“Giáo Hội” là Dân được Thiên Chúa quy tụ trên toàn thế giới. Giáo Hội hiện diện trong các cộng đoàn địa phương và được thể hiện cụ thể nơi cộng đoàn phụng vụ, nhất là cộng đoàn cử hành Thánh Thể. Giáo Hội sống nhờ Lời và Mình Đức Kitô, và như thế, chính Giáo Hội trở thành Thân Thể Đức Kitô (GLHTCG #752).
Chúa Giêsu có thực sự rời xa chúng ta không? Thân xác Người có thực sự lên trời không? Có mà cũng không. Có, Người đã lên ngự bên hữu Chúa Cha. Nhưng không, Người không rời xa chúng ta. Ngày nay, Người vẫn thực sự sống động trong Giáo Hội. Giáo Hội là Thân Thể Người và là sự hiện diện sống động của Đức Kitô. Để hiểu điều này, chúng ta cần dành chút thời gian suy niệm trong cầu nguyện.
Khi lên trời, Chúa Giêsu đã hứa sai Đấng Bảo Trợ là Chúa Thánh Thần đến. Khi Chúa Thánh Thần ngự xuống, Giáo Hội được khai sinh. Và khi Chúa Thánh Thần tiếp tục ngự xuống, Giáo Hội tiếp tục sứ mạng của mình. Là thành viên của Giáo Hội, chúng ta thực sự trở thành những chi thể trong Thân Thể Đức Kitô. Chúng ta là đôi tay và đôi chân, là miệng và trái tim của Người. Chúng ta trở thành sự hiện diện sống động của Đức Kitô. Điều quan trọng là phải hiểu điều này cho đúng. Trước hết, chúng ta không nên nghĩ rằng bằng cách nào đó, “tôi là Đức Kitô” nhờ những việc lành của chính mình. Không, điều chúng ta muốn nói là Đức Kitô đã chọn sống trong chúng ta theo mức độ chúng ta đón nhận Người vào lòng. Và khi chúng ta đón nhận Người, thì chính Người sống trong chúng ta! Việc trở nên một chi thể của Chúa Giêsu Kitô trước hết và trên hết là do Người hành động trong cuộc đời chúng ta. Điều này phải khơi dậy nơi chúng ta lòng biết ơn, sự khiêm nhường và niềm kính phục.
Một vài phân biệt ban đầu
Trước khi bắt đầu tìm hiểu về Giáo Hội, chúng ta cần làm rõ một vài phân biệt ban đầu. Chúng ta phải phân biệt giữa “Công giáo” (“Catholic” với chữ C viết hoa) và “công giáo” (“catholic” với chữ c viết thường). Chúng ta cũng nên phân biệt giữa “Giáo Hội Công giáo” và “Giáo Hội của Đức Kitô”. Xin anh chị em kiên nhẫn cùng tôi tìm hiểu điều này. Thoạt đầu có thể hơi khó hiểu, nhưng công sức bỏ ra sẽ rất đáng giá. Sau đây là những phân biệt ấy:
Giáo Hội của Đức Kitô: Đây là định nghĩa rộng nhất về Giáo Hội. Thuật ngữ này nói đến Giáo Hội trong sự viên mãn như Thiên Chúa nhìn thấy. Nó chỉ từng người và tất cả những ai trên trần gian, trong Luyện ngục và trên Thiên đàng đang kết hợp với Đức Kitô. Nó chỉ mọi cá nhân kết hợp với Đức Kitô, cũng như tất cả những nhóm người có tổ chức (các Giáo hội và cộng đoàn Kitô hữu) đang kết hợp với Đức Kitô, dù chỉ ở mức độ tối thiểu, và đang trên đường tiến tới ơn cứu độ hoặc đã đạt tới ơn cứu độ. Thuật ngữ này thậm chí có thể bao gồm cả những người, không do lỗi của họ, chưa nhận biết Đức Kitô cách minh nhiên nhưng vẫn bước theo tiếng Người trong lương tâm. Như vậy, đây là cái nhìn bao quát. Đây là bức tranh trọn vẹn về Giáo Hội, và đó là điều chúng ta muốn nói đến xuyên suốt mọi biểu tượng và hình ảnh về Giáo Hội.
Giáo Hội Công giáo: Đây là “Catholic” với chữ “C” viết hoa. Qua thuật ngữ này, chúng ta muốn nói đến Giáo Hội Công giáo Rôma do Đức Giáo hoàng tại Rôma lãnh đạo. Sự viên mãn của Giáo Hội Đức Kitô hiện diện trong Giáo Hội Công giáo. Nói cách khác, tất cả đều có ở đây! Giáo huấn, ân sủng, chứng tá đức tin, hoạt động truyền giáo, v.v. Đây là dấu chỉ hữu hình và trọn vẹn nhất của Giáo Hội Đức Kitô trên trần gian. Điều này không có nghĩa là các Kitô hữu khác không thể là chi thể trong Thân Thể Đức Kitô, vì họ vẫn có thể. Nhưng chỉ Giáo Hội Công giáo mới chứa đựng sự tuôn đổ trọn vẹn của ân sủng và chân lý. Nói một cách thân mật, Giáo Hội Công giáo chính là “đích thực”!
công giáo: Đây là “catholic” với chữ “c” viết thường. Từ này chỉ một khía cạnh độc đáo của Giáo Hội Đức Kitô — tính phổ quát! Chúng ta sẽ tìm hiểu điều này ở phần sau của chương, khi nói về Bốn Đặc Tính của Giáo Hội.
Các biểu tượng về Giáo Hội
Một trong những cách Kinh Thánh dạy chúng ta về nhiều chân lý đức tin là sử dụng các hình ảnh biểu tượng. Cách dùng hình ảnh biểu tượng này cũng được áp dụng cho Giáo Hội. Sau đây là một số hình ảnh trong Kinh Thánh giúp chúng ta hiểu sâu hơn về Giáo Hội:
Dân Thiên Chúa: Cho thấy chúng ta thuộc về Thiên Chúa. Theo một nghĩa nào đó, Người có “quyền sở hữu” đối với chúng ta. Hình ảnh này cũng cho thấy Giáo Hội được tuyển chọn từ giữa những người đã khước từ Thiên Chúa và không phải là dân của Người. Điều này có nghĩa là dân Thiên Chúa gồm những người đã đáp lại lời mời gọi trở về với Người và ra khỏi hàng ngũ những người đang lạc lối. Là Dân Thiên Chúa, chúng ta được mời gọi tham dự vào ba sứ mạng của Đức Kitô: Tư tế, Ngôn sứ và Vương đế. (1) Tư tế: Chúng ta dâng cuộc đời mình làm hy lễ lên Chúa Cha. (2) Ngôn sứ: Chúng ta tiếp tục loan truyền Tin Mừng khắp nơi bằng lời nói và việc làm. (3) Vương đế: Chúng ta cai quản tâm hồn mình, gia đình mình và toàn thể xã hội theo thánh ý Thiên Chúa.
Thân Thể Đức Kitô: Đức Kitô là Đầu của chúng ta và chúng ta là Thân Thể Người. Chúng ta là những chi thể thuộc về chính sự sống và ngôi vị của Người, nhưng Người vẫn là Đầu của chúng ta. Là những chi thể trong Thân Thể Người, chúng ta được kết hợp mật thiết với Người. Chúng ta không chỉ là những người đi theo Người, và Người không chỉ là gương mẫu của chúng ta; hơn thế nữa, chúng ta được thông phần vào sự sống của Người và Người là Đầu của chúng ta.
Chuồng chiên: Một khu vực có rào bao quanh dành cho chiên. Chúng ta là Đoàn Chiên, còn Giáo Hội là toàn thể chuồng chiên. Đức Kitô là Mục Tử.
Cánh đồng được canh tác: Giáo Hội thực sự là một miền đất màu mỡ sinh nhiều hoa trái tốt lành. Giáo Hội thực sự là mảnh đất phì nhiêu.
Tòa nhà của Thiên Chúa: Đức Kitô là đá góc tường, trên đó Giáo Hội được xây dựng làm nơi cư ngụ của Thiên Chúa và dân Người.
Hiền Thê của Đức Kitô: Chúng ta được kết duyên với Đức Kitô, nên một với Người.
