Polski

Aneks: Informacje biograficzne

Święty Augustyn

Historia świętego Augustyna to opowieść o odkrywaniu prawdy poprzez modlitwę. Jego matka również była świętą — świętą Moniką. Życie małżeńskie i rodzinne Moniki było trudne. Gdy na początku małżeństwa przezwyciężyła problem z alkoholem, oddała się Chrystusowi i swojej rodzinie, stając się wzorem miłości bliźniego. Jej modlitwy, wytrwałość i niezachwiana miłość odegrały kluczową rolę w nawróceniu Augustyna.

Augustyn urodził się w Tagaście, dzisiejszym Suk Ahras w Algierii, w Afryce Północnej. Był najstarszym z trojga dzieci Moniki; miał młodszego brata i siostrę. Jego ojciec, Patrycjusz (Patryk), nie był zamożny, ale pełnił funkcje publiczne w swoim mieście, które należało do Cesarstwa Rzymskiego. Patrycjusz był poganinem, znanym z gwałtownego usposobienia i niemoralnego trybu życia. Nawrócił się na krótko przed śmiercią dzięki modlitwom i świadectwu żony.

Patrycjusz nie zgadzał się na chrzest swoich dzieci, mimo próśb ich matki. Monika zadbała jednak o ich formację katechetyczną od najmłodszych lat, a także o wykształcenie klasyczne. Wiara Moniki zaszczepiła w Augustynie świadomość, że Chrystus jest jego Zbawicielem, lecz świadomość ta nigdy w pełni nie przeniknęła jego młodego umysłu. Zamiast tego stał się rozrabiaką. Później wspominał w swoich Wyznaniach: „Kochałem własną zgubę. Kochałem swój występek — nie to, dla czego go popełniałem, lecz sam występek… nie szukając w haniebnym czynie niczego poza samą hańbą. Była to miłość do grzechu”.

Augustyn wyróżniał się w nauce w swoim rodzinnym mieście, dlatego dumny z niego ojciec postanowił wysłać go do pobliskiej, kwitnącej Kartaginy, by kontynuował naukę, gdy tylko uda się znaleźć kogoś, kto za nią zapłaci. Zajęło to kilka miesięcy, a bezczynność Augustyna w tym czasie prowadziła go jedynie do coraz większych wybryków. Po śmierci Patrycjusza pewien zamożny obywatel Tagasty zaproponował, że sfinansuje naukę Augustyna. Gdy Augustyn przybył do Kartaginy, był już w pełni gotowy na grzeszne życie. Wielu innych uczniów żyło niemoralnie, teatry rozbudzały jego namiętności, a sukcesy literackie uderzyły mu do głowy.

Wkrótce po przyjeździe Augustyn zamieszkał z młodą kobietą i został ojcem nieślubnego dziecka. W wieku dziewiętnastu lat przeczytał książkę, która miała zapoczątkować przemianę jego życia: Hortensjusza Cycerona. Choć dzieło to nie zachowało się do naszych czasów, wychwalało cnotę mądrości. Lektura obudziła w Augustynie głód prawdy, której zaczął gorliwie poszukiwać.

Niestety, w tym czasie zaczął wątpić w swoją wiarę chrześcijańską, przede wszystkim z powodu trudności ze Starym Testamentem, który postrzegał jako pełen przemocy i niezrozumiały. Zetknął się z religijną filozofią manicheizmu, który głosił, że odkrył tajemną wiedzę, i potwierdzał pogląd Augustyna, że Biblia zawiera sprzeczności. Manicheizm postrzegał rzeczywistość jako walkę światła z ciemnością, dobra ze złem, a świat stworzony uważał za część sił ciemności, dążącą do uwięzienia nas w mroku. Ta nowa religia wywarła wpływ na Augustyna, który zgłębiał jej nauki w nadziei na odkrycie obiecywanej przez nie mądrości. Kilka lat później całkowicie je porzucił, zwłaszcza po spotkaniu z przywódcą manichejczyków, Faustusem, który go rozczarował i okazał się pozbawiony prawdziwej mądrości.

