पापी व्यक्तीशी कसे वागावे
सामान्य काळातील दहावा रविवार, वर्ष अ
येशू त्याच्या घरी जेवायला बसला असताना, अनेक जकातदार आणि पापी लोक आले व येशू आणि त्याच्या शिष्यांसोबत जेवायला बसले. हे पाहून परुश्यांनी त्याच्या शिष्यांना विचारले, “तुमचे गुरू जकातदार आणि पापी लोकांसोबत का जेवतात?” मत्तय 9:10-11
स्वतःलाच नीतिमान समजणे आणि इतरांना दोषी ठरवण्याची वृत्ती बाळगणे हे मनुष्याच्या हातून घडणाऱ्या सर्वांत गंभीर पापांपैकी एक आहे. हे परुश्यांचे पाप आहे. समाज ज्यांना “पापी” मानत असे, त्या जकातदारांबरोबर आणि इतर लोकांबरोबर वेळ घालवायला येशूला काहीच अडचण वाटत नव्हती, ही गोष्ट दिलासा देणारी आहे. यात अनेक प्रकारच्या पापांचा नक्कीच समावेश होतो, विशेषतः मानवी दुर्बलतेतून घडणाऱ्या पापांचा. पण शुभवर्तमानात आपल्याला वारंवार दिसते की, जे दुसऱ्याविषयी दोषारोप करणारे निर्णय घेतात आणि त्याला दोषी ठरवल्यासारखे वागतात, त्यांच्याशी येशू अतिशय कठोरपणे वागतो.
जे लोक चर्चच्या जीवनात खूप सक्रिय असतात, त्यांच्यात हे पाप विशेषतः आढळते. ‘चर्चच्या जीवनात सक्रिय’ याचा अर्थ, जे आपली श्रद्धा आचरणात आणण्यात, भक्तिजीवनात आणि धर्मग्रामाच्या जीवनात मनापासून सहभागी असतात; चर्चच्या कारभारात सहभागी असणाऱ्यांचाही यात समावेश होतो. अर्थात, हे सगळ्यांनाच लागू होत नाही, कारण चर्चच्या जीवनात सक्रिय असलेल्यांपैकी अनेक जण खरोखर देवाचे संत आहेत. तरीही या पापाबाबत आपण सावध राहिले पाहिजे आणि ते आपल्या मनात आहे का, हे नम्रपणे तपासले पाहिजे.
आजच्या काळात हे पाप कशा प्रकारे दिसून येते? अनेकदा ते चर्चसमुदायातील एकमेकांविषयीच्या कुचाळक्या, टीका आणि टवाळी यांतून दिसते आणि त्यातून चर्चच्या सदस्यांमध्ये फूट पडते. फूट पडणे हा या पापाचा वर उल्लेख केलेला परिणाम आहे. आपल्यालाही या परुशी वृत्तीच्या पापाशी झगडावे लागते का, याचे चिंतन करताना ही खूण लक्षात घ्यावी.
आज चर्चमधील ज्या कोणाशी तुमचे खटके उडतात, त्या व्यक्तीचा विचार करा. एखाद्या व्यक्तीशी किंवा गटाशी तुमचा दुरावा आहे का? तुम्ही इतरांवर टीका करता, असे तुमच्या लक्षात येते का? तसे असेल तर येशूने परुश्यांना ज्या कठोरपणे फटकारले, ते तुम्हालाही लागू पडू शकते, हे लक्षात घ्या. हा दोष लगेच आणि नम्रपणे कबूल करण्यास कचरू नका आणि आपल्या प्रभूला तुम्हाला या मोहांपासून मुक्त करू द्या.
प्रभू, सतत टीका करण्याच्या आणि इतरांना दोषी ठरवण्याच्या वृत्तीपासून माझ्या हृदयाला मुक्त कर. स्वतःलाच नीतिमान समजण्याची वृत्ती सोडून नम्रपणे इतरांचे भले साधण्यासाठी मला आवश्यक ती कृपा दे. प्रिय प्रभू, तू जसे सर्वांना आपलेसे केलेस, तसे मलाही माझ्या जीवनात सर्वांना आपलेसे करता येऊ दे. माझे हृदय करुणेने आणि खऱ्या दयेने भरून टाक, विशेषतः पापाशी झगडणाऱ्यांसाठी. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
हट्टी आणि दुराग्रही मन
सामान्य काळातील दहावा रविवार, वर्ष ब
यरुशलेमहून आलेले शास्त्री म्हणाले, “याला बेलझेबूलने पछाडले आहे,” आणि “हा दुष्टात्म्यांच्या अधिपतीच्या बळाने दुष्टात्मे घालवतो.” मार्क 3:22
शास्त्री “खोट्या आरोपांनी बदनामी करणे” या घोर पापाचे दोषी होते. कॅथलिक चर्चची धर्मशिक्षणसंहिता सांगते की एखादी व्यक्ती तेव्हा या पापाची दोषी ठरते, जेव्हा ती “…सत्याच्या विरुद्ध बोलून इतरांच्या लौकिकाला धक्का पोहोचवते आणि त्यांच्याविषयी चुकीचे निर्णय घेतले जाण्यास कारणीभूत ठरते.” धर्मशिक्षणसंहिता “उतावळेपणाने दोषी ठरवणे” या तुलनेने कमी गंभीर पापाचाही उल्लेख करते. तिच्या मते, यासाठी ती व्यक्ती दोषी ठरते, “जी पुरेसा आधार नसताना आपल्या शेजाऱ्याचा नैतिक दोष खरा आहे असे, किमान मनातल्या मनात तरी, गृहीत धरते” (धर्मशिक्षणसंहिता #2477). शास्त्री या दोन्ही गंभीर पापांचे दोषी होते, हे अगदी स्पष्ट दिसते.
