मराठी

प्रकरण ७ – ख्रिस्तसभा

अनुक्रमणिकेकडे परत जा

“ख्रिस्तसभा” म्हणजे जगभरातून देवाने एकत्र केलेले लोक. ती स्थानिक समुदायांमध्ये अस्तित्वात असते आणि उपासनासभेत, विशेषतः युखारिस्तीय सभेत, प्रत्यक्ष रूप घेते. ख्रिस्ताच्या वचनातून आणि देहातून तिला जीवन मिळते आणि अशा प्रकारे ती स्वतः ख्रिस्ताचा देह बनते (कॅथलिक ख्रिस्तसभेची धर्मशिक्षणसंहिता क्र. 752).

येशू खरोखरच आपल्यापासून निघून गेला आहे का? त्याचा देह खरोखरच स्वर्गात गेला आहे का? हो आणि नाही. हो, तो स्वर्गात जाऊन पित्याच्या उजवीकडे विराजमान झाला आहे. पण नाही, तो आपल्याला सोडून गेलेला नाही. आजही तो ख्रिस्तसभेत खरोखर जिवंत आहे. ख्रिस्तसभा हाच आहे त्याचा देह, आणि तिच्यात ख्रिस्त जिवंतपणे उपस्थित आहे. हे समजून घेण्यासाठी थोडे प्रार्थनापूर्वक चिंतन करावे लागेल.

येशूने स्वर्गारोहण केले तेव्हा त्याने आपला कैवारी, म्हणजेच पवित्र आत्मा, पाठवण्याचे वचन दिले. पवित्र आत्मा उतरला तेव्हा ख्रिस्तसभेचा जन्म झाला. पवित्र आत्मा आजही उतरत राहतो आणि त्यामुळे ख्रिस्तसभेचे जीवन चालू राहते. ख्रिस्तसभेचे सदस्य म्हणून आपण प्रत्यक्षात ख्रिस्ताच्या देहाचे अवयव बनतो. आपण त्याचे हातपाय, त्याचे मुख आणि त्याचे हृदय आहोत. आपल्यामध्ये ख्रिस्त जिवंतपणे उपस्थित राहतो. हे नीट समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. सर्वप्रथम, माझ्या स्वतःच्या सत्कृत्यांमुळे काहीतरी करून “मीच ख्रिस्त आहे” असा विचार आपण करू नये. त्याचा अर्थ असा नाही. ख्रिस्ताने आपल्यामध्ये वास करण्याचे निवडले आहे, आणि आपण त्याला जितकी जागा देतो तितका तो आपल्यामध्ये वास करतो. आणि जेव्हा आपण त्याला आपल्या जीवनात जागा देतो, तेव्हा आपल्यामध्ये जगणारा तो स्वतः ख्रिस्तच असतो! आपण ख्रिस्त येशूच्या देहाचे अवयव होतो, ही सर्वप्रथम आपल्या जीवनातील त्याचीच कृती आहे. यामुळे आपल्या मनात कृतज्ञता, नम्रता आणि आदरयुक्त विस्मय जागा व्हायला हवा.


सुरुवातीला समजून घ्यायचे काही भेद

ख्रिस्तसभा समजून घेण्यापूर्वी काही भेद स्पष्ट करणे आवश्यक आहे. इंग्रजीत मोठ्या ‘सी’ अक्षराने लिहिलेला “कॅथलिक” आणि लहान ‘सी’ अक्षराने लिहिलेला “कॅथलिक” यांचे अर्थ वेगळे आहेत. तसेच “कॅथलिक ख्रिस्तसभा” आणि “ख्रिस्ताची सभा” यांतील भेदही समजून घेतला पाहिजे. चला, हे जरा नीट पाहूया. सुरुवातीला थोडा गोंधळ वाटेल, पण हे समजून घेण्यासारखे आहे. हे भेद असे आहेत:

ख्रिस्ताची सभा: ही ख्रिस्तसभेची सर्वांत व्यापक व्याख्या आहे. ख्रिस्तसभा तिच्या पूर्णत्वात देवाला जशी दिसते, तशी ती येथे अभिप्रेत आहे. पृथ्वीवर, शुद्धिस्थानात आणि स्वर्गात जे कोणी ख्रिस्ताशी एकरूप आहेत, त्या प्रत्येकाचा यात समावेश होतो. ख्रिस्ताशी वैयक्तिकरीत्या एकरूप असलेले सर्व जण यात येतात. तसेच, अगदी थोड्या प्रमाणात का होईना, ख्रिस्ताशी एकरूप असलेले आणि तारणाच्या मार्गावर असलेले किंवा ज्यांना तारण आधीच प्राप्त झाले आहे असे सर्व संघटित समूहही (ख्रिस्तसभा आणि ख्रिस्ती समुदाय) यात येतात. स्वतःचा कोणताही दोष नसताना ज्यांना ख्रिस्ताची स्पष्ट ओळख झालेली नाही, पण जे आपल्या सदसद्विवेकबुद्धीतून ऐकू येणाऱ्या त्याच्या आवाजाचे अनुसरण करतात, अशा व्यक्तींचाही यात समावेश असू शकतो. हे ख्रिस्तसभेचे व्यापक, संपूर्ण चित्र आहे. ख्रिस्तसभेच्या निरनिराळ्या प्रतीकांची आणि प्रतिमांची चर्चा करताना आपण याच अर्थाने तिच्याविषयी बोलत आहोत.

कॅथलिक ख्रिस्तसभा:  इथे इंग्रजीत मोठ्या ‘सी’ अक्षराने लिहिलेला “कॅथलिक” हा शब्द अभिप्रेत आहे. याचा अर्थ रोममधील पोप यांच्या नेतृत्वाखालील रोमन कॅथलिक ख्रिस्तसभा. ख्रिस्ताच्या सभेचे पूर्णत्व कॅथलिक ख्रिस्तसभेत विद्यमान आहे. दुसऱ्या शब्दांत, सर्व काही इथेच आहे! शिकवण, कृपा, श्रद्धेची साक्ष, सुवार्ताप्रसाराचे कार्य आणि असे बरेच काही. पृथ्वीवर ख्रिस्ताच्या सभेचे सर्वांत दृश्यमान आणि परिपूर्ण चिन्ह हीच आहे. याचा अर्थ इतर ख्रिस्ती ख्रिस्ताच्या देहाचे अवयव होऊ शकत नाहीत असा नाही; तेही होऊ शकतात. पण कृपेचा आणि सत्याचा पूर्ण आविष्कार केवळ कॅथलिक ख्रिस्तसभेत आहे. साध्या भाषेत सांगायचे तर, कॅथलिक ख्रिस्तसभा म्हणजे “अस्सल ख्रिस्तसभा”!

कॅथलिक (सार्वत्रिक): इथे इंग्रजीत लहान ‘सी’ अक्षराने लिहिलेला “कॅथलिक” हा शब्द अभिप्रेत आहे. तो ख्रिस्ताच्या सभेच्या एका खास वैशिष्ट्याकडे निर्देश करतो—तिच्या सार्वत्रिकतेकडे! याच प्रकरणात पुढे ख्रिस्तसभेच्या चार लक्षणांची चर्चा करताना आपण हे पाहू.


ख्रिस्तसभेची प्रतीके

पवित्र शास्त्र आपल्या श्रद्धेतील अनेक सत्ये प्रतीकात्मक प्रतिमांमधून आपल्याला शिकवते. ख्रिस्तसभेविषयी शिकवतानाही पवित्र शास्त्र अशा प्रतिमा वापरते. ख्रिस्तसभा समजून घेण्यास मदत करणाऱ्या पवित्र शास्त्रातील काही प्रतिमा अशा आहेत:

देवाचे लोक: ही प्रतिमा दाखवते की आपण देवाचे आहोत. एका अर्थाने त्याचा आपल्यावर “मालकीहक्क” आहे. ज्यांनी देवाला नाकारले आहे आणि जे त्याचे लोक नाहीत, अशा लोकांमधून ख्रिस्तसभा निवडली जाते, हेही या प्रतिमेतून दिसते. म्हणजेच, जे वाट चुकले आहेत त्यांच्यातून बाहेर पडून देवाकडे परत येण्याच्या त्याच्या हाकेला ज्यांनी प्रतिसाद दिला, ते देवाचे लोक आहेत. देवाचे लोक म्हणून, याजक, संदेष्टा आणि राजा या नात्यांनी ख्रिस्त जे त्रिविध कार्य करतो, त्यात सहभागी होण्यासाठी आपल्याला बोलावले आहे. (1) याजक: आपण आपले जीवन पित्याला यज्ञार्पण म्हणून अर्पण करतो. (2) संदेष्टा: आपण आपल्या शब्दांनी आणि कृतींनी सर्वत्र सुवार्ता पसरवत राहतो. (3) राजा: देवाच्या इच्छेनुसार आपण स्वतःच्या आत्म्याचे, आपल्या कुटुंबांचे आणि संपूर्ण समाजाचे शासन करतो.