Gdy Augustyn ukończył naukę w Kartaginie w wieku około dziewiętnastu lat, wrócił do rodzinnej Tagasty ze swoją towarzyszką życia i synem, po czym zaczął uczyć gramatyki w miejscowej szkole. Kiedy powiedział matce, że rozważa zostanie manichejczykiem, wyrzuciła go z domu, lecz później pojednała się z nim pod wpływem otrzymanego Bożego natchnienia. Augustyn odnosił tak wielkie sukcesy jako nauczyciel, że kilka lat później zaproszono go z powrotem do Kartaginy, aby nauczał retoryki. Po kilku latach pomyślnej pracy otrzymał zaproszenie do Rzymu, co było wielkim zaszczytem. Gdy poinformował o tym matkę, nalegała, by mogła mu towarzyszyć. Augustyn jednak podstępnie ją zwiódł i wyjechał do Rzymu bez niej. W Rzymie rozczarowali go uczniowie, którzy oszukiwali go, uchylając się od opłat za naukę. Po kilku latach przyjął posadę w Mediolanie. To właśnie w Mediolanie, gdy Augustyn miał trzydzieści lat, matka wreszcie do niego dotarła i była świadkiem jego nawrócenia.

Wciąż poszukując prawdy, Augustyn spotkał przyszłego świętego, biskupa Mediolanu Ambrożego. Ambroży był wielkim myślicielem i kaznodzieją. Poświęcał też uwagę Augustynowi: słuchał go, ofiarowywał mu przyjaźń i odpowiadał na jego liczne pytania. Ambroży wprowadził go we właściwe odczytywanie Biblii, pomagając mu zwłaszcza w trudnościach ze Starym Testamentem. Kiedy Ambroży popadł w konflikt z cesarzową Justyną, która próbowała przejąć jego katedrę i narzucić arianizm, z wielką odwagą i nieustępliwością trwał przy swoim stanowisku. Ostatecznie cesarzowa ustąpiła, co wywarło na Augustynie ogromne wrażenie.

Pewnego dnia, siedząc w ogrodzie, Augustyn usłyszał głos dziecka, który mówił do niego: „Weź i czytaj”. Choć nie wiedział, skąd dochodził ten głos, wziął leżącą obok Biblię i otworzył ją na chybił trafił na fragmencie Listu do Rzymian 13:13-14, w którym przeczytał: „…żyjmy przyzwoicie jak w jasny dzień: nie w hulankach i pijaństwie, nie w rozpuście i wyuzdaniu, nie w kłótni i zazdrości. Ale przyobleczcie się w Pana Jezusa Chrystusa i nie troszczcie się o ciało, dogadzając jego pożądliwościom”. Ten fragment poruszył go tak głęboko, że postanowił nawrócić się bez zwłoki.

Augustyn spędzał czas z dobrymi przyjaciółmi katolikami i prowadził długie dyskusje, które ogromnie mu pomagały. Wielkim wsparciem była też obecność matki. Choć nie miała wykształcenia, jej mądrość i zdolność wnikania w prawdę były niezaprzeczalne, a w rozmowach ze swoim dobrze wykształconym synem zawsze dotrzymywała mu kroku. Wszystko to, wraz z modlitwami Moniki zanoszonymi ze łzami, doprowadziło trzydziestodwuletniego Augustyna do ostatecznego nawrócenia. Augustyn i jego syn zostali ochrzczeni przez biskupa Ambrożego podczas Wigilii Paschalnej w 387 roku. Wkrótce potem Monika zachorowała niedaleko Rzymu i zmarła. Augustyn opisał później jej odejście w Wyznaniach; jest to jeden z najpiękniejszych opisów miłości matki i syna, jakie kiedykolwiek napisano.

Po powrocie do Tagasty Augustyn założył wraz z przyjaciółmi wspólnotę zakonną. Jego renoma we wspólnocie chrześcijańskiej szybko rosła, a ten pochodzący z ich rodzinnego miasta geniusz, który został katolikiem, stał się dla wielu źródłem nadziei. Z woli ludu, wyrażonej przez aklamację, Augustyn został kapłanem w 391 roku, a w 396 roku otrzymał sakrę biskupią jako biskup Hippony. W ciągu czterdziestu trzech lat chrześcijańskiego życia Augustyn stał się jednym z największych teologów w dziejach Kościoła, jeśli nie największym. Jego praca duszpasterska, regularnie głoszone kazania i wrażliwość na potrzeby ludzi wywarły głęboki wpływ na ich życie.