Đền thờ của Chúa Thánh Thần: Linh hồn và thân xác con người không thể tách rời nhau. Sự hợp nhất của cả hai làm nên ngôi vị con người. Cũng vậy, Thân Thể Đức Kitô và Chúa Thánh Thần kết hợp mật thiết với nhau như linh hồn và thân xác. Cả hai là một và hoạt động như một. Vì thế, Chúa Thánh Thần, Đấng ngự trong Thân Thể Đức Kitô, chính là Hội Thánh. Một biểu hiện của Chúa Thánh Thần trong Hội Thánh là nhiều đặc sủng đang sống động trong Hội Thánh. Đặc sủng là một ân huệ đặc biệt được ban cho từng chi thể của Thân Thể Đức Kitô để xây dựng Hội Thánh. Có rất nhiều đặc sủng, chẳng hạn như khả năng quản trị tốt, giảng dạy mang tính ngôn sứ, lòng thương cảm phi thường đối với người nghèo, và nhiều đặc sủng khác nữa. Cũng có một số đặc sủng độc đáo, như ơn chữa lành và những ân huệ làm phép lạ khác.
Mẹ của chúng ta: Chúng ta được sinh vào sự sống mới nhờ người mẹ mới này là Hội Thánh. Chúng ta cũng thấy Đức Mẹ đảm nhận vai trò này, điều mà chúng ta sẽ tìm hiểu thêm ở phần sau của chương. Nhưng lúc này, chúng ta thấy Mẹ là hình ảnh của Hội Thánh, vì tất cả những ai được tái sinh trong ân sủng đều được tái sinh từ Mẹ trong Chúa Giêsu, Con của Mẹ. Mẹ là Mẹ của Con Thiên Chúa; vì thế, Mẹ là Mẹ của những người hợp thành các chi thể trong Thân Thể Con của Mẹ.
Một chút góc nhìn lịch sử
Tại sao Thiên Chúa tạo dựng vũ trụ? Câu trả lời thật đơn giản. Chính là vì Hội Thánh. Hội Thánh đã ở trong ý định của Chúa Cha từ đời đời, và mọi sự Người tạo dựng đều nhằm để Hội Thánh có một nơi hiện hữu. Dân Thiên Chúa, Thân Thể Đức Kitô, Đoàn Chiên, v.v., tất cả đều hiện hữu trong vũ trụ kỳ diệu mà Thiên Chúa đã tạo dựng. Và chính vì Hội Thánh này mà Người đã tạo dựng muôn loài.
Vào thuở ban đầu của thời gian, nguyên tổ chúng ta đã phạm tội và phá vỡ mối tương quan với Thiên Chúa. Sự hiệp thông với Người đã mất đi. Nhưng chính vào lúc ấy, Thiên Chúa Cha đã bắt đầu chuẩn bị cho chúng ta được quy tụ trở về với Người trong Hội Thánh, là Thân Thể Con của Người. Người muốn nhìn đến chúng ta và một lần nữa thấy chúng ta là những người con của Người. Đó chính là Hội Thánh!
Dần dần, theo dòng thời gian, Thiên Chúa bắt đầu chuẩn bị và quy tụ một dân về với Người. Người bắt đầu quy tụ về với mình một dân sẽ tự do yêu mến Người và được tái hợp với Người trong Con của Người nhờ hoạt động của Chúa Thánh Thần. Người đã làm điều ấy khi lập giao ước với ông Nôê, ông Ápraham, cùng tất cả các tổ phụ và ngôn sứ sau đó. Từng chút một, Thiên Chúa bắt đầu thiết lập một trật tự mới và một mối tương quan mới với dân mà Người đã tạo dựng. Và từng chút một, Người đã khởi sự điều sau này sẽ trở thành Hội Thánh.
Khi Chúa Con mặc lấy xác phàm và trở nên một người trong chúng ta, khả năng kết hợp với Thiên Chúa đã được triển khai trọn vẹn. Rồi cái chết của Người đã tiêu diệt chính sự chết, và sự phục sinh của Người đã làm cho tất cả những ai cùng chung bản tính nhân loại với Người cũng có thể sống lại với Người. Chúng ta chết đi đối với tội lỗi và sống lại trong ân sủng. Hành động này trong đời sống hằng ngày kết hợp chúng ta với Đức Kitô, nhờ đó làm cho chúng ta trở nên những thành viên của Hội Thánh.
Chúa Giêsu thiết lập Vương Quốc của Người, và Vương Quốc ấy sẽ đạt tới sự viên mãn trong tương lai khi Người trở lại trong mọi vinh quang, tiêu diệt vĩnh viễn mọi tội lỗi và sự chết. Nhưng Vương Quốc và quyền cai trị của Người đã được thiết lập trong Hội Thánh hôm nay khi chúng ta hiến dâng cuộc đời cho Người và để Người cai quản chúng ta. Qua hành động này, chúng ta trở nên những thành viên của Vương Quốc mới được gọi là Hội Thánh.
Mầu nhiệm Hội Thánh
Hội Thánh vừa hữu hình vừa thiêng liêng, vừa mang tính nhân loại vừa mang tính thần linh. Hội Thánh là Đức Kitô và dân của Người cùng sống hiệp nhất nên một. Đây là một mầu nhiệm cao cả. Nhưng cũng là một thực tại vinh quang. Thánh Bênađô thành Clairvaux diễn tả như sau:
Ôi, khiêm hạ biết bao! Ôi, cao cả biết bao! Vừa là nhà tạm bằng gỗ bá hương, vừa là thánh điện của Thiên Chúa; vừa là nơi cư ngụ dưới đất, vừa là cung điện trên trời; vừa là ngôi nhà bằng đất sét, vừa là cung điện hoàng gia; vừa là thân xác phải chết, vừa là đền thờ ánh sáng; và sau cùng, vừa là đối tượng bị những kẻ kiêu căng khinh miệt, vừa là hiền thê của Đức Kitô! Hỡi các thiếu nữ Giêrusalem, nàng đen nhưng xinh đẹp, bởi cho dù những nhọc nhằn và đau khổ trong cuộc lưu đày dài đằng đẵng có thể đã làm nàng sạm màu, thì vẻ đẹp của trời cao vẫn tô điểm cho nàng (Thánh Bênađô thành Clairvaux, In Cant. Sermo 27:14: PL 183:920D). (Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo #771)
Hội Thánh cũng được nhìn nhận là một bí tích của Thiên Chúa. Khi nói “bí tích”, chúng ta không chỉ nói đến bảy Bí tích. Đúng hơn, chúng ta nhìn nhận Hội Thánh là một “bí tích” theo nghĩa loại suy. Có lẽ, theo một nghĩa nào đó, chúng ta có thể gọi Hội Thánh là bí tích thứ tám, ít là theo nghĩa loại suy. Bí tích là một thực tại hữu hình, một dấu chỉ với những hành động và chất liệu làm cho Đức Kitô thực sự hiện diện trong thế gian. Đó là một cách kết hợp Trời với đất. Hội Thánh cũng chính là thực tại ấy. Qua những khía cạnh hữu hình của Hội Thánh, những khía cạnh thần linh được thông truyền. Qua Đức Giáo hoàng và các giám mục, Tin Mừng được thông truyền một cách dứt khoát trong mọi thời đại. Qua các bí tích, sự sống ân sủng được ban tặng. Qua các nhà truyền giáo, Tin Mừng được loan truyền đến mọi dân tộc. Và qua sự thánh thiện của từng thành viên, Thiên Chúa được tỏ hiện!
Vì thế, Hội Thánh là bí tích có nghĩa là Trời đến với đất một cách thực sự và mạnh mẽ. Thiên Chúa ngự trong dân Người, trong Phụng vụ và trong hàng giáo phẩm của Hội Thánh theo nhiều cách khác nhau. Chính cuộc kết duyên này giữa Thiên Chúa với chúng ta làm nên Hội Thánh của Người!
Những đặc tính của Hội Thánh
Theo truyền thống, chúng ta nói đến “Bốn đặc tính của Hội Thánh” như bốn phẩm tính độc đáo và nền tảng của Hội Thánh. Bốn đặc tính này nói lên bản chất của Hội Thánh và cũng giúp chúng ta hiểu sâu hơn về Thiên Chúa khi suy ngẫm cách Người đã hoạch định chính Hội Thánh. Bốn đặc tính ấy là: Duy nhất, Thánh thiện, Công giáo và Tông truyền.