ख्रिस्ताचे शरीर: ख्रिस्त आमचे मस्तक आहे आणि आपण त्याचे शरीर आहोत. त्याच्या जीवनात आणि त्याच्या व्यक्तित्वात आपण सहभागी आहोत; तरीही तोच आपले मस्तक आहे. त्याच्या शरीराचे अवयव म्हणून आपण त्याच्याशी अतिशय जवळून जोडलेले आहोत. आपण केवळ त्याचे अनुयायी नाही आणि तोही केवळ आपला आदर्श नाही. उलट, आपण त्याच्या जीवनात सहभागी आहोत आणि तो आपले मस्तक आहे.

मेंढवाडा: मेंढ्यांना ठेवण्यासाठी कुंपण घातलेली जागा. आपण मेंढ्यांचा कळप आहोत आणि संपूर्ण कळपाला सामावून घेणारा मेंढवाडा म्हणजे ख्रिस्तसभा. ख्रिस्त मेंढपाळ आहे.

लागवड केलेले शेत: ख्रिस्तसभा खरोखरच अशी सुपीक जमीन आहे, जिच्यात चांगली फळे विपुल प्रमाणात येतात. तिची माती खरोखरच कसदार आहे.

देवाची इमारत: ख्रिस्त हा कोनशिला आहे, ज्यावर ख्रिस्तसभा उभारलेली आहे. ही ख्रिस्तसभा देवाचे आणि त्याच्या लोकांचे निवासस्थान आहे.

ख्रिस्ताची वधू: आपण ख्रिस्ताशी विवाहबंधनात बांधले गेलो आहोत आणि त्याच्याशी एकरूप झालो आहोत.

पवित्र आत्म्याचे मंदिर: मानवी आत्मा आणि शरीर अविभाज्य आहेत. त्यांच्या ऐक्यातून मानवी व्यक्ती घडते. त्याचप्रमाणे, आत्मा आणि शरीर जसे एकमेकांशी घट्ट जोडलेले असतात, तसेच ख्रिस्ताचे शरीर आणि पवित्र आत्मा यांचे घनिष्ठ ऐक्य आहे. ते एक आहेत आणि एक म्हणून कार्य करतात. अशा रीतीने, ख्रिस्ताच्या शरीरात वास करणारा पवित्र आत्मा हीच ख्रिस्तसभा आहे. ख्रिस्तसभेत जिवंतपणे कार्यरत असलेली अनेक कृपादाने ही तिच्यातील पवित्र आत्म्याच्या उपस्थितीची एक अभिव्यक्ती आहे. कृपादान म्हणजे ख्रिस्ताच्या शरीरातील एखाद्या सदस्याला ख्रिस्तसभेच्या उभारणीसाठी दिलेली विशेष देणगी. अशी अनेक कृपादाने आहेत; उदाहरणार्थ, उत्तम कारभार करण्याची क्षमता, संदेष्ट्याप्रमाणे शिकवण्याचे दान, गरिबांबद्दलची विलक्षण करुणा आणि इतर बरीच दाने. रोग बरे करण्याचे दान व इतर चमत्कारिक दाने यांसारखी काही आगळीवेगळी कृपादानेही आहेत.

आपली माता: ख्रिस्तसभा या आपल्या नव्या मातेद्वारे आपल्याला नवे जीवन मिळते. आपली धन्य माताही हीच भूमिका निभावते. या प्रकरणात पुढे आपण याचा अधिक विचार करू. सध्या आपण तिच्याकडे ख्रिस्तसभेची प्रतिमा म्हणून पाहतो, कारण कृपेत नवा जन्म घेणारे सर्व जण तिचा पुत्र येशू याच्यामध्ये तिच्यापासून नवा जन्म घेतात. ती देवपुत्राची माता आहे; म्हणून तिच्या पुत्राच्या शरीराचे अवयव असलेल्या सर्वांचीही ती माता आहे.


थोडी ऐतिहासिक पार्श्वभूमी

देवाने विश्व का निर्माण केले? उत्तर सोपे आहे: ख्रिस्तसभेसाठी. ख्रिस्तसभा अनादिकालापासून पित्याच्या मनात होती. ख्रिस्तसभेला अस्तित्वात राहण्यासाठी जागा असावी म्हणून त्याने सर्वकाही निर्माण केले. देवाचे लोक, ख्रिस्ताचे शरीर, मेंढवाडा आणि या इतर प्रतिमांनी दर्शवलेली ख्रिस्तसभा, या साऱ्यांना देवाने निर्माण केलेल्या या अद्भुत विश्वात स्थान आहे. याच ख्रिस्तसभेसाठी त्याने सर्वकाही निर्माण केले.

काळाच्या आरंभी आपल्या आद्य आईवडिलांनी पाप केले आणि देवाशी असलेले आपले नाते तोडले. त्याच्याशी असलेली सहभागिता तुटली. पण त्याच क्षणी देव पित्याने आपल्याला पुन्हा स्वतःजवळ एकत्र आणण्याची तयारी सुरू केली. त्याच्या पुत्राचे शरीर असलेल्या ख्रिस्तसभेत तो आपल्याला एकत्र आणणार होता. आपल्याकडे पाहताना पुन्हा एकदा आपले पुत्र आणि कन्या त्याला दिसावेत, अशी त्याची इच्छा होती. हीच ख्रिस्तसभा!

काळाच्या ओघात देव हळूहळू आपल्या लोकांची घडण करू लागला आणि त्यांना स्वतःजवळ एकत्र आणू लागला. या लोकांनी स्वेच्छेने त्याच्यावर प्रेम करावे आणि पवित्र आत्म्याच्या कार्याने त्याच्या पुत्रामध्ये पुन्हा त्याच्याशी एकरूप व्हावे, अशी त्याची इच्छा होती. नोहा, अब्राहाम आणि त्यांच्यानंतरचे सर्व कुलपिता व संदेष्टे यांच्याशी करार करून त्याने हे केले. देवाने हळूहळू एक नवी व्यवस्था उभारण्यास आणि त्याने निर्माण केलेल्या लोकांशी नवे नाते प्रस्थापित करण्यास सुरुवात केली. अशा रीतीने त्याने हळूहळू ख्रिस्तसभेचा पाया घातला.

देवपुत्राने देह धारण केला आणि तो आपल्यापैकी एक झाला, तेव्हा देवाशी एकरूप होण्याची शक्यता प्रत्यक्षात येण्याची प्रक्रिया पूर्णपणे सुरू झाली. त्याच्या मृत्यूने मृत्यूचाच नाश केला आणि त्याच्या पुनरुत्थानामुळे त्याच्यासारखाच मानवी स्वभाव असलेल्या सर्वांना त्याच्याबरोबर पुनरुत्थित होणे शक्य झाले. आपण पापाला मरतो आणि कृपेत नव्या जीवनासाठी उठतो. आपल्या दैनंदिन जीवनात घडणारी ही कृती आपल्याला ख्रिस्ताशी एकरूप करते आणि अशा प्रकारे आपण ख्रिस्तसभेचे सदस्य होतो.

येशू आपले राज्य स्थापन करतो. भविष्यात तो आपल्या संपूर्ण वैभवाने परत येईल, तेव्हा सर्व पापांचा आणि मृत्यूचा कायमचा नाश करील आणि त्याचे राज्य पूर्णत्वाला पोहोचेल. पण आजच ख्रिस्तसभेत त्याचे राज्य आणि त्याची सत्ता प्रस्थापित आहेत: आपण आपले जीवन त्याला अर्पण करतो आणि त्याचे अधिपत्य स्वीकारतो. असे करून आपण ख्रिस्तसभा नावाच्या या नव्या राज्याचे सदस्य होतो.