Obfita spuścizna pisarska Augustyna do dziś należy do najczęściej czytanych i cytowanych tekstów. Jego dzieła obejmują pisma apologetyczne, kazania, listy, komentarze do Pisma Świętego, regułę zakonną oraz traktaty filozoficzne i teologiczne. Jego największe dzieło, Wyznania, ma charakter autobiograficzny, głęboko osobisty i pokorny; przedstawia drogę jego nawrócenia, zawierając głębokie refleksje teologiczne. W dziele O państwie Bożym, odpiera twierdzenia, jakoby upadek Rzymu był skutkiem odrzucenia pogańskich bogów, a zamiast tego przeciwstawia państwo ludzkie państwu Bożemu, wzywając społeczeństwo do urzeczywistniania jego prawdziwych ideałów.

W ostatnim roku życia Augustyn był świadkiem zniszczenia Hippony podczas najazdu barbarzyńców. Choć mogli zniszczyć budynki, nie mogli zatrzeć trwałego wpływu, jaki wywarł. Jego oddziaływanie wykracza daleko poza Kościół; w głęboki sposób ukształtował myśl zachodnią.

List Augustyna do Proby

Anicja Faltonia Proba była bogatą i wpływową arystokratką z szanowanego rodu Anicjuszów, jednej z wielkich rzymskich dynastii senatorskich. Jej mężem był Sekstus Petroniusz Probus, potężny urzędnik rzymski, który za panowania kilku cesarzy pełnił funkcję prefekta pretorium.

W 395 roku była już wdową. Jako pobożna chrześcijańska arystokratka wykorzystywała swój majątek i wpływy, by wspierać Kościół, oraz korespondowała z czołowymi postaciami chrześcijaństwa, w tym ze świętym Augustynem i świętym Janem Chryzostomem.

Po złupieniu Rzymu w 410 roku Proba uciekła do Afryki wraz z synową i wnuczką. W Afryce Północnej doznała prześladowań ze strony rzymskiego namiestnika Herakliana, który uwięził jej rodzinę i uwolnił ją dopiero po otrzymaniu wysokiego okupu. Znalazłszy schronienie w diecezji Augustyna, zwróciła się do niego o duchowe wskazówki, zwłaszcza dotyczące tego, jak się modlić. Zanim Augustyn jej odpowiedział (ok. 412–413), Proba poświęciła się już życiu w chrześcijańskiej pobożności i hojności. Jej prośba zaowocowała słynną odpowiedzią Augustyna, Listem 130, w którym zawarł jedno z najgłębszych pouczeń o modlitwie w tradycji Kościoła.

Święty Tomasz z Akwinu

Wśród największych intelektualistów w dziejach Kościoła święty Tomasz z Akwinu zdecydowanie góruje nad pozostałymi. Jest nie tylko doktorem Kościoła, lecz także nosi tytuły Doktora Anielskiego, Doktora Wspólnego i Doktora Powszechnego. Trudno umniejszyć wpływ, jaki święty Tomasz wywarł na doktrynę Kościoła i intelektualne rozumienie wiary.

Tomasz urodził się w okazałym zamku w środkowych Włoszech, niedaleko miasta Aquino. Jego ojciec był szlachcicem i rycerzem w wojsku cesarza Fryderyka II. Tomasz rozpoczął naukę, mając zaledwie pięć lat, w słynnym klasztorze benedyktyńskim na Monte Cassino, gdzie jego stryj był opatem. Rodzice Tomasza mieli nadzieję, że pewnego dnia on sam zostanie opatem.

Gdy miał czternaście lat, z powodu konfliktów zbrojnych Tomasz przeniósł się z Monte Cassino na nowo założony Uniwersytet w Neapolu, aby kontynuować naukę. Tam zetknął się z dominikanami, którzy wywarli na niego wielki wpływ i planowali jego wstąpienie do ich nowo powstałego zakonu. Intelekt Tomasza ujawniał się w pełnym blasku, gdy otwarcie angażował się w dyskusje, a wieść o jego wybitnych zdolnościach szeroko się rozeszła.

W wieku dziewiętnastu lat, rok po śmierci ojca, Tomasz wstąpił do dominikanów. Wiadomość ta rozgniewała jego rodzinę, głęboko zakorzenioną w ówczesnym feudalnym systemie społecznym, który wysoko cenił posiadanie ziemi i służbę wojskową. Do zakonów cieszących się poważaniem w systemie feudalnym należeli benedyktyni, nie zaś dominikanie, którzy byli ubogimi wędrownymi kaznodziejami utrzymującymi się z jałmużny. Rodzina Tomasza chciała, aby został opatem Monte Cassino, gdyż bardziej odpowiadało to jego szlacheckiemu pochodzeniu.