येशूविरुद्ध उच्चारलेल्या या ईशनिंदेच्या शब्दांबाबत एक महत्त्वाची गोष्ट लक्षात घ्यावी: खोट्या आरोपांनी बदनामी करण्याच्या आणि उतावळेपणाने दोषी ठरवण्याच्या या पापांत शास्त्री पूर्णपणे गुरफटले नसते, तर त्यांनी असे शब्द उच्चारले नसते. अशा प्रकारची पापे किरकोळ प्रमाणात करणे शक्य नाही. त्यांमागे पुष्कळ द्वेषभावना, हट्टीपणा आणि निश्चय असावा लागतो. म्हणूनच ही पापे फार हानिकारक ठरू शकतात आणि आपल्यापैकी बहुतेकांच्या मनावर ती इतकी पकड घेऊ शकतात की त्यांतून सुटणे कठीण होते.
कोणी तुमच्याशी इतक्या कठोरपणे वागले, तर बहुधा तुम्ही क्षणभर स्तब्ध व्हाल आणि धक्का, दुःख, राग व गोंधळ यांनी तुम्हाला ग्रासून टाकेल. अशा हल्ल्याने विचलित न होणे फार कठीण असते.
पण येशूने काय केले? त्याने त्यांच्या आरोपांना उत्तर दिले आणि नंतर स्पष्ट केले की त्यांचे बोलणे हे ‘पवित्र आत्म्याविरुद्धचे पाप’ होते. पाप करणारी व्यक्ती दुराग्रही राहते आणि पश्चात्ताप करण्यास नकार देते, म्हणून या प्रकारच्या पापाची क्षमा होऊ शकत नाही. पवित्र आत्म्याविरुद्ध पाप करणारी व्यक्ती आपल्या पापात इतकी गुरफटलेली असते की ती बदलायला तयार नसते. हे भयावह आहे आणि त्याचा परिणाम शाश्वत नरकदंडात होतो.
या उताऱ्यातून आपण घ्यावा असा एक महत्त्वाचा धडा कदाचित हाच आहे: आपण आपल्या पापात कधीही हट्टाने अडून राहू नये. आपण आपल्या पापात, आणि विशेषतः स्वतःलाच नीतिमान समजण्याच्या वृत्तीत, इतके गुरफटू नये की आपली चूक लक्षात आल्यावरही ऐकून घेण्याची, विचार करण्याची आणि नम्रपणे स्वतःत बदल घडवण्याची आपली तयारी राहणार नाही. शास्त्री बदलायला तयार नव्हते, आणि हाच त्यांच्या पापाचा सर्वांत वाईट भाग होता.
आज यावर चिंतन करा: तुमच्यातही दुराग्रह आणि हट्टीपणाची प्रवृत्ती आहे का? या सापळ्यात पडू नका, कारण हे पवित्र आत्म्याविरुद्धचे पाप आहे. बदल स्वीकारण्याची तुमची कितपत तयारी आहे, याचा विचार करा आणि नम्रतेच्या मार्गाने चालण्याचा निर्धार करा. या मार्गाने चालल्याचा तुम्हाला कधीही पश्चात्ताप होणार नाही.
माझ्या नम्र प्रभू, माझ्या हातून पाप घडते तेव्हा माझी चूक पाहण्याची तयारी माझ्यात असू दे. हट्टीपणा आणि हृदयाच्या कठोरपणापासून मला मुक्त कर. मला नेहमी नम्र राहायला मदत कर आणि बदल स्वीकारण्याची तयारी दे. प्रिय प्रभू, माझे तुझ्यावर प्रेम आहे. तुझ्या सर्व लोकांवर प्रामाणिक आणि नम्र हृदयाने प्रेम करायला मला मदत कर. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
जीवनाचे नवेपण
सामान्य काळातील दहावा रविवार, वर्ष क
प्रभूने तिला पाहिले तेव्हा त्याला तिची कणव आली आणि तो तिला म्हणाला, “रडू नकोस.” तो पुढे आला आणि त्याने शवपेटीला स्पर्श केला. तेव्हा ती वाहून नेणारे थांबले आणि तो म्हणाला, “तरुणा, मी तुला सांगतो, उठ!” तो मृत तरुण उठून बसला आणि बोलू लागला. येशूने त्याला त्याच्या आईच्या स्वाधीन केले. लूक 7:13-15
येशूने एका मृत तरुणाला पुन्हा जिवंत केले, हा विलक्षण प्रसंग प्रत्यक्ष पाहणारे सारे जण थक्क झाले असतील. विशेषतः त्या आईची तर सारी आशा संपली होती. आपला मुलगा पुन्हा मिळाल्याबद्दल ती येशूची आयुष्यभर कृतज्ञ राहिली असेल. मुलगा अकाली मरण पावल्यामुळे ती शोकाने रडत होती; पण एकाएकी सगळे बदलले. तिच्या दुःखाचे रूपांतर अविश्वसनीय आनंदात झाले. या प्रसंगी तिच्या भावनांमध्ये झालेल्या बदलावर चिंतन करणे विशेष उपयुक्त आहे. त्यानंतरचे दिवस, आठवडे, महिने आणि अगदी वर्षेही तिचे मन अपार आनंदाने आणि कृतज्ञतेने भरून गेले असेल.