ख्रिस्तसभेचे रहस्य

ख्रिस्तसभा भौतिकही आहे आणि आध्यात्मिकही आहे. ती मानवीही आहे आणि दैवीही आहे. ख्रिस्त आणि त्याचे लोक एकरूप होऊन एकत्र जीवन जगतात, हीच ख्रिस्तसभा. हे एक महान रहस्य आहे, पण ते एक वैभवशाली वास्तवही आहे. क्लेअरव्होचे संत बर्नार्ड हे असे मांडतात:

केवढी नम्रता! केवढी उदात्तता! देवदाराच्या लाकडाचा मंडप आणि देवाचे पवित्र स्थान; पृथ्वीवरील निवास आणि स्वर्गीय प्रासाद; मातीचे घर आणि राजदरबार; मृत्यूचे शरीर आणि प्रकाशाचे मंदिर; आणि शेवटी, अहंकारी लोकांच्या तुच्छतेचा विषय असूनही ख्रिस्ताची वधू! हे यरुशलेमच्या कन्यांनो, ती काळी आहे, पण सुंदर आहे. तिच्या दीर्घ वनवासातील श्रमांनी आणि वेदनांनी तिची कांती जरी बदलली असली, तरी स्वर्गाच्या सौंदर्याने तिला अलंकृत केले आहे (क्लेर्वोचे संत बर्नार्ड, इन कांट. सेर्मो 27:14: पीएल 183:920D). (कॅथलिक चर्चचा धर्मशिक्षणग्रंथ #771) 

देवाचा एक संस्कार म्हणूनही चर्चकडे पाहिले जाते. इथे ‘संस्कार’ म्हणताना आपण केवळ सात संस्कारांविषयी बोलत नाही. तर त्या संस्कारांशी असलेल्या साम्यामुळे आपण चर्चला एक ‘संस्कार’ म्हणतो. कदाचित, एका विशिष्ट अर्थाने, या साम्याच्या आधारे चर्चला आठवा संस्कार असेही म्हणता येईल. संस्कार ही एक दृश्य, भौतिक वास्तविकता आहे. त्यातील कृती आणि भौतिक घटक यांद्वारे ख्रिस्त जगात खरोखर उपस्थित होतो; या अर्थाने संस्कार हे एक चिन्ह आहे. स्वर्ग आणि पृथ्वी यांना जोडण्याचा तो एक मार्ग आहे. चर्चच्या बाबतीतही हेच घडते. चर्चच्या दृश्य अंगांद्वारे दैवी वास्तव आपल्यापर्यंत पोहोचते. पोप आणि बिशप यांच्याद्वारे प्रत्येक युगात सुवार्ता अधिकृतपणे दिली जाते. संस्कारांद्वारे कृपेचे जीवन दिले जाते. मिशनऱ्यांद्वारे सुवार्ता सर्व लोकांपर्यंत पोहोचते. आणि प्रत्येक सदस्याच्या पावित्र्यातून देव प्रकट होतो!

म्हणून चर्च हा एक संस्कार आहे, याचा अर्थ स्वर्ग खऱ्या आणि सामर्थ्यशाली रीतीने पृथ्वीवर येतो. देव आपल्या लोकांमध्ये, उपासनाविधीत आणि चर्चच्या अधिकाररचनेत विविध प्रकारे वास करतो. देवाचे आपल्याशी असलेले हे विवाहबंधनच त्याच्या चर्चला आकार देते!


चर्चची लक्षणे

परंपरेने आपण ‘चर्चची चार लक्षणे’ असे म्हणतो. ही चर्चची चार वैशिष्ट्यपूर्ण आणि पायाभूत लक्षणे आहेत. चर्च मुळात काय आहे, हे त्यांतून कळते. देवाने चर्चची रचना कशी केली यावर चिंतन करताना, या लक्षणांमुळे आपल्याला देवाचीही अधिक ओळख होते. ती चार लक्षणे अशी: एक, पवित्र, कॅथलिक आणि प्रेषितीय.

एक: जगात असंख्य धर्म आहेत आणि ख्रिस्ती पंथही असंख्य आहेत, हे आपणा सर्वांना माहीत आहे. ख्रिस्ती धर्माच्या इतिहासाकडे पाहिले तर असे दिसते की अनेक संघर्षांमुळे फूट पडली आणि नवे चर्चसमुदाय स्थापन झाले. पण नवे चर्च अस्तित्वात आलेले नाहीत; नवे चर्चसमुदाय मात्र निर्माण झाले आहेत. माझे म्हणणे असे की ख्रिस्ताचे शरीर एकच आहे, चर्च एकच आहे आणि ते एकमेव चर्च ख्रिस्त येशूचे आहे. ख्रिस्ताचे हे एकमेव चर्च त्याच्या पूर्णतेने कॅथलिक चर्चमध्ये आहे, असा आपला विश्वास आहे आणि तो आपण जाहीरपणे मान्य करतो. दुसऱ्या व्हॅटिकन परिषदेचे शब्द धर्मशिक्षणग्रंथात असे उद्धृत केले आहेत:

“कारण तारणासाठी सर्वांना साहाय्य करणाऱ्या ख्रिस्ताच्या कॅथलिक चर्चद्वारेच तारणाची सर्व साधने त्यांच्या पूर्णतेने मिळू शकतात. पेत्र ज्याचा प्रमुख आहे, त्या प्रेषितमंडळाकडेच आपल्या प्रभूने नव्या कराराचे सर्व आशीर्वाद सोपवले, असा आपला विश्वास आहे. पृथ्वीवर ख्रिस्ताचे एकमेव शरीर स्थापन व्हावे, हा त्यामागचा हेतू होता. जे कोणत्याही प्रकारे देवाच्या लोकांमध्ये मोडतात, ते सर्व त्या शरीरात पूर्णपणे सामावले जावेत” (यूआर 3 § 5). (कॅथलिक चर्चचा धर्मशिक्षणग्रंथ #816) 

म्हणून इथे ‘चर्च’ आणि ‘कॅथलिक चर्च’ यांतील भेद समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. कॅथलिक चर्च हे असे माध्यम आहे ज्याद्वारे चर्च आणि तारण यांची पूर्णता लाभते, असे आपण म्हणतो. पण कॅथलिक चर्चच्या दृश्य रचनेबाहेरही ख्रिस्ताचे चर्च कमी प्रमाणात का होईना, उपस्थित आहे. विशेष म्हणजे, एका अर्थाने ख्रिस्ताचा प्रत्येक सदस्य खरोखरच त्याच्या एकमेव कॅथलिक चर्चचाही सदस्य आहे, असे आपण म्हणू…फक्त त्यांना ते माहीत नाही!

इथे एकता हे मूलभूत तत्त्व आहे. ख्रिस्त एक आहे आणि त्याचे शरीरही एक आहे. ही एकता विशेषतः प्रीती आणि श्रद्धेतून साकारते. आपला शिर असलेल्या ख्रिस्ताशी आपण प्रीतीने आणि श्रद्धेने जोडलेलो आहोत, म्हणून ही एकता घडते. असे असले तरी चर्चमध्ये विलक्षण विविधताही आहे. विविधता म्हणजे फूट नव्हे. उलट, विविधता खरी एकता वाढवण्यास मदत करू शकते. विविधता म्हणजे निरनिराळ्या संस्कृती, भाषा, परंपरा आणि श्रद्धा व्यक्त करण्याच्या पद्धती. म्हणून आफ्रिकेत लोक ज्या पद्धतीने उपासना करतात, ती पद्धत युरोप, इंडोनेशिया, मेक्सिको किंवा अमेरिकेच्या संयुक्त संस्थानांतील उपासनापद्धतींपेक्षा बरीच वेगळी असू शकते. आजची आपली उपासनापद्धती 500 वर्षांपूर्वीच्या ख्रिस्ती लोकांच्या उपासनापद्धतीपेक्षा वेगळी असू शकते. श्रद्धा व्यक्त करण्याच्या पद्धती निरनिराळ्या असल्या, तरी श्रद्धा आणि प्रीती तीच असते. म्हणूनच सांस्कृतिक अभिव्यक्तीतील आणि अशाच इतर बाबींतील विविधता प्रीती व श्रद्धा यांच्या अधिक खोल पातळीवर खरी एकता वाढवण्यास मदत करते. दुसऱ्या शब्दांत, बाह्य बाबतींत आपण वेगवेगळे असल्यामुळे आपली एकता अधिक खोल पातळीवर साकारली पाहिजे. ती पातळी म्हणजे श्रद्धा आणि प्रीती. हीच खरी एकता!

हे काहीसं अशा पती-पत्नींसारखं किंवा अशा दोन जिवलग मित्रांसारखं आहे, ज्यांच्या आवडीनिवडी फारशा जुळत नाहीत. एकाला खेळ आवडतात, तर दुसऱ्याला हस्तकला. एकाला वाचन आवडतं, तर दुसऱ्याला बाहेर जायला आवडतं. रोजच्या आवडीनिवडींतून त्यांच्यात एकोपा निर्माण होण्याची शक्यता कमी असते. पण ही चांगली गोष्ट ठरू शकते. कारण त्यामुळे त्यांना अधिक खोल आणि कितीतरी महत्त्वाच्या पातळीवर एकोपा साधावा लागतो. केवळ समान आवडींवर नव्हे, तर एकमेकांवरच्या प्रेमावर आणि एकमेकांची काळजी घेण्यावर त्यांना आपला एकोपा उभा करावा लागतो. आपला विश्वास व्यक्त करण्याच्या विविध रीतींचंही असंच आहे. या विविधतेमुळे चर्चला अभिव्यक्तीच्या रीतींऐवजी विश्वासाच्या मूलभूत गोष्टींमध्ये एकजूट साधण्याची संधी मिळते आणि तसं करण्याचं आमंत्रणही मिळतं.