Aby temu zaradzić, matka kazała porwać Tomasza i zamknąć go w rodzinnym zamku, gdzie pozostawał uwięziony przez około rok. W tym czasie jego matka, rodzeństwo i wiele innych osób robiło wszystko, co mogło, by przekonać go do zostania benedyktynem, ale Tomasz odmawiał. Pewnego dnia rodzina posłała nawet do jego celi prostytutkę, aby go skusiła, lecz on przepędził ją płonącym polanem. Ostatecznie matka pozwoliła mu uciec nocą z zamku, by oszczędzić rodzinie dalszej hańby.

Mając już dwadzieścia lat, Tomasz powrócił do dominikanów i został wysłany do Paryża, gdzie stał się uczniem intelektualnego giganta, brata Alberta, znanego dziś jako święty Albert Wielki. Brat Tomasz szczególnie upodobał sobie filozofię Arystotelesa, która miała stać się podstawą znacznej części jego późniejszych pism — po raz pierwszy w dziejach Kościoła. Przez kilka lat nadal studiował pod kierunkiem brata Alberta.

W miarę wzrastania w cnocie pokory Tomasz stawał się też znacznie bardziej powściągliwy podczas zajęć: rzadko zabierał głos, wdawał się w dyskusje czy ujawniał swój bystry umysł. Jego milczące usposobienie sprawiło, że wielu studentów uznało go za mało rozgarniętego i nadało mu przydomek „Niemy Wół”.

Pewnego dnia jednak jego nauczyciel, brat Albert, uznał, że nadszedł czas, aby wszyscy przekonali się, jak wybitnym umysłem jest brat Tomasz. Zadał mu więc trudne pytanie i poprosił, by następnego dnia przyszedł przedstawić odpowiedź pozostałym uczniom. Gdy Tomasz to uczynił, jego współuczniowie byli pełni podziwu, a brat Albert powiedział o nim: „Nazywacie go Niemym Wołem, ale pewnego dnia jego nauczanie zabrzmi takim rykiem, że usłyszy go cały świat”.

W 1252 roku, w wieku dwudziestu sześciu lat, brat Tomasz otrzymał od papieża tytuł „mistrza teologii”. Przez następne dwadzieścia dwa lata brat Tomasz napisał liczne książki, kazania i komentarze do Pisma Świętego, a nawet ułożył niektóre z najpiękniejszych hymnów naszego Kościoła, w tym „Pange lingua”. Nadal pełnił posługę nauczyciela, kaznodziei i teologa papieskiego w Paryżu, Neapolu, Orvieto i Rzymie.

Spośród licznych dzieł świętego Tomasza najbardziej znana jest Summa Theologica, czyli „Suma teologiczna”, której nigdy nie ukończył. Według jednej z tradycji podczas odprawiania Mszy świętej w 1273 roku miał wizję. Później powiedział swojemu sekretarzowi, bratu Reginaldowi, że nie może już pisać. Kiedy brat Reginald zapytał go dlaczego, odpowiedział: „Reginaldzie, nie mogę, ponieważ wszystko, co napisałem, wydaje mi się słomą”. Brat Tomasz zmarł w następnym roku po serii chorób.

Święty Tomasz był nie tylko człowiekiem o wybitnym umyśle, lecz także człowiekiem głębokiej wiary, który kochał Boga, nigdy nie przestawał kontemplować prawd wiary i odważnie wprowadzał nowe metody, dzięki którym Bóg stawał się lepiej poznawany i rozumiany. Jego życie modlitewne stało się źródłem nadprzyrodzonej prawdy, którą następnie jego intelekt porządkował i wyrażał w niespotykany dotąd sposób.

Pokora i szczerość Tomasza ujawniają się w opowieści jednego z jego wczesnych biografów, który relacjonuje, że pewnego ranka brat Tomasz, modląc się przed krucyfiksem, z niepokojem błagał Pana o odpowiedź, czy jego pisma są poprawne. Jezus przemówił do niego: „Dobrze o Mnie napisałeś, Tomaszu. Jaką nagrodę chcesz otrzymać?”. Tomasz odpowiedział: „Nic prócz Ciebie, Panie”.


Spis treści

Wydanie w miękkiej oprawie – E-book Kindle – Audible – Google Play – Apple Books – i więcej!

Udostępnij tę stronę: