मराठी

प्रकरण तीन: “तुझे नाव पवित्र मानले जावो”

देव पवित्र, पवित्र, पवित्र आहे, हे संत योहान प्रेषिताला झालेल्या दर्शनात प्रकट झाले: “जो होता, जो आहे आणि जो येणार आहे, तो सर्वसमर्थ प्रभू देव पवित्र, पवित्र, पवित्र आहे” (प्रकटीकरण 4:8). पवित्र शास्त्रात “पवित्र, पवित्र, पवित्र” असा तीनदा केलेला जयघोष देवाच्या पावित्र्याची परिपूर्णता आणि पूर्णत्व व्यक्त करतो. प्रभूच्या प्रार्थनेत “तुझे नाव पवित्र मानले जावो” असे म्हणताना आपण या शाश्वत सत्याचा प्रतिध्वनी करतो. याचा अर्थ असा: “माझ्यामध्ये आणि अखिल सृष्टीत तुझ्या नावाचा गौरव होवो आणि ते पवित्र मानले जावो.” या विनंतीतून आपण मान्य करतो की देवाचे पावित्र्य निरपेक्ष व अपरिवर्तनीय आहे आणि ते आपल्या सर्वोच्च आदरास पात्र आहे. सराफदूत जसे देवाचा गौरव करणे कधीही थांबवत नाहीत, तसेच आपणही आपल्या सर्व विचारांनी, इच्छांनी आणि कृतींनी त्याचे नाव पवित्र मानावे आणि अखंड स्तुतिगीत अर्पण करावे, असे आपल्याला आमंत्रण आहे.

देवाने आपले पावित्र्य प्रथम मोशेला या शब्दांत प्रकट केले:

“पवित्र व्हा, कारण मी, तुमचा प्रभू देव, पवित्र आहे” (लेवीय 19:2). 

पुढे हेच पावित्र्य यशया संदेष्ट्याला प्रकट झाले:

“मी प्रभूला एका उंच, उत्तुंग सिंहासनावर बसलेले पाहिले. त्याच्या वस्त्राचा लांब पदर मंदिरभर पसरला होता. वर सराफदूत होते. त्यांच्यापैकी प्रत्येकाला सहा पंख होते: दोन पंखांनी ते आपले मुख झाकत, दोन पंखांनी आपले पाय झाकत, आणि दोन पंखांनी हवेत तरंगत होते. एकाने दुसऱ्याला उद्देशून असा जयघोष केला:

‘सेनाधीश प्रभू पवित्र, पवित्र, पवित्र आहे! सारी पृथ्वी त्याच्या गौरवाने भरली आहे!’” (यशया 6:1–3).

देव पवित्र, पवित्र, पवित्र आहे, हे शाश्वत सत्य सर्व प्रार्थनेचा पाया आहे, कारण ते देवाविषयीचे सर्वोच्च सत्य परिपूर्णपणे व्यक्त करते. हे सत्य ओळखल्यावर आपण सराफदूतांसोबत देवाची आराधना करू लागतो आणि त्यांच्या अखंड स्तुतिगीतात सहभागी होतो. सराफदूत जसे देवाचा गौरव करणे कधीही थांबवत नाहीत, तसेच बाप्तिस्म्यात आपल्याला मिळालेल्या नवजीवनामुळे आपणही त्याचे नाव सदैव पवित्र मानत जगण्यासाठी वेगळे केले गेलो आहोत.

देवावर केवळ त्याच्यासाठी प्रेम करणे

या प्रकरणात आपण पहिल्या विनंतीचा विचार करतो: “तुझे नाव पवित्र मानले जावो.” ही विनंती आपल्या अंतःकरणातील सर्वोच्च इच्छा प्रकट करते आणि तिला आकार देते. कारण ती आपल्या संपूर्ण अस्तित्वाला आपल्या जीवनाच्या गौरवशाली ध्येयाकडे वळवण्यास आणि त्या ध्येयानुसार घडवण्यास मदत करते. देवाचा गौरव व्हावा आणि त्याच्या गौरवात आपण सर्वकाळ सहभागी व्हावे, हेच ते ध्येय.

या विनंतीत वापरलेले ग्रीक क्रियापद—हागियास्थेतो—हे एओरिस्टचे कर्मणी आज्ञार्थी रूप आहे. ही एक गंभीर आणि ठाम विनवणी आहे: “तुझे नाव पवित्र मानले जावो!!!” या क्रियापदातून तातडी व्यक्त होते आणि देवाचे नाव पवित्र मानण्याची कृती हळूहळू किंवा अंशतः नव्हे, तर पूर्णपणे आणि सर्वार्थाने घडावी, अशी मागणी केली जाते. प्रस्तावनेत म्हटल्याप्रमाणे, तीन उद्गारचिन्हांची कल्पना ही या विनवणीची तीव्रता लाक्षणिक रीतीने व्यक्त करते: ती तातडीने, ठामपणे आणि पूर्णत्वाने केली जाते. ही विनंती करताना आपण मागतो की सर्व लोक देवाच्या नावाचा गौरव घडवणारी साधने बनावीत.