विशेष म्हणजे, पाप आणि फूट यांमुळेही चर्चच्या सदस्यांना एकता साधण्याचा प्रयत्न करावा लागतो. उदाहरणार्थ, पापामुळे आपल्याला एकमेकांची दया मागावी लागते आणि समेट साधावा लागतो. त्यामुळे आपल्याला क्षमा करता येते (ही दयेची कृती आहे) आणि क्षमाही मागता येते. अशा रीतीने, ख्रिस्त येशूमध्ये चर्चचे कल्याण आणि एकता साधण्यासाठी प्रत्येक गोष्ट हातभार लावू शकते!

म्हणून सुरुवातीला ज्या गोष्टींमुळे एकता भंग पावेल असं वाटतं (सांस्कृतिक विविधता, पाप, मतभेद, फूट), त्याच गोष्टी शेवटी आपल्याला कृपा, दया आणि विश्वास यांच्या अधिक खोल पातळीवर एकता साधण्यास भाग पाडतात. हे अत्यावश्यक आहे, कारण आपल्याला ख्रिस्ताच्या शरीराचे सदस्य व्हायचं असेल, तर इतर प्रत्येक सदस्याशीही एकरूप व्हायची आपली इच्छा असते. ही इच्छा आणि बांधिलकी असेल, तर ख्रिस्त आपल्या एकमेव चर्चमध्ये ही एकता घडवून आणत असताना आपण त्याच्या कार्याला खुले राहू शकू!

पवित्र: चर्च ही ख्रिस्ताची वधू, ख्रिस्ताचे शरीर आणि पवित्र आत्म्याचे मंदिर आहे. म्हणून चर्च केवळ एकच नव्हे, तर पवित्रही असली पाहिजे. ख्रिस्ताशी इतक्या जवळून एकरूप असताना पवित्रता नसणं शक्य नाही. खरं तर, आपण जितकं अधिक पाप करतो, तितके आपण चर्चचे सदस्य म्हणून कमी पडतो. म्हणून चर्चचे पूर्ण अर्थाने जिवंत सदस्य व्हायचं असेल, तर आपल्यापैकी प्रत्येकाने पवित्र झालं पाहिजे. आपण संत झालं पाहिजे!

देवावर आणि इतरांवर प्रेम करणं हा पवित्रतेचा गाभा आहे. म्हणून आपल्यापैकी प्रत्येक जण या प्रेमात जितका वाढतो, तितकाच तो पवित्रतेतही वाढतो. लिझिएक्सच्या संत तेरेज यांना हा शोध कसा लागला, हे त्यांच्या शब्दांत कॅथलिक चर्चच्या धर्मशिक्षणग्रंथात उद्धृत केलं आहे:

चर्च हे विविध अवयवांनी बनलेले शरीर असेल, तर त्यात सर्वांत श्रेष्ठ अवयव असायलाच हवा; तिला हृदय असायलाच हवं, आणि ते हृदय प्रेमाने धगधगत असायला हवं. आणि मला उमगलं की केवळ हे प्रेमच चर्चच्या इतर सदस्यांना कार्य करण्यास प्रवृत्त करणारी खरी शक्ती होती. या प्रेमाचं कार्य थांबलं, तर प्रेषित सुवार्तेचा प्रचार करायला विसरतील आणि श्रद्धेसाठी प्राण देणारे साक्षीदार आपलं रक्त सांडायला नकार देतील. खरं तर, प्रेम हेच असं पाचारण आहे ज्यात इतर सर्व पाचारणांचा समावेश होतो; ते स्वतःच एक विश्व आहे, ज्यात सर्व काळ आणि अवकाश सामावले आहेत—ते शाश्वत आहे! (कॅथलिक चर्चचा धर्मशिक्षणग्रंथ #826)

संत तेरेज यांनी आपल्या आध्यात्मिक आत्मचरित्रात सांगितलेला हा प्रसंग फार प्रभावी आहे. चर्चमध्ये अनेक वेगवेगळी कार्यं पार पाडण्याची त्यांना इच्छा होती, असं त्या सांगतात. मिशनरी होण्याची त्यांना ओढ होती; याजक होणं कसं असेल, याचाही त्यांनी विचार केला. चर्चमध्ये, म्हणजे ख्रिस्ताच्या शरीरात, आपली नेमकी भूमिका कोणती, याचा त्या शोध घेत राहिल्या. एके दिवशी त्यांना एकाएकी उमगलं की ख्रिस्ताचं हृदय, म्हणजेच चर्चचं हृदय होणं हेच त्यांचं कार्य होतं. ते हृदय होणं म्हणजे स्वतः प्रेम बनणं. आणि प्रेम बनून त्यांना सर्व काही होता येणार होतं.

हीच तर पवित्रता! स्वतः प्रेम बनणं आणि ते प्रेम जगणं, याचा शोध लागतो तेव्हाच चर्च खऱ्या अर्थाने पवित्र होते!

आपली धन्य माता मरिया ही चर्चमधील पवित्रतेचा सर्वोच्च आदर्श आहे, कारण ती प्रेमाने पूर्णपणे भरलेली आहे. म्हणूनच ती पूर्णपणे पवित्र आहे.

कॅथलिक: चर्च ‘कॅथलिक’ही आहे, म्हणजे ती सार्वत्रिक आहे. इथे ‘कॅथलिक’ हा शब्द आपण नाव म्हणून नव्हे, तर ‘सार्वत्रिक’ या मूळ अर्थाने वापरत आहोत. ‘सार्वत्रिक’ या शब्दाने आपल्याला दोन गोष्टी अभिप्रेत आहेत:

1) पहिली गोष्ट म्हणजे चर्च परिपूर्ण आहे. चर्चमध्ये ख्रिस्त येशू आहे, म्हणून तारणाची परिपूर्णता चर्चमध्ये आहे. चर्च हे ख्रिस्ताचे शरीर असल्यामुळे ती सार्वत्रिक आहे; तिच्यात सर्व काही पूर्णत्वाने आहे.

2) चर्च सर्वांसाठी खुली आहे आणि सर्व लोकांना आपल्या कळपात आणण्यासाठी तिला पाठवण्यात आलं आहे; या अर्थानेही ती सार्वत्रिक आहे. सुवार्ता सांगणं आणि सर्वांना ख्रिस्ताच्या कळपात येण्याचं आमंत्रण देणं हे आपलं कार्य आहे. तुमचा जन्म चर्चमध्येच झाला पाहिजे असं नाही; त्याऐवजी, तुम्हाला ख्रिस्तामध्ये नवा जन्म मिळणं आवश्यक आहे. हा नवा जन्म सर्वांसाठी खुला आहे.

मग जे कॅथलिक नाहीत, त्यांचं काय? जे ख्रिस्ती नाहीत, त्यांचं काय? मुस्लिम, यहुदी आणि अगदी नास्तिक लोकांचंही काय? त्यांच्यासाठी काही आशा आहे का?

नास्तिकांपासून सुरुवात करूया. दुसऱ्या व्हॅटिकन परिषदेच्या एका दस्तऐवजात याचं स्पष्टीकरण असं दिलं आहे:

ज्यांना स्वतःचा कोणताही दोष नसताना ख्रिस्ताचे शुभवर्तमान किंवा त्याच्या ख्रिस्तसभेची ओळख झालेली नाही, पण जे तरीही प्रामाणिक अंतःकरणाने देवाचा शोध घेतात आणि कृपेने प्रेरित होऊन, आपल्या सदसद्विवेकबुद्धीच्या निर्देशांतून देवाची इच्छा जशी त्यांना समजते, तशी ती आपल्या कृतीत पूर्ण करण्याचा प्रयत्न करतात—त्यांनाही शाश्वत तारण मिळू शकते (LG 16; पहा DS 3866–3872). (CCC #847) 

हे सांगितल्यावर आणखी एक गोष्ट स्पष्ट करणे महत्त्वाचे आहे. ज्या व्यक्तीला “स्वतःचा कोणताही दोष नसताना” देवाची स्पष्टपणे प्रकट झालेली सत्ये—म्हणजे पवित्र शास्त्रात आणि ख्रिस्तसभेच्या अधिकृत शिक्षणकार्याद्वारे प्रकट झालेले सर्व काही—समजलेले नाही, त्या व्यक्तीलाही तारण मिळू शकते. कसे? आपल्या सदसद्विवेकबुद्धीतून मिळणाऱ्या देवाच्या मार्गदर्शनानुसार चालून. यातून आपल्याला दिसते की देव तारणाची देणगी सर्वप्रथम आपल्या अंतःकरणात देऊ करतो. एखाद्या व्यक्तीला बाह्य माध्यमांतून तारणाची ओळख होण्याची संधी कधीच मिळाली नसेल, तरीही देव तिच्या अंतःकरणात तिच्याशी बोलू शकतो. तिने त्याची वाणी ऐकली, तर ती ख्रिस्तसभेची सदस्य ठरते आणि तिला तारण मिळू शकते.