Duy nhất: Tất cả chúng ta đều nhận ra rằng có vô số tôn giáo và thậm chí có vô số hệ phái Kitô giáo. Khi nhìn lại lịch sử Kitô giáo, chúng ta có thể thấy đã có nhiều cuộc xung đột dẫn đến những cuộc chia rẽ và việc thành lập các giáo hội mới. Nhưng không có một Hội Thánh mới, mà chỉ có những giáo hội mới. Ý tôi muốn nói là chỉ có một Thân Thể Đức Kitô, chỉ có một Hội Thánh, và Hội Thánh duy nhất ấy là Hội Thánh của Chúa Giêsu Kitô. Chúng ta tin và tuyên xưng rằng Hội Thánh duy nhất này của Đức Kitô hiện diện cách viên mãn trong Hội Thánh Công giáo. Như lời Công đồng Vaticanô II được trích dẫn trong Sách Giáo lý:
“Quả vậy, chỉ nhờ Hội Thánh Công giáo của Đức Kitô, là phương thế trợ giúp phổ quát để đạt tới ơn cứu độ, người ta mới có thể có được đầy đủ các phương thế cứu độ. Chúng ta tin rằng Chúa đã trao phó tất cả những phúc lành của Giao Ước Mới cho riêng Tông đồ đoàn, do Phêrô đứng đầu, để thiết lập trên trần gian một Thân Thể duy nhất của Đức Kitô, mà tất cả những ai thuộc về Dân Thiên Chúa bằng bất cứ cách nào đều phải được tháp nhập trọn vẹn vào đó” (UR 3 § 5). (GLHTCG #816)
Vì thế, điều then chốt ở đây là có thể phân biệt giữa “Hội Thánh” và “Hội Thánh Công giáo”. Chúng ta nói rằng Hội Thánh Công giáo là khí cụ qua đó người ta tìm thấy sự viên mãn của Hội Thánh và ơn cứu độ. Tuy nhiên, Hội Thánh của Đức Kitô cũng hiện diện bên ngoài các cơ cấu hữu hình của Hội Thánh Công giáo, dù ở mức độ thấp hơn. Nhưng điều thú vị là chúng ta vẫn có thể nói rằng, theo một nghĩa nào đó, bất cứ ai là chi thể của Đức Kitô thì vẫn thực sự là thành viên của Hội Thánh Công giáo duy nhất của Người…chỉ là họ không biết điều đó mà thôi!
Nguyên lý then chốt chi phối ở đây là sự hiệp nhất. Đức Kitô là một, và Thân Thể của Người là một. Sự hiệp nhất này được thực hiện cách đặc biệt nhờ đức ái và đức tin. Sự hiệp nhất ấy có được vì chúng ta kết hợp trong tình yêu và đức tin với Đức Kitô là Đầu của chúng ta. Tuy nhiên, bên cạnh đó, trong Hội Thánh còn có sự đa dạng vô cùng phong phú. Đa dạng KHÔNG phải là bất hòa chia rẽ. Trái lại, sự đa dạng thực sự có thể giúp vun đắp sự hiệp nhất đích thực. Sự đa dạng nói đến những nền văn hóa, ngôn ngữ, truyền thống và cách diễn tả đức tin khác nhau. Vì thế, cách thức thờ phượng cụ thể của một người ở châu Phi có thể trông rất khác với cách thức thờ phượng của một người ở châu Âu, Indonesia, Mexico hay Hoa Kỳ. Cách chúng ta thờ phượng ngày nay có thể trông khác với cách các Kitô hữu đã thờ phượng cách đây 500 năm. Dù cách diễn tả có thể khác nhau và đa dạng, đức tin và đức ái vẫn là một. Vì lý do đó, sự đa dạng trong cách diễn tả văn hóa và những điều tương tự thực sự giúp vun đắp sự hiệp nhất đích thực ở bình diện sâu xa hơn của đức ái và đức tin. Nói cách khác, vì chúng ta đa dạng ở những bình diện bề ngoài hơn, nên sự hiệp nhất của chúng ta phải được thực hiện ở bình diện sâu xa hơn. Và bình diện sâu xa ấy chính là đức tin và tình yêu. Đó mới là sự hiệp nhất đích thực!
Điều này phần nào giống như một đôi vợ chồng, hay hai người bạn thân nhất, có rất ít sở thích chung. Một người thích thể thao, người kia thích làm đồ thủ công. Một người thích đọc sách, người kia thích đi chơi. Rất có thể họ sẽ không tìm thấy sự hiệp nhất nơi những sở thích thông thường của mình. Nhưng điều này có thể là điều tốt. Nó có thể tốt vì sẽ buộc họ phải tìm kiếm sự hiệp nhất ở một bình diện sâu xa và quan trọng hơn rất nhiều. Họ sẽ phải tìm thấy sự hiệp nhất nơi tình yêu và sự quan tâm dành cho nhau, thay vì chỉ cùng yêu thích những sở thích chung. Sự đa dạng trong những cách diễn tả đức tin của chúng ta cũng vậy. Điều này tạo điều kiện và mời gọi Hội Thánh hiệp nhất trong những điều cốt yếu, chứ không phải trong những cách diễn tả.
Điều thú vị là ngay cả tội lỗi và chia rẽ cũng buộc những người trong Hội Thánh phải hướng đến sự hiệp nhất. Chẳng hạn, tội lỗi buộc chúng ta phải tìm kiếm lòng thương xót và sự hòa giải với nhau. Nó tạo cơ hội cho chúng ta tha thứ (một hành vi của lòng thương xót) và xin được tha thứ. Vì thế, mọi sự đều có thể góp phần mang lại thiện ích và sự hiệp nhất của Hội Thánh trong Chúa Giêsu Kitô!
Vì thế, bất cứ điều gì thoạt đầu có vẻ là nguyên nhân gây chia rẽ (sự đa dạng văn hóa, tội lỗi, bất đồng, chia rẽ), cuối cùng lại buộc chúng ta phải tìm kiếm sự hiệp nhất ở một bình diện sâu xa hơn nữa của ân sủng, lòng thương xót và đức tin. Điều này là thiết yếu, bởi vì nếu muốn trở nên những chi thể của Thân Thể Đức Kitô, thì chúng ta cũng muốn hiệp nhất với mọi chi thể khác. Và lòng khao khát cùng sự dấn thân này sẽ giúp chúng ta mở lòng đón nhận Đức Kitô thực hiện sự hiệp nhất ấy trong Hội Thánh duy nhất của Người!
Thánh thiện: Nếu Hội Thánh là Hiền Thê của Đức Kitô, là Thân Thể Đức Kitô và là Đền Thờ của Chúa Thánh Thần, thì tất yếu Hội Thánh không chỉ hiệp nhất nên một mà còn thánh thiện nữa. Không thể kết hợp mật thiết với Đức Kitô đến thế mà đồng thời lại thiếu sự thánh thiện. Thật vậy, càng phạm tội, chúng ta càng ít là thành viên của Hội Thánh hơn. Vì thế, nếu muốn trở nên những thành viên sống động trọn vẹn của Hội Thánh, thì mỗi người chúng ta phải trở nên thánh thiện. Chúng ta phải nên thánh!
Cốt lõi của sự thánh thiện là đức ái. Vì thế, mỗi người chúng ta càng lớn lên trong đức ái thì cũng càng lớn lên trong sự thánh thiện. Sách Giáo lý trích lời Thánh Têrêsa thành Lisieux khi thánh nữ đi đến khám phá này:
Nếu Hội Thánh là một thân thể gồm nhiều chi thể khác nhau, thì không thể thiếu chi thể cao quý nhất trong tất cả; Hội Thánh phải có một Trái Tim, và một Trái Tim CHÁY BỪNG TÌNH YÊU. Và tôi nhận ra rằng chỉ tình yêu này mới là động lực đích thực giúp các chi thể khác của Hội Thánh hoạt động; nếu tình yêu ấy ngừng hoạt động, các Tông đồ sẽ quên rao giảng Tin Mừng, các Thánh Tử đạo sẽ từ chối đổ máu mình. THẬT VẬY, TÌNH YÊU LÀ ƠN GỌI BAO HÀM MỌI ƠN GỌI KHÁC; TỰ NÓ LÀ CẢ MỘT VŨ TRỤ, BAO TRÙM MỌI THỜI GIAN VÀ KHÔNG GIAN—TÌNH YÊU LÀ VĨNH CỬU! (GLHTCG #826)
Câu chuyện Thánh Têrêsa kể trong cuốn tự thuật thiêng liêng của mình thật có sức lay động. Thánh nữ chia sẻ rằng ngài khao khát chu toàn biết bao sứ mạng khác nhau trong Hội Thánh. Ngài ao ước trở thành nhà truyền giáo, suy nghĩ xem làm linh mục thì sẽ như thế nào, và không ngừng tìm kiếm vai trò của mình trong Hội Thánh, trong Thân Thể Đức Kitô. Rồi một ngày kia, ngài chợt bừng tỉnh. Ngài khám phá ra rằng sứ mạng của mình là trở nên trái tim của Đức Kitô, trái tim của Hội Thánh. Và khi là trái tim, ngài phải là tình yêu. Khi là tình yêu, ngài sẽ là tất cả.