त्या आईचे दुःख हलके करण्यासाठी येशूने प्रेमाने केलेले हे कृत्य होते, यात शंकाच नाही. पण या चमत्काराला एक प्रभावी प्रेषितार्थही होता: आपल्या जीवनात पवित्र दुःख अनुभवणाऱ्या आणि प्रेमापोटी यातना भोगणाऱ्या सर्वांना तो कोणते वचन देतो, हे येशूने या कृतीतून आपल्याला दाखवले. यातना आणि दुःख हे जीवनाचा भाग आहेत. पण देवावर आणि इतरांवर असलेल्या पवित्र प्रेमापोटी जे दुःख आणि यातना सोसतात, त्यांनी आशा ठेवावी की देवाची परिवर्तन घडवणारी शक्ती त्यांच्या दुःखात कार्य करील आणि केवळ देवच देऊ शकतो असे नवजीवन त्यातून फुलवील.
हे नवजीवन म्हणजे या जगात एखादी प्रिय व्यक्ती देहाने पुन्हा जिवंत होईल असे नाही. पण देव आपल्याला देऊ इच्छित असलेला आनंद आणि शांती अशा चमत्काराइतकीच समाधान देणारी आणि मोलाची आहेत. हे कसे घडते? देव आपल्या जड ओझ्यांचा भार अशा रीतीने हलका करतो, जी केवळ त्याच्या प्रज्ञेलाच उमगते. पण आपण हे लक्षात ठेवले पाहिजे की देवाचे हे वचन खरे आहे आणि त्याचा अनुभव घेण्याचे आमंत्रण आपल्याला दररोज मिळते.
एखादा चमत्कार आपल्या भल्यासाठी आणि पवित्रतेत वाढ होण्यासाठी उपयुक्त असेल, तर देव तो आपल्या जीवनात घडवू शकतो आणि घडवीलही. कधी त्याचे चमत्कार प्रत्यक्ष जाणवतात आणि आपल्याला थक्क करतात. तर कधी ते अंतःकरणात नकळत मिळणाऱ्या देणग्यांच्या रूपाने येतात; त्यांच्याद्वारे तो आपल्याला श्रद्धेची, आशेची किंवा प्रीतीची विशेष कृपा देतो. पण ही देणगी खरी आहे; ती ओळखण्याचा प्रयत्न आपण करावा आणि ती मिळेल अशी आशा ठेवावी.
आज तुम्ही सोसत असलेल्या दुःखावर किंवा यातनांवर चिंतन करा. चिंतन करताना तुमच्या यातना ख्रिस्ताच्या क्रुसाशी जोडण्याचा प्रयत्न करा. त्याच्यावर विश्वास ठेवा आणि स्वतःला त्याच्या स्वाधीन करा. असे करताना, देव ज्या खास रीतीने तुमच्या जीवनात नवेपणा आणू इच्छितो, तो स्वीकारण्यास तयार राहा. त्याने निवडलेल्या मार्गाचा स्वीकार करा आणि तुम्हाला ज्या सांत्वनाची गरज आहे ते त्याच्याकडून मिळू द्या. प्रभूची दया आणि करुणा तुमच्या कल्पनेपलीकडची आहे. तुम्ही फक्त त्याच्यावर विश्वास ठेवा; तो तुम्हाला कधीही निराश करणार नाही.
सर्व आशेचा प्रभू, मी माझे सर्वस्व तुला अर्पण करतो. माझे जीवन, माझ्या सर्व वेदना आणि माझे सगळे दुःख मी तुझ्या हाती सोपवतो. माझा स्वीकार कर आणि तुझ्या परिपूर्ण योजनेनुसार माझे जीवन बदलून टाक. प्रिय प्रभू, माझे तुझ्यावर प्रेम आहे. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
धन्यवचने
सामान्य काळातील दहाव्या आठवड्याचा सोमवार
…कारण स्वर्गाचे राज्य त्यांचे आहे.
…कारण त्यांचे सांत्वन केले जाईल.
…कारण त्यांना भूमीचा वारसा मिळेल.
…कारण ते तृप्त होतील.
…कारण त्यांना दया दाखवली जाईल.
…कारण ते देवाला पाहतील.
…कारण त्यांना देवाची मुले म्हटले जाईल.
…कारण स्वर्गाचे राज्य त्यांचे आहे.
…कारण स्वर्गात तुमचे प्रतिफळ मोठे असेल.
(मत्तय 5 पाहा)
धन्यवचनांनुसार जगल्याने मिळणारी सर्व प्रतिफळे वर दिली आहेत. ती सावकाश, प्रार्थनापूर्वक वाचा. ही चांगली फळे तुम्हाला हवी आहेत का? धन्यवचनांत सांगितलेली ही प्रतिफळे तुम्हाला हवी आहेत का? नक्कीच हवी आहेत! एखाद्या गोष्टीचे प्रतिफळ, म्हणजेच तिचा परिणाम, प्रथम लक्षात घेणे आणि त्या प्रतिफळाची इच्छा मनात वाढू देणे, हा एक चांगला आध्यात्मिक सराव आहे. पापाच्या बाबतीतही हेच लागू होते. विशेषतः एखाद्या पापाची सवय सुटत नसेल, तर प्रथम त्या पापाचा वाईट परिणाम लक्षात घ्यावा आणि तो परिणाम आपल्याला खरोखर हवा आहे का, असे स्वतःला विचारावे.
पण आज आपल्यासमोर धन्यवचने आहेत. धन्यवचनांच्या फळांवर चिंतन करताना, ती फळे आपल्याला मनापासून हवी आहेत, हे आपल्याला जाणवल्याशिवाय राहत नाही. ही जाणीव होणे चांगले आहे आणि आपल्या आध्यात्मिक जीवनासाठी हिताचे आहे.
यानंतर आपल्याला आणखी एकच पाऊल टाकायचे आहे. धन्यवचनांची फळे आपल्याला हवी आहेत, याची मनोमन खात्री पटली की त्या फळांकडे नेणारी पहिली पायरीही स्वीकारायची आहे. फळाची इच्छा करतानाच त्याकडे नेणारे धन्यवचनही आपल्या इच्छेत सामावून घ्यायचे आहे. असे केल्याने ते धन्यवचन चांगले आहे आणि त्याप्रमाणे जगण्याची इच्छा करावी, हे आपल्याला समजेल व पटेल. पण खुद्द धन्यवचनांचे काय? तुम्हाला अशी इच्छा आहे का…
आत्म्याने गरीब असणे,
शोक करणे,
सौम्य असणे,
नीतिमत्त्वाची भूक आणि तहान बाळगणे,
दयाळू असणे,
शुद्ध अंतःकरणाचे असणे,
शांती प्रस्थापित करणे,
नीतिमत्त्वासाठी होणारा छळ स्वीकारणे,
आणि येशूमुळे तुमचा अपमान व छळ होणे आणि लोकांनी तुमच्याविषयी खोटेनाटे, वाईटसाईट बोलणे?
कदाचित हो, कदाचित नाही. यांपैकी काही गोष्टी हव्या वाटतात, तर काही जड वाटतात. पण या धन्यवचनांचा अर्थ त्यांच्या फळांच्या (म्हणजे त्यांतून मिळणाऱ्या आशीर्वादांच्या) प्रकाशात नीट समजून घेतला, तर ते चांगले फळ मिळवून देणाऱ्या मार्गाने चालण्याची, म्हणजे त्या धन्यवचनानुसार जगण्याची, आपली इच्छाही वाढायला हवी.
कोणत्या धन्यवचनाप्रमाणे जगण्याची इच्छा करणे तुम्हाला सर्वांत कठीण वाटते, याचा आज विचार करा. ते लक्षात आले की त्यातून कोणते फळ मिळते ते पाहा आणि ते फळ ध्यानात ठेवून त्या धन्यवचनावर थोडा वेळ चिंतन करा. त्यामुळे खऱ्या धन्यतेत वाढण्यास तुम्हाला मदत होईल!
हे माझ्या परमधन्य प्रभू, मला नम्र, सौम्य, शुद्ध अंतःकरणाचा आणि दयाळू बनव. शांती प्रस्थापित करण्यास आणि माझ्या वाट्याला येणारा कोणताही छळ स्वीकारण्यास मला मदत कर. तुझ्या राज्याची आस बाळगून हे सर्व आनंदाने स्वीकारण्यास मला मदत कर. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
बदल घडवणे
सामान्य काळातील दहाव्या आठवड्याचा मंगळवार
“तुम्ही पृथ्वीचे मीठ आहात… तुम्ही जगाचा प्रकाश आहात.” मत्तय 5:13a&14a
मीठ आणि प्रकाश म्हणजे आपणच. निदान तसे असावे, अशी आशा आहे! या जगात मीठ किंवा प्रकाश असणे म्हणजे काय, याचा तुम्ही कधी विचार केला आहे का?
एका उदाहरणाने सुरुवात करूया. तुम्ही उत्तम साहित्य वापरून भाज्यांचे छान सूप बनवत आहात, अशी कल्पना करा. ते मंद आचेवर कित्येक तास शिजत आहे आणि दिसायलाही फार रुचकर आहे. पण घरात मीठ आणि इतर मसाले संपले आहेत. म्हणून सूप तसेच मंद आचेवर शिजू देता आणि ते चांगले होईल अशी आशा करता. सूप पूर्ण शिजल्यावर तुम्ही ते चाखता, पण ते जरा बेचव लागते आणि तुमची निराशा होते. मग शोधाशोध करून तुम्ही उणीव असलेला पदार्थ, म्हणजे मीठ, शोधून काढता आणि ते अगदी योग्य प्रमाणात घालता. आणखी अर्धा तास मंद आचेवर शिजू दिल्यावर तुम्ही पुन्हा चाखता आणि त्याची चव तुम्हाला फार आवडते. मिठाने किती फरक पडतो, नाही का!
किंवा अशी कल्पना करा की तुम्ही जंगलात फिरायला जाता आणि वाट चुकता. बाहेर पडण्याची वाट शोधत असतानाच सूर्य मावळतो आणि हळूहळू अंधार पडतो. आभाळ ढगांनी भरलेले असल्यामुळे ना तारे दिसतात, ना चंद्र. सूर्य मावळून साधारण अर्धा तास झाला आहे आणि तुम्ही जंगलाच्या मध्यभागी मिट्ट काळोखात आहात. तुम्ही तिथे बसलेले असताना अचानक ढगांआडून तेजस्वी चंद्र डोकावताना दिसतो. पौर्णिमेचा चंद्र आहे आणि आभाळातले ढग विरळ होत आहेत. अचानक चंद्राचा इतका प्रकाश तुमच्या वाटेवर पडतो की त्या अंधाऱ्या जंगलातून पुन्हा वाट शोधत पुढे जाता येते.
या दोन प्रतिमांतून आपल्याला कळते की अगदी थोडेसे मीठ आणि थोडासा प्रकाशही किती महत्त्वाचे असतात. एवढ्याशा गोष्टीने सगळेच बदलून जाते!
आपल्या विश्वासाच्या जीवनातही असेच आहे. आपण ज्या जगात राहतो, त्यात अनेक प्रकारचा अंधार आहे. प्रेम आणि दया यांची ‘चव’ही फारशी उरलेली नाही. इतरांना त्यांची वाट सापडावी म्हणून थोडीशी चव आणण्यास आणि थोडासा प्रकाश देण्यास देव तुम्हाला बोलावत आहे.
चंद्राप्रमाणेच तुम्हीही प्रकाशाचा स्रोत नाही. तुम्ही केवळ प्रकाश परावर्तित करता. देवाला तुमच्यामधून प्रकाशायचे आहे आणि तुम्ही त्याचा प्रकाश परावर्तित करावा, अशी त्याची इच्छा आहे. यासाठी तुमची तयारी असेल, तर योग्य वेळी तो ढग बाजूला सारेल आणि त्याने ठरवलेल्या रीतीने तुम्हाला उपयोगात आणेल. तुमचे काम एवढेच की तुम्ही त्यासाठी तयार राहावे.
देवाने तुमच्याकडून कार्य घडवून आणावे यासाठी तुम्ही किती तयार आहात, यावर आज चिंतन करा. देवाने आपल्या दैवी हेतूनुसार तुमच्याकडून कार्य घडवून आणावे, अशी दररोज प्रार्थना करा. त्याची दैवी कृपा स्वीकारण्यास तयार राहा. तुमच्या जीवनातील लहानसहान गोष्टींतूनही तो कसा बदल घडवू शकतो, हे पाहून तुम्हाला आश्चर्य वाटेल.
हे प्रकाशाच्या प्रभू, तू माझा उपयोग करावा, अशी माझी मनापासून इच्छा आहे. मला मीठ आणि प्रकाश व्हायचे आहे. या जगात मला काहीतरी बदल घडवायचा आहे. मी स्वतःला तुला आणि तुझ्या सेवेला अर्पण करतो. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
प्रेम छोट्या छोट्या गोष्टींत दिसते
सामान्य काळातील दहाव्या आठवड्याचा बुधवार
“आमेन, मी तुम्हाला सांगतो, आकाश आणि पृथ्वी नाहीशी होईपर्यंत, सर्व काही घडून येईपर्यंत, नियमशास्त्रातील सर्वांत लहान अक्षरही किंवा अक्षराचा सर्वांत लहान भागही नाहीसा होणार नाही.” मत्तय 5:18
येशूचे हे विधान विचार करायला लावणारे आहे. नियमशास्त्राविषयी आणि येशूने ते कसे पूर्ण केले याविषयी या विधानाच्या संदर्भात बरेच काही सांगता येईल. पण एक गोष्ट विशेष चिंतन करण्यासारखी आहे: नियमशास्त्रातील केवळ एका अक्षराचेच नव्हे, तर त्या अक्षरातील अगदी लहानशा भागाचेही महत्त्व येशू किती ठळकपणे दाखवून देतो.
ख्रिस्त येशूमध्ये पूर्णत्वास आलेला देवाचा सर्वोच्च नियम म्हणजे प्रेम. “तू आपला देव परमेश्वर ह्याच्यावर पूर्ण अंतःकरणाने, पूर्ण मनाने, पूर्ण जिवाने आणि पूर्ण शक्तीने प्रेम कर.” आणि, “जशी तू स्वतःवर प्रीती करतोस, तशीच आपल्या शेजाऱ्यावरही प्रीती कर.” यातच देवाचा नियम पूर्णत्वास येतो.
प्रेमाच्या नियमाचे पूर्णत्व लक्षात घेऊन वरील उतारा वाचला, तर येशू आपल्याला सांगतो की प्रेमातील अगदी लहानसहान गोष्टही अत्यंत महत्त्वाची आहे. खरे तर अशा छोट्या गोष्टींमुळेच प्रेम अनेक पटींनी वाढते. देवावर आणि शेजाऱ्यावर प्रेम करताना आपण जितक्या सूक्ष्म गोष्टींकडे लक्ष देतो, तितक्या अधिक पूर्णतेने आपण प्रेमाचा नियम पाळतो.
ज्यांच्यावर तुम्ही प्रेम करावे म्हणून देवाने ज्यांना तुमच्या जीवनात आणले आहे, त्यांचा आज विचार करा. हे विशेषतः तुमच्या कुटुंबीयांना आणि त्यातही तुमच्या जोडीदाराला लागू होते. दयाळूपणाची आणि करुणेची प्रत्येक लहानशी कृती करण्याकडे तुम्ही किती लक्ष देता? एखादा धीर देणारा शब्द बोलण्याची संधी तुम्ही नेहमी शोधता का? अगदी छोट्या छोट्या गोष्टींतूनही तुम्हाला त्यांची काळजी आहे, तुम्ही त्यांच्या पाठीशी आहात आणि त्यांच्या सुखदुःखाची तुम्हाला जाणीव आहे, हे दाखवण्याचा प्रयत्न तुम्ही करता का? प्रेम अशा छोट्या गोष्टींतूनच दिसते, आणि त्यांतून देवाच्या प्रेमाच्या नियमाची ही सुंदर पूर्तता अधिक उजळून दिसते.
हे सर्व प्रेमाच्या प्रभू, तुझ्यावर आणि इतरांवर प्रेम करण्यासाठी तू मला ज्या मोठ्या आणि अनेक छोट्या कृती करण्यास बोलावतोस, त्यांकडे लक्ष देण्यास मला मदत कर. विशेषतः, हे प्रेम दाखवण्याची अगदी लहानशी संधीही शोधण्यास आणि अशा रीतीने तुझा नियम पूर्ण करण्यास मला मदत कर. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
शेवटचा पैसाही फेडणे
सामान्य काळातील दहाव्या आठवड्याचा गुरुवार
“तुझ्या फिर्यादीबरोबर न्यायालयाकडे जात असतानाच त्याच्याशी लवकर समझोता कर. नाहीतर तुझा फिर्यादी तुला न्यायाधीशाच्या स्वाधीन करेल, न्यायाधीश तुला पहारेकऱ्याच्या स्वाधीन करेल आणि तुला तुरुंगात टाकले जाईल. आमेन, मी तुला सांगतो, शेवटचा पैसाही फेडल्याशिवाय तुझी सुटका होणार नाही.” मत्तय 5:25-26
हा विचार भीतीदायक आहे! पहिल्या दृष्टीक्षेपात, या कथेत दयेचा पूर्ण अभाव दिसतो असे वाटू शकते. “शेवटचा पैसाही फेडल्याशिवाय तुझी सुटका होणार नाही.” पण प्रत्यक्षात ही मोठ्या प्रेमाची कृती आहे.
इथे मुख्य मुद्दा असा आहे की आपला त्याच्याशी आणि एकमेकांशी समेट व्हावा, अशी येशूची इच्छा आहे. विशेषतः, आपल्या आत्म्यातून सगळा राग, कटुता आणि मनात धरलेला रुष्टपणा नाहीसा व्हावा, अशी त्याची इच्छा आहे. म्हणूनच तो म्हणतो, “तुझ्या फिर्यादीबरोबर न्यायालयाकडे जात असतानाच त्याच्याशी लवकर समेट कर.” दुसऱ्या शब्दांत, दैवी न्यायाच्या न्यायासनासमोर उभे राहण्यापूर्वीच क्षमा मागा आणि समेट करा.
जेव्हा आपण नम्र होतो, आपल्या चुकांबद्दल क्षमा मागतो आणि त्या चुका सुधारण्याचा प्रामाणिक प्रयत्न करतो, तेव्हा देवाच्या न्यायाची मागणी पूर्णपणे पुरी होते. असे केल्याने प्रत्येक “पैसा” फेडला जातो. पण देव हट्टीपणा स्वीकारत नाही. हट्टीपणा हे गंभीर पाप आहे आणि तो सोडल्याशिवाय त्या पापाची क्षमा मिळू शकत नाही. एखाद्या वादात आपली चूक मान्य करण्यास हट्टाने नकार देणे, ही अत्यंत चिंतेची बाब आहे. आपले वर्तन बदलण्यास हट्टाने नकार देणे, हीदेखील फार चिंतेची बाब आहे.