याचे एक नेहमी दिले जाणारे उदाहरण म्हणजे एखाद्या निर्मनुष्य बेटावर जन्मलेली आणि तिथेच वाढलेली व्यक्ती. तिने येशूविषयी, पवित्र शास्त्राविषयी किंवा खुद्द देवाविषयीही कधी ऐकलेले नाही. तरीही, “हे कर” आणि “ते टाळ” असे सांगणारी एक मंद पण स्पष्ट वाणी तिला आपल्या सदसद्विवेकबुद्धीत ऐकू येते. तिने ती वाणी ऐकून त्याप्रमाणे वागले, तर ती कृपेला प्रतिसाद देते. तसे केले नाही, तर ती तारण नाकारते. आणि तिने प्रतिसाद दिला, तर तिला स्वतःला याची जाणीव असो वा नसो, खऱ्या अर्थाने ती एक अज्ञात ख्रिस्ती आहे! म्हणून एखादी व्यक्ती “स्वतःचा कोणताही दोष नसताना” नास्तिक असेल, तर तिलाही तारण मिळू शकते. पण अंतःकरणाच्या कठोरपणामुळे आणि आपल्या सदसद्विवेकबुद्धीतून ऐकू येणारी देवाची वाणीही ऐकण्यास नकार दिल्यामुळे ती नास्तिक असेल, तर तिला तारण मिळणार नाही.

जगातील सर्व धर्मांनाही हेच लागू होते. इतर धर्मांमध्ये जे काही सत्य आहे, ते आपण नाकारत नाही. उदाहरणार्थ, एखादी व्यक्ती म्हणाली, “आपण सर्वांवर प्रेम केले पाहिजे, अशी माझ्या धर्माची शिकवण आहे,” तर आपण म्हणू, “छान!” ती व्यक्ती हे सत्य स्वीकारते—दुसरा धर्म ते शिकवतो म्हणून नव्हे, तर ते मुळात सत्य आहे म्हणून. हे सत्य स्वीकारून ती कृपेला प्रतिसाद देते आणि अशा रीतीने काही अंशी ख्रिस्ताच्या एकमेव ख्रिस्तसभेची सदस्य ठरते!

पण नास्तिक व्यक्तीला जे तत्त्व लागू होते, तेच त्यांनाही लागू होते. जर ते हट्टीपणामुळे किंवा दुसरा विचार ऐकून घेण्यास तयार नसल्यामुळे आपल्याच धर्मात राहिले आणि त्यांना तारणाविषयीची ख्रिस्ती सत्ये स्पष्टपणे ओळखता आली नाहीत, तर ही अडचणीची बाब आहे. पण “स्वतःचा कोणताही दोष नसताना” त्यांना ही सत्ये उमगली नाहीत आणि त्यांच्या धर्मातही आढळणाऱ्या देवाच्या सत्यांचाच ते शोध घेत असतील, तर तेही तारणाच्या मार्गावर आहेत आणि काही प्रमाणात ख्रिस्तसभेचे सदस्य आहेत.

कॅथलिक नसलेल्या ख्रिस्ती बांधवांनाही हेच लागू होते. ते ख्रिस्त येशूला ओळखतात. त्यांच्याकडे पवित्र शास्त्र आहे. ते प्रार्थना करतात आणि त्रिएक देवाची उपासना करतात. पण विश्वासाच्या पूर्णतेतील काही पैलू त्यांना समजलेले नाहीत. विश्वासाच्या सत्यांशी ते जितके एकरूप आहेत, तितके तेही ख्रिस्ताच्या एकमेव ख्रिस्तसभेचे सदस्य आहेत. ख्रिस्ताने कॅथलिक ख्रिस्तसभेद्वारे प्रकट केलेले विश्वासाचे पूर्ण स्वरूप त्यांच्याकडे नाही. तरीही, जोपर्यंत ते आपल्या सदसद्विवेकबुद्धीला अनुसरून प्रामाणिकपणे ख्रिस्ताचे अनुकरण करतात आणि स्वतःच्या दोषामुळे विश्वासाची ही पूर्णता नाकारत नाहीत, तोपर्यंत ते ख्रिस्ताच्या ख्रिस्तसभेचे सदस्य आहेत.

आणि खरे सांगायचे तर, एखादी व्यक्ती कॅथलिक आहे म्हणून ती ख्रिस्ताच्या ख्रिस्तसभेची पूर्ण सदस्य आहेच, असेही नाही. केवळ नावापुरते कॅथलिक असणे पुरेसे नाही; ते आचरणातही दिसले पाहिजे. कॅथलिकांना एक अद्भुत देणगी मिळाली आहे, ती सर्व देणग्यांहून श्रेष्ठ आहे: विश्वास त्याच्या पूर्ण स्वरूपात त्यांना स्पष्टपणे देण्यात आला आहे आणि ती कृपा प्राप्त करण्याची साधनेही त्यांना संस्कारांमध्ये मिळाली आहेत. पण ही देणगी आपल्याकडे आहे म्हणून आपण तिचा उपयोग करतोच, असे नाही!

शेवटी हेही सांगितले पाहिजे की ज्यांच्यावर शुभवर्तमानाची जबाबदारी सोपवण्यात आली आहे, विशेषतः ज्यांच्यावर विश्वास त्याच्या पूर्ण स्वरूपात जपण्याची जबाबदारी सोपवण्यात आली आहे अशा कॅथलिकांना, आपल्या विश्वासाचा संदेश स्पष्टपणे सर्वांपर्यंत पोहोचवण्याचे आवाहन आहे. यासाठी की सर्वांनी ख्रिस्ताच्या ख्रिस्तसभेत यावे, इतकेच नव्हे तर कॅथलिक ख्रिस्तसभेतही यावे. घरी, कामाच्या ठिकाणी, परदेशात, सार्वजनिक जीवनात आणि सर्वत्र सुवार्तेचे प्रचारक होण्याचे आपल्याला आवाहन आहे. शुभवर्तमान सर्वांना सांगणे हे आपले कर्तव्य आहे आणि ही आपल्याला लाभलेली एक विशेष संधी आहे, हे आपण समजून घेतले पाहिजे!

शेवटी, सर्वांचे स्वागत आहे आणि सर्वांना ख्रिस्तावरील विश्वासाच्या पूर्णतेपर्यंत येण्याचे आवाहन आहे. हा विश्वास केवळ आपल्या सदसद्विवेकबुद्धीनुसार जगायचा नाही, तर विश्वासातील सर्व सत्ये उघडपणे जाहीर करून तो जगायचा आहे. हेच सर्वांचे ध्येयकार्य आहे आणि यातून “कॅथलिक” या शब्दाचा खरा अर्थ प्रकट होतो.

प्रेषितीय: येशूने तीन वर्षे लोकांना शिकवण्यात, चमत्कार करण्यात आणि अनुयायांना एकत्र करण्यात घालवली. त्या अनुयायांमध्ये बारा खास व्यक्ती होत्या; त्यांना प्रेषित म्हणतात. येशूने त्यांना आपल्याबरोबर अधिक वेळ घालवण्यासाठी, आपली शिकवण सखोलपणे समजून घेण्यासाठी आणि नंतर पृथ्वीच्या टोकापर्यंत जाऊन सुवार्तेची घोषणा करण्यासाठी बोलावले. पुनरुत्थानानंतर येशू आपल्या प्रेषितांना योहान 20:21 मध्ये म्हणतो:

जसे पित्याने मला पाठवले, तसे आता मी तुम्हाला पाठवतो. असे बोलून त्याने त्यांच्यावर श्वास फुंकला आणि म्हटले, “पवित्र आत्म्याचा स्वीकार करा…”

येथून ख्रिस्तसभेच्या प्रेषितीय कार्याची सुरुवात होते. सर्वांपर्यंत सुवार्ता पोहोचवण्यासाठी येशूला पाठवण्यात आले होते. आता त्याने आपले हेच कार्य प्रेषितांकडे सोपवले. ख्रिस्तसभेचे विशेष सदस्य म्हणून, तिचा मस्तक असलेल्या ख्रिस्ताच्या व्यक्तीत कार्य करत हे ध्येय पार पाडण्याची जबाबदारी आता त्यांच्यावर होती.

“प्रेषितीय उत्तराधिकार” ही संज्ञा आपण अनेकदा हे स्पष्ट करण्यासाठी वापरतो की त्या बारा प्रेषितांनी पुढे जाऊन सुवार्ता पसरवली आणि ख्रिस्तसभेचा मस्तक असलेल्या ख्रिस्ताच्या व्यक्तीत कार्य करण्याचे हे विशेष ध्येय इतर प्रेषितांकडे सोपवले. ही परंपरा आजही आपल्या बिशपांद्वारे चालू आहे. तत्त्वतः आजच्या प्रत्येक बिशपाच्या अभिषेकाची परंपरा मागे शोधत गेल्यास ती प्रेषितांपर्यंत, म्हणजे येशूने त्यांच्यावर श्वास फुंकून त्यांना पवित्र आत्मा दिला आणि आपली कृपा बहाल केली, त्या क्षणापर्यंत पोहोचते. आपल्या बिशपांच्या सेवाकार्यात त्यांना सहकार्य करण्यासाठी याजकांना बोलावले जाते आणि अशा रीतीने तेही या कार्यात विशेष प्रकारे सहभागी होतात.