Đó mới chính là sự thánh thiện! Và chính việc khám phá ra ơn gọi trở nên tình yêu và sống tình yêu ấy làm cho Hội Thánh thực sự thánh thiện!
Đức Mẹ là mẫu gương cao cả nhất về sự thánh thiện trong Hội Thánh, bởi Mẹ hoàn toàn tràn đầy tình yêu. Vì thế, Mẹ hoàn toàn thánh thiện.
Công giáo: Hội Thánh cũng có tính “công giáo”, nghĩa là phổ quát. Ở đây, chúng ta đang nói đến từ catholic với chữ “c” viết thường. Khi nói “phổ quát”, chúng ta muốn nói đến hai điều:
1) Trước hết, Hội Thánh mang tính toàn vẹn. Trong Hội Thánh có sự viên mãn của ơn cứu độ, bởi trong Hội Thánh có Chúa Giêsu Kitô. Vì thế, Hội Thánh có tính phổ quát, viên mãn và toàn vẹn, bởi Hội Thánh là Thân Thể Đức Kitô.
2) Hội Thánh cũng có tính phổ quát vì Hội Thánh rộng mở đón nhận mọi người và được sai đi để đưa mọi người vào đoàn chiên của mình. Chúng ta có sứ mạng loan báo Tin Mừng và mời gọi mọi người gia nhập đoàn chiên của Đức Kitô. Anh chị em không nhất thiết phải được sinh ra trong Hội Thánh; đúng hơn, anh chị em phải được tái sinh trong Đức Kitô, và việc tái sinh này mở ra cho tất cả mọi người.
Vậy còn tất cả những người ngoài Công giáo thì sao? Hay những người không phải là Kitô hữu thì sao? Còn những người Hồi giáo, Do Thái giáo, và ngay cả những người vô thần thì sao? Có hy vọng nào cho họ không?
Chúng ta hãy bắt đầu với người vô thần. Một trong những văn kiện của Công đồng Vaticanô II giải thích như sau:
Những người không do lỗi của mình mà không biết Tin Mừng của Đức Kitô hay Hội Thánh của Người, nhưng vẫn tìm kiếm Thiên Chúa với lòng chân thành, và dưới tác động của ân sủng, cố gắng thi hành thánh ý Người trong hành động theo sự hiểu biết của họ qua tiếng nói lương tâm — những người ấy cũng có thể đạt tới ơn cứu độ muôn đời (LG 16; x. DS 3866–3872). (GLHTCG #847)
Tuy nhiên, sau khi nói như thế, cũng cần giải thích rằng một người như vậy, một người “không do lỗi của mình” mà chưa khám phá ra những chân lý minh nhiên về Thiên Chúa, nghĩa là tất cả những gì được mặc khải trong Kinh Thánh và qua Huấn quyền, thực sự vẫn có thể được cứu độ. Bằng cách nào? Bằng cách đi theo Thiên Chúa trong lương tâm mình. Điều này cho chúng ta thấy rằng ơn cứu độ trước hết và trên hết là điều được trao ban cho chúng ta nơi nội tâm. Và khi một người chưa bao giờ có cơ hội khám phá ơn cứu độ qua những phương thế bên ngoài, Thiên Chúa vẫn có thể nói với họ từ bên trong. Nếu họ lắng nghe, họ là thành viên của Hội Thánh và có thể được cứu độ.
Một ví dụ điển hình là một người sinh ra và lớn lên trên một hoang đảo. Họ chưa bao giờ nghe nói đến Chúa Giêsu, Kinh Thánh hay thậm chí là Thiên Chúa. Tuy nhiên, họ vẫn nhận ra một tiếng nói âm thầm, nhỏ nhẹ nhưng rõ ràng trong lương tâm mình, bảo họ “hãy làm điều này” và “hãy tránh điều kia”. Nếu họ lắng nghe, họ đang đáp lại ân sủng. Nếu không, họ đang khước từ ơn cứu độ. Và nếu họ thực sự đáp lại, thì theo một nghĩa rất thực, họ là một Kitô hữu vô danh, dù họ có nhận ra điều đó hay không! Vì thế, nếu một người là người vô thần “không do lỗi của mình”, thì người ấy có thể được cứu độ. Tuy nhiên, nếu người ấy vô thần vì lòng chai đá và vì khước từ lắng nghe ngay cả tiếng Thiên Chúa trong lương tâm mình, thì người ấy sẽ không được cứu độ.
Điều này cũng đúng đối với mọi tôn giáo trên thế giới. Chúng ta không bác bỏ bất cứ điều gì là chân thật nơi các tôn giáo khác. Chẳng hạn, nếu có người nói: “Tôn giáo của tôi dạy rằng chúng ta phải yêu thương mọi người”, chúng ta sẽ nói: “Tốt lắm!” Khi đón nhận chân lý này — một chân lý đúng không phải vì được một tôn giáo khác giảng dạy, mà đơn giản vì điều ấy là sự thật — họ đang đáp lại ân sủng và phần nào là thành viên của Hội Thánh duy nhất của Đức Kitô!
Nhưng cùng một nguyên tắc ấy cũng áp dụng cho họ, như đã áp dụng cho người vô thần. Nếu họ ở lại trong tôn giáo của mình và không khám phá một cách minh nhiên những chân lý Kitô giáo về ơn cứu độ vì họ cố chấp hoặc khép kín tâm trí, thì đó là một vấn đề. Nhưng nếu “không do lỗi của mình” mà họ chưa khám phá ra những chân lý ấy, song chỉ tìm kiếm những chân lý của Thiên Chúa vốn cũng hiện diện trong tôn giáo của họ, thì họ cũng đang trên đường tiến tới ơn cứu độ và, ở một mức độ nào đó, là thành viên của Hội Thánh.
Các Kitô hữu ngoài Công giáo cũng vậy. Họ biết Chúa Giêsu Kitô. Họ có Kinh Thánh. Họ cầu nguyện và thờ phượng Thiên Chúa Ba Ngôi. Nhưng họ chưa nắm bắt được một số khía cạnh của đức tin viên mãn. Họ cũng là thành viên của Hội Thánh duy nhất của Đức Kitô trong mức độ họ gắn bó với những chân lý đức tin. Dù không có sự viên mãn của đức tin như được Đức Kitô mặc khải qua Hội Thánh Công giáo, họ vẫn là thành viên của Hội Thánh Đức Kitô, bao lâu họ chân thành bước theo Người trong lương tâm mình và không do lỗi của chính mình mà khước từ sự viên mãn của đức tin ấy.
Và, nói cho đúng, chỉ vì một người là người Công giáo cũng không có nghĩa người ấy nhất thiết là thành viên trọn vẹn của Hội Thánh Đức Kitô. Là người Công giáo trên danh nghĩa thôi thì chưa đủ. Còn phải sống đức tin Công giáo trong thực hành nữa. Người Công giáo có một hồng ân phi thường, hồng ân cao quý nhất trong mọi hồng ân: họ được trao ban một cách minh nhiên sự viên mãn của đức tin, cũng như các phương thế để lãnh nhận ân sủng ấy trong các bí tích. Nhưng chỉ vì chúng ta có hồng ân này thì không có nghĩa là chúng ta nhất thiết biết sử dụng hồng ân ấy!
Sau cùng, cần phải nói rằng những người đã được trao phó Tin Mừng, đặc biệt là những người Công giáo được trao phó sự viên mãn của đức tin, được mời gọi loan truyền sứ điệp minh nhiên của đức tin chúng ta, để đưa mọi người vào Hội Thánh của Đức Kitô, và ngay cả vào chính Hội Thánh Công giáo. Chúng ta được mời gọi trở thành những nhà truyền giáo tại gia đình, nơi làm việc, ở nước ngoài, giữa chốn công cộng và khắp mọi nơi. Chúng ta cần hiểu rằng chia sẻ Tin Mừng với mọi người vừa là bổn phận vừa là đặc ân của chúng ta!