बाप्तिस्मा: पावित्र्याचा पाया

आपण प्रथम बाप्तिस्म्याद्वारे पवित्र होतो. बाप्तिस्म्यात मूळ पाप नाहीसे होते आणि आपण पित्याची मुले होतो. याविषयी कॅथलिक चर्चची धर्मशिक्षा संत सायप्रियन यांचे पुढील शब्द उद्धृत करते: 

“देवच पवित्र करणारा आहे, तर देवाला पवित्र कोण करणार? पण त्याने म्हटले आहे, ‘तुम्ही माझ्यासाठी पवित्र असावे, कारण मी प्रभू पवित्र आहे.’ म्हणून बाप्तिस्म्यात पवित्र झालेले आपण, जे होण्यास सुरुवात केली त्यात टिकून राहावे, अशी याचना व विनंती करतो. आपण दररोज हे मागतो, कारण आपल्याला दररोज पवित्र होण्याची गरज आहे. अशा रीतीने, दररोज चुकणारे आपण सतत पवित्र होत राहून आपली पापे धुऊन टाकू शकतो…. हे पावित्र्य आपल्यामध्ये टिकून राहावे, अशी आपण प्रार्थना करतो” (कॅथलिक चर्चची धर्मशिक्षा  #2813). 

बाप्तिस्म्याद्वारे आपण केवळ पवित्र होत नाही आणि पापाच्या बंधनांतून मुक्त होत नाही, तर ख्रिस्तामध्ये गुप्तही होतो, जेणेकरून पित्याला उद्देशून केलेली त्याची प्रार्थना आपली प्रार्थना बनते. बाप्तिस्मा हे कृपामय जीवनाचे प्रवेशद्वार आहे आणि म्हणूनच पुत्र ख्रिस्ताद्वारे, त्याच्यासह आणि त्याच्यामध्ये पित्याला अर्पण केल्या जाणाऱ्या प्रार्थनामय जीवनाचेही प्रवेशद्वार आहे. बाप्तिस्म्यात आपल्याला लाभलेले हे ख्रिस्ताशी असलेले अनुरूपत्व कधीही नाहीसे होऊ शकत नाही. मरणपापामुळे बाप्तिस्म्याची कृपा गमावली जाऊ शकते; तरी आपण भरकटलो, तरीही देवाची मुले म्हणून आपल्यावर उमटलेली मुद्रा कायम राहते. देवाने आपल्याला दत्तक मुले म्हणून स्वीकारले आहे; त्याला प्रतिसाद म्हणून आपल्या कृतींतून पुत्राच्या प्रतिमेशी अधिकाधिक अनुरूप होण्याचा आयुष्यभर प्रयत्न करणे हे आपले बाप्तिस्म्यातून आलेले कर्तव्य आहे. जेव्हा जेव्हा आपण “तुझे नाव पवित्र मानले जावो” अशी प्रार्थना करतो, तेव्हा तेव्हा आपण देवाची मुले म्हणून पवित्र जीवन जगण्याची आणि पुत्राद्वारे, पुत्रासह व पुत्रामध्ये देवाचा गौरव करण्याची आपली बाप्तिस्म्यातील बांधिलकी नव्याने दृढ करतो.

बाप्तिस्म्यात आपण केवळ वैयक्तिकरीत्या पवित्र होत नाही; आपण ख्रिस्ताच्या जीवनातच आणि त्याच्या पित्याशी चालणाऱ्या शाश्वत संवादात सामावले जातो. म्हणून आपली प्रार्थना केवळ आपली स्वतःची नसते; ती ख्रिस्ताशी, म्हणजे आपल्या शिराशी आणि महायाजकाशी, एकरूप झालेल्या त्याच्या गूढ शरीराची प्रार्थना आहे.

ख्रिस्तामध्ये पित्याला प्रार्थना करणे

येशू स्वतः देव असूनही त्याने पित्याचे पावित्र्य जाहीर केले आणि आपल्यालाही तसे करण्यास शिकवले. प्रभूच्या प्रार्थनेतील पहिली विनंती आपल्याला स्वतः ख्रिस्ताच्या उत्कट इच्छेशी एकरूप करते. त्याचे संपूर्ण जीवन आणि त्याचे बलिदान पित्याच्या गौरवासाठीच होते.

आपल्या दुःखसहनाच्या थोडे आधी येशूने प्रार्थना केली: “हे पित्या, तुझ्या नावाचा गौरव कर” (योहान 12:28). ही प्रार्थना त्यांच्या संपूर्ण जीवनात गुंजत राहिली आणि ती आपल्या प्रार्थनेसाठी आदर्श ठरली.

अटक होण्याच्या अगदी आधी, बागेत येशूने पित्याचा गौरव केला आणि पित्याने आपला गौरव करावा अशी विनंती केली. ही प्रार्थना योहानाच्या शुभवर्तमानाच्या 17 व्या अध्यायात आहे. ती ‘येशूची महायाजकीय प्रार्थना’ म्हणून ओळखली जाते. प्रभूच्या प्रार्थनेतील पहिल्या विनंतीविषयी आपल्याला जे काही समजून घ्यायचे आहे, ते या प्रार्थनेतून नेमके उलगडते. येशूने अशी प्रार्थना केली:

“हे पित्या, ती वेळ आली आहे. आपल्या पुत्राचा गौरव कर, म्हणजे तुझा पुत्र तुझा गौरव करील. तू त्याला सर्व लोकांवर अधिकार दिला आहेस, जेणेकरून तू त्याच्याकडे सोपवलेल्या सर्वांना त्याने शाश्वत जीवन द्यावे. शाश्वत जीवन हेच आहे की त्यांनी तुला, एकमेव खऱ्या देवाला, आणि तू पाठवलेल्या येशू ख्रिस्ताला ओळखावे. तू मला दिलेले कार्य पूर्ण करून मी पृथ्वीवर तुझा गौरव केला आहे. तर आता, हे पित्या, जगाच्या आरंभापूर्वी तुझ्याजवळ असताना मला जो गौरव होता, त्या गौरवाने तू आपल्या सान्निध्यात माझा गौरव कर” (योहान 17:1–5).

“तुझे नाव पवित्र मानले जावो” अशी प्रार्थना करताना आपण ख्रिस्ताच्या स्वतःच्या उत्कट इच्छेत सहभागी होतो: सर्व गोष्टींत पित्याचा गौरव व्हावा आणि पुत्राबरोबर आपल्यालाही त्या गौरवात सहभागी होता यावे. आपण केवळ देवाचे पावित्र्य मान्य करत नाही, तर येशूशी एकरूप होऊन ते पावित्र्य आपल्या जीवनातून दिसावे आणि प्रकट व्हावे अशा रीतीने जगण्याचा संकल्प करतो. म्हणूनच आपला प्रभू आपल्याला या विनंतीने प्रार्थनेची सुरुवात करायला शिकवतो: देवाचा गौरव व्हावा, हीच आपली सर्वांत मोठी इच्छा असली पाहिजे.

“या विनंतीत इतर सर्व विनंत्या सामावलेल्या आहेत. तिच्यानंतर येणाऱ्या सहा विनंत्यांप्रमाणेच ही विनंतीही ख्रिस्ताच्या प्रार्थनेने पूर्ण होते. आपल्या पित्याला उद्देशून केलेली प्रार्थना येशूच्या नावाने केली, तर ती आपली प्रार्थना ठरते. आपल्या याजकीय प्रार्थनेत येशू अशी विनंती करतात: ‘हे पवित्र पित्या, तू मला दिलेल्यांचे तुझ्या नावात रक्षण कर’” (कॅथलिक चर्चची धर्मशिक्षा #2815).

‘आपला’ पिता पवित्र मानला जावो

येशूशी एकरूप होऊन प्रार्थना करताना आपण एकटे, केवळ स्वतःच्या गरजांसाठी प्रार्थना करत नाही. ख्रिस्तामध्ये केलेली आपली प्रार्थना आपल्याला त्यांच्याशी आणि ख्रिस्ताच्या शरीराच्या सर्व अवयवांशी एकरूप करते.

प्रभूची प्रार्थना ही केवळ माझी वैयक्तिक प्रार्थना नाही; ती पित्याला उद्देशून केलेली आपली प्रार्थना आहे: हे आमच्या स्वर्गातील पित्या, माझ्यामध्ये आणि संपूर्ण सृष्टीत तुझ्या नावाचा गौरव होवो आणि ते पवित्र मानले जावो. ही विनंती आपण योग्य रीतीने करतो, तेव्हा प्रेमाने अशी कळकळीची प्रार्थना करतो की सर्व लोकांनी देवाचे पावित्र्य ओळखावे, त्यावर प्रेम करावे आणि त्याची आराधना करावी. या विनंतीचे सामुदायिक स्वरूप तिच्यापासून वेगळे करता येत नाही; तसे केले, तर ती ख्रिस्तामध्ये केलेली प्रार्थना ठरत नाही. आपली महायाजकीय प्रार्थना पुढे चालू ठेवताना येशूने या सामुदायिक स्वरूपासाठी किती सुंदर रीतीने प्रार्थना केली:

“जगातून तू ज्यांना मला दिलेस, त्यांना मी तुझे नाव प्रकट केले. ते तुझे होते, तू त्यांना मला दिलेस आणि त्यांनी तुझे वचन पाळले आहे. तू मला दिलेले सर्व काही तुझ्याकडूनच आले आहे, हे आता त्यांना समजले आहे. कारण तू मला दिलेली वचने मी त्यांना दिली, त्यांनी ती स्वीकारली, आणि मी तुझ्याकडून आलो आहे हे त्यांना खरोखर समजले; तू मला पाठवलेस असा त्यांनी विश्वास ठेवला आहे. मी त्यांच्यासाठी प्रार्थना करतो. मी जगासाठी प्रार्थना करत नाही, तर तू मला दिलेल्यांसाठी करतो, कारण ते तुझे आहेत. माझे सर्व काही तुझे आहे आणि तुझे सर्व काही माझे आहे. त्यांच्यामध्ये माझा गौरव झाला आहे” (योहान 17:6–10).

बागेत येशूने ज्यांच्यासाठी प्रार्थना केली, त्यांच्यात आपलाही समावेश आहे. त्यांच्या प्रार्थनेशी एकरूप होताना आपणही, येशूप्रमाणेच, ख्रिस्तातील आपल्या बंधुभगिनींसाठी प्रार्थना करतो. पण आपली प्रार्थना तिथेच थांबत नाही. येशूने आपली प्रार्थना पुढे चालू ठेवताना, आपल्याद्वारे, म्हणजे आपल्या साक्षीद्वारे, जे विश्वासात येतील त्यांच्यासाठीही प्रार्थना केली. म्हणून आपल्या पित्याला ‘तुझे नाव पवित्र मानले जावो’ अशी विनंती करताना आपण भविष्यात विश्वासात येणाऱ्या सर्वांसाठी प्रार्थना करतो. अशा रीतीने ही प्रार्थना आशेने भविष्याकडे पाहते:

“मी केवळ त्यांच्यासाठीच प्रार्थना करत नाही, तर त्यांच्या वचनाद्वारे माझ्यावर विश्वास ठेवतील अशांसाठीही करतो. ते सर्व एक व्हावेत. हे पित्या, जसा तू माझ्यामध्ये आहेस आणि मी तुझ्यामध्ये आहे, तसे तेही आपल्यामध्ये असावेत, म्हणजे तू मला पाठवलेस असा विश्वास जगाने ठेवावा” (योहान 17:20–21).

देवाचे नाव

देवाचे ‘नाव’ पवित्र मानले जावे अशी प्रार्थना आपण का करतो? बायबलच्या परंपरेत नावातून व्यक्तीचे मूळ स्वरूप, स्वभाव आणि कार्य प्रकट होते. जुन्या करारात देवाने अब्रामाला दर्शन देऊन म्हटले: “मी सर्वसमर्थ देव आहे. माझ्या सान्निध्यात चाल आणि निर्दोष राहा. मी तुझ्याशी माझा करार करीन आणि तुझी संतती विपुल वाढवीन” (उत्पत्ती 17:1–2). मग देवाने अब्रामाचे नाव बदलून अब्राहाम ठेवले: “यापुढे तुला अब्राम म्हणणार नाहीत; तुझे नाव अब्राहाम असेल, कारण मी तुला अनेक राष्ट्रांचा पिता करीत आहे” (उत्पत्ती 17:5).

हिब्रू भाषेत “अब्राम” म्हणजे “उन्नत पिता,” तर “अब्राहाम” म्हणजे “असंख्य लोकांचा पिता.” येथे केवळ नाव बदलत नाही; देव त्या व्यक्तीची ओळख आणि तिच्यावर सोपवलेले कार्य यांत परिवर्तन घडवतो. त्याचप्रमाणे, नव्या करारात येशू शिमोनाला पेत्र हे नाव देतो. “पेत्र” म्हणजे “खडक”; ख्रिस्तसभेच्या पायाभरणीत त्याची काय भूमिका असेल, हे त्या नावातून सूचित होते. दोन्ही प्रसंगी नावातून देवाचे पाचारण आणि त्या व्यक्तीची ओळख व्यक्त होते.

पवित्र शास्त्रात देवाचे नाव ही केवळ त्याची ओळख सांगणारी संज्ञा किंवा पदवी नाही; त्या नावातून देव स्वतःचे स्वरूप प्रकट करतो. मोशेला “जो आहे तो मी आहे” (YHWH) असे सांगून देव आपले शाश्वत, स्वयंभू आणि अपरिवर्तनीय स्वरूप प्रकट करतो. म्हणून प्रभूच्या प्रार्थनेत देवाचे नाव पवित्र मानले जावे अशी विनंती करताना, आपण त्याचे अनंत पवित्र आणि अपरिवर्तनीय दैवी स्वरूप मान्य करतो.

देवाच्या नावाचा आदर करणे आणि ते पवित्र मानणे म्हणजे सर्वप्रथम देवावर तो देव आहे म्हणून प्रेम करणे. तो आपल्याशी दाखवत असलेल्या चांगुलपणाबद्दल कृतज्ञ असणे महत्त्वाचे आहे; पण खरे प्रेम त्याच्या देणग्यांपलीकडे जाऊन खुद्द देवावर प्रेम करते. संत थॉमस अक्विनास शिकवतात की इतर सर्व गोष्टींपेक्षा देवाच्या गौरवाला प्राधान्य देणे ही प्रेमाची सर्वोच्च कृती आहे. हेच पहिल्या विनंतीचे सार आहे. देवाचा गौरव व्हावा अशी इच्छा बाळगून त्यासाठी मनापासून संकल्प केल्याने आपल्या जीवनाला योग्य दिशा मिळते. इतर काहीही मागण्यापूर्वी, देवाचे पावित्र्य ओळखले जावे, त्याचा आदर व्हावा आणि देवाची आराधना व्हावी, अशी आपण उत्कट इच्छा करतो. देव अधिक पवित्र व्हावा अशी आपण प्रार्थना करत नाही—तो आधीपासूनच अनंत पवित्र आहे. उलट, आपण आणि संपूर्ण सृष्टीने त्याचे पावित्र्य यथार्थपणे ओळखावे, त्याची आराधना करावी आणि त्याचे पावित्र्य जाहीर करावे, अशी आपण प्रार्थना करतो. 

ही विनंती केवळ शब्दांनी देवाच्या नावाचा आदर करण्यापुरती मर्यादित नाही. ती आपल्याला आपल्या जीवनात त्याचे नाव पवित्र मानण्याचे आणि त्याच्या पावित्र्याने आपले अंतःकरण व कृती बदलू देण्याचे आवाहन करते. जेव्हा आपण त्याचे नाव पवित्र मानतो, तेव्हा त्याच्या पावित्र्याला आपल्यालाही पवित्र करू देतो. अशा रीतीने आपण अधिकाधिक त्याच्यासारखे होतो आणि आपल्या प्रत्येक कृतीत त्याचे पावित्र्य ओळखू शकतो, जाहीर करू शकतो आणि प्रतिबिंबित करू शकतो. जीवनात याहून मोठा प्रयत्न कोणताही असू शकत नाही!

भक्कम पाया

भक्कम पाया नसलेली इमारत जशी कोसळते, तसेच इतर सर्व गोष्टींपेक्षा देवाचा गौरव व्हावा या इच्छेवर आपले आध्यात्मिक जीवन आधारलेले नसेल, तर तेही कोसळते.

कल्पना करा की तुम्ही एक वास्तुविशारद आहात आणि एका भव्य गगनचुंबी इमारतीचा आराखडा तयार करत आहात. कोणताही सुज्ञ वास्तुविशारद असे म्हणणार नाही, “पाया कुणालाच दिसत नाही, त्यामुळे तो फारसा महत्त्वाचा आहे असे मला वाटत नाही.” असा विचार करून काम केल्यास पुढे विनाशकारी परिणाम होतील.

इतर सर्व गोष्टींपेक्षा देवाच्या पावित्र्याचा गौरव व्हावा, या इच्छेवर आपले आध्यात्मिक जीवन उभारलेले नसेल, तर आपल्या श्रद्धेच्या इतर प्रत्येक अंगाची दिशा चुकण्याचा धोका असतो. खुद्द देव हाच सर्वोच्च मंगल आहे, हे विसरून आपण त्याच्याकडे केवळ देणग्या देणारा म्हणून पाहू लागण्याचा धोका असतो.

आपल्या प्रार्थनेचा आणि जीवनाचा पाया केवळ देवाच्या नावाच्या गौरवापुरता मर्यादित नाही. खुद्द देव आपल्या प्रेमाच्या आणि आराधनेच्या केंद्रस्थानी असावा, असे आपल्याला पाचारण आहे—देवाच्या गौरवासाठी, केवळ त्याच्यासाठी, कारण सर्व गौरव आणि प्रेम यांस तोच पात्र आहे. कॅथलिक ख्रिस्तसभेची धर्मशिक्षणसंहिता शिकवते त्याप्रमाणे, ही विनंती “आपल्याला त्याच्याकडे नेते, केवळ त्याच्यासाठी” (CCC 2804) आणि “त्याच्या देवत्वाच्या गहनतम रहस्यात” आपल्याला बुडवून टाकते (CCC 2807).

लोयोलाचे संत इग्नेशियस आपल्या आध्यात्मिक साधना या श्रेष्ठ आध्यात्मिक ग्रंथात “तत्त्व आणि पाया” असे शीर्षक देऊन हेच सत्य शिकवतात. ते सुरुवातीला म्हणतात: “आपला प्रभू देव याची स्तुती करावी, त्याचा आदर करावा आणि त्याची सेवा करावी व या मार्गाने आपल्या आत्म्याचे तारण साधावे, यासाठी मनुष्याची निर्मिती झाली आहे…” जसा खडकाचा पाया इमारतीला स्थैर्य देतो, तसा “आपल्या आत्म्यांचे तारण साधण्याचा” पाया म्हणजे “आपला प्रभू देव याची स्तुती करणे, त्याचा आदर करणे आणि त्याची सेवा करणे.” हे ध्येय साधणे हीच आपली सर्वोच्च इच्छा असेल, तर आपले संपूर्ण जीवन भक्कम पायावर उभे राहते.

ही मूलभूत इच्छा बाळगणे म्हणजे देवासमोर स्वतःशीही प्रामाणिक राहणे. आपले महानत्व, पावित्र्य आणि परिपूर्णता देवाला आधीपासूनच ठाऊक आहेत. या शाश्वत सत्याची आपण जी कबुली देतो, ती त्याच्या नव्हे, तर आपल्या भल्यासाठी आहे.

ही पहिली विनंती इतर सर्व विनंत्यांना योग्य दिशा देते. यातच उर्वरित प्रार्थनेचे ध्येय आणि प्रयोजन आहे. पुढील अध्यायांत आपण पाहू त्याप्रमाणे, प्रभूच्या प्रार्थनेतील इतर सर्व विनंत्या—तुझे राज्य येवो, तुझी इच्छा पूर्ण होवो, आमची रोजची भाकर आज आम्हाला दे, इत्यादी—अखेरीस ही पहिली इच्छा पूर्ण होण्यास हातभार लावतात. म्हणून पुढे जाताना आपण वारंवार या विनंतीकडे परत येऊ. उदाहरणार्थ: 

  • आपल्या जीवनात देवाचे नाव खरोखर पवित्र मानले जात असेल, तर त्याचे राज्य आपल्यामध्ये खरोखरच नांदते. 
  • त्याचे नाव खरोखर पवित्र मानले जात असेल, तर त्याची इच्छा आपल्यामध्ये आणि आपल्याद्वारे खरोखरच पूर्ण होते. 
  • त्याचे नाव खरोखर पवित्र मानले जात असेल, तर आपल्या आध्यात्मिक आणि भौतिक अशा सर्व गरजा भागवण्यासाठी जे काही मिळते, ते आपण अनासक्त वृत्तीने आणि कृतज्ञतेने स्वीकारतोच.

पवित्र आत्म्याचे वरदान: प्रभूचे भय

संत ऑगस्टीन आणि संत थॉमस अक्विनास “तुझे नाव पवित्र मानले जावो” या विनंतीचा संबंध पवित्र आत्म्याच्या ‘प्रभूचे भय’ या वरदानाशी जोडतात. हे वरदान आध्यात्मिक जीवनाचा पाया घालते आणि देवाच्या अनंत पावित्र्यासमोर आत्म्यात गाढ आदर, आदरयुक्त विस्मय आणि प्रेम जागवते.

प्रभूच्या भयाचे वरदान आत्म्याला पुढील गोष्टी करण्यास प्रेरित करते:

  • इतर सर्व गोष्टींपेक्षा देवाच्या गौरवाला प्राधान्य देणे.
  • केवळ शिक्षेच्या भीतीने नव्हे, तर देवावरील प्रेमापोटी पाप टाळणे.
  • त्याच्या पावित्र्यासमोर नम्रपणे आणि आदरयुक्त विस्मयाने नतमस्तक होणे.
  • आपल्या शब्दांनी, कृतींनी आणि इच्छांनी त्याच्या नावाचा गौरव करणे.

प्रभूचे भय दोन पातळ्यांवर कार्य करते:

दासभावाची भीती (प्रारंभीची अवस्था):

  • पापाबद्दल देवाकडून मिळणाऱ्या शिक्षेची भीती वाटते.
  • देवाच्या न्यायाची जाणीव करून देत ती सदसद्विवेकबुद्धी जागृत करते.
  • परिणामांच्या भीतीने मूल जसे आईवडिलांचे ऐकते, तशी ही भीती आहे.
  • ही भीती पश्चात्तापाकडे नेऊ शकते; पण तिच्या मुळाशी स्वतःचीच काळजी असल्याने ती अपूर्ण राहते.

