मराठी

प्रकरण चार: “तुझे राज्य येवो”

ज्या आत्म्याच्या इच्छा योग्य क्रमाने लावलेल्या आहेत, त्याची पहिली आणि सर्वोच्च इच्छा म्हणजे देवावर प्रेम करणे, त्याची आराधना करणे आणि त्याची उपासना करणे; कारण सर्व गौरव, सन्मान आणि स्तुती यांना तोच पात्र आहे: “हे प्रभू, आमच्या देवा, गौरव, सन्मान आणि सामर्थ्य स्वीकारण्यास तू पात्र आहेस; कारण सर्व काही तू निर्माण केलेस. तुझ्या इच्छेनेच सर्व काही अस्तित्वात आले आणि निर्माण झाले” (प्रकटीकरण 4:11).

मागील प्रकरणात आपण पाहिल्याप्रमाणे, ही सर्वोच्च तळमळ प्रभूच्या प्रार्थनेतील पहिल्या विनंतीत परिपूर्णपणे व्यक्त होते: “तुझे नाव पवित्र मानले जावो.” पण देवावरील आपले प्रेम शुद्ध होऊन उन्नत होते तेव्हा ते आपल्याला आणखी एका तळमळीकडे नेते. ती त्याच्या नावाचा गौरव करण्यातून स्वाभाविकपणे उद्भवते: त्याने आपल्यामध्ये राज्य करावे असे आपण मनापासून स्वीकारतो, कारण त्याच्या गौरवात सहभागी होण्याची आपली इच्छा आहे; आणि प्रत्येक आत्म्यात त्याने राज्य करावे, ही तळमळ आपले संपूर्ण अंतःकरण व्यापून टाकते. “तुझे राज्य येवो!” या दुसऱ्या विनंतीचे हेच सार आहे.

देवाच्या गौरवात सहभागी होण्याची इच्छा

संत थोमस अक्विनास शिकवतात की या दुसऱ्या विनंतीत देवाच्या गौरवाचा आनंद घेण्याची, त्यात सहभागी होण्याची आणि अशा रीतीने “देवामध्ये स्वतःवर प्रेम करण्याची” आपली इच्छा व्यक्त होते. ही स्वार्थी इच्छा नाही, कारण आपण त्याच्या गौरवात सहभागी व्हावे अशी देवाचीच इच्छा आहे. त्याचा गौरव करण्याची आपली सर्वोच्च इच्छा पूर्ण होण्याचे हे स्वाभाविक फळ आहे. देवामध्ये स्वतःवर प्रेम करणे म्हणजे देव आपल्यामध्ये जे करतो आणि जे घडावे अशी इच्छा बाळगतो, त्यासाठी त्याच्यावर प्रेम करणे; अशा रीतीने तो आपल्याला आपल्या गौरवशाली राज्यात सहभागी करतो. स्वतःवर आपण करू शकतो असे हे सर्वांत श्रेष्ठ प्रेम आहे. हेच प्रेम आपल्याला इतरांवर स्वतःसारखे प्रेम करायला शिकवते; इतरांवर आपण करू शकतो असे ते सर्वांत श्रेष्ठ प्रेम आहे.

आठवा, एका शास्त्र्याने येशूला सर्वांत मोठी आज्ञा कोणती असे विचारले, तेव्हा येशूने उत्तर दिले, 

“पहिली आज्ञा ही आहे: ‘हे इस्राएला, ऐक! प्रभू आपला देव हाच एकमेव प्रभू आहे! तू आपला देव प्रभू याच्यावर पूर्ण अंतःकरणाने, पूर्ण जिवाने, पूर्ण मनाने आणि पूर्ण शक्तीने प्रेम कर.’ दुसरी आज्ञा ही आहे: ‘तू आपल्या शेजाऱ्यावर स्वतःसारखे प्रेम कर.’ यांच्यापेक्षा मोठी दुसरी कोणतीही आज्ञा नाही” (मार्क 12:29–31).

या दोन आज्ञांमध्ये शाश्वत नियमाचे सार सामावले आहे. संपूर्ण सुवार्तेचा आशय त्यांत सामावतो आणि प्रभूच्या प्रार्थनेतील पहिल्या दोन विनंत्यांमध्ये त्या स्पष्टपणे दिसून येतात.

प्रथम आपण देवावर तो देव आहे म्हणून प्रेम करतो. मग आपण स्वतःवर प्रेम करतो आणि आपल्या शेजाऱ्यावरही स्वतःसारखे प्रेम करतो. देवाला आपल्या प्रेमात पहिले स्थान दिल्याने आपल्यामध्ये ही इच्छा अपरिहार्यपणे जागी होते: आपण स्वतः आणि सर्व लोक देवाच्या राज्यात पूर्णपणे सहभागी व्हावेत—आता त्याच्या कृपेने आणि काळाच्या शेवटी त्याच्या गौरवात, जेव्हा आपण देवाला समोरासमोर पाहू.

येशू आपल्या महायाजकीय प्रार्थनेत हे सुंदर रीतीने व्यक्त करतो. आपण त्याच्या दैवी गौरवात सहभागी व्हावे, या इच्छेने तो त्या प्रार्थनेत आपल्यासाठी मध्यस्थी करतो:

“तू मला दिलेला गौरव मी त्यांना दिला आहे, यासाठी की जसे आपण एक आहोत तसे तेही एक व्हावेत. मी त्यांच्यामध्ये आणि तू माझ्यामध्ये, यासाठी की त्यांची एकता परिपूर्ण व्हावी आणि जगाला कळावे की तू मला पाठवलेस आणि जसे तू माझ्यावर प्रेम केलेस तसेच त्यांच्यावरही प्रेम केलेस. हे पित्या, ते तू मला दिलेली देणगी आहेत. माझी इच्छा आहे की जिथे मी आहे तिथे त्यांनीही माझ्याबरोबर असावे, यासाठी की तू मला दिलेला गौरव त्यांनी पाहावा; कारण जगाचा पाया घालण्यापूर्वीच तू माझ्यावर प्रेम केलेस” (योहान 17:22–24).

हे शाश्वत सत्य समजून घेणे हा स्वतःविषयीच्या कोणत्याही हीन भावनेवरचा परिपूर्ण उपाय आहे. आपण म्हणजे पित्याने पुत्राला दिलेली देणगी आहोत. येशूने अनिच्छेने आपले तारण केले नाही. हे उमगले की आपण आपली ओळख आपल्या दुर्बलता, पापे, अपयश किंवा आपल्यावर ओढवलेली संकटे यांवरून ठरवत नाही. उलट, आपण आपली खरी ओळख केवळ ख्रिस्तामध्येच शोधतो आणि त्याची इच्छा मनापासून स्वीकारतो: जसा तो पित्याशी एक आहे तसे आपण त्याच्याशी एक व्हावे आणि त्याच्या शाश्वत गौरवात सहभागी व्हावे.

देवाने आपल्याला आपली दत्तक मुले म्हणून स्वीकारल्यामुळे स्वतःकडे पाहण्याची आपली संपूर्ण दृष्टी बदलते. जगाचे “राज्य” आपल्यासमोर स्वतःची ओळख ठरवण्याचे असंख्य, एकमेकांशी स्पर्धा करणारे पर्याय ठेवते. ते शाश्वत सत्यावर आधारलेले नसतात, तर लौकिक यश, अंगचे गुण, संपत्ती, समाजातील स्थान किंवा बाह्य रूप अशा बदलत्या गोष्टींवर आधारलेले असतात.