Sau cùng, mọi người đều được chào đón và đều được mời gọi đạt tới sự viên mãn của đức tin vào Đức Kitô, cũng như sống đức tin ấy không chỉ trong lương tâm mà còn cách minh nhiên, bằng việc tuyên xưng trọn vẹn các chân lý đức tin. Đây là sứ mạng của mọi người và cho thấy ý nghĩa đích thực của từ “công giáo”.
Tông truyền: Chúa Giêsu đã dành ba năm để giảng dạy, làm phép lạ và quy tụ những người đi theo Người. Trong số những người ấy có mười hai người đặc biệt được gọi là các Tông đồ. Họ được Chúa Giêsu kêu gọi dành nhiều thời gian hơn để ở với Người, thấu hiểu sâu xa giáo huấn của Người, rồi ra đi đến tận cùng trái đất để loan báo Tin Mừng. Trong Gioan 20:21, sau khi phục sinh, Chúa Giêsu nói với các Tông đồ:
Như Chúa Cha đã sai Thầy, thì nay Thầy cũng sai anh em. Nói xong, Người thổi hơi vào các ông và bảo: “Anh em hãy nhận lấy Thánh Thần…”
Điều này khởi đầu sứ mạng tông đồ của Hội Thánh. Chúa Giêsu được sai đến để đem Tin Mừng cho mọi người. Và giờ đây, Người trao phó chính sứ mạng ấy của mình cho các Tông đồ. Từ nay, các ông có trách nhiệm thi hành sứ mạng này với tư cách là những thành viên đặc biệt của Hội Thánh, hành động trong chính Ngôi vị của Đức Kitô là Đầu.
“Sự kế vị tông đồ” là thuật ngữ chúng ta thường dùng để giải thích rằng sau đó, mười hai Tông đồ này đã ra đi loan truyền Tin Mừng và trao lại cho các Tông đồ khác sứ mạng đặc biệt là làm Đức Kitô là Đầu. Điều này tiếp tục cho đến ngày nay nơi các giám mục của chúng ta. Xét về mặt nguyên tắc, mỗi giám mục đang sống ngày nay đều có thể truy nguyên dòng truyền chức của mình về đến các Tông đồ và đến chính thời điểm Chúa Giêsu ban ân sủng của Người cho các Tông đồ bằng cách thổi Chúa Thánh Thần trên các ông. Các linh mục cũng chia sẻ sứ mạng này theo một cách thức riêng, vì các ngài được mời gọi cộng tác với giám mục trong thừa tác vụ của ngài.
Để có tính tông truyền, Hội Thánh cũng phải tìm cách loan truyền Tin Mừng cho mọi dân tộc. Điều này có thể là việc cha mẹ dạy con cái cầu nguyện và nên thánh. Đó có thể là nhiệm vụ đem Tin Mừng vào nơi làm việc và xã hội. Đó cũng có thể là công việc của các nhà truyền giáo ra nước ngoài để chia sẻ Tin Mừng với những người chưa biết Đức Kitô. Việc tông đồ là sự tham dự vào sứ mạng duy nhất của Đức Kitô: sứ mạng mà Chúa Cha đã sai Người đến để thực hiện. Và đó cũng là sứ mạng mà đến lượt Người đã trao lại cho Hội Thánh. Tất cả chúng ta đều chia sẻ sứ mạng này, vậy hãy bắt tay vào việc!
Hàng giáo phẩm và Đức Giáo hoàng
Trước hết, hãy lưu ý rằng từ được dùng ở trên là “hierarchy” — hàng giáo phẩm — chứ không phải “higher-archy”, hàm ý một hàng ngũ “cao hơn”. Nói cách khác, hàng giáo phẩm không “cao hơn” những người khác. Đúng hơn, hàng giáo phẩm chỉ có một ơn gọi riêng biệt và rất thánh thiêng trong Hội Thánh. Nhưng trước hết và trên hết, đó là ơn gọi phục vụ.
“Hierarchy” có nghĩa là “sự cai quản của tư tế”. Hieros = tư tế, và archy = sự cai quản. Vì thế, từ này đơn giản có nghĩa là Hội Thánh được thiết lập để được cai quản, hay nói đúng hơn, được chăn dắt bởi các tư tế, bởi những người đã được truyền chức, những người được ban “hơi thở của Chúa Thánh Thần” đặc biệt ấy.
Hàng giáo phẩm gồm đặc biệt là Đức Giáo hoàng và các giám mục. Các linh mục cũng chia sẻ vai trò này theo cách thức riêng của mình qua việc chăn dắt từng cộng đoàn giáo hội và các tín hữu. Ơn gọi của hàng giáo phẩm là tham dự cách đặc biệt vào sứ mạng chăn dắt, giảng dạy và thánh hóa dân Thiên Chúa. Và việc sống trọn sứ mạng này đặc biệt là vai trò của Đức Giáo hoàng. Trước khi xem xét sứ mạng ba mặt của Hội Thánh là chăn dắt, giảng dạy và thánh hóa, chúng ta hãy tìm hiểu trước về vai trò đặc biệt và nguồn gốc của chức vụ Giáo hoàng.
Đức Giáo hoàng là người kế vị Thánh Phêrô. Chúa Giêsu đã ban cho Thánh Phêrô một quyền năng đặc biệt khi Người mời gọi ông tuyên xưng đức tin. Chúa Giêsu hỏi Phêrô xem ông nghĩ Người là ai, và Phêrô đáp:
Thầy là Đấng Kitô, Con Thiên Chúa hằng sống. (Mt 16:16)
Bấy giờ, Chúa Giêsu đáp lại Phêrô:
Này anh Simôn con ông Giôna, anh thật là người có phúc, vì không phải phàm nhân mặc khải cho anh điều ấy, nhưng là Cha của Thầy, Đấng ngự trên trời. Còn Thầy, Thầy bảo cho anh biết: anh là Phêrô, nghĩa là Tảng Đá, trên tảng đá này, Thầy sẽ xây Hội Thánh của Thầy, và quyền lực tử thần sẽ không thắng nổi. Thầy sẽ trao cho anh chìa khóa Nước Trời: dưới đất, anh ràng buộc điều gì, trên trời cũng sẽ ràng buộc như vậy; dưới đất, anh tháo cởi điều gì, trên trời cũng sẽ tháo cởi như vậy. (Mt 16:17–19)
Vậy phải chăng Chúa Giêsu chỉ đang khen ngợi Phêrô để nâng cao cái tôi của ông? Phải chăng Người chỉ đang cảm ơn Phêrô vì đã nhìn nhận Người thực sự là ai? Hay Người đang làm một điều gì hơn thế? Phải chăng Người đang hứa với Phêrô một điều sẽ được hoàn tất vào một ngày kia? Chắc chắn là điều sau cùng này. Chúa Giêsu đang nói với Phêrô rằng ông sẽ trở thành nền đá của Hội Thánh và sẽ được hưởng một quyền năng thiêng liêng đặc biệt gắn với Chìa khóa Nước Trời. Ôi! Đó quả là một ân ban kỳ diệu biết bao!
Chúa Giêsu nói: “Dưới đất, anh ràng buộc điều gì, trên trời cũng sẽ ràng buộc như vậy…” Đây không phải là một ân ban nhỏ bé. Và chúng ta phải hiểu đây là một lời cam kết của Chúa Giêsu với Phêrô theo nghĩa đen. Vì thế, khi Chúa Giêsu thiết lập Hội Thánh của Người, khi Người “thổi hơi” trên các Tông đồ sau khi phục sinh, Người cũng ban cho Phêrô ân ban đã hứa ấy là quyền bính tối cao trong Hội Thánh của Người — quyền ràng buộc và tháo cởi.
Tôi tin chắc rằng, lúc đầu, Thánh Phêrô chưa hiểu trọn vẹn ân huệ đặc biệt này. Có lẽ khi Hội Thánh mới hình thành, trong vài năm đầu tiên, các Tông đồ khác đã được Chúa Thánh Thần nhắc nhớ rằng Chúa Giêsu đã nói điều này. Có lẽ Thánh Phêrô, trong sự khiêm nhường của mình, cũng đã được Chúa Thánh Thần nhắc nhớ rằng Chúa Giêsu đã nói như thế. Và theo thời gian, hẳn không còn nghi ngờ gì rằng Thánh Phêrô đã bắt đầu đón nhận và đảm nhận ân huệ đặc biệt là quyền tối thượng này. Chúng ta thấy lần đầu tiên quyền này được thực thi rõ ràng trong Công vụ Tông đồ chương 15, tại Công đồng Giêrusalem, khi có sự bất đồng về việc cắt bì. Sau nhiều tranh luận, Thánh Phêrô đứng lên và lên tiếng với thẩm quyền. Từ đó, những người khác đã thuận theo, và chúng ta thấy vấn đề họ đang tranh luận đã được làm sáng tỏ và giải quyết.
Từ đó, các Tông đồ tiếp tục công việc giảng dạy, chăn dắt và thánh hóa. Cuối cùng, Thánh Phêrô đến Rôma để rao giảng và trở thành vị giám mục đầu tiên tại đó. Chính tại Rôma, ngài đã qua đời, và mọi vị kế nhiệm Tông đồ Phêrô tại Rôma đều tiếp nhận ân huệ đặc biệt là quyền tối thượng trong Hội Thánh. Chắc chắn Chúa Giêsu không có ý định để ân huệ quyền tối thượng này chỉ tồn tại bao lâu Thánh Phêrô còn sống. Đó là lý do chúng ta thấy quyền này được truyền lại cho tất cả những vị kế nhiệm ngài, tức là các giám mục Rôma. Và đó cũng là lý do chúng ta gọi Hội Thánh của mình là Hội Thánh Công giáo Rôma. Điều thú vị là, nếu Thánh Phêrô đã đến Malta, Giêrusalem hay châu Á, thì rất có thể ngày nay chúng ta đã có Hội Thánh Công giáo Malta, Giêrusalem hay châu Á. Vì thế, Hội Thánh mang danh Rôma chủ yếu vì đó là nơi Thánh Phêrô đã đến; do đó, đó cũng là nơi đặt quyền tối thượng.
Qua các thế kỷ, chúng ta đã dần hiểu được ân huệ đặc biệt là quyền tối thượng này và đã định nghĩa quyền ấy rõ ràng hơn. Điều này có nghĩa là Thánh Phêrô và tất cả những vị kế nhiệm ngài đều có quyền đầy đủ và trực tiếp để giảng dạy cách dứt khoát về đức tin và luân lý, cũng như cai quản, hay chăn dắt, theo tâm ý và ý muốn của Chúa Kitô. Vì thế, nếu Đức Giáo hoàng nói một điều gì đó liên quan đến đức tin hay luân lý là đúng, thì nói thẳng ra, điều đó là đúng. Và nếu ngài đưa ra một quyết định về việc cai quản Hội Thánh, thì đơn giản đó là điều Thiên Chúa muốn được thực hiện. Đơn giản là như vậy.
Ân huệ quyền tối thượng này, trong việc giảng dạy về đức tin và luân lý, được gọi là “ơn bất khả ngộ”. Ơn này được sử dụng theo nhiều cách khác nhau. Cách thức mạnh mẽ nhất là khi Đức Giáo hoàng tuyên bố “ex cathedra”, nghĩa là “từ tòa”. Theo nghĩa biểu tượng, đây là từ Tòa Thánh Phêrô. Trong trường hợp này, ngài giảng dạy điều được gọi là một “tín điều” của đức tin. Mọi tín điều đều chân thật và chắc chắn, và chúng ta buộc phải tin bằng đức tin. Chẳng hạn, vào năm 1950, Đức Giáo hoàng đã tuyên bố “ex cathedra” về việc Đức Maria được đưa lên trời. Với lời tuyên bố ấy, chúng ta có bổn phận lương tâm phải tin. Đức Maria thực sự đã được đưa lên trời cả hồn lẫn xác khi kết thúc cuộc đời trần thế. Dứt khoát là như vậy!
Dĩ nhiên, quyền này không áp dụng cho những điều không liên quan gì đến đức tin và luân lý. Vì thế, nếu Đức Giáo hoàng nói ngài tin rằng Argentina sẽ vô địch kỳ World Cup sắp tới, thì ngài chỉ đang hy vọng mà thôi, và tôi sẽ không khuyên anh chị em đem hết tiền của mình đặt cược vào đội ấy. Ngài không có ân sủng đặc biệt nào để giảng dạy những điều thuộc loại đó. Nhưng nếu ngài có thì hẳn cũng thú vị biết bao!
Ba chức vụ: Rao giảng, Thánh hóa và Chăn dắt
Như đã đề cập, hàng giáo phẩm cùng chia sẻ một trách nhiệm gồm ba phần. Các ngài được trao phó trách nhiệm rao giảng, chăn dắt và thánh hóa. Mỗi trách nhiệm này đều đã được tiên báo qua các hình bóng trong Cựu Ước và được hoàn tất nơi Chúa Giêsu. Và mỗi trách nhiệm ấy được hoàn tất nơi Chúa Giêsu theo hai cách. Chúa Giêsu trở nên vị Thầy vĩ đại, đồng thời cũng là chính Chân Lý được giảng dạy; Người trở nên vị Mục Tử vĩ đại, đồng thời cũng là Chuồng Chiên dành cho đoàn chiên (chính là chúng ta!), dẫn đưa chúng ta đến với chính Người; và Người trở nên Đấng Thánh Hóa cao cả (Đấng giải thoát chúng ta khỏi tội lỗi và cứu chuộc chúng ta), đồng thời cũng là phương thế nhờ đó chúng ta được thánh hóa (nhờ hy tế của Người trên Thập Giá). Hàng giáo sĩ chia sẻ sứ mạng ba chiều này của Chúa Giêsu và tiếp tục chính công việc của Người. Chúng ta hãy lần lượt tìm hiểu từng trách nhiệm.
Rao giảng: Trong Cựu Ước, chúng ta đã thấy Thiên Chúa bắt đầu dạy dỗ chúng ta qua Lề Luật được ban cho ông Môsê, cũng như qua sứ vụ của các ngôn sứ vĩ đại. Các ngài nói lời Thiên Chúa và bắt đầu đặt nền móng để chuẩn bị cho Đấng Mêsia sẽ đến, Đấng sẽ dạy chúng ta toàn thể Chân Lý. Thật vậy, chính Chúa Giêsu được xác định là sự viên mãn của chính Chân Lý.
Trong suốt cuộc đời, Chúa Giêsu đã đưa ra lời giải thích dứt khoát về Lề Luật và các Ngôn Sứ. Đây phần nào là điều đã khiến các nhà lãnh đạo tôn giáo thời Người phật lòng. Chúa Giêsu giảng dạy như Đấng có thẩm quyền. Và đó là thẩm quyền mà các nhà lãnh đạo tôn giáo thời ấy không thể chấp nhận vì lòng kiêu ngạo của họ. Người đã giải thích cách dứt khoát Lề Luật và các Ngôn Sứ trong Cựu Ước, đồng thời giúp người ta hiểu sâu xa hơn nữa những chân lý được mặc khải từ trời. Người nói về ơn cứu độ, sự sống mới, Cha của Người và biết bao điều khác! Người xác nhận mình là “con đường, là sự thật và là sự sống”. Và rằng “Không ai đến với Chúa Cha mà không qua Thầy” (Ga 14:6).
Thẩm quyền giảng dạy Chân Lý này — giảng dạy rằng Người là sự hoàn tất của mọi Chân Lý và Người là chính Chân Lý — sau đó đã được truyền lại cho các Tông đồ; các ngài lại truyền thẩm quyền ấy cho các kỳ mục (linh mục), những người trợ giúp các ngài. Thẩm quyền ấy thậm chí còn được trao lại, ở một mức độ nhất định, cho các phó tế. Toàn thể hàng giáo sĩ đều được chia sẻ khả năng giảng dạy với thẩm quyền, một ân huệ thật kỳ diệu!
Đây là một cách để hiểu ân ban này. Giả sử một giáo dân giảng dạy một chân lý Tin Mừng. Rồi giả sử một thừa tác viên có chức thánh cũng giảng dạy chính chân lý ấy. Có sự khác biệt nào không? Có chứ. Sự khác biệt là, dù nội dung được giảng dạy giống nhau, thừa tác viên có chức thánh giảng dạy với một thẩm quyền đặc biệt. Theo một nghĩa nào đó, điều này làm cho lời giảng dạy có thêm sức nặng. Nhưng điều ngược lại cũng đúng. Giả sử một giáo dân giảng dạy một điều sai lạc về đức tin. Rồi giả sử một thừa tác viên có chức thánh cũng giảng dạy điều sai lạc ấy. Có sự khác biệt nào không? Một lần nữa, câu trả lời là có. Sự khác biệt là khi thừa tác viên có chức thánh giảng dạy điều sai lạc, thì đó không chỉ là một điều sai lạc mà, do chức thánh và thẩm quyền thánh thiêng của vị ấy, còn là một hình thức phạm thánh. Vì thế, nếu đó là Chân Lý thì ân sủng được nhân đôi, còn nếu đó là điều sai lạc thì tác hại cũng tăng gấp bội.
Việc giảng dạy với thẩm quyền được thực hiện qua việc dạy giáo lý, tư vấn cá nhân và cử hành Phụng vụ. Giảng thuyết ngay trong Phụng vụ là hình thức cao nhất của việc giảng thuyết và giảng dạy, và có khả năng sinh hoa trái dồi dào nhất (hoặc gây tổn hại lớn nhất nếu điều được giảng dạy là sai lạc).
Thánh hóa: Thánh hóa có nghĩa là làm cho nên thánh. Điều đó có nghĩa là tội lỗi của một người được tha thứ và có sự hòa giải đích thực. Điều này được thấy trong Cựu Ước, đặc biệt qua các hy lễ khác nhau dùng súc vật làm lễ vật. Các tư tế của Thiên Chúa, từ Ápraham cho đến tất cả các tư tế thuộc chi tộc Lêvi thi hành nhiệm vụ theo Lề Luật, đều dâng hy lễ lên Thiên Chúa. Những hy lễ dùng súc vật này (chiên con, dê, bồ câu, v.v.) không thể thực sự xóa bỏ tội lỗi. Đúng hơn, đó là một cách tiên báo điều sẽ đến. Đó là những dấu chỉ về Chiên Thiên Chúa duy nhất và hoàn hảo, Đấng sẽ đến và hiến dâng chính mình làm hy lễ hoàn hảo và duy nhất xóa bỏ mọi tội lỗi. Như thế, Chúa Giêsu vừa trở thành Vị Thượng Tế hoàn hảo và chung cuộc, vừa là Chiên hiến tế hoàn hảo và chung cuộc. Và chính nhờ lễ dâng của Người, lễ dâng chính bản thân Người, mà tội lỗi được xóa bỏ.
Chúa Giêsu đã thiết lập hồng ân Bí tích Thánh Thể chí thánh để chúng ta được mãi mãi thông phần vào Hy Lễ duy nhất này của chính Người, vừa là Tư Tế vừa là Lễ Vật—Đấng dâng Hy Lễ và cũng là Đấng được hiến dâng làm Hy Lễ. Thập giá của Người trở thành bàn thờ, và cái chết của Người là sự đền chuộc mọi tội lỗi.
Khi hiến dâng Hy Lễ duy nhất này của chính mình trong khuôn khổ Bữa Tiệc Vượt Qua (Bữa Tiệc Ly), Người đã làm cho Hy Lễ duy nhất này được tiếp diễn mãi mãi cho mọi người thuộc mọi thời đại mai sau. Trong Bữa Tiệc Vượt Qua ấy, Người nói với các Tông đồ: “Anh em hãy làm việc này mà nhớ đến Thầy.” Việc “nhớ đến” này không chỉ là một lệnh truyền cho các Tông đồ kể lại câu chuyện của Người và làm những gì Người đã làm để giúp mọi người nhớ lại những gì Người đã làm. Đúng hơn, ý nghĩa của việc “nhớ đến” này là khi các ngài thực sự “làm việc này”, các ngài mời gọi tất cả những người hiện diện thực sự thông phần vào Bữa Tiệc Vượt Qua duy nhất và vĩnh cửu ấy! Vì thế, mỗi khi các Tông đồ “làm việc này”, các ngài làm cho Hy Lễ duy nhất ấy của Chúa Giêsu hiện diện cách thực sự nhưng còn ẩn giấu đối với những người thông phần vào Hy Lễ ấy. Theo thời gian, điều này được hiểu là một Bí tích. Bí tích là việc lặp lại những dấu chỉ và hành động nhất định, thực sự thực hiện điều mà chúng biểu thị (xem Sách Giáo lý #1155). Nói cách khác, việc cử hành Bí tích Thánh Thể thực sự làm cho chúng ta hiện diện trong Bữa Tiệc Ly, và chúng ta được thông phần vào hoa trái của Hy Lễ vĩnh cửu duy nhất này của Đức Kitô, Đấng vừa là Thượng Tế vừa là Lễ Vật! Điều đó tựa như mỗi lần tham dự Phụng vụ, chúng ta bước vào một cỗ máy thời gian và được đưa đến thời khắc ân sủng phi thường này.
Khi Chúa Giêsu truyền cho các Tông đồ “hãy làm việc này mà nhớ đến Thầy”, Người truyền cho các ngài thánh hóa (làm cho nên thánh) dân Người bằng cách mang đến cho họ Hồng Ân cao cả là sự thánh thiện và thánh đức. Người truyền cho các ngài mang Hy Lễ tư tế của Người đến với mọi người. Đến lượt mình, các Tông đồ truyền lại ân sủng và lệnh truyền này cho tất cả những người sẽ kế nhiệm các ngài trong vai trò giám mục, và mỗi giám mục lại trao thẩm quyền này cho các linh mục thi hành thừa tác vụ cùng với mình.
Quyền năng thánh hóa này chỉ được ban riêng cho các linh mục và giám mục, và được biểu lộ trước hết và trên hết nơi Bí tích Thánh Thể. Nhưng quyền năng ấy cũng được biểu lộ nơi mọi Bí tích được cử hành, bởi vì mọi Bí tích đều nhận được quyền năng từ Hy Lễ duy nhất của Đức Kitô, Đấng vừa là Thượng Tế vừa là Lễ Vật. Các phó tế thông phần vào chức năng này trong mức độ các ngài cử hành những Bí tích như Bí tích Rửa Tội, là Bí tích mang lại ân sủng. Nhưng quyền năng hành động trong cương vị của chính Đức Kitô trong Thánh lễ chỉ thuộc riêng về chức vụ linh mục và giám mục.
Chăn dắt: Ngay từ thuở ban đầu, Thiên Chúa đã bắt đầu cho xuất hiện những người lãnh đạo để họ trở nên hình ảnh của Vị Mục Tử duy nhất và vĩnh cửu. Từ Nôê, Ápraham và Môsê cho đến những vị vua vĩ đại như Đavít, Thiên Chúa đã kêu gọi những người lãnh đạo làm hình bóng tiên báo chính Người, Đấng sẽ đến với tư cách là Vị Mục Tử đích thực và hoàn hảo. Dĩ nhiên, Chúa Giêsu trở thành Vị Mục Tử duy nhất ấy.
Chăn dắt là dẫn dắt và cai quản bằng một thẩm quyền thiêng liêng. Xét cho cùng, đây không chỉ là việc cai quản trần thế, nhưng trước hết và trên hết là việc cai quản thiêng liêng đối với Vương Quốc thiêng liêng và vĩnh cửu. Đó là việc cai quản linh hồn chúng ta, xã hội chúng ta, Giáo Hội, và sau cùng là cai quản thế giới mai sau! Nước Trời, Vương Quốc của Trời Mới Đất Mới đã được hứa ban, là nơi việc cai quản này đạt tới đích điểm.
Tuy nhiên, Chúa Giêsu đã trao cho các Tông đồ quyền hành động nhân danh Người và với thẩm quyền của Người; đến lượt mình, các ngài truyền lại quyền này cho những người kế vị, rồi những vị kế nhiệm ấy lại trao quyền này cho các linh mục của mình. Nói theo nghĩa chặt, các phó tế không thông phần vào vai trò cai quản. Đúng hơn, các ngài được kêu gọi trước hết và trên hết vào thừa tác vụ phục vụ.
Những thừa tác viên có chức thánh tham dự vào thừa tác vụ chăn dắt này trước hết đảm nhận trách nhiệm chăn dắt các linh hồn. Điều này có nghĩa là Thiên Chúa hành động qua các linh mục và giám mục ấy để từng người được các ngài dẫn đến với Thiên Chúa. Hơn nữa, một số linh mục được chọn để thi hành quyền chăn dắt này đối với một cộng đoàn khi trở thành cha xứ của một giáo xứ cụ thể. Các linh mục phụ tá (cha phó) trợ giúp các cha xứ ấy.
Các giám mục được trao phó vai trò chăn dắt toàn thể giáo phận (gồm nhiều giáo xứ địa phương). Các ngài là những mục tử đích thực của các cộng đoàn này và nhờ đến sự trợ giúp của các cha xứ để chu toàn công việc của mình.
