነት ተከታይ ለመሆን እያሰበ መሆኑን ለእናቱ ሲነግራት፣ ከቤቷ አስወጣችው። በኋላ ግን ከእግዚአብሔር ባገኘችው መነሳሳት ከእርሱ ጋር ታረቀች። አውግስጢኖስ በመምህርነቱ እጅግ ስኬታማ ስለነበር፣ ከጥቂት ዓመታት በኋላ የንግግር ጥበብን እንዲያስተምር ወደ ካርታጅ እንዲመለስ ተጋበዘ። ለብዙ ዓመታት በስኬት ከሠራ በኋላ፣ ወደ ሮም ግብዣ ደረሰው፤ ይህም ትልቅ ክብር ነበር። ለእናቱ ሲነግራት፣ ከእርሱ ጋር ለመሄድ አጥብቃ ጠየቀች። አውግስጢኖስ ግን አታልሏት እርሷን ሳይወስድ ወደ ሮም ሄደ። በሮም የትምህርት ክፍያውን ሳይከፍሉ በሚያታልሉት ተማሪዎች ተስፋ ቆረጠ። ከጥቂት ዓመታት በኋላ በሚላን የተሰጠውን ሥራ ተቀበለ። እናቱ በመጨረሻ የደረሰችበትና ወደ እግዚአብሔር መመለሱን የተመለከተችው በሚላን፣ አውግስጢኖስ ሠላሳ ዓመት በሆነው ጊዜ ነበር።
አውግስጢኖስ እውነትን መፈለጉን እየቀጠለ ሳለ፣ በኋላ ቅዱስ ተብሎ ከሚታወቀው ከሚላኑ ጳጳስ አምብሮስዮስ ጋር ተገናኘ። አምብሮስዮስ ታላቅ አሳቢና ሰባኪ ነበር። እንዲሁም አውግስጢኖስን በማዳመጥ፣ ወዳጅነቱን በመስጠትና ለብዙ ጥያቄዎቹ መልስ በመስጠት ትኩረት ይሰጠው ነበር። አምብሮስዮስ መጽሐፍ ቅዱስን በትክክል እንዴት ማንበብ እንደሚገባው አስተዋወቀው፤ በተለይም ብሉይ ኪዳንን ለመረዳት ባጋጠሙት ችግሮች ረዳው። አምብሮስዮስ ካቴድራሉን ለመውሰድና የአርዮስን ትምህርት ለመጫን ከምትሞክረው እቴጌ ዩስቲና ጋር በተጋጨ ጊዜ፣ በታላቅ ድፍረትና በጽኑ ተቃውሞ በአቋሙ ቆመ። በመጨረሻም እሷ ወደ ኋላ አለች፤ ይህም አውግስጢኖስን እጅግ አስደነቀው።
አንድ ቀን አውግስጢኖስ በአትክልት ስፍራ ተቀምጦ ሳለ፣ “አንሥተህ አንብብ” የሚለውን የሕፃን ድምፅ ሰማ። ድምፁ ከየት እንደመጣ ባያውቅም፣ አጠገቡ የነበረውን መጽሐፍ ቅዱስ አንሥቶ በዘፈቀደ ሲከፍት፣ ሮሜ 13:13-14 ላይ አረፈ። ክፍሉም እንዲህ ይላል፦ “…በቀን እንደሚኖሩ ሰዎች በአግባቡ እንመላለስ፤ በዘፈቀደ በሚደረግ ድግስና በስካር፣ በዝሙትና በልቅነት፣ በጠብና በቅናት አይሁን። ነገር ግን ጌታን ኢየሱስ ክርስቶስን ልበሱ፤ የሥጋንም ምኞት ለማርካት አታስቡ።” ይህ ክፍል በጥልቅ ስለነካው፣ ሳይዘገይ ለመለወጥ ወሰነ።
አውግስጢኖስ ከመልካም ካቶሊካውያን ወዳጆቹ ጋር ጊዜ ያሳልፍና ረጅም ውይይቶችን ያደርግ ነበር፤ ይህም እጅግ ጠቅሞታል። እናቱ ከእርሱ ጋር መሆኗም ትልቅ ድጋፍ ነበረው። የተማረች ባትሆንም፣ ጥበቧና እውነትን የመረዳት ችሎታዋ የማይካድ ነበር፤ ሁልጊዜም ብዙ ከተማረው ልጇ ጋር በውይይት እኩል መቆም ትችል ነበር። ይህ ሁሉ፣ ሞኒካ በእንባ ከምታቀርባቸው ጸሎቶች ጋር ተዳምሮ፣ የሠላሳ ሁለት ዓመቱን አውግስጢኖስ በመጨረሻ ወደ እምነት መለወጥ አደረሰው። አውግስጢኖስና ልጁ በ387 በፋሲካ ዋዜማ የሌሊት ንቃት ሥነ ሥርዓት ላይ በጳጳስ አምብሮስዮስ ተጠመቁ። ከዚያም ብዙም ሳይቆይ፣ ሞኒካ ከሮም ወጣ ባለ ቦታ ታማ ሞተች። አውግስጢኖስ ከጊዜ በኋላ ስለ ሞቷ በኑዛዜዎች መጽሐፉ ተረከ፤ ይህም ስለ እናትና ልጅ ፍቅር እስከ ዛሬ ከተጻፉት እጅግ ውብ መግለጫዎች አንዱ ነው።
አውግስጢኖስ ወደ ታጋስቴ ከተመለሰ በኋላ፣ ከወዳጆቹ ጋር አንድ ገዳማዊ ማኅበረሰብ መሠረተ። በክርስቲያኖች ማኅበረሰብ ውስጥ ያለው ዝና በፍጥነት እየጨመረ ሄደ፤ ካቶሊካዊ የሆነው ይህ የትውልድ ከተማቸው ሊቅም ለብዙዎች የተስፋ ምንጭ ሆነ። በሕዝቡ የጋራ ጥሪ አውግስጢኖስ በ391 ካህን ሆነ፤ በ396 ደግሞ የሂፖ ጳጳስ ሆኖ ተቀደሰ። ክርስቲያን ሆኖ በኖረባቸው አርባ ሦስት ዓመታት፣ አውግስጢኖስ በቤተ ክርስቲያን ታሪክ ከሁሉ ታላቁ ባይሆን እንኳ፣ ከታላላቅ የሥነ መለኮት ሊቃውንት አንዱ ሆነ። እረኝነታዊ አገልግሎቱ፣ አዘውትሮ የሚያቀርባቸው ስብከቶችና ለሕዝቡ ፍላጎቶች የሚሰጠው ትኩረት በሕይወታቸው ላይ ጥልቅ ተጽዕኖ አሳደሩ።
የአውግስጢኖስ እጅግ ብዙ ጽሑፎች ዛሬም በስፋት ከሚነበቡና ከሚጠቀሱ ጽሑፎች መካከል ይገኛሉ። ሥራዎቹ እምነትን የሚከላከሉ ጽሑፎችን፣ ስብከቶችን፣ ደብዳቤዎችን፣ የመጽሐፍ ቅዱስ ትርጓሜዎችን፣ የገዳም ሕይወት መመሪያን፣ እንዲሁም የፍልስፍናና የሥነ መለኮት ድርሳናትን ያካትታሉ። ከሥራዎቹ ሁሉ ታላቁ የሆነው ኑዛዜዎች፣ ስለ ራሱ ሕይወት የጻፈው፣ እጅግ ግላዊና በትሕትና የቀረበ መጽሐፍ ሲሆን፣ የመለወጡን ጉዞ በጥልቅ የሥነ መለኮት ግንዛቤ ይከታተላል። በየእግዚአብሔር ከተማ፣ መጽሐፉ የሮም ውድቀት የአሕዛብን አማልክት በመተው ምክንያት ነው የሚሉ አባባሎችን ያስተባብላል፤ በዚህ ፋንታም የሰውን ከተማ ከእግዚአብሔር ከተማ ጋር በማነጻጸር፣ ማኅበረሰቡ ወደ እውነተኛ ከፍተኛ ዓላማዎቹ እንዲመለስ ይጠራል።
በሕይወቱ የመጨረሻ ዓመት፣ አውግስጢኖስ ባርባራውያን ወራሪዎች ሂፖን ሲያጠፉ አየ። ሕንፃዎችን ማፍረስ ቢችሉም፣ ዘላቂውን ተጽዕኖውን ሊያጠፉ አልቻሉም። ተጽዕኖው ከቤተ ክርስቲያን እጅግ አልፎ ይዘልቃል፤ የምዕራቡን ዓለም አስተሳሰብ በጥልቅ ቀርጿል።
አውግስጢኖስ ለፕሮባ የጻፈው ደብዳቤ
አኒሲያ ፋልቶኒያ ፕሮባ ከሮም ታላላቅ የሴናተሮች የዘር ሐረጎች አንዱ ከሆነው፣ ከተከበረው የአኒሲዪ ቤተሰብ የተወለደች ሀብታምና ተጽዕኖ ፈጣሪ ባላባት ነበረች። እሷም በብዙ ነገሥታት ዘመን የፕሬቶሪያን አስተዳደር ኃላፊ ሆኖ ያገለገለውን፣ ኃያሉን የሮም ባለሥልጣን ሴክስቱስ ፔትሮኒየስ ፕሮቡስን አግብታ ነበር።
እስከ 395 ድረስ ባለው ጊዜ ባሏ ሞቶባት መበለት ሆና ነበር። በእምነቷ የጸናች ክርስቲያን ባላባት እንደመሆኗ፣ ሀብቷንና ተጽዕኖዋን ቤተ ክርስቲያንን ለመደገፍ ተጠቀመችባቸው፤ ቅዱስ አውግስጢኖስንና ቅዱስ ዮሐንስ አፈወርቅን ጨምሮ ከታዋቂ የክርስትና መሪዎች ጋርም በደብዳቤ ትጻጻፍ ነበር።
በ410 ሮም ከተዘረፈች በኋላ፣ ፕሮባ ከምራቷና ከልጅ ልጇ ጋር ወደ አፍሪካ ሸሸች። በሰሜን አፍሪካ፣ በሮማዊው ገዥ በሄራክሊያን እጅ ስደት ደረሰባት፤ እርሱም ቤተሰቧን አስሮ፣ ከፍተኛ የመቤዣ ገንዘብ ከተቀበለ በኋላ ብቻ ፈታቸው። በአውግስጢኖስ ሀገረ ስብከት መጠጊያ ካገኘች በኋላ፣ በተለይም እንዴት መጸለይ እንደሚገባት መንፈሳዊ መመሪያውን ጠየቀች። አውግስጢኖስ ምላሽ በሰጠበት ጊዜ (በግምት 412–413)፣ ፕሮባ ሕይወቷን ለክርስቲያናዊ አምልኮና ለጋስነት አሳልፋ ሰጥታ ነበር። ይህ ጥያቄ ታዋቂውን ደብዳቤ 130 እንዲጽፍላት ምክንያት ሆነ፤ በዚህም ስለ ጸሎት ከቤተ ክርስቲያን እጅግ ጥልቅ ትምህርቶች አንዱን ያቀርባል።
ቅዱስ ቶማስ አኩዊናስ
በቤተ ክርስቲያን ታሪክ ከታላላቅ ምሁራን መካከል፣ ቅዱስ ቶማስ አኩዊናስ ከሌሎቹ እጅግ ልቆ ይታያል። የቤተ ክርስቲያን ሊቅ ብቻ ሳይሆን፣ መልአካዊ ሊቅ፣ የጋራ ሊቅ እና ዓለም አቀፍ ሊቅ የሚሉ ማዕረጎችም ተሰጥተውታል። ቅዱስ ቶማስ በቤተ ክርስቲያን አስተምህሮና እምነትን በአእምሮ በመረዳት ረገድ ያሳደረውን ተጽዕኖ አሳንሶ መግለጽ አስቸጋሪ ነው።
ቶማስ በመካከለኛው ጣሊያን፣ አኩዊኖ በምትባል ከተማ አቅራቢያ ባለ ታላቅ ቤተ መንግሥት ተወለደ። አባቱ ባላባት ሲሆን፣ በንጉሠ ነገሥት ፍሬድሪክ II ሠራዊት ውስጥ ፈረሰኛ ወታደር ነበር። ቶማስ ገና የአምስት ዓመት ልጅ ሳለ፣ አጎቱ አበምኔት በነበረበት በታዋቂው የቤኔዲክታውያን ገዳም፣ በሞንቴ ካሲኖ፣ ትምህርቱን ጀመረ። የቶማስ ወላጆች አንድ ቀን እርሱ ራሱ የገዳሙ አበምኔት እንደሚሆን ተስፋ ያደርጉ ነበር።
ቶማስ በአሥራ አራት ዓመቱ፣ በጦርነት ግጭቶች ምክንያት ትምህርቱን ለመቀጠል ከሞንቴ ካሲኖ ተነሥቶ አዲስ ወደተመሠረተው የኔፕልስ ዩኒቨርሲቲ ሄደ። በዚያም በሕይወቱ ላይ ከፍተኛ ተጽዕኖ ካሳደሩበት ዶሚኒካውያን ጋር ተዋወቀ፤ እነርሱም ቶማስ አዲስ የተመሠረተውን ማኅበራቸውን እንዲቀላቀል ዕቅድ አወጡ። ቶማስ በውይይቶች ላይ በግልጽ ሲሳተፍ የአእምሮው ብሩህነት ይታይ ነበር፤ በላቀ የማሰብ ችሎታውም ያተረፈው ዝና በሰፊው ተሰማ።
ቶማስ አባቱ ከሞቱ በኋላ ባለው ዓመት፣ በአሥራ ዘጠኝ ዓመቱ፣ ዶሚኒካውያንን ተቀላቀለ። ይህ ዜና በዚያን ዘመን የመሬት ባለቤትነትንና ወታደራዊ አገልግሎትን ከፍ አድርጎ በሚመለከተው የፊውዳል ማኅበራዊ ሥርዓት ውስጥ ጥልቅ ሥር የሰደደውን ቤተሰቡን አስቆጣ። በፊውዳል ሥርዓቱ ውስጥ ከሚከበሩት የገዳማውያን ማኅበራት መካከል የነበሩት ቤኔዲክታውያን እንጂ፣ በልመና የሚተዳደሩ ድሆች ሰባኪዎች የነበሩት ዶሚኒካውያን አልነበሩም። ለመኳንንት ወገን የበለጠ የሚስማማው ይህ ስለነበር፣ የቶማስ ቤተሰብ እርሱ የሞንቴ ካሲኖ ገዳም አበምኔት እንዲሆን ይፈልግ ነበር።
ይህን ሁኔታ ለመቀየር፣ እናቱ ቶማስን አስጠልፈው በቤተሰቡ ቤተ መንግሥት ውስጥ እንዲቆለፍበት አደረጉ፤ በዚያም ለአንድ ዓመት ያህል ታስሮ ቆየ። በዚያ ጊዜ እናቱ፣ ወንድሞቹና እኅቶቹ፣ እንዲሁም ሌሎች ብዙ ሰዎች ቤኔዲክታዊ እንዲሆን ለማሳመን የሚችሉትን ሁሉ አደረጉ፤ ቶማስ ግን እምቢ አለ። አንድ ቀን ቤተሰቡ ልትፈትነው አንዲት ዝሙት አዳሪ ወደ እስር ክፍሉ እስከ መላክ ደረሰ፤ እርሱ ግን በሚነድ እንጨት አባረራት። በመጨረሻም እናቱ ቤተሰቡን ከተጨማሪ ውርደት ለማዳን ሲሉ፣ በሌሊት ከቤተ መንግሥቱ እንዲያመልጥ ፈቀዱለት።
አሁን ዕድሜው ሃያ ዓመት የሆነው ቶማስ ዶሚኒካውያንን እንደገና ተቀላቀለ፤ ወደ ፓሪስም ተላከ። በዚያም አሁን ታላቁ ቅዱስ አልበርት ተብሎ የሚታወቀው፣ በእውቀቱ እጅግ የላቀው ወንድም አልበርት ተማሪ ሆነ። ወንድም ቶማስ በተለይ የአርስቶትልን ፍልስፍና ወደደ። ይህም ከጊዜ በኋላ ለብዙዎቹ ጽሑፎቹ መሠረት ሆነ፤ ይህ በቤተ ክርስቲያን ታሪክ ውስጥ የመጀመሪያው ነበር። ለብዙ ዓመታትም በወንድም አልበርት ሥር መማሩን ቀጠለ።
ቶማስ በትሕትና በጎ ምግባር እያደገ ሲሄድ፣ በክፍል ውስጥም እጅግ ዝምተኛ ሆነ፤ ሐሳቡን የሚገልጸው፣ የሚከራከረው ወይም የአእምሮውን ስለት የሚያሳየው አልፎ አልፎ ብቻ ነበር። ዝምተኛነቱ ብዙ ተማሪዎች አስተዋይ አይደለም ብለው እንዲደመድሙ አደረጋቸው፤ “ዲዳው በሬ” የሚል ቅጽል ስምም ሰጡት።
አንድ ቀን ግን መምህሩ ወንድም አልበርት፣ ወንድም ቶማስ ምን ያህል የላቀ የማሰብ ችሎታ እንዳለው ሁሉም የሚያውቁበት ጊዜ እንደደረሰ ወሰነ። ስለዚህ የሚመልሰው አንድ አስቸጋሪ ጥያቄ ሰጠውና በማግስቱ ተመልሶ መጥቶ መልሱን ለክፍሉ እንዲያቀርብ ጠየቀው። ቶማስ ይህን ካደረገ በኋላ፣ አብረውት የሚማሩት በእጅጉ ተደነቁ። ወንድም አልበርትም ስለ እርሱ እንዲህ አለ፦ “እናንተ ዲዳው በሬ ትሉታላችሁ፤ ነገር ግን አንድ ቀን በትምህርቱ በመላው ዓለም የሚሰማ ታላቅ ጉሮሮ ያሰማል።”
በ1252፣ ወንድም ቶማስ በሃያ ስድስት ዓመቱ፣ ከርዕሰ ሊቃነ ጳጳሳት “የሥነ መለኮት መምህር” የሚል ማዕረግ ተቀበለ። በቀጣዮቹ ሃያ ሁለት ዓመታት ወንድም ቶማስ በርካታ መጻሕፍትን፣ ስብከቶችንና የመጽሐፍ ቅዱስ ትርጓሜዎችን ጻፈ፤ ከዚህም በላይ “ምላስ ሆይ፣ ዘምሪ” የሚለውን ጨምሮ፣ ከቤተ ክርስቲያናችን እጅግ ውብ መዝሙሮች መካከል አንዳንዶቹን ደረሰ። በፓሪስ፣ በኔፕልስ፣ በኦርቪዬቶና በሮም መምህር፣ ሰባኪና የርዕሰ ሊቃነ ጳጳሳት የሥነ መለኮት ሊቅ ሆኖ አገልግሎቱን ቀጠለ።
ቅዱስ ቶማስ ከብዙ ሥራዎቹ መካከል በተለይ የሚታወቀው ጽፎ ባልጨረሰው ሱማ ቴዎሎጂካ፣ ወይም «የሥነ መለኮት ማጠቃለያ» በተባለው መጽሐፉ ነው። በአንድ ትውፊት መሠረት፣ በ1273 ቅዳሴ ሲያቀርብ ራእይ አየ። ከዚያ በኋላ ጽሑፎቹን ለሚጽፍለት ወንድም ሬጂናልድ፣ ከእንግዲህ መጻፍ እንደማይችል ነገረው። ወንድም ሬጂናልድ ለምን ብሎ ሲጠይቀው፣ «ሬጂናልድ፣ አልችልም፤ ምክንያቱም የጻፍሁት ሁሉ ለእኔ እንደ ገለባ ይመስለኛል» ብሎ መለሰ። ወንድም ቶማስ ተከታታይ ሕመሞች ካጋጠሙት በኋላ በቀጣዩ ዓመት አረፈ።
ቅዱስ ቶማስ በአእምሮው የላቀ ብቻ ሳይሆን፣ ጥልቅ እምነት ያለው ሰውም ነበር። እግዚአብሔርን ይወድ ነበር፤ የእምነትን እውነቶች ማሰላሰሉን ከቶ አላቋረጠም፤ እግዚአብሔርም በተሻለ እንዲታወቅና እንዲረዳ የሚያስችሉ አዳዲስ ዘዴዎችን በድፍረት አስተዋወቀ። የጸሎት ሕይወቱ ከተፈጥሮ በላይ የሆነ እውነት ምንጭ አፈለቀ፤ ከዚያም ያንን እውነት በአእምሮው አደራጅቶ፣ ከዚያ በፊት ታይተው በማያውቁ መንገዶች ገለጸው።
ከቀደምት የሕይወት ታሪኩ ጸሐፊዎች አንዱ የተረከው አንድ ታሪክ የቶማስን ትሕትናና ቅንነት ያሳያል። እንደሚተርከው፣ ወንድም ቶማስ አንድ ማለዳ የተሰቀለው የክርስቶስ ምስል ባለበት መስቀል ፊት እየጸለየ ሳለ፣ ጽሑፎቹ ትክክል መሆናቸውንና አለመሆናቸውን እንዲያሳውቀው በጭንቀት ጌታን ተማጸነ። ኢየሱስም፣ “ቶማስ ሆይ፣ ስለ እኔ በመልካም ጽፈሃል፤ ሽልማትህ ምን ይሁን?” አለው። ቶማስም፣ “ጌታ ሆይ፣ ካንተ በቀር ሌላ ምንም አልፈልግም” ብሎ መለሰ።
ለስላሳ ሽፋን ያለው መጽሐፍ – የኪንድል ኤሌክትሮኒክ መጽሐፍ – ኦዲብል – ጉግል ፕሌይ – አፕል ቡክስ – እና ሌሎችም!