शिक्षा अशी आहे की शेवटी आपण पश्चात्ताप करून पापापासून वळेपर्यंत देव आपल्याला आपल्या न्यायाला सामोरे जाऊ देईल. ही देवाच्या प्रेमाची आणि दयेची कृती आहे, कारण त्याचा न्याय विशेषतः आपल्या पापावर केंद्रित असतो. देवावर आणि इतरांवर प्रेम करण्याच्या आड येणारी एकमेव गोष्ट म्हणजे आपले पाप.
शेवटचा पैसाही फेडणे ही शुद्धीस्थानाची प्रतिमाही मानता येईल. येशू आपल्याला सांगत आहे की आपण आपले जीवन आत्ताच बदलावे, आत्ताच क्षमा करावी आणि पश्चात्ताप करून पापापासून वळावे. आपण तसे केले नाही, तर मृत्यूनंतरही आपल्याला त्या पापांना सामोरे जावे लागेल; पण आत्ताच त्यांना सामोरे जाणे कितीतरी चांगले आहे.
आज “आपल्या फिर्यादीशी समझोता” करण्यासाठी तुम्हाला कोणती गोष्ट मिटवावी लागेल, याचा विचार करा. तुमचा फिर्यादी कोण आहे? आज तुमची कोणाविरुद्ध तक्रार आहे? या ओझ्यातून मुक्त होण्याचा मार्ग देवाने तुम्हाला दाखवावा, अशी प्रार्थना करा, म्हणजे तुम्हाला खऱ्या स्वातंत्र्याचा आनंद घेता येईल!
हे प्रभू, मला क्षमा करायला आणि झालेलं विसरून जायला मदत कर. तुझ्यावर आणि माझ्या सर्व शेजाऱ्यांवर पूर्ण मनाने प्रेम करण्याच्या आड जे काही येतं, ते शोधून काढायला मला मदत कर. हे प्रभू, माझं हृदय शुद्ध कर. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
पाप टाळणे
सामान्य liturgical काळातील दहाव्या आठवड्याचा शुक्रवार
“तुझा उजवा डोळा तुला पाप करायला लावत असेल, तर तो उपटून फेकून दे. तुझे संपूर्ण शरीर गेहेन्नात टाकले जाण्यापेक्षा तुझा एक अवयव गमावणे तुझ्यासाठी अधिक चांगले आहे. आणि जर तुझा उजवा हात तुला पाप करायला लावत असेल, तर तो तोडून फेकून दे.” मत्तय 5:29-30a
येशूला खरंच असं म्हणायचं आहे का? अगदी शब्दशः?
ही भाषा ऐकून धक्का बसतो, पण ती अक्षरशः पाळायची आज्ञा नाही, याची आपण खात्री बाळगू शकतो. उलट, पाप आणि पापाकडे नेणारी प्रत्येक गोष्ट जाणीवपूर्वक आणि दृढ निश्चयाने टाळावी, असे ती प्रतीकात्मक रीतीने सांगते. डोळा ही आपल्या आत्म्याची खिडकी आहे, असे आपण समजू शकतो; आपल्या अंतरंगात आपले विचार आणि इच्छा असतात. हात हे आपल्या कृतींचे प्रतीक मानता येईल. म्हणून पापाकडे नेणारे सारे विचार, ओढी, इच्छा आणि कृती आपण आपल्या जीवनातून दूर केल्या पाहिजेत.
हा उतारा समजून घेण्याची खरी गुरुकिल्ली म्हणजे येशूच्या प्रभावी भाषेचा आपल्या मनावर परिणाम होऊ देणे. आपल्या जीवनात जे काही पापाकडे नेते, त्याला दृढ निश्चयाने तोंड देण्याचे आपल्याला आवाहन आहे, हे दाखवण्यासाठी येशू धक्का बसेल अशा रीतीने बोलायलाही कचरत नाही. “तो उपटून टाका… तो छाटून टाका,” असे तो म्हणतो. दुसऱ्या शब्दांत, पाप आणि पापाकडे नेणारी प्रत्येक गोष्ट आपल्या जीवनातून निर्धाराने दूर करा. डोळा आणि हात हे स्वतः पापमय नाहीत; या प्रतीकात्मक भाषेत ते पापाकडे नेणाऱ्या गोष्टींचे प्रतीक आहेत. म्हणून काही विचार किंवा कृती तुम्हाला पापाकडे नेत असतील, तर नेमके त्यांच्याकडे लक्ष द्या आणि ते दूर करा.
कधी कधी आपण एखाद्या गोष्टीचा गरजेपेक्षा जास्त विचार करत राहतो. परिणामी, ते विचार आपल्याला पापाकडे नेऊ शकतात. वाईट फळ देणारा तो सुरुवातीचा विचारच “उपटून टाकणे” महत्त्वाचे आहे.