Giáo dân
Không chỉ các thừa tác viên có chức thánh mới tham dự vào ba chức năng rao giảng, thánh hóa và chăn dắt của Chúa Giêsu. Giáo dân cũng tham dự theo cách thức riêng của mình. Khi nói đến “giáo dân”, chúng ta muốn nói đến tất cả những ai không phải là giám mục, linh mục hay phó tế. Chúng ta gọi sự tham dự này của giáo dân vào ba chức năng của Đức Kitô là “chức tư tế vương giả”. Cụm từ này xuất phát từ Thư thứ nhất của Thánh Phêrô 2:9: “Còn anh em, anh em là giống nòi được tuyển chọn, là hàng tư tế vương giả, là dân thánh, dân riêng của Thiên Chúa…”
Vai trò chính yếu của các tín hữu là đem Tin Mừng vào đời sống công cộng. Họ ở tuyến đầu của Hội Thánh giữa thế gian. Vì thế, việc đi vào thế gian và biến đổi thế gian không phải trước hết và trên hết là vai trò của các giám mục và linh mục. Những người có chức thánh thực hiện điều này cách đặc biệt trong lòng Hội Thánh. Còn giáo dân thực hiện điều này trước hết và trên hết giữa thế gian. Sách Giáo lý trích dẫn Công đồng Vaticanô II khi tuyên bố như sau:
“Do ơn gọi riêng của mình, giáo dân có bổn phận tìm kiếm Nước Thiên Chúa bằng cách tham gia các công việc trần thế và sắp xếp chúng theo thánh ý Thiên Chúa…. Một cách đặc biệt, họ có bổn phận soi sáng và sắp xếp mọi thực tại trần thế mà họ gắn bó mật thiết, để những thực tại ấy luôn được thực hiện và phát triển theo Đức Kitô, đồng thời làm vinh danh Đấng Tạo Hóa và Cứu Chuộc” (LG 31 § 2). (GLHTCG #898)
Họ thực hiện điều này như thế nào? Họ tham dự vào ba chức năng này của Đức Kitô ra sao? Chúng ta hãy cùng xem cách thức tham dự riêng biệt của họ:
Rao giảng: Nhờ Bí tích Rửa Tội và được củng cố bởi Bí tích Thêm Sức, giáo dân được mời gọi đem Tin Mừng đến tận cùng trái đất. Họ được mời gọi cách đặc biệt để biến đổi xã hội bằng cách mang những chân lý của Tin Mừng và luật tự nhiên đến bất cứ nơi nào họ hiện diện. Họ có quyền và trách nhiệm đem những chân lý về phẩm giá con người, và cả những chân lý về ơn cứu độ, đến khắp mọi nơi. Họ cũng phải nỗ lực đưa Tin Mừng và những chân lý tự nhiên vào mọi luật lệ, các bối cảnh xã hội, lĩnh vực giải trí và tất cả những gì tác động đến nhân loại. Hơn nữa, cha mẹ đảm nhận trách nhiệm đặc biệt là dạy cho con cái những chân lý đức tin và phẩm giá con người.
Thánh hóa: Cha mẹ có trách nhiệm đặc biệt là lo liệu để con cái được gặp gỡ Chúa Giêsu Kitô, được lãnh nhận Bí tích Rửa Tội, được nuôi dạy trong việc thực hành đức tin và không ngừng bước vào sự hoán cải sâu xa hơn khi lớn lên và trưởng thành. Mỗi người cũng chịu trách nhiệm trước hết và trên hết về linh hồn của chính mình. Trách nhiệm này bao gồm việc tìm kiếm các chân lý của Thiên Chúa, tuân giữ luật luân lý và tìm kiếm sự thánh thiện của bản thân.
Chăn dắt: Cha mẹ cũng chu toàn vai trò này theo cách thức đã nói ở trên, nghĩa là họ phải dẫn dắt con cái đến với đức tin. Họ còn được mời gọi thiết lập trật tự tốt đẹp trong gia đình, biến gia đình thành một môi trường thực sự mang tinh thần Kitô giáo, nuôi dưỡng sự hoán cải của cả nhà. Các Kitô hữu cũng phải dấn thân vào trật tự xã hội và chính trị, ý thức rằng Thiên Chúa là Đấng ban hành lề luật tối cao và các luật của Người, đặc biệt là những luật tự nhiên về phẩm giá con người mà chỉ bằng lý trí con người cũng có thể nhận biết, được thiết lập trong luật dân sự của mỗi cộng đồng. Họ được trao phó cách đặc biệt nhiệm vụ bảo đảm rằng những luật chà đạp phẩm giá con người phải được bãi bỏ.
Đời sống thánh hiến
Trong nhiều cách thức mà giáo dân được mời gọi để sống ơn gọi của mình, có con đường đời sống thánh hiến. Có những người được mời gọi bước theo Đức Kitô trong một lối sống “thân mật hơn”, qua đó họ tận hiến cho một mình Thiên Chúa. Phần lớn giáo dân được mời gọi yêu mến Thiên Chúa chủ yếu bằng cách yêu thương gia đình mình. Đời sống thánh hiến là lời mời gọi yêu mến Thiên Chúa một cách trực tiếp hơn qua các lời khuyên Phúc Âm. Những lời khuyên Phúc Âm phổ biến nhất là khó nghèo, khiết tịnh và vâng phục. Những lời khuyên này được sống trong các dòng tu, trong đời sống ẩn tu, trong bậc trinh nữ thánh hiến, qua các tu hội đời và qua các tu đoàn tông đồ.
Đời sống tu trì: Đây là đời sống của những người được mời gọi sống khiết tịnh, khó nghèo và vâng phục trong một cộng đoàn cụ thể, cùng nhau thực hiện một đặc sủng riêng trong Hội Thánh. Chẳng hạn, Dòng Phanxicô là một dòng tu chủ yếu chuyên lo việc rao giảng, giảng dạy và phục vụ người nghèo. Dòng Đa Minh được mời gọi học hỏi và rao giảng. Dòng Thừa sai Bác ái (dòng do Thánh Mẹ Têrêsa sáng lập) chủ yếu phục vụ những người nghèo nhất trong số những người nghèo. Tất cả các cộng đoàn này đều sống theo những luật sống nhất định và sống hòa hợp với nhau dưới luật ấy, theo sự hướng dẫn của các bề trên, để chu toàn sứ mạng và đặc sủng của cộng đoàn mình.
Đời sống ẩn tu: Đây là những cộng đoàn nam hoặc nữ được mời gọi sống các lời khuyên Phúc Âm và đồng thời được mời gọi sống như những ẩn sĩ. Đây là một đời sống đặc biệt dành cho sự thinh lặng, cô tịch, cầu nguyện và học hỏi. Họ cùng nhau bước vào đời sống này, nâng đỡ nhau trong ơn gọi thánh thiêng ấy.
Các trinh nữ thánh hiến: Đây là một đời sống với ơn gọi đặc biệt là sống độc thân dưới sự hướng dẫn của giám mục giáo phận. Một trinh nữ thánh hiến là một phụ nữ tuyên giữ một số lời khấn dưới sự hướng dẫn của giám mục và sống các lời khấn ấy cách cá nhân vì lợi ích của Hội Thánh.
Các Tu hội đời và Tu đoàn tông đồ: Đây là những hình thức đời sống thánh hiến độc đáo, được sống theo hiến pháp và sứ mạng riêng nhằm mưu ích cho xã hội. Đời sống thánh hiến là một hồng ân tuyệt vời dành cho Giáo Hội. Những người được mời gọi sống đời sống này trở thành những nhà truyền giáo loan báo Tin Mừng theo cách thức riêng của mình. Một số người tích cực rao giảng và giảng dạy, một số phục vụ những nhu cầu của tha nhân qua việc thực thi các việc thương người về phần hồn và phần xác, còn những người khác được mời gọi sống đời cầu nguyện. Nhưng tất cả đều là những nhà truyền giáo loan báo Tin Mừng bằng cách này hay cách khác. Và tất cả đều là dấu chỉ cho toàn thể Giáo Hội về điều thực sự quan trọng trong cuộc sống—đó là tận hiến hoàn toàn cho Thiên Chúa trong mọi sự.
Đời sống thánh hiến đã trải qua một giai đoạn khó khăn trong Giáo Hội ngay sau Công đồng Vaticanô II. Nhưng từng chút một, Thiên Chúa đang tổ chức lại và tái cấu trúc lối sống này; vì thế, chúng ta có nhiều điều để mong đợi trong tương lai!
Tiếp theo: Chương 8: Những thực tại vinh quang và sau cùng!
Cũng có bản sách điện tử & sách bìa mềm
Amazon.com – Google Play – iTunes – Barnes and Noble