लेकराच्या प्रेमातून येणारे भय (या दानाची परिपूर्ण अवस्था):

  • या परिपक्व प्रेमाने आपण देवाचा आदर करतो आणि पाप करण्यास भितो, कारण पापाने पित्याचा अपमान होतो.
  • या भयामुळे आपण परिणामांच्या भीतीने नव्हे, तर देवाच्या अनंत पावित्र्यावरच्या प्रेमामुळे पाप टाळतो.
  • हे भय प्रेमातून उगम पावते आणि ज्ञानाचा पाया बनते.
  • हे भय आपल्याला नीतिसूत्रे 9:10 मधील सत्याकडे नेते: “परमेश्वराचे भय ही ज्ञानाची सुरुवात आहे, आणि जो पवित्र आहे त्याला ओळखणे हीच समज आहे.”

“तुझे नाव पवित्र मानले जावो,” अशी प्रार्थना करताना आपण पुढील गोष्टी मागतो:

  • देवाचे पावित्र्य यथोचितपणे ओळखले जावे, त्याचा गौरव केला जावा आणि त्याला मान दिला जावा.
  • आपली अंतःकरणे देवावरील आणि शेजाऱ्यावरील प्रेमाने प्रज्वलित व्हावीत आणि सर्व गोष्टींत देवाचा गौरव व्हावा, अशी ओढ आपल्याला लागावी.
  • आपल्या ठायी पवित्र भय वाढावे, जेणेकरून देवाच्या नावाचा सन्मान होतो तेव्हा आपण आनंद मानावा आणि त्याचे नाव अपवित्र केले जाते तेव्हा आपल्याला दुःख व्हावे.
  • देवाच्या सन्मानाचे रक्षण करण्याचा उत्साह आपल्यात भरून राहावा आणि इतर लोक त्याचा गौरव करतात तेव्हा आपल्याला आनंद व्हावा.

ही पहिली विनंती आपल्याला पुढील गोष्टी करण्यास बोलावते:

  • देवाचे पावित्र्य ओळखणे, त्याची आराधना करणे आणि त्याचे पावित्र्य आपल्या जीवनातून प्रकट करणे.
  • बाप्तिस्म्यात मिळालेल्या पाचारणाच्या प्रतिष्ठेला साजेसे जीवन जगणे.
  • आपल्या जीवनातून देवाच्या नावाचा महिमा वाढावा म्हणून पवित्र भय जोपासणे.

धन्यवचन: “आत्म्याने दीन असणारे धन्य”

संत ऑगस्टिन आणि संत थॉमस अक्विनास हे दोघेही प्रभूच्या प्रार्थनेतील पहिली विनंती पहिल्या धन्यवचनाशी जोडतात: “आत्म्याने दीन असणारे धन्य, कारण स्वर्गाचे राज्य त्यांचे आहे” (मत्तय 5:3). या संबंधातून दिसते की देवाचे पावित्र्य यथार्थपणे ओळखण्याची आणि त्याचा गौरव करण्याची सुरुवात आध्यात्मिक दीनतेपासून होते. या दीनतेत आपण स्वतःला रिकामे करतो, जेणेकरून आपला आत्मा देवाची कृपा स्वीकारण्यास तयार होतो आणि देवाचे राज्य आपल्या अंतःकरणात प्रस्थापित होऊ शकते.

मत्तयच्या शुभवर्तमानात “आत्म्याने दीन” असणे म्हणजे स्वतःच्या बळावर विसंबून राहण्याची वृत्ती नम्रपणे सोडून पूर्णपणे देवावर अवलंबून राहणे. आपल्याजवळ स्वतःचे असे काहीच नाही आणि आपल्याला सर्व काही त्याच्याकडून मिळते, ही त्याची जाणीव आहे. ही आध्यात्मिक दीनता देवावर अढळ भरवसा ठेवायला शिकवते, कारण तोच आपल्या संपूर्ण भरवशास आणि सन्मानास पात्र आहे.

देवाच्या पावित्र्याचा महिमा आपल्यामध्ये वाढावा म्हणून अभिमान आणि स्वतःच्या बळावर विसंबण्याची वृत्ती सोडून खऱ्या आध्यात्मिक दीनतेत जगण्याची आपली इच्छा या प्रार्थनेतून व्यक्त होते. ही आध्यात्मिक दीनता स्वीकारणाऱ्यांना स्वर्गाचे राज्य वारशाने मिळते, कारण त्यांच्यामध्ये देवाच्या नावाचा यथोचित गौरव होतो, त्याचे पावित्र्य राज्य करते आणि त्याचे राज्य त्यांच्या अंतःकरणात दृढपणे प्रस्थापित होते. अशा रीतीने, “आत्म्याने दीन” असणारे स्वतःला पूर्णपणे रिकामे करतात, जेणेकरून देवाचे पावित्र्य त्यांच्यामध्ये राज्य करील. अशा प्रकारे ते देवाचे नाव सर्वांत परिपूर्ण रीतीने पवित्र मानतात. या मूलभूत इच्छेला योग्य दिशा मिळाली की, आपण पुढच्या महान आकांक्षेकडे वळू शकतो: “तुझे राज्य येवो.”

आपल्या इच्छांना योग्य दिशा देणे

आपण करणार असलेल्या साधनांपैकी ही कदाचित सर्वांत महत्त्वाची साधना असेल. आपली बुद्धी, इच्छाशक्ती आणि आकांक्षा प्रभूच्या प्रार्थनेतील पहिल्या विनंतीशी कशा जुळवता येतील, याचे आपण प्रार्थनापूर्वक चिंतन करूया.