याउलट, देवाच्या राज्याचे नागरिक म्हणून आपल्याला अशी ओळख मिळते जी पृथ्वीवरील सर्व भेद आणि परिस्थिती यांच्या पलीकडे जाते. ख्रिस्ताच्या गूढ शरीराचे अवयव म्हणून आपण त्याच्या शाश्वत राजेपणात सहभागी होणारी राजपुत्रे आणि राजकन्या आहोत. लौकिक यश मिळो वा अपयश येवो, आरोग्य लाभो वा आजारपण येवो, लोकांकडून मान्यता मिळो वा आपण अज्ञात राहो, ही ओळख बदलत नाही. ती अढळ आहे, कारण ती आपल्या स्वतःच्या पुण्याईवर किंवा प्रयत्नांवर नव्हे, तर देवाच्या अपरिवर्तनीय प्रेमावर आणि ख्रिस्ताच्या परिपूर्ण बलिदानावर आधारलेली आहे. त्या बलिदानाद्वारे आपण त्याचे गूढ शरीर असलेल्या चर्चचे अवयव म्हणून त्याच्या जीवनात सहभागी होतो.

सर्वशक्तिमान देव, जो विश्वाचा निर्माणकर्ता आणि पालनकर्ता आहे, जो महान ‘मी आहे’ आणि सर्व गोष्टींचा आदी व अंत आहे, तो जर ख्रिस्तामध्ये आपल्यावर प्रेम करतो, आपल्याला स्वतःशी एक करतो आणि आपल्या शाश्वत गौरवात आपल्याला सहभागी करू इच्छितो, तर यापुढे आणखी कशाला महत्त्व उरते? कशालाच नाही! आपल्याला आपल्या जीवनात आणि गौरवात सहभागी करून घेणे ही देवाने आपल्याला दिलेली सर्वांत मोठी देणगी आहे. आपल्या जीवनावरील त्याचे राज्य पूर्ण शरणभावाने स्वीकारून आपण “तुझे राज्य येवो” अशी प्रार्थना करतो, तेव्हा आपण ती देणगी स्वीकारतो. अशा रीतीने, जसे देव ख्रिस्तामध्ये आपल्यावर प्रेम करतो, तसे आपण देवामध्ये स्वतःवर प्रेम करतो.

या विनंतीत वापरलेला ग्रीक वाक्प्रयोग असा आहे: एल्थेतो हे बासिलेइआ सू. बासिलेइआ या नामाचा अनुवाद बहुतेकदा ‘राज्य’ असा केला जातो; पण त्याचा अर्थ केवळ एखाद्या भूप्रदेशापुरता मर्यादित नाही. कॅथलिक चर्चच्या धर्मशिक्षणग्रंथात म्हटल्याप्रमाणे, “नव्या करारात बासिलेइआ या शब्दाचा अनुवाद ‘राजेपण’ (भाववाचक नाम), ‘राज्य’ (मूर्त नाम) किंवा ‘राज्यकारभार’ (क्रियावाचक नाम) असा करता येतो” (कॅथलिक चर्चचा धर्मशिक्षणग्रंथ #2816). एल्थेतो या क्रियापदाचा अर्थ ‘येणे’ किंवा ‘येऊन पोहोचणे’ असा होतो. ग्रीक व्याकरणातील अओरिस्ट आज्ञार्थाचे हे रूप जोरदार, ठाम विनंती व्यक्त करते: “ते येवो!!!”—त्वरेने, निर्णायकपणे आणि पूर्णपणे. देवाचे राजेपण, त्याचे राज्य आणि त्याचा राज्यकारभार प्रस्थापित होवो! देवाची सत्ता पूर्णपणे प्रस्थापित व्हावी, या उत्कट ओढीने आणि त्यासाठी कृती करण्याच्या इच्छेने आपण ही प्रार्थना करतो. या शब्दांनी आपण केवळ पृथ्वीवर देवाची सत्ता अधिक पूर्णपणे प्रस्थापित व्हावी अशी विनंती करत नाही, तर त्याचे दैवी राजेपण आणि सत्ता यांना अधीन राहण्याची प्रतिज्ञाही करतो.

संत ऑगस्टीन आपल्याला सावध करतात: स्वतःसाठी आणि सर्वांसाठी देवाच्या राज्याची इच्छा आपण बाळगली नाही, तर आपण आंधळ्या माणसांसारखे किंवा प्रकाशासमोर डोळे मिटून घेणाऱ्यांसारखे आहोत. देवाचे राज्य ‘येवो’ अशी प्रार्थना करणे म्हणजे त्याची उपस्थिती ‘मनुष्यांना प्रकट व्हावी’ अशी प्रार्थना करणे, जेणेकरून सर्वांना ती पाहता यावी, विश्वास ठेवता यावा आणि देवाच्या राज्याच्या वैभवात सहभागी होता यावे (पाहा: डोंगरावरील प्रवचनाविषयी II.6.20).

या याचनेत आपण तीन गोष्टी मागतो:

  • ख्रिस्ताने आपल्या कृपेने आमच्या अंतःकरणांवर अधिक पूर्णपणे राज्य करावे आणि आमच्यामध्ये आपले राज्य प्रस्थापित करावे.
  • चर्चचा प्रसार व्हावा आणि ती जगभर फुलावी.
  • ख्रिस्ताचे वैभवशाली अंतिम पुनरागमन लवकर घडावे.

आपल्या ‘मध्ये’ असलेले राज्य

देवाचे राज्य कधी येईल? काही परुश्यांनी येशूला हा प्रश्न विचारला. त्याने उत्तर दिले: “देवाचे राज्य येताना पाहता येत नाही. ‘पाहा, ते इथे आहे’ किंवा ‘ते तिथे आहे,’ असे कोणीही जाहीर करणार नाही. कारण पाहा, देवाचे राज्य तुमच्यामध्ये आहे” (लूक 17:20–21). या उताऱ्यात ‘मध्ये’ असा अनुवाद केलेल्या ग्रीक शब्दाचा अर्थ ‘अंतरी’ असाही होऊ शकतो. हे दोन्ही अर्थ फार महत्त्वाचे आहेत.

पहिली गोष्ट अशी की, देवाचे राज्य त्यांच्या मध्ये आहे असे येशूने म्हटले, तेव्हा तो स्वतःविषयी बोलत होता. येशू स्वतःच ते राज्य आहे. त्या राज्याचा पाया स्वतः देवपुत्राच्या व्यक्तीत आहे आणि त्याच्यामध्येच ते राज्य प्रत्यक्ष जगले जाते. त्याच्याद्वारे ते त्याच्या संपूर्ण गूढ शरीरापर्यंत, म्हणजे पृथ्वीवरील, स्वर्गातील आणि शुद्धिस्थानातील चर्चपर्यंत, विस्तारते.

आपल्या ‘अंतरी’ असलेले राज्य

ख्रिस्ताच्या शब्दांचा अनुवाद ‘देवाचे राज्य तुमच्या अंतरी आहे’ असा केल्यावर संत ऑगस्टीन यांनी लावलेला अर्थ आपल्याला आठवतो. प्रभूच्या प्रार्थनेत आपण ‘स्वर्गात असणाऱ्या’ असे म्हणतो, तेव्हा त्यांच्या मते ‘स्वर्ग’ म्हणजे देवाचे संतांमधील निवासस्थान. देव जिथे वास करतो तिथे स्वर्ग आहे, आणि जिथे स्वर्ग आहे तिथे देवाचे राज्य आहे.

म्हणून, जर आपण देवाचे निवासस्थान असू आणि त्याची सत्ता आपल्या अंतरी नांदत असेल, तर हे वास्तव आपल्या जीवनात उतरले पाहिजे. ‘तुझे राज्य येवो’ ही प्रार्थना भविष्यात साकार होणाऱ्या वास्तवासाठी केलेली विनंती आहे आणि आजच्या आपल्या बांधिलकीची अभिव्यक्तीही आहे. या प्रार्थनेतून आपण कृपेच्या कराराचे नूतनीकरण करतो आणि देवाला आपला राजा व शासक म्हणून आपण स्वेच्छेने निवडतो, याचा पुन्हा उच्चार करतो. त्याने आपल्या जीवनावर आपली राजसत्ता चालवावी, आपल्या जीवनाची सूत्रे अधिकाधिक हाती घ्यावीत, आपल्या बुद्धीला प्रकाश द्यावा, आपल्या कृतींना दिशा द्यावी आणि आपल्या इच्छांना त्याच्या सत्यानुसार योग्य क्रम लावावा, अशी आपण विनंती करतो.

देवाने मानवजातीला मूळच्या निरपराध अवस्थेत निर्माण केले, तरी पापामुळे आपण त्याच्या दैवी सान्निध्यापासून दूर झालो. येशूने आपल्या देहधारणेद्वारे आणि दुःखसहनाद्वारे आपल्या पापांचे ऋण फेडले—आदिपापाचेही आणि आपल्या वैयक्तिक पापांचेही. एवढेच नव्हे, तर देवत्व आणि मानवत्व यांना अधिक वैभवशाली रीतीने जोडणारा सेतूही तो झाला. आता आपल्याला केवळ देवाच्या सान्निध्यात राहण्याचे नव्हे, तर त्याच्या त्रिएक जीवनात त्याच्याशी एकरूप होण्याचे आमंत्रण आहे. देवाचे आपल्या अंतरी असे वसणे केवळ ख्रिस्ताद्वारेच शक्य होते.

बाप्तिस्म्यात आपल्याला ख्रिस्ताच्या गूढ शरीरात सामावून घेतले जाते, तेव्हाच त्याच्याशी आपल्या ऐक्याची सुरुवात होते. आपण ज्या कृपेच्या राज्याची आस धरतो, ते केवळ ख्रिस्तामध्ये, त्याच्या शरीरामध्येच, आपल्याला सापडते. त्याच्या या अंतःस्थ उपस्थितीला संस्कारांद्वारे, विशेषतः पवित्र युखरिस्ताद्वारे, पोषण मिळते. पवित्र युखरिस्तामुळे ख्रिस्ताशी आपले ऐक्य अधिक दृढ होते आणि आपल्या अंतःकरणावर त्याची सत्ता अधिक दृढपणे प्रस्थापित होते.

आपल्यापैकी प्रत्येकाचे आनंद आणि संघर्ष, कसोट्या आणि प्रलोभने, आशा आणि आकांक्षा वेगवेगळ्या आहेत. पण जेव्हा आपण ख्रिस्तामध्ये जगतो आणि आपल्या रोजच्या निवडींमधून देवाचे राज्य दिसून येईल अशा रीतीने वागतो, तेव्हा आपल्यातील समान दुवे सर्व भेदांपेक्षा अधिक बळकट ठरतील. आपल्या अंतरी वसणाऱ्या देवाच्या एकाच राज्याचे आपण सारे मिळून सदस्य होऊ. ते राज्य आपले रूपांतर घडवून आपल्याला ख्रिस्ताच्या एकाच गूढ शरीराशी, म्हणजे चर्चशी, अनुरूप बनवेल.

चर्च: पृथ्वीवरील दृश्य राज्य

अधिक व्यापक दृष्टीने पाहता, कृपेच्या राज्यात संपूर्ण चर्चचाही समावेश होतो. चर्च हे पृथ्वीवरील देवाचे दृश्य राज्य आहे. ख्रिस्ताची निष्कलंक वधू म्हणून ती पवित्र आहे आणि तिच्याजवळ कृपेची आणि सत्याची परिपूर्णता आहे. तरीही, तिचे सदस्य पवित्र केले गेले असले, तरी ते अजूनही परिपूर्णतेच्या वाटेवर आहेत.

देवाच्या राज्याचे काही पैलू आधीपासूनच परिपूर्ण आहेत. त्यांपैकी एक म्हणजे संस्कार. संस्कार साजरे करताना काही उणिवा राहिल्या, तरी ते कृपेची परिपूर्ण साधने राहतात, कारण ख्रिस्त स्वतः त्यांचे मूळ कारण आहे. श्रद्धेचा ठेवा—म्हणजे पवित्र शास्त्र आणि प्रेषितपरंपरा—हाही परिपूर्ण आहे. पवित्र आत्म्याद्वारे तो कोणत्याही चुकीशिवाय जतन केला जातो. ख्रिस्ताने पेत्राला आणि त्याच्या उत्तराधिकाऱ्यांना दिलेल्या वचनामुळे श्रद्धा आणि नीतिमत्ता यांविषयीची निर्णायक शिकवण त्रुटिरहित राहते. म्हणूनच, ख्रिस्तसभेच्या धर्माधिकारीवर्गातील व्यक्तींमध्ये उणिवा असल्या, तरी देव ख्रिस्तसभेद्वारे श्रद्धेच्या ठेव्याचा अर्थ लावतो आणि तो आचरणात कसा आणायचा हे दाखवतो. हे विशेषतः ख्रिस्तसभेच्या अधिकृत शिक्षणाधिकाराद्वारे घडते. हा देवाचे साहाय्य लाभलेला, जिवंत शिक्षणाधिकार पोप आणि त्यांच्याशी ऐक्यात असलेल्या बिशपांकडे सोपवलेला आहे. श्रद्धा आणि नीतिमत्ता यांविषयीच्या बाबतीत तो श्रद्धेच्या ठेव्याचा अधिकृत अर्थ लावतो आणि त्याचे रक्षण करतो.

म्हणून, ख्रिस्तसभेत देवाचे राज्य कसे प्रकट होते याचा विचार करताना, देव आपली कृपा ज्या साधनांद्वारे परिपूर्णपणे प्रकट करतो त्या संस्कारांपासून आणि आपले सत्य ज्या अधिकाराद्वारे परिपूर्णपणे प्रकट करतो त्या अधिकृत शिक्षणाधिकारापासून आपण सुरुवात करतो. दैवी जीवनाची ही परिपूर्णता आपली अंतःकरणे बदलते, आपल्याला देवाशी एकरूप करते आणि ख्रिस्तामध्ये एकमेकांशी ऐक्यात आणते, याचा आपण आनंद मानतो.

ख्रिस्तसभेचे जीवन आपल्या दैनंदिन जीवनाचा भाग बनवण्यासाठी आपण रोज प्रार्थना करतो आणि संस्कारांमध्ये, विशेषतः पवित्र युखरिस्त आणि पापस्वीकाराच्या संस्कारात, नियमितपणे सहभागी होतो. याशिवाय, पवित्र शास्त्रातील आणि कॅथलिक ख्रिस्तसभेच्या धर्मशिक्षणग्रंथातील शुद्ध व पवित्र शिकवणीबद्दल आपण मनात गाढ आदर जोपासतो. या शिकवणीचा आणि संतांच्या जीवनाचा आपण नियमितपणे अभ्यास करतो. पृथ्वीवर दिसणाऱ्या देवाच्या राज्याला—म्हणजेच ख्रिस्तसभेला—आपल्यापैकी प्रत्येक जण आपल्या दैनंदिन जीवनात स्थान देतो, तेव्हा आपल्याला बळ मिळते, आपण एकत्र येतो आणि आपल्या सर्व बंधुभगिनींसह खुद्द राजाचे वारस होतो.

देवाच्या सर्व लेकरांसाठी आणि त्यांच्यासोबत केलेली प्रार्थना

आधीच्या विनंतीप्रमाणेच, ‘आमच्या’ पित्या… तुझे राज्य येवो, अशी प्रार्थना करताना आपण केवळ स्वतःसाठी नव्हे, तर देवाच्या सर्व लेकरांसाठी प्रार्थना करतो. आणखी पुष्कळ जण देवाच्या राज्यात प्रवेश करतील, अशी आशा व्यक्त करत आपण संपूर्ण ख्रिस्तसभेसोबत आणि संपूर्ण जगासाठी प्रार्थना करतो.

सर्वप्रथम, ख्रिस्तामध्ये जे आपले बंधुभगिनी आहेत, त्या सर्वांसाठी प्रार्थना करणे आणि ही इच्छा व्यक्त करणे उपयुक्त ठरते. आपल्या सर्वांचा स्वर ख्रिस्त स्वतः आपल्यासाठी पित्याकडे करीत असलेल्या प्रार्थनेत मिसळतो. देवाचे राज्य यावे ही विनंती इतरांपासून अलिप्त राहून किंवा केवळ स्वतःच्या हितासाठी करायची नाही. ही प्रेमाची प्रार्थना आहे; ती आपण जितकी स्वतःसाठी करतो तितकीच इतरांसाठीही करतो.

ही एकदिलाची प्रार्थना ख्रिस्तसभेच्या सार्वजनिक उपासनेत सर्वांत स्पष्टपणे दिसून येते. या उपासनेत आपण एकमुखाने देवाचा धावा करतो आणि विनवतो की सर्वांचे जीवन अधिकाधिक ख्रिस्तासारखे व्हावे आणि ख्रिस्तसभा पावित्र्यात वाढावी.

सुवार्ताप्रसार: देवाच्या राज्याचा विस्तार

‘हे आमच्या स्वर्गातील पित्या… तुझे राज्य येवो!’ या प्रार्थनेतील ‘आमच्या’ या शब्दात ज्यांना अजून ख्रिस्ताची ओळख झालेली नाही किंवा जे अजून त्याच्या कृपेत जीवन जगत नाहीत, त्यांचाही समावेश आहे. आपल्या सदस्यांना पवित्र करणे एवढेच ख्रिस्तसभेचे कार्य नाही; जगाला सुवार्ता सांगणे हेही तिचे कार्य आहे:

“मग येशू त्यांच्याजवळ आला आणि त्यांना म्हणाला, ‘स्वर्गातील आणि पृथ्वीवरील सर्व अधिकार मला देण्यात आला आहे. म्हणून जा आणि सर्व राष्ट्रांतील लोकांना माझे शिष्य बनवा. त्यांना पित्याच्या, पुत्राच्या आणि पवित्र आत्म्याच्या नावाने बाप्तिस्मा द्या. मी तुम्हाला जे काही आज्ञापिले आहे ते सर्व पाळण्यास त्यांना शिकवा. आणि पाहा, युगाच्या समाप्तीपर्यंत मी सदैव तुमच्याबरोबर आहे.’” (मत्तय 28:18–20).

देवाचे राज्य केवळ श्रद्धेत वाढलेल्या लोकांसाठी नाही, तर देवाने निर्माण केलेल्या प्रत्येक जीवात्म्यासाठी आहे. जग अनेकदा ख्रिस्ताला आणि त्याच्या ख्रिस्तसभेला विरोध करते; पण त्यामुळे सर्व राष्ट्रांपर्यंत सुवार्ता पोहोचवण्याच्या आपल्या कार्यापासून आपण मागे हटू नये. हे कार्य करण्याची मनापासून ओढ बाळगण्यास आणि प्रभूची प्रार्थना प्रत्येक वेळी म्हणताना या कार्याशी असलेल्या आपल्या बांधिलकीचे नूतनीकरण करण्यास आपल्याला पाचारण केले आहे.

येणारे राज्य

हेच जीवन सर्वांत महत्त्वाचे आहे असे समजून जगण्याची प्रवृत्ती फार सामान्य आहे. मृत्यूनंतरचे जीवन अनेकदा आपल्या आकलनापलीकडचे आणि सध्याच्या जीवनापेक्षा कमी खरे वाटते. असे मानणे आणि त्याप्रमाणे जगणे ही चूक आहे. महासागरांच्या तुलनेत हे जीवन पाण्याच्या एका थेंबासारखे आहे. अनंतकाळाला अंत नाही; हे जीवन मात्र मृत्यूपर्यंतच टिकते आणि ती केवळ अनंतकाळाची तयारी आहे. हा आपल्या परीक्षेचा आणि निवडीचा काळ आहे; याच काळात आपले अनंतकाळचे भवितव्य ठरते. तरीही आपण कित्येकदा या जीवनालाच अंतिम ध्येय मानतो. प्रत्यक्षात, ख्रिस्ताच्या दुसऱ्या आगमनाची तयारी करताना स्वर्गातील अनंत जीवन या ध्येयापर्यंत पोहोचण्याचे हे केवळ एक साधन आहे.

या विनंतीवर चिंतन करताना धर्मशिक्षणग्रंथ ख्रिस्ताच्या दुसऱ्या आगमनाकडे आपले लक्ष वेधतो. त्या वेळी ख्रिस्त जिवंतांचा आणि मृतांचा न्याय करील आणि नवे आकाश व नवी पृथ्वी प्रस्थापित करून आपले राज्य परिपूर्ण करील व त्याची पूर्णता साधील: “ही विनंती म्हणजे ‘मारानाथा’—आत्म्याचा आणि वधूचा धावा: ‘हे प्रभू येशू, ये.’” त्याच उताऱ्यात पुढे आरंभीच्या ख्रिस्तसभेतील धर्मशास्त्रज्ञ तर्तुलियन यांचे शब्द उद्धृत केले आहेत: 

“‘हे पवित्र आणि सत्य अशा सार्वभौम प्रभू, पृथ्वीवर राहणाऱ्यांचा न्याय करून आमच्या रक्ताचा बदला घेण्यास तू आणखी किती काळ थांबशील?’ कारण त्यांच्या कृत्यांचे प्रतिफळ त्यांना जगाच्या अंतकाळी मिळावे, असे ठरले आहे. खरोखर, हे प्रभू, तुझे राज्य लवकरात लवकर येवो!” (कॅथलिक चर्चची धर्मप्रश्नावली #2817)

या उताऱ्यात ख्रिस्त लवकरच वैभवाने परत येईल, अशी उत्कट आशा आपल्याला दिसते—मारानाथा, हे प्रभू येशू, ये! किती सुंदर आहे ही आशा, किती सुंदर आहे ही ओढ! जगभरचे पाप आणि अराजक, कित्येक चेहऱ्यांवर उमटलेली निराशा आणि पापाच्या दुष्टचक्रात अडकलेल्यांच्या वेदना पाहताना, ख्रिस्त वैभवाने परत येईल ही आशा आपण दृढपणे बाळगतो.

नायसियाच्या श्रद्धासूत्रात ख्रिस्त “जिवंतांचा व मृतांचा न्याय करण्यासाठी वैभवाने पुन्हा येईल आणि त्याच्या राज्याला अंत असणार नाही,” असे आपण कबूल करतो. तो दिवस नक्की येईल, या श्रद्धेच्या खात्रीने त्याची वाट पाहण्याचे आमंत्रण आपल्याला मिळते. तो कधी येईल? हे फक्त देवालाच ठाऊक आहे. पण ख्रिस्त पुन्हा येईल आणि त्या दिवशी सर्व काही बदलेल. देव सर्वांचा अधिपती आहे हे सर्वांना प्रत्यक्ष दिसेल आणि त्याचे राज्य पूर्णत्वाने प्रस्थापित होईल.