प्रेषितीय असण्यासाठी ख्रिस्तसभेने सर्व लोकांपर्यंत सुवार्ता पोहोचवण्याचाही प्रयत्न केला पाहिजे. पालक आपल्या मुलांना प्रार्थना कशी करावी आणि पवित्र जीवन कसे जगावे हे शिकवतात, तेव्हा ते हेच कार्य करतात. कामाच्या ठिकाणी आणि समाजात सुवार्ता पोहोचवणे हाही त्याच कार्याचा भाग आहे. परदेशात जाऊन ख्रिस्ताला न ओळखणाऱ्यांना सुवार्ता सांगणारे धर्मप्रसारकही हेच कार्य करतात. प्रेषितकार्य म्हणजे ख्रिस्ताच्या एकाच ध्येयकार्यात सहभागी होणे. ते कार्य करण्यासाठी पित्याने त्याला पाठवले आणि त्याने ते ख्रिस्तसभेकडे सोपवले. या कार्यात आपण सर्वजण सहभागी आहोत. तर चला, कामाला लागूया!


ख्रिस्तसभेची धर्माधिकाररचना आणि पोप

सर्वप्रथम हे लक्षात घ्या की वरचा शब्द “धर्माधिकाररचना” आहे, “श्रेष्ठत्वाची रचना” नव्हे. म्हणजेच या रचनेतील पदाधिकारी इतरांपेक्षा “श्रेष्ठ” नाहीत. उलट, ख्रिस्तसभेत त्यांना एका विशेष आणि अत्यंत पवित्र कार्यासाठी बोलावले आहे. आणि ते बोलावणे सर्वांत आधी सेवेसाठी आहे.

“धर्माधिकाररचना” म्हणजे “याजकांकडून होणारे संचालन.” ‘हिएरोस’ म्हणजे याजक आणि ‘आर्की’ म्हणजे संचालन. याचा सरळ अर्थ असा की ख्रिस्तसभेचे संचालन, किंवा अधिक नेमके सांगायचे तर तिची मेंढपाळाप्रमाणे देखभाल, याजकांनी करावी अशी तिची रचना आहे. हे तेच अभिषिक्त सेवक आहेत ज्यांना “पवित्र आत्म्याचा श्वास” ही विशेष देणगी मिळाली आहे.

ख्रिस्तसभेच्या धर्माधिकाररचनेत मुख्यतः पोप आणि बिशप यांचा समावेश होतो. स्थानिक ख्रिस्तसभा आणि तेथील लोक यांची मेंढपाळाप्रमाणे काळजी घेऊन याजकही या भूमिकेत आपापल्या विशेष रीतीने सहभागी होतात. देवाच्या लोकांची मेंढपाळाप्रमाणे काळजी घेणे, त्यांना शिकवणे आणि त्यांना पवित्र करणे, या कार्यात सहभागी होण्यासाठी धर्माधिकारी विशेषतः बोलावलेले आहेत. हे बोलावणे प्रत्यक्षात जगण्याची विशेष जबाबदारी पोप यांची आहे. ख्रिस्तसभेच्या या त्रिविध कार्याकडे वळण्यापूर्वी, पोप यांची विशेष भूमिका काय आहे आणि हे पद कसे सुरू झाले, ते पाहूया.

पोप हे संत पेत्राचे उत्तराधिकारी आहेत. येशूने संत पेत्राला आपला विश्वास जाहीर करण्यास सांगितले, तेव्हा त्याला एक विशेष अधिकार दिला. “मी कोण आहे, असे तुला वाटते?” असे येशूने पेत्राला विचारले. पेत्राने उत्तर दिले:

तू मशीहा आहेस, जिवंत देवाचा पुत्र. (मत्तय 16:16)

तेव्हा येशूने पेत्राला उत्तर दिले:

योनाच्या पुत्रा, शिमोना, तू धन्य आहेस; कारण रक्तामांसाच्या कोणत्याही मनुष्याने हे तुला प्रकट केलेले नाही, तर माझ्या स्वर्गीय पित्याने ते तुला प्रकट केले आहे. म्हणून मी तुला सांगतो: तू पेत्र आहेस आणि या खडकावर मी माझी ख्रिस्तसभा उभारीन. अधोलोकाची द्वारे तिच्यावर विजय मिळवू शकणार नाहीत. मी तुला स्वर्गराज्याच्या किल्ल्या देईन. जे काही तू पृथ्वीवर बांधशील ते स्वर्गात बांधले जाईल, आणि जे काही तू पृथ्वीवर सोडशील ते स्वर्गात सोडले जाईल. (मत्तय 16:17–19)

मग येशू केवळ पेत्राची प्रशंसा करून त्याचा अहंकार फुलवत होता का? पेत्राने आपली खरी ओळख जाणली म्हणून येशू फक्त त्याचे आभार मानत होता का? की तो याहून अधिक काही करत होता? तो पेत्राला असे वचन देत होता का, जे एक दिवस पूर्ण होणार होते? नक्कीच, तो पेत्राला वचन देत होता. पेत्र ख्रिस्तसभेचा खडकासारखा भक्कम पाया बनेल आणि त्याला स्वर्गाच्या किल्ल्यांचा विशेष आध्यात्मिक अधिकार मिळेल, असे येशू त्याला सांगत होता. किती अद्भुत देणगी होती ती!

येशू म्हणतो, “जे काही तू पृथ्वीवर बांधशील ते स्वर्गात बांधले जाईल…” ही काही लहानसहान देणगी नाही. येशूने पेत्राला खरोखरच दिलेले वचन म्हणून आपण हे शब्द घ्यायला हवेत. म्हणून, येशूने आपली ख्रिस्तसभा स्थापन केली आणि पुनरुत्थानानंतर प्रेषितांवर “श्वास फुंकला,” तेव्हा त्याने पेत्राला वचन दिल्याप्रमाणे आपल्या ख्रिस्तसभेतील सर्वोच्च अधिकाराची देणगीही दिली: बांधण्याचा आणि सोडण्याचा अधिकार.

मला खात्री आहे की सुरुवातीला पेत्राला या अनन्य देणगीचा पूर्ण अर्थ उमगला नव्हता. चर्चच्या स्थापनेनंतरच्या पहिल्या काही वर्षांत येशूने हे सांगितले होते, याची आठवण कदाचित पवित्र आत्म्याने इतर प्रेषितांना करून दिली असेल. नम्र पेत्रालाही येशूच्या या शब्दांची आठवण पवित्र आत्म्याने करून दिली असेल. काळ जसा पुढे गेला, तसा पेत्राने सर्वोच्च अधिकाराची ही अनन्य देणगी स्वीकारली आणि तो अधिकार स्वतः वापरू लागला, यात शंका नाही. पेत्राने हा अधिकार वापरल्याचे पहिले स्पष्ट उदाहरण आपल्याला प्रेषितांची कृत्ये 15 मध्ये दिसते. यरुशलेमच्या परिषदेत सुंतेच्या प्रश्नावर मतभेद झाले होते. बरीच चर्चा झाल्यानंतर पेत्र उभा राहिला आणि अधिकारवाणीने बोलला. त्यानंतर इतरांनीही त्याचे म्हणणे मान्य केले आणि ज्या प्रश्नावर चर्चा चालली होती, तो स्पष्ट झाला व त्यावर निर्णय झाला.

तेव्हापासून प्रेषितांनी शिकवण्याचे, मेंढपाळाप्रमाणे कळपाची काळजी घेण्याचे आणि लोकांना पवित्र करण्याचे आपले कार्य सुरू ठेवले. पुढे पेत्र सुवार्ता सांगण्यासाठी रोमला गेला आणि तिथला पहिला बिशप झाला. रोममध्येच त्याचा मृत्यू झाला. रोममध्ये प्रेषित पेत्रानंतर आलेल्या प्रत्येक उत्तराधिकाऱ्याला चर्चमधील सर्वोच्च अधिकाराची ही अनन्य देणगी मिळाली. ही देणगी फक्त पेत्राच्या हयातीपुरती असावी, असा येशूचा हेतू नव्हता, हे नक्की. म्हणूनच हा अधिकार रोमचे बिशप असलेल्या त्याच्या सर्व उत्तराधिकाऱ्यांकडे सोपवला गेला. आणि म्हणूनच आपण आपल्या चर्चला रोमन कॅथलिक चर्च म्हणतो. विशेष म्हणजे, पेत्र माल्टाला, यरुशलेमला किंवा आशियात गेला असता, तर आज आपल्या चर्चला बहुधा माल्टीज, यरुशलेमचे किंवा आशियाई कॅथलिक चर्च असे नाव असते. थोडक्यात, पेत्र रोमला गेला, हे चर्चला ‘रोमन’ म्हणण्याचे मुख्य कारण आहे. म्हणूनच सर्वोच्च अधिकार रोममध्ये आहे.