आपण बुद्धीपासून सुरुवात करतो. तुझे नाव पवित्र मानले जावो या विनंतीचा सखोल अर्थ समजून घेताना, शाश्वत सत्याच्या प्रकाशात आपल्या सदसद्विवेकबुद्धीचे परीक्षण करण्याची संधी आपल्याला मिळते. त्यानंतर सर्व इच्छाशक्ती पणाला लावून ते सत्य निवडण्याचे आमंत्रण आपल्याला मिळते. पुन्हा पुन्हा अशी निवड केल्याने सवय लागते, त्या सवयीचे सद्गुणात रूपांतर होते आणि तो सद्गुण आपल्या इच्छांना आपण ज्याचा ध्यास घेऊ शकतो अशा सर्वोच्च कल्याणाकडे वळवतो: देवाच्या गौरवाकडे.

देवाच्या पावित्र्यावर विश्वास ठेवणे

स्वर्गातील विविध श्रेणींच्या दूतगणांचे चिंतन करून आपण सुरुवात करूया. ते देवाला उद्देशून अखंड घोष करतात:

“जो होता, जो आहे आणि जो येणार आहे, तो सर्वसमर्थ प्रभू देव पवित्र, पवित्र, पवित्र आहे” (प्रकटीकरण 4:8).

ही तुमचीही प्रार्थना आहे का? तुम्ही देवाचे परिपूर्ण पावित्र्य ओळखता का? आपण चिंतन केलेला देवाचा प्रत्येक गुण आणि त्याचे प्रत्येक कृत्य आपल्याला आराधनेकडे ओढते. देव आपल्यासाठी काय करू शकतो म्हणून नव्हे, तर तो देव आहे म्हणूनच तो असीम स्तुती आणि आराधनेस पात्र आहे.

स्वर्गात देवाचे आनंदमय प्रत्यक्ष दर्शन घेणे आणि त्याच्या पावित्र्याचा अखंड जयघोष करणे, हाच आपला शाश्वत आनंद असेल. या जगात मात्र आपण इतर अनेक चिंता, आशा आणि महत्त्वाकांक्षा यांत सहज गुरफटून जातो. क्षणभर त्या बाजूला ठेवा आणि स्वतःला विचारा:

  • जो होता, जो आहे आणि जो येणार आहे, तो सर्वसमर्थ प्रभू परमेश्वर पवित्र, पवित्र, पवित्र आहे, असा माझा विश्वास आहे का?
  • इतर सर्व गोष्टींपेक्षा त्याची आराधना करण्याची इच्छा मला अधिक आहे का?
  • माझ्या या पहिल्या आणि सर्वोच्च इच्छेशी स्पर्धा करणाऱ्या इतर इच्छांना मी मनात थारा देतो का?
  • मी बदलण्यास तयार आहे का, जेणेकरून देवाच्या गौरवाची घोषणा माझ्या जीवनात सर्वोच्च स्थानी असेल आणि तीच माझ्या जीवनाचा पाया बनेल?

या पृथ्वीवरील जीवनात या रहस्याची परिपूर्णता आपल्या आकलनापलीकडे असली, तरी या सत्याचे चिंतन करून आणि सर्व सामर्थ्यानिशी त्यावर विश्वास ठेवून आपण ते अधिक खोलवर समजून घेऊ शकतो.

देवाचा गौरव करणे

सर्व सामर्थ्यानिशी विश्वास ठेवणे ही इच्छाशक्तीची कृती आहे—तो जाणीवपूर्वक केलेला एक निर्णय आहे. देवाचे पावित्र्य आपल्या बुद्धीला उमगले की त्यानुसार वागण्याचा निर्णय आपण घेतला पाहिजे. देव पवित्र, पवित्र, पवित्र आहे, हे केवळ मान्य करून पुरेसे नाही; आपण त्यावर विश्वास ठेवला पाहिजे, ते जाहीर केले पाहिजे आणि आपले सारे मन, हृदय, जीव आणि शक्ती लावून ते सत्य जगले पाहिजे:

“तू आपल्या प्रभू देवावर पूर्ण हृदयाने, पूर्ण जिवाने आणि पूर्ण मनाने प्रेम कर.” (मत्तय 22:37)

देव कोण आहे, या रहस्याचा आपण खोलवर शोध घेतो, त्याच्यावर अढळ श्रद्धा ठेवतो आणि केवळ प्रार्थनेतच नव्हे, तर प्रत्येक विचारात, शब्दात आणि कृतीत त्याचे पावित्र्य जाहीर करतो, तेव्हा आपण देवावर प्रेम करतो.

देवाच्या गौरवाने होणारे परिवर्तन

आता आपल्या इच्छांकडे लक्ष द्या—त्यांपैकी काही चांगल्या आहेत, तर काही योग्य दिशेने नाहीत. आपण आपल्या संपूर्ण अस्तित्वाच्या सामर्थ्यानिशी देवावर प्रेम करण्याचे ठरवले आणि तोच निश्चय पुन्हा पुन्हा केला, तर आपल्या इच्छांमध्ये सुसंवाद निर्माण होईल आणि त्यांना योग्य क्रम लागेल. हळूहळू आपल्याला जाणवेल की आपल्या दैनंदिन जीवनात देवाचे पावित्र्य आपल्या मनात आणि हृदयात वसत आहे.

असे केल्याने आपल्या प्रत्येक चांगल्या इच्छेला त्या इच्छेच्या आणि प्रार्थनेच्या अधीन राहून त्यांना बळ देऊ देतो. आपल्यात घडणारे हे परिवर्तन संत पौल नेमकेपणाने मांडतात:

“सदैव आनंद करा. अखंड प्रार्थना करा. सर्व परिस्थितीत उपकार माना, कारण ख्रिस्त येशूमध्ये तुमच्यासाठी देवाची हीच इच्छा आहे.” (1 थेस्सलनीकाकरांस 5:16–18)

अखंड आनंदाचे आणि प्रार्थनेचे असे जीवन तेव्हाच शक्य होते, जेव्हा देवाचे पावित्र्य आपल्या मनात आणि इच्छाशक्तीत इतके खोलवर रुजते की आपल्याला त्याची उत्कट ओढ लागते आणि आपण त्याच्यावर अढळ व उत्कट भक्तीने प्रेम करतो.