ही श्रद्धा व्यक्त करताना आपण भविष्यात ‘कदाचित’ घडेल अशा एखाद्या अस्पष्ट घटनेविषयी बोलत नाही. हे नक्की घडेल! म्हणून देवाचे राज्य येवो अशी प्रार्थना करताना आपण तो दिवस यावा म्हणून प्रार्थना करतो. त्या दिवसासाठी केवळ आपणच नव्हे, तर सर्व लोक तयार असावेत, अशी प्रार्थना आपण करतो.

देवाचे राज्य पूर्णत्वास यावे अशी प्रार्थना करणे, म्हणजे त्या दिवसासाठी जगण्याची, त्याची सतत तयारी करण्याची आणि त्याच्या आगमनाची आशा बाळगण्याची पवित्र बांधिलकी स्वीकारणे. आपण याच वैभवशाली राज्याची वाट पाहत आहोत. इथे आणि आत्ताच आपण ख्रिस्ताच्या कृपेत आणि वैभवात सहभागी होऊ लागलो, तरच त्या राज्यात आपल्याला वाटा मिळेल.

पवित्र आत्म्याचे दान: भक्ती

संत ऑगस्टीन आणि संत थॉमस अक्विनास ‘तुझे राज्य येवो’ या विनंतीचा संबंध पवित्र आत्म्याच्या सात दानांपैकी एक असलेल्या भक्तीच्या दानाशी जोडतात. भक्ती ही केवळ बाह्य भक्तिप्रदर्शन नाही. ती एक अलौकिक सद्गुण आहे. या सद्गुणामुळे आत्मा देवाला आपला पिता मानून त्याच्यावर लेकरासारखे प्रेम करण्याकडे, त्याचा आदर करण्याकडे आणि त्याच्या इच्छेपुढे नम्रपणे झुकण्याकडे वळतो.

भक्तीचे दान न्यायाचा सद्गुण परिपूर्ण करते. त्या दानामुळे आपण पुढील गोष्टी करू शकतो:

  • देवाला उचित ती आराधना अर्पण करणे आणि त्याचा योग्य तो सन्मान करणे—केवळ कर्तव्य म्हणून नव्हे, तर प्रेमापोटी.
  • देव आपल्या पित्याप्रमाणे आपली काळजी घेतो, यावर लेकरासारखा विश्वास ठेवून त्याचा आदर करणे.
  • देवाचे राजेपण आनंदाने स्वीकारून त्याच्या अधीन राहणे.

भक्तीचे दान आपल्याला पुढील गोष्टींसाठी प्रेरित करते:

  • आपल्या जीवनात आणि जगात देवाचे राज्य अधिक पूर्णपणे नांदावे अशी इच्छा बाळगणे.
  • देवाच्या पालनपोषणावर लेकरासारखा विश्वास दृढ करणे.
  • आपल्या प्रेमळ पित्याला संतोष देण्यात निष्ठावान लेकराला जसा आनंद वाटतो, तसा देवाची आज्ञा पाळण्यात आणि त्याचा सन्मान करण्यात आनंद मानणे.

आपण स्वतःलाच पुरेसे आहोत असे मानण्याच्या आणि देवाच्या अधिकाराविरुद्ध बंड करण्याच्या सांसारिक वृत्तीला भक्ती आळा घालते. स्वतःच्या मर्जीने आणि मनमानीने वागण्यालाच मोठेपणा देणाऱ्या जगात भक्ती आपल्याला शिकवते की खरे स्वातंत्र्य स्वतःची सत्ता गाजवण्यात नव्हे, तर देवाच्या स्वाधीन होण्यात आहे.

भक्तीचे दान बंधुभगिनींमधील प्रेमही वाढवते:

  • आपण सर्व एकाच पित्याची लेकरे आणि त्याच्या राज्याचे वारस आहोत, ही जाणीव ते अधिक खोल करते.
  • ख्रिस्तातील आपल्या बंधुभगिनींवर प्रेम करण्याची, त्यांना आधार देण्याची आणि त्यांची सेवा करण्याची प्रेरणा ते देते.
  • सर्वांनी देवाला ओळखावे, त्याच्यावर प्रेम करावे आणि त्याच्या राज्यात जगावे, अशी इच्छा ते आपल्यात जागवते.

म्हणूनच भक्तीचा सुवार्ताप्रसाराशी आणि देवाच्या राज्याच्या विस्ताराशी घनिष्ठ संबंध आहे.

भक्तीचे दान देवाचे राज्य पूर्णत्वाने यावे ही आपली ओढ अधिक तीव्र करते:

  • ते आपल्या प्रार्थनेला प्रकटीकरण ग्रंथातील आर्त हाक बनवते: “आमेन! हे प्रभू येशू, ये!” (प्रकटीकरण 22:20).
  • आपल्या आध्यात्मिक जीवनात आत्मसंतुष्टता येऊ देत नाही.
  • आपल्या अंतःकरणात आणि जगात देवाचे राज्य वाढावे, यासाठी प्रयत्न करण्याची प्रेरणा देते.
  • ख्रिस्ताने वैभवाने परत यावे आणि त्याचे शाश्वत राज्य प्रस्थापित व्हावे, ही आपली ओढ वाढवते.

धन्यवचन: “सौम्य ते धन्य”

संत ऑगस्टीन आणि संत थॉमस अक्विनास हे दोघेही ‘तुझे राज्य येवो’ या विनंतीचा संबंध दुसऱ्या धन्यवचनाशी जोडतात: “सौम्य ते धन्य, कारण भूमी त्यांना वारसा म्हणून मिळेल” (मत्तय 5:5).

सौम्यता हा सामर्थ्यवान सद्गुण आहे; ती दुर्बलतेचे किंवा निष्क्रियतेचे लक्षण नाही. देवाच्या कृपेच्या मार्गदर्शनाखाली असलेले हे आध्यात्मिक सामर्थ्य आहे. त्याच्या बळावर मनुष्य देवाच्या इच्छेपुढे नम्रपणे झुकतो आणि प्रत्येक आत्म्यावर देवाचे राज्य असावे अशी इच्छा बाळगतो. सौम्य वृत्तीचे लोक इतरांवर वर्चस्व गाजवू पाहत नाहीत. उलट, देवाच्या कृपेने आणि ज्ञानाने त्याचे राज्य कसे वाढवता येईल, हे ते बारकाईने विचार करून ओळखतात.

येशूचे जीवन आणि त्याचे सेवाकार्य यांत सौम्यता परिपूर्णपणे प्रकट झाली. त्याने बळाचा किंवा राजकीय सत्तेचा वापर करून आपले राजेपण लादले नाही. उलट, त्याने अशा राज्याची घोषणा केली, जिथे अंतःकरणाचे परिवर्तन होते आणि लोक पित्याच्या दयामय राज्याच्या अधीन होतात. मशीहा हा लढाऊ शासक असेल आणि इस्राएलचे ऐहिक सार्वभौमत्व पुन्हा प्रस्थापित करील, ही त्या काळी प्रचलित असलेली अपेक्षा त्याने नाकारली. त्याऐवजी, त्याने आपल्या अनुयायांना आपल्या राजेपणाचे खरे जू स्वीकारण्याचे आमंत्रण दिले—म्हणजे देवाची लेकरे म्हणून सौम्यतेने जगण्याचे: “माझे जू आपल्या खांद्यावर घ्या आणि माझ्याकडून शिका, कारण मी सौम्य व अंतःकरणाने नम्र आहे; आणि तुम्हाला विसावा मिळेल. कारण माझे जू सहज पेलण्यासारखे आहे आणि माझे ओझे हलके आहे” (मत्तय 11:29–30).