कधी कधी आपण आपल्या कृतींमुळे स्वतःला अशा परिस्थितीत आणतो, जिथे आपल्याला मोह होतो आणि तो आपल्याला पापाकडे नेतो. पापाला प्रवृत्त करणारे असे प्रसंग आपण आपल्या जीवनातून दूर केले पाहिजेत.
आज आपल्या प्रभूच्या या थेट आणि प्रभावी भाषेवर चिंतन करा. त्याच्या शब्दांचे सामर्थ्य तुम्हाला जीवनात बदल घडवण्याची आणि सर्व पाप टाळण्याची प्रेरणा देवो.
हे माझ्या प्रभू, तू माझ्याकडून खूप अपेक्षा ठेवतोस. मला माझ्या पापाबद्दल खेद आहे. माझ्यावर दया कर आणि मला क्षमा कर. जे काही मला पापाकडे नेतं ते टाळायला आणि दररोज माझे सर्व विचार व कृती तुला समर्पित करायला मला मदत कर. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
प्रामाणिकपणे जगणे
सामान्य काळातील दहाव्या आठवड्याचा शनिवार
“तुमचा ‘हो’ म्हणजे ‘हो’ आणि तुमचा ‘नाही’ म्हणजे ‘नाही’ असू द्या. यापेक्षा अधिक जे काही आहे ते दुष्टाकडून येते.” मत्तय 5:37
हे वचन विचार करायला लावते. “याहून वेगळे जे काही आहे ते दुष्टाकडून येते,” असे म्हणणे प्रथमदर्शनी जरा टोकाचे वाटते. पण हे येशूचे शब्द आहेत, त्यामुळे ते पूर्णपणे सत्य आहेत. मग येशूला नेमके काय म्हणायचे आहे?
शपथ घेणे नैतिकदृष्ट्या कधी योग्य आहे याविषयी शिकवताना येशू हे शब्द बोलतो. या शिकवणीत तो मुळात आठव्या आज्ञेतील ‘सत्यनिष्ठे’चे मूलभूत तत्त्व मांडतो. येशू आपल्याला सांगतो की आपण प्रामाणिक असावे, आपल्या मनात जे आहे तेच बोलावे आणि जे बोलतो ते मनापासून बोलावे.
शपथ घेण्याविषयी शिकवताना येशू हा मुद्दा मांडतो, त्यामागचं एक कारण असं आहे की आपल्या रोजच्या बोलण्यात गंभीरपणे शपथ घेण्याची गरज भासू नये. अर्थात, विवाहातील वचने किंवा धर्मगुरू आणि व्रतस्थ स्त्री-पुरुष विधिपूर्वक घेतात ती व्रते व देतात ती वचने यांना विशेष गांभीर्य असतं. खरं तर, प्रत्येक संस्कारात कोणत्या ना कोणत्या स्वरूपात विधिपूर्वक वचन दिलं जातं. पण अशा वचनांचा उद्देश लोकांना त्यांच्या शब्दाला बांधून ठेवण्यापेक्षा आपली श्रद्धा जाहीरपणे व्यक्त करणं हा अधिक असतो.
खरं तर, प्रामाणिकपणे आणि सचोटीने वागण्यास सांगणारी आठवी आज्ञा आपल्या रोजच्या सर्व व्यवहारांसाठी पुरेशी असायला हवी. या ना त्या गोष्टीसाठी “देवाची शपथ” घेण्याची आपल्याला गरज नाही. कोणत्याही प्रसंगी आपण खरं बोलत आहोत, हे दुसऱ्याला पटवून देण्याची गरज आपल्याला वाटू नये. उलट, आपण प्रामाणिक आणि सचोटीने वागणारे असलो, तर आपला शब्दच पुरेसा ठरेल. आपण सांगितलं, एवढंच ते खरं मानायला पुरेसं असेल.
आज जीवनाच्या प्रत्येक क्षेत्रात तुम्ही किती प्रामाणिक आहात, यावर चिंतन करा. जीवनातील लहान-मोठ्या बाबतीत खरे बोलण्याची सवय तुम्ही लावून घेतली आहे का? लोकांना तुमच्यात हा गुण दिसतो का? खरे बोलणे आणि सत्यनिष्ठ असणे, हे आपल्या आचरणातून शुभवर्तमानाची घोषणा करण्याचे मार्ग आहेत. आज प्रामाणिकपणे जगण्याचा निश्चय करा, आणि प्रभू तुमच्या बोलण्यातून मोठी कार्ये करील.
हे सत्याच्या प्रभू, मला प्रामाणिकपणे आणि सचोटीने वागायला मदत कर. जेव्हा जेव्हा मी सत्याचा विपर्यास केला, नकळत फसवणूक होईल अशा रीतीने वागलो किंवा सरळ खोटं बोललो, त्या सगळ्याचा मला खेद आहे. माझा “होकार” नेहमी तुझ्या परमपवित्र इच्छेनुसार असू दे आणि चुकीच्या वाटेपासून नेहमी दूर वळायला मला मदत कर. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
मऊ बांधणीच्या पुस्तकाच्या स्वरूपात & ई-पुस्तक म्हणूनही उपलब्ध