ही इच्छा लाभावी म्हणून प्रार्थना करा. ती तुमच्या संपूर्ण अस्तित्वाला व्यापू दे आणि तुमच्या जीवनातील इतर सर्व गोष्टी तिच्यापुढे दुय्यम ठरू देत. ख्रिस्ताच्या संपूर्ण गूढ शरीरासह आपण देवाचा गौरव आणि त्याचे पावित्र्य जाहीर करतो; याच आराधनेत आपल्याला जीवनाचे ध्येय आणि दिशा सापडतात. आपण आत्म्याने दीन आणि धन्य होतो, आणि देवाच्या प्रेमाची व कृपेची संपत्ती आपल्याला प्रतिफळ म्हणून वारशाने मिळते.

आपण प्रार्थना करू या:

हे आमच्या स्वर्गातील पित्या, माझ्या ठायी आणि संपूर्ण सृष्टीत तुझ्या नावाचा गौरव होवो आणि ते पवित्र मानले जावो. सेराफीम आणि स्वर्गातील सर्व सेनांसह मी तुला मोठ्या स्वरात म्हणतो:

“जो होता, जो आहे आणि जो येणार आहे, तो सर्वसमर्थ प्रभू देव पवित्र, पवित्र, पवित्र आहे” (प्रकटीकरण 4:8).

“वध करण्यात आलेला कोकरा सामर्थ्य, संपत्ती, ज्ञान, बळ, सन्मान, गौरव आणि आशीर्वाद प्राप्त करण्यास योग्य आहे… सिंहासनावर बसलेल्याला आणि कोकऱ्याला युगानुयुगे आशीर्वाद, सन्मान, गौरव आणि पराक्रम असो” (प्रकटीकरण 5:12–13).

“तारण सिंहासनावर बसलेल्या आमच्या देवाकडून आणि कोकऱ्याकडून येते… आमेन. आमच्या देवाला युगानुयुगे आशीर्वाद, गौरव, ज्ञान, धन्यवाद, सन्मान, सामर्थ्य आणि पराक्रम असो. आमेन” (प्रकटीकरण 7:10, 12).

“हे सर्वसमर्थ प्रभू परमेश्वरा, तुझी कृत्ये महान आणि अद्भुत आहेत. हे राष्ट्रांच्या राजा, तुझे मार्ग न्याय्य आणि सत्य आहेत. हे प्रभू, कोण तुझे भय बाळगणार नाही? कोण तुझ्या नावाचा गौरव करणार नाही? कारण तूच एकटा पवित्र आहेस. सर्व राष्ट्रे येऊन तुझ्यासमोर आराधना करतील, कारण तुझी न्याय्य कृत्ये प्रकट झाली आहेत” (प्रकटीकरण 15:3–4).

हे परमपवित्र पित्या, ही माझी अखंड प्रार्थना होवो. माझ्या जीवनात आणि तुझ्या सर्व लेकरांच्या, म्हणजे ख्रिस्तातील माझ्या बंधुभगिनींच्या, जीवनात तुझा गौरव होवो. तुझे पावित्र्य ओळखत, ते आमच्या जीवनात प्रतिबिंबित करत आणि सर्वांनी ते जाणावे व त्यावर प्रेम करावे अशी इच्छा बाळगत, आम्ही एकसुराने तुझी स्तुती आणि आराधना करू दे.

कृपा करून माझे हृदय शुद्ध कर आणि मला आत्म्याने दीन बनव. मला भुरळ घालणाऱ्या प्रत्येक पापमय आसक्तीपासून मी दूर होऊ दे, केवळ स्वतःच्या बळावर विसंबण्याच्या प्रत्येक प्रयत्नावर मात करू दे आणि पूर्णपणे तुझ्यावर अवलंबून राहू दे.

पवित्र आत्म्याचे ‘प्रभूचे भय’ हे वरदान मला भरभरून दे. तुझे पावित्र्य प्रकट व्हावे आणि त्याचा गौरव व्हावा, हे ध्येय इतर सर्व गोष्टींपेक्षा वर ठेवून मी जगू दे. माझ्या संपूर्ण प्रेमास पात्र असलेल्या तुझ्यावरील प्रेमापोटी मी प्रत्येक पापापासून आणि तुझ्या अनंत महिमेला ठेच पोहोचवणाऱ्या प्रत्येक गोष्टीपासून दूर पळू दे.

“सेनाधीश परमेश्वर पवित्र, पवित्र, पवित्र आहे! सारी पृथ्वी त्याच्या गौरवाने भरली आहे!” (यशया 6:3).

पित्याला, पुत्राला आणि पवित्र आत्म्याला सर्व गौरव असो. प्रारंभी होता, तसा आता आहे आणि सदासर्वकाळ असेल.

हे आमच्या स्वर्गातील पित्या, माझ्या ठायी आणि संपूर्ण सृष्टीत तुझ्या नावाचा गौरव होवो आणि ते पवित्र मानले जावो. आमेन!


अनुक्रमणिका

चौथे प्रकरण: तुझे राज्य येवो”

मऊ मुखपृष्ठाची आवृत्ती – किंडल ई-पुस्तक – ऑडिबल – गूगल प्ले – ॲपल बुक्स – आणि आणखी पर्याय!