येशूचे ‘जू’ स्वीकारणे म्हणजे त्याच्या गौरवात सहभागी होण्यासाठी त्याच्याशी—त्याच्या क्रूसाशी आणि त्यागमय प्रेमाशी—एकरूप होण्याचा स्वेच्छेने निर्णय घेणे. जे आपली इच्छा देवाच्या परिपूर्ण इच्छेला समर्पित करून हे जू आनंदाने स्वीकारतात, ते नम्र आहेत.

नम्र मनुष्य गर्वापासून आणि जगातील सत्ता मिळवण्याच्या अस्वस्थ धडपडीपासून मुक्त असतो. तो स्वतःच्या मनाप्रमाणे वागण्याऐवजी आनंदाने देवाच्या अधीन राहतो. तो पवित्र आत्म्याच्या कार्याला मनापासून सहकार्य करतो आणि देवाच्या कृपेला उदार अंतःकरणाने व स्वेच्छेने प्रतिसाद देतो.

येशू असे वचन देतो की नम्र जनांना ‘भूमीचा वारसा मिळेल.’ जगाच्या दृष्टीने भूमीचा वारसा मिळणे म्हणजे वर्चस्व, मानमरातब आणि इतरांवर सत्ता मिळणे. पण हा वारसा या क्षणभंगुर जगाचा नाही. तो नवे आकाश आणि नवी पृथ्वी यांतील शाश्वत जीवनाचे वचन आहे. तेथे देवाचे राज्य पूर्णपणे प्रस्थापित झालेले असेल आणि त्याच्या लेकरांना त्याच्या दैवी जीवनाची समृद्धी वारशाने मिळेल. शिवाय, कृपेच्या मार्गदर्शनाखाली आणि राजाच्या अधीन राहून जगण्यातून या वारशाची सुरुवात आताच होते.

हे सत्य संत थॉमस अक्विनास यांच्या शिकवणीशी पूर्णपणे जुळते. देवाचे राज्य यावे अशी इच्छा करणे, ही स्वतःवर प्रेम करण्याची सर्वोच्च अभिव्यक्ती आहे. कारण देवाशी एकरूप होणे आणि त्याच्या शाश्वत गौरवात सहभागी होणे, यातच आपले सर्वांत मोठे हित आहे. नम्र जनांना हे सत्य उमगते. ते जगातील सत्ता मिळवण्यासाठी धडपडत नाहीत किंवा वर्चस्वासाठी झगडत नाहीत. उलट, ते पित्याच्या प्रेमळ देखरेखीवर भरवसा ठेवतात आणि त्याने त्यांच्यासाठी तयार केलेल्या वारशाची वाट पाहतात.

आपल्या इच्छांना योग्य दिशा देणे

संत थॉमस अक्विनास यांनी शिकवलेले या पुस्तकाचे मूलभूत तत्त्व आठवा: ‘प्रार्थना म्हणजे देवासमोर आपल्या इच्छा व्यक्त करणे.’ म्हणून, ‘ज्याची इच्छा करणे योग्य आहे, तेच आपण मागावे.’ देवाच्या पवित्रतेचा गौरव व्हावा आणि ती आपल्यामध्ये व संपूर्ण सृष्टीत प्रकट व्हावी, ही आपण प्रार्थनेत व्यक्त करायची पहिली आणि सर्वोच्च इच्छा आहे. या सर्वोच्च इच्छेतून दुसरी इच्छा उमलते: देवाचे राज्य यावे आणि त्याची सत्ता आपल्या अंतःकरणात व जगात अधिकाधिक प्रस्थापित व्हावी.

हे दुसरे मागणे केवळ देवावरील प्रेमाची अभिव्यक्ती नाही; तर आपल्या स्वतःवरील आणि सर्व लोकांवरील प्रेमाचीही ती सर्वोच्च अभिव्यक्ती आहे. या मागण्यात आपण अशी इच्छा व्यक्त करतो की देवाची सत्ता आपल्या संपूर्ण जीवनात प्रस्थापित व्हावी आणि आपला राजा असलेल्या देवाने आपल्या प्रत्येक विचाराला, शब्दाला आणि कृतीला दिशा द्यावी.

इथे आणि आताच आपल्या जीवनात देवाचे राज्य असल्याने ‘पवित्र, पवित्र, पवित्र’ असा जयघोष करत त्याचा गौरव करण्याचे आपले पहिले कर्तव्य पूर्ण होते. कारण त्याच्या अधीन राहून जगताना आपल्याद्वारे त्याचा गौरव नक्कीच वाढतो. आपण त्या गौरवात सहभागी होतो आणि आपल्याद्वारे देवाचे सान्निध्य जगात प्रकट होते. काळाच्या शेवटी, जेव्हा येशू वैभवाने पुन्हा येईल आणि तुझे राज्य पूर्णत्वाने येईल, तेव्हा गौरवातील आपला हा सहभाग परिपूर्ण होईल.

  • मला खरोखरच याची इच्छा आहे का?
  • इतर सर्व गोष्टींपेक्षा देवाचे राज्य यावे, अशी ओढ माझ्या बुद्धीत, इच्छाशक्तीत आणि अंतःकरणात आहे का?
  • मी या जगासाठी जगतो की या जगातील जीवनाकडे भावी जीवनाची तयारी म्हणून पाहतो?
  • नवे आकाश आणि नवी पृथ्वी येणार आहेत, यावर माझा विश्वास आहे का? माझ्या संपूर्ण अस्तित्वाला त्यांची आस आहे का?

राज्याची घोषणा

मार्कच्या शुभवर्तमानात ख्रिस्ताने केलेली पहिली घोषणा अशी होती: ‘काळ पूर्ण झाला आहे आणि देवाचे राज्य जवळ आले आहे; पश्चात्ताप करा आणि शुभवर्तमानावर विश्वास ठेवा’ (मार्क 1:15). देवाचे राज्य ख्रिस्तामध्ये आधीच पूर्णपणे उपस्थित आणि जिवंत आहे, पण पृथ्वीवर ते अजून पूर्णपणे साकार झालेले नाही. या मागण्यात एक पवित्र ताण व्यक्त होतो: देवाचे राज्य आपल्यामध्ये आणि जगात अधिक पूर्णपणे प्रस्थापित व्हावे अशी आपल्याला आस आहे, आणि त्याच वेळी स्वर्गात ते अंतिम पूर्णत्वाला पोहोचण्याची आपण वाट पाहतो.

या जगातील ‘राज्ये’ म्हणजे अशा महत्त्वाकांक्षा, ज्यांची अनेकदा देवाच्या पवित्र राज्याशी स्पर्धा असते. आपल्याला लौकिक यश, संपत्ती, सुखसोयी आणि सुरक्षितता हवी असते. यांपैकी कोणतीही गोष्ट मुळात पाप नाही. तरी देवाच्या कृपेच्या आणि दयेच्या आध्यात्मिक राज्यात ही लौकिक उद्दिष्टे साध्य होतीलच असे नाही. खरोखर महत्त्वाच्या गोष्टीकडे आपण वळावे म्हणून देव अनेकदा गरिबी, अडचणी आणि गैरसोय यांना आपल्या जीवनात येऊ देतो. ती महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे आपल्या जीवनावर देवाचे राज्य असणे.