शतकानुशतके सर्वोच्च अधिकाराची ही अनन्य देणगी आपल्याला अधिक चांगल्या प्रकारे समजत गेली आणि तिचे स्वरूप आपण अधिक स्पष्टपणे मांडले. याचा अर्थ असा की संत पेत्राला आणि त्याच्या सर्व उत्तराधिकाऱ्यांना श्रद्धा व नीतिमत्ता यांविषयी निर्णायक शिकवण देण्याचा आणि ख्रिस्ताच्या मनाप्रमाणे व इच्छेप्रमाणे चर्चचा कारभार चालवण्याचा, म्हणजेच मेंढपाळाप्रमाणे तिची काळजी घेण्याचा, पूर्ण आणि थेट अधिकार आहे. म्हणून श्रद्धा किंवा नीतिमत्तेच्या बाबतीत एखादी गोष्ट खरी आहे असे पोप सांगतात, तर सरळ सांगायचे तर ती खरी आहे. आणि चर्चच्या कारभाराविषयी त्यांनी एखादा निर्णय घेतला, तर देवाची इच्छा आहे की त्याप्रमाणेच केले जावे. गोष्ट इतकीच सरळ आहे.

श्रद्धा आणि नीतिमत्ता यांविषयी शिकवण देताना सर्वोच्च अधिकाराच्या या देणगीला ‘अचूकता’ म्हणतात. तिचा उपयोग विविध प्रकारे केला जातो. तिचा सर्वाधिक अधिकारपूर्ण उपयोग म्हणजे पोप ‘एक्स कॅथेड्रा’, म्हणजेच ‘आसनावरून’ बोलतात तेव्हा. याचा प्रतीकात्मक अर्थ असा की ते पेत्राच्या आसनावरून बोलतात. अशा वेळी ते श्रद्धेचे एखादे ‘निश्चित सत्य’ शिकवतात. असे प्रत्येक श्रद्धासत्य खरे आणि निःसंशय असते आणि ते मानणे आपल्याला श्रद्धेने बंधनकारक आहे. उदाहरणार्थ, 1950 मध्ये पोपनी मरियेला स्वर्गात घेतले जाण्याविषयी ‘एक्स कॅथेड्रा’ घोषणा केली. त्या घोषणेमुळे हे मानणे आपल्या सदसद्विवेकबुद्धीला बंधनकारक आहे: पृथ्वीवरील जीवन पूर्ण झाल्यावर मरियेला खरोखरच देह आणि आत्म्यासह स्वर्गात घेतले गेले. बस, इतकेच!

अर्थात, श्रद्धा आणि नीतिमत्ता यांच्याशी काहीही संबंध नसलेल्या गोष्टींना हा अधिकार लागू होत नाही. त्यामुळे पुढचा विश्वचषक अर्जेंटिना जिंकेल असे पोप म्हणाले, तर ती केवळ त्यांची आशा आहे. मी काही तुम्हाला अर्जेंटिनाच्या विजयावर तुमचे सगळे पैसे पणाला लावायला सांगणार नाही. अशा गोष्टींविषयी शिकवण देण्याची कोणतीही विशेष कृपा त्यांना मिळालेली नाही. पण तशी कृपा त्यांना असती, तर किती मजा आली असती, नाही का!


त्रिविध कार्य: सुवार्ता सांगणे, पवित्र करणे आणि मेंढपाळाप्रमाणे काळजी घेणे

आधी सांगितल्याप्रमाणे, चर्चच्या धर्माधिकाऱ्यांना त्रिविध जबाबदारीत सहभागी केले आहे. सुवार्ता सांगणे, मेंढपाळाप्रमाणे काळजी घेणे आणि पवित्र करणे ही जबाबदारी त्यांच्यावर सोपवली आहे. या प्रत्येक कार्याची पूर्वछाया जुन्या करारात दिसते आणि येशूमध्ये ते पूर्णत्वाला जाते. येशूमध्ये या प्रत्येक कार्याची पूर्तता दोन प्रकारे होते. येशू महान शिक्षक आहे आणि तो जे सत्य शिकवतो, ते सत्यही तो स्वतःच आहे. तो महान मेंढपाळ आहे आणि मेंढरांसाठी (म्हणजे आपल्यासाठी!) तो स्वतःच मेंढवाडाही आहे; तो आपल्याला स्वतःकडे घेऊन जातो. तसेच तो आपल्याला पवित्र करणारा महान पवित्रीकर्ता आहे (तोच आपल्याला पापातून मुक्त करतो व आपला उद्धार करतो) आणि ज्याच्याद्वारे आपण पवित्र होतो, ते साधनही तो स्वतःच आहे (वधस्तंभावरील त्याच्या बलिदानाद्वारे आपण पवित्र होतो). धर्मगुरू येशूच्या या त्रिविध कार्यात सहभागी होतात आणि त्याचेच कार्य प्रत्यक्षात पुढे चालू ठेवतात. आता आपण प्रत्येक कार्य पाहूया.

सुवार्ता सांगणे: जुन्या करारात आपण पाहिले की देवाने मोशेला दिलेल्या नियमशास्त्राद्वारे आणि महान संदेष्ट्यांच्या सेवाकार्याद्वारे आपल्याला शिकवायला सुरुवात केली. संदेष्ट्यांनी देवाचे वचन सांगितले आणि आपल्याला संपूर्ण सत्य शिकवणाऱ्या मशीहाच्या आगमनाची पूर्वतयारी करायला सुरुवात केली. खरे तर, येशू स्वतःच सत्याची परिपूर्णता आहे.

येशूने आपल्या संपूर्ण जीवनात नियमशास्त्राचा आणि संदेष्ट्यांच्या शिकवणीचा निर्णायक अर्थ उलगडून सांगितला. त्याच्या काळातील धार्मिक नेते अस्वस्थ झाले, त्यामागे हेही एक कारण होते. येशू अधिकाराने शिकवत असे. त्या काळातील धार्मिक नेत्यांना आपल्या गर्वामुळे त्याचा हा अधिकार मान्य करणे शक्य झाले नाही. त्याने जुन्या करारातील नियमशास्त्राचा आणि संदेष्ट्यांच्या शिकवणीचा निर्णायक अर्थ स्पष्ट केला आणि देवाने प्रकट केलेली स्वर्गीय सत्ये अधिक खोलवर समजावून सांगितली. त्याने तारणाविषयी, नवजीवनाविषयी, आपल्या पित्याविषयी आणि अशा कितीतरी गोष्टींविषयी सांगितले! तो स्वतःविषयी म्हणाला, “मी मार्ग, सत्य आणि जीवन आहे.” तो असेही म्हणाला, “माझ्याद्वारे आल्याशिवाय कोणीही पित्याकडे येत नाही” (योहान 14:6).

सत्य शिकवण्याचा आणि येशू हाच सर्व सत्याची परिपूर्ती आहे, इतकेच नव्हे तर तो स्वतःच सत्य आहे, हे शिकवण्याचा अधिकार नंतर प्रेषितांना देण्यात आला. प्रेषितांनी तो त्यांना साहाय्य करणाऱ्या प्रेस्बिटरांना (याजकांना) दिला. काही प्रमाणात तो उपयाजकांनाही देण्यात आला. धर्मसेवेसाठी अभिषिक्त असलेल्या सर्वांना अधिकाराने शिकवण्याची देणगी लाभते. ही किती विलक्षण देणगी आहे!

ही देणगी समजून घेण्यासाठी एक उदाहरण पाहूया. समजा, एखादी सामान्य श्रद्धावान व्यक्ती सुवार्तेतील एखादे सत्य शिकवते. मग अभिषिक्त धर्मसेवक नेमके तेच सत्य शिकवतो. यात काही फरक आहे का? हो, आहे. शिकवण तीच असली तरी अभिषिक्त धर्मसेवक ती एका विशेष अधिकाराने देतो. त्यामुळे एका अर्थाने त्या शिकवणीला अधिक वजन येते. पण उलट बाबतीतही हे खरे आहे. समजा, एखादी सामान्य श्रद्धावान व्यक्ती श्रद्धेविषयी एखादी चुकीची गोष्ट शिकवते. नंतर एखादा अभिषिक्त धर्मसेवक तीच चुकीची गोष्ट शिकवतो. यात काही फरक आहे का? पुन्हा उत्तर होकारार्थीच आहे. कारण अभिषिक्त धर्मसेवक जेव्हा चुकीची शिकवण देतो, तेव्हा ती केवळ चूक राहत नाही. त्याचा अभिषेक आणि त्याला लाभलेला पवित्र अधिकार यांमुळे ती एक प्रकारची पवित्र गोष्टीची विटंबनाही ठरते. म्हणून सत्य शिकवले तर दुहेरी कृपा लाभते; पण चुकीचे शिकवले तर दुहेरी हानी होते.

अधिकाराने शिकवण्याचे कार्य श्रद्धाशिक्षणातून, वैयक्तिक मार्गदर्शनातून आणि उपासनाविधी साजरा करताना घडते. उपासनाविधीत केलेले प्रवचन हे सुवार्तेचा उपदेश करण्याचे आणि शिकवण्याचे सर्वोच्च स्वरूप आहे. त्यातून सर्वाधिक फळ मिळू शकते (किंवा शिकवण चुकीची असेल, तर सर्वाधिक हानीही होऊ शकते).

पवित्र करणे: पवित्र करणे म्हणजे एखाद्या व्यक्तीला पावित्र्य प्राप्त करून देणे. याचा अर्थ त्या व्यक्तीच्या पापांची क्षमा होते आणि खरा समेट घडतो. जुन्या करारात, विशेषतः त्या काळी अर्पण केल्या जाणाऱ्या विविध पशुबलींमध्ये, हे दिसून येते. अब्राहामापासून नियमशास्त्रानुसार सेवा करणाऱ्या सर्व लेवीय याजकांपर्यंत देवाच्या याजकांनी देवाला बलिदाने अर्पण केली. कोकरे, बकरे, कबुतरे इत्यादींच्या या बलिदानांनी प्रत्यक्षात पापे दूर होऊ शकत नव्हती. उलट, पुढे जे घडणार होते त्याची ती पूर्वचिन्हे होती. ती देवाच्या एकमेव आणि परिपूर्ण कोकराची चिन्हे होती. हे कोकरू येणार होते आणि सर्व पापे दूर करणारे परिपूर्ण व एकमेव बलिदान म्हणून स्वतःला अर्पण करणार होते. अशा रीतीने येशू हाच परिपूर्ण आणि अंतिम प्रमुख याजक आहे आणि तोच बलिदानासाठी अर्पण केलेले परिपूर्ण आणि अंतिम कोकरूही आहे. त्याच्या अर्पणाने, म्हणजे त्याने स्वतःला अर्पण केल्याने, पापे पुसली जातात.

येशूने परमपवित्र युखरिस्ताची देणगी स्थापन केली, जेणेकरून त्याने स्वतःचे जे एकमेव बलिदान अर्पण केले त्यात आपल्याला सदैव सहभागी होता यावे. या बलिदानात तो स्वतः याजकही आहे आणि बळीही आहे—बलिदान अर्पण करणाराही तोच आणि बलिदान म्हणून अर्पण होणाराही तोच. त्याचा क्रूस ही वेदी ठरतो आणि त्याच्या मृत्यूने सर्व पापांचे प्रायश्चित्त होते.

येशूने पास्काच्या भोजनात (शेवटच्या भोजनात) स्वतःचे हे एकमेव बलिदान अर्पण केले आणि ते सर्व लोकांसाठी सर्व काळ टिकणारे केले. त्या पास्काच्या भोजनात त्याने आपल्या प्रेषितांना सांगितले, “माझ्या स्मरणार्थ हे करा.” या “स्मरणा”चा अर्थ केवळ असा नव्हता की प्रेषितांनी त्याची कथा सांगावी आणि त्याने जे केले ते करावे, जेणेकरून त्याने केलेल्या कृतीची लोकांना आठवण राहील. उलट, या “स्मरणा”चा अर्थ असा आहे की ते जेव्हा प्रत्यक्षात “हे करतील,” तेव्हा ते उपस्थित असलेल्या प्रत्येकाला त्या एकमेव आणि शाश्वत पास्का भोजनात खरोखर सहभागी होण्याचे आमंत्रण देतील! म्हणून प्रेषित जेव्हा जेव्हा “हे करतील,” तेव्हा ते येशूचे ते एकमेव बलिदान त्यात सहभागी होणाऱ्यांसाठी खरोखर, पण गूढ रीतीने, उपस्थित करतील. कालांतराने हे एक संस्कार असल्याचे समजले. संस्कारात ठरावीक चिन्हे आणि कृती पुन्हा केल्या जातात आणि त्या जे दर्शवतात ते प्रत्यक्षात घडवतात (पाहा कॅथलिक धर्मशिक्षण क्र. 1155). दुसऱ्या शब्दांत, युखरिस्त साजरा करताना आपण खरोखरच त्या शेवटच्या भोजनाला उपस्थित होतो आणि प्रमुख याजक व बळी असलेल्या ख्रिस्ताच्या या एकमेव, शाश्वत बलिदानाची फळे आपल्याला लाभतात! प्रत्येक वेळी उपासनाविधीत सहभागी होताना जणू आपण काळाच्या पलीकडे नेणाऱ्या यंत्रात प्रवेश करतो आणि कृपेच्या त्या विलक्षण क्षणी जाऊन पोहोचतो.

येशूंनी आपल्या प्रेषितांना “माझ्या स्मरणार्थ हे करा” अशी आज्ञा दिली, तेव्हा पावित्र्याची महान देणगी आपल्या लोकांपर्यंत पोहोचवून त्यांना पवित्र करण्याची आज्ञा ते देत होते. आपले याजकीय बलिदान सर्वांपर्यंत पोहोचवण्याची आज्ञा त्यांनी प्रेषितांना दिली. पुढे प्रेषितांनी ही कृपा आणि आज्ञा, बिशप म्हणून त्यांचे उत्तराधिकारी होणाऱ्या सर्वांकडे सोपवली. प्रत्येक बिशप आपल्यासोबत सेवा करणाऱ्या याजकांनाही हा अधिकार देतात.

पवित्र करण्याचा हा अधिकार केवळ याजक आणि बिशप यांनाच दिला आहे. तो सर्वांत ठळकपणे पवित्र युखरिस्तात दिसून येतो. पण तो साजऱ्या केल्या जाणाऱ्या प्रत्येक संस्कारातही दिसतो, कारण प्रत्येक संस्काराला त्याचे सामर्थ्य ख्रिस्ताच्या एकमेव बलिदानातून मिळते. ख्रिस्त स्वतः महायाजक आहेत आणि तेच स्वतःला बलिदान म्हणून अर्पण करतात. कृपा प्रदान करणाऱ्या बाप्तिस्म्यासारख्या संस्कारांचे विधी संपन्न करण्यापुरता या सेवेत डीकनांचाही सहभाग असतो. पण मिस्साबलिदानात स्वतः ख्रिस्तांच्या व्यक्तीतून कार्य करण्याचा अधिकार केवळ याजक आणि बिशप यांचाच आहे.

मेंढपाळ: अगदी प्रारंभापासून देवाने असे काही नेते उभे केले, जे एकमेव आणि शाश्वत मेंढपाळाची प्रतिमा ठरतील. नोहा, अब्राहाम आणि मोशे यांच्यापासून दाविदासारख्या महान राजांपर्यंत अनेक नेत्यांना देवाने पाचारण केले. खरा आणि परिपूर्ण मेंढपाळ म्हणून देव स्वतः येणार होता; त्याची पूर्वझलक या नेत्यांमध्ये दिसत होती. येशूच तो एकमेव मेंढपाळ ठरतात.

मेंढपाळाचे कार्य म्हणजे आध्यात्मिक अधिकाराने मार्गदर्शन करणे आणि कारभार सांभाळणे. हा केवळ ऐहिक कारभार नाही; तो मुख्यतः शाश्वत आणि आध्यात्मिक राज्याचा आध्यात्मिक कारभार आहे. यात आपल्या आत्म्यांचे, आपल्या समाजाचे, ख्रिस्तसभेचे आणि अखेरीस येणाऱ्या जगाचेही शासन सामावलेले आहे! स्वर्गाचे राज्य, म्हणजेच वचन दिलेल्या नव्या आकाशाचे आणि नव्या पृथ्वीचे राज्य, हे या शासनाचे अंतिम स्थान आहे.

मात्र, आपल्या नावाने आणि आपल्या अधिकाराने कार्य करण्याचा अधिकार येशूंनी प्रेषितांना दिला. प्रेषितांनी तो आपल्या उत्तराधिकाऱ्यांकडे सोपवला आणि ते आपल्या याजकांनाही तो देतात. शासनाच्या कार्यात डीकनांचा तसा थेट सहभाग नसतो. त्यांना प्रामुख्याने सेवाकार्यासाठी पाचारण केलेले असते.

मेंढपाळाच्या या सेवेत सहभागी होणाऱ्या दीक्षित धर्मसेवकांची पहिली जबाबदारी म्हणजे आत्म्यांना मार्गदर्शन करणे. याचा अर्थ असा की, देव या याजकांद्वारे आणि बिशपांद्वारे कार्य करतो, जेणेकरून ते प्रत्येक व्यक्तीला देवाकडे नेऊ शकतील. याशिवाय, एखाद्या विशिष्ट धर्मग्रामाचे प्रमुख धर्मगुरू म्हणून काही याजकांची निवड केली जाते. अशा रीतीने ते त्या समुदायाचे