देवाचे राज्य यावे अशी प्रार्थना करणे म्हणजे जीवनात मूलभूत बदल स्वीकारणे, कारण त्या प्रार्थनेत आपल्या प्राधान्यक्रमांची नव्याने मांडणी करण्याची बांधिलकी असते. आपण स्वतःला देवाच्या अधीन करतो, त्याला आपल्या जीवनाच्या केंद्रस्थानी ठेवतो आणि पवित्र जीवन, शुभवर्तमानाचा प्रसार व दयेची कृत्ये यांद्वारे त्याचे राज्य पसरण्यासाठी श्रम करतो. आपल्यातील सगळा स्वार्थ विरून जातो आणि आपण निःस्वार्थपणे जगायला शिकतो. त्यातून त्यागाचे मोल आपल्याला उमगते. स्वतःला विचारा:

  • कोणती ‘राज्ये’ मिळवण्यासाठी मी धडपडत आहे—यश, सुरक्षितता की लोकांची वाहवा?
  • देवाच्या राज्याला माझे प्राधान्यक्रम बदलू देण्याची माझी तयारी आहे का?
  • माझ्या जीवनात देवाचे राज्य अधिक दृढ व्हावे म्हणून तो माझ्याकडून कोणते त्याग मागत आहे?
  • देवाचे राज्य यावे म्हणून मी माझ्या जीवनात खरोखर प्रयत्न करत आहे का?

आपल्यामधील देवाचे राज्य

“देवाचे राज्य तुमच्यामध्ये आहे,” किंवा “देवाचे राज्य तुमच्या अंतःकरणात आहे,” असे येशूने जाहीर केले, तेव्हा त्याने हे उघड केले की तो स्वतःच ते राज्य आहे. त्याच्यामध्ये देवाचे राज्य आपल्यामध्ये प्रत्यक्ष उपस्थित आहे, आणि आपल्या अंतःकरणात वास करण्याची त्याची इच्छा आहे. हे समजले की त्याचे राज्य आपल्याशी किती जवळचे आहे, हेही उमगते: देवाचे राज्य ही केवळ बाहेरून येणारी, वाट पाहण्यासारखी गोष्ट नाही; ते अंतःकरणात आनंदाने स्वीकारण्याचे रहस्यही आहे.

हे सत्य आपल्याला आपल्या अंतःकरणाच्या सिंहासनावर कोण विराजमान आहे, हे तपासण्यास बोलावते. आपण ख्रिस्ताला आपल्या अंतःकरणात राज्य करू देतो का? त्याची इच्छा आपल्या इच्छेला दिशा देऊ देतो का, की क्षुल्लक इच्छा आपल्यावर राज्य करतात? जिथे केवळ ख्रिस्ताचे राज्य असायला हवे, तिथे अनेकदा सांसारिक आसक्ती, पापे, लक्ष विचलित करणाऱ्या गोष्टी आणि चुकीच्या ठिकाणी ठेवलेल्या आशा मुळावतात. तो आपला राजा असेल, तर आपल्या जीवनावर दुसऱ्या कशाचीही सत्ता चालू शकत नाही. आपल्या अंतःकरणातील त्याच्या राज्यात शांती, पवित्रता, प्रकाश आणि दैवी सुव्यवस्था नांदतात; आज्ञाधारकपणा, नम्रता आणि प्रेम ही त्या राज्याची लक्षणे आहेत.

“तुझे राज्य येवो” अशी प्रार्थना करणे म्हणजे ख्रिस्ताला आमंत्रण देणे की त्याने आपल्या आत्म्यांवर पूर्ण अधिकार घ्यावा, सर्व मूर्तींना सिंहासनावरून हटवावे आणि आपल्या जीवनाचे प्रत्येक अंग आनंदाने त्याच्या अधीन व्हावे असे घडवावे. क्षणभर थांबा आणि चिंतन करा:

  • माझ्या अंतःकरणावर कोणाचे राज्य आहे—ख्रिस्ताचे की दुसऱ्या कशाचे?
  • ख्रिस्ताने माझ्या अंतःकरणात राज्य करावे, याच्या आड कोणती पापे, आसक्ती किंवा इच्छा येतात?
  • येशू माझ्या अंतःकरणात उपस्थित आहे, याची जाणीव ठेवण्यासाठी मी दिवसभरात वेळ आणि निवांतपणा राखून ठेवतो का?
  • माझ्या विचारांवर, शब्दांवर आणि निर्णयांवर राज्य करण्यासाठी मी जाणीवपूर्वक येशूला आमंत्रण देतो का?

ख्रिस्तसभेतील देवाचे राज्य

ख्रिस्त हा मस्तक आहे आणि ख्रिस्तसभा हे त्याचे गूढ शरीर आहे. म्हणून ख्रिस्तसभेद्वारे त्याचे राज्य जगात आधीच उपस्थित आहे. देवाच्या राज्याचे स्वागत करणे म्हणजे ख्रिस्तसभेचे स्वागत करणे—केवळ एक संस्था म्हणून नव्हे, तर कृपा, सत्य आणि दैवी अधिकार वाहून नेणारे जिवंत माध्यम म्हणून. हे विशेषतः संस्कारांमध्ये आणि सर्वांत अधिक पवित्र युखरिस्तामध्ये दिसून येते. तेथे ख्रिस्त आपले शरीर, रक्त, आत्मा आणि देवत्व यांसह खरोखर उपस्थित आहे. भाकर आणि द्राक्षारस यांच्या रूपांखाली अदृश्य असला, तरी राजा तेथे उपस्थित आहे. वेदीवरून राज्य करताना तो प्रेमाने स्वतःला अर्पण करतो आणि आपल्याला आपल्या दैवी जीवनात सहभागी करून घेतो.

ख्रिस्ताच्या अधिपत्याखाली जगणे म्हणजे त्याच्या ख्रिस्तसभेत जगणे. राज्याच्या किल्ल्या प्रथम संत पेत्राकडे सोपवण्यात आल्या आणि आता त्या त्याच्या उत्तराधिकाऱ्यांकडे आहेत. पृथ्वीवर ख्रिस्ताचा अधिकार आजही कायम आहे, याचे त्या चिन्ह आहेत. पोप आणि त्यांच्याशी ऐक्यात असलेले धर्माध्यक्ष ख्रिस्ताची शिकवण निष्ठेने जतन करतात आणि अधिकाराने ती जाहीर करतात. त्यांचे म्हणणे नम्रतेने आणि श्रद्धेने ऐकल्याने ख्रिस्ताशी अधिक गाढ ऐक्य साधण्याचा मार्ग खुला होतो आणि शाश्वत जीवनाकडे नेणाऱ्या सुरक्षित मार्गाची खात्री मिळते.

ख्रिस्तसभा स्वभावतःच सुवार्ताप्रसारासाठी पाठवलेली आहे. ख्रिस्ताकडून तिला ही महान आज्ञा मिळाली आहे: “जा आणि सर्व राष्ट्रांतील लोकांना शिष्य करा.” बाप्तिस्मा घेतलेल्या प्रत्येक व्यक्तीचा या कार्यात सहभाग आहे. “तुझे राज्य येवो” अशी प्रार्थना करताना कृतीची तयारी हवी—सुवार्ता सांगण्याची, साक्ष देण्याची, प्रेम करण्याची आणि सेवा करण्याची तयारी. देवाचे राज्य यावे अशी आपण कळकळीने विनंती करत असू, तर त्याच्या द्राक्षमळ्यात काम करण्यासाठी आपण स्वतःलाही अर्पण केले पाहिजे. आपल्या सदसद्विवेकबुद्धीच्या प्रकाशात आत्मपरीक्षण करा:

  • पृथ्वीवर देवाच्या राज्याची दृश्य उपस्थिती म्हणजे ख्रिस्तसभा, हे मी ओळखतो का?
  • मी संस्कार, विशेषतः पवित्र युखरिस्त, श्रद्धेने आणि आदरभावाने ग्रहण करतो का?
  • पोप आणि धर्माध्यक्ष यांच्यामधून ख्रिस्त आपल्याशी बोलतो, असा विश्वास ठेवून मी त्यांची शिकवण लक्षपूर्वक ऐकतो का?
  • देवाच्या राज्याची घोषणा करण्याच्या आणि ते उभारण्याच्या ख्रिस्तसभेच्या कार्यात मी कसा सहभागी होतो?
  • ख्रिस्ताच्या इच्छेनुसार, त्याला योग्य वाटेल त्या रीतीने सुवार्ता सांगण्यासाठी त्याने मला पाठवावे, यासाठी मी तयार आहे का?

स्वर्गाची आपली ओढ

काम, नातेसंबंध, सुरक्षितता, सुखसोयी आणि अगदी चांगल्या जबाबदाऱ्यांतही इतके गुंतून जाणे सहज शक्य आहे की हे जीवन आपले अंतिम निवासस्थान नाही, याचा आपल्याला विसर पडतो. पण “तुझे राज्य येवो” ही विनंती आपले अंतःकरण स्वर्गाकडे वळवते. तिथे देवाशी परिपूर्ण ऐक्य लाभते, प्रत्येक पवित्र इच्छा पूर्ण होते आणि ज्या अंतिम ध्येयासाठी आपली निर्मिती झाली ते साध्य होते. स्वर्गात ख्रिस्त सर्वांना दिसेल अशा रीतीने आणि सर्वकाळ राज्य करील. सर्व दुःख संपेल, प्रत्येक अश्रू पुसला जाईल आणि आपण देवाला समोरासमोर पाहू.

स्वर्गाची ओढ बाळगणे म्हणजे पृथ्वीवरील जबाबदाऱ्यांपासून पळ काढणे नव्हे, तर शाश्वत जीवनाच्या प्रकाशात त्या पार पाडणे. जे शाश्वत आहे त्याकडे आपल्या रोजच्या कृतींना वळण देणे आणि येणाऱ्या जीवनाच्या आशेने आपल्या निवडींना, त्यागाला आणि प्रेमाला आकार देऊ देणे, असा त्याचा अर्थ आहे. या जीवनातील सुखदुःखांकडे देवाच्या व्यापक पालनयोजनेच्या प्रकाशात पाहणे, असाही त्याचा अर्थ आहे.

आपल्याला खरोखरच स्वर्गाची ओढ आहे का? की आपण सुखसोयींत इतके रमलो आहोत, आपले लक्ष इतके विचलित झाले आहे किंवा क्षणभंगुर गोष्टींत आपण इतके गुंतलो आहोत की ती ओढ हरवली आहे? देवाचे राज्य त्याच्या परिपूर्णतेत अनुभवण्याची आपली इच्छा जितकी प्रबळ असेल, तितकाच आपण इथे आणि आत्ताच पवित्र जीवन जगण्याचा प्रयत्न करू. स्वर्ग ही केवळ भविष्याची आशा राहत नाही, तर आजच्या जीवनालाही दिशा देतो. आपल्या अंतःकरणातील ओढींचे चिंतन करा:

  • स्वर्ग हे माझे खरे घर आहे, असे मी मानतो का, की हे जगच सर्वस्व आहे असे समजून जगतो?
  • कोणत्या सुखसोयींमुळे किंवा लक्ष विचलित करणाऱ्या गोष्टींमुळे माझी शाश्वत जीवनाची ओढ मंदावत आहे का?
  • देवाच्या प्रत्यक्ष, परम आनंददायी दर्शनाची ओढ माझ्या दैनंदिन जीवनात कशी दिसून येते?
  • ख्रिस्त आजच आला, तर त्याला भेटायला मी तयार असेन, अशा रीतीने मी जगत आहे का?

आपल्या जीवनाला नवी दिशा

या पृथ्वीवर आपण जिवंत आहोत तोवर आपल्या जीवनाला देवाच्या राज्याकडे वळवण्यासाठी मनापासून प्रयत्न करायला कधीच उशीर झालेला नसतो. आपल्या जीवनाची सारी सूत्रे देवाच्या हाती सोपवा. चर्चमध्ये, विशेषतः तिच्या संस्कारांत आणि शिकवणीत, देवाचा शोध घ्या. देवाचे राज्य येत आहे अशी घोषणा करून ख्रिस्ताचे अनुकरण करण्याचा निश्चय करा आणि जे अजून यायचे आहे त्याची आशेने वाट पाहत जगा.

हे स्वर्गात वसणाऱ्या आमच्या सर्वांच्या पित्या, तुझे राज्य येवो! ये, प्रभू येशू! ये!

आपण प्रार्थना करू या:

हे पित्या, परमपवित्र आणि सनातन देवा, स्वर्गात आणि तुझ्या सर्व संतांच्या आत्म्यांत तू पवित्र मानला जातोस. तुझ्या सर्व लेकरांसोबत, ख्रिस्तातील माझ्या भावाबहिणींसोबत, मी पुकारतो: “जो होता, जो आहे आणि जो येणार आहे, तो सर्वसमर्थ प्रभू देव पवित्र, पवित्र, पवित्र आहे!”

हे आमच्या पित्या, तुझ्या राज्याच्या पावित्र्यात तुझे नाव, तुझे स्वरूप आणि तुझे सनातन अस्तित्व यांचा आता आणि सदैव सन्मान व स्तुती होवो; त्यांच्यावर प्रेम केले जावो आणि त्यांची आराधना होवो. हे परमपवित्र पित्या, तुझ्या तेजाची परिपूर्ण अभिव्यक्ती असलेला तुझा पुत्र ख्रिस्त आणि स्वर्गातील संतांमध्ये पूर्णपणे गौरवलेला पवित्र आत्मा—असे तुझे राज्य पृथ्वीवर, तुझ्या सर्व लेकरांच्या आत्म्यांत, निरंतर येत राहो. ख्रिस्ताच्या अंतिम आगमनाची आम्ही आशेने वाट पाहत आहोत. त्या वेळी त्याच्या राजेपणापुढे प्रत्येक गुडघा टेकेल आणि नवे आकाश व नवी पृथ्वी पूर्णत्वास येतील.

हे पित्या, आम्हाला ईश्वरभक्तीचे अमूल्य वरदानही दे, जेणेकरून या पवित्र आदरभावाने आम्ही तुझ्यावर प्रेम करणाऱ्या लेकरांच्या विश्वासाने आणि आपुलकीने तुझ्याजवळ येऊ शकू. आमच्या अंतःकरणात सौम्य नम्रता जागव आणि सौम्यतेचा खरा अर्थ आम्हाला शिकव, म्हणजे तुझ्या पुत्राचे हे धन्यवचन आम्हाला आचरणात आणता येईल: “जे सौम्य आहेत ते धन्य, कारण त्यांना पृथ्वीचा वारसा मिळेल.” आमच्या सौम्यतेत ख्रिस्ताचे सामर्थ्य आणि शांतता दिसून येवो. आमच्या धीरयुक्त प्रेमाने, करुणेने इतरांना समजून घेण्याने आणि तुझ्या दैवी देखरेखीवरील अढळ विश्वासाने इतर जण तुझ्या राज्याच्या अधिक जवळ येवोत. हे पित्या, लेकरांच्या भक्तीच्या, नम्रतेच्या आणि प्रेमाच्या कोमल बंधांनी आम्हाला तुझ्याशी अधिकाधिक घट्ट जोड. आमेन.


अनुक्रमणिका

प्रकरण पाच: “तुझी इच्छा पूर्ण होवो…”

मऊ मुखपृष्ठाची आवृत्ती – किंडल ई-पुस्तक – ऑडिबल – गूगल प्ले – ॲपल बुक्स – आणि आणखी पर्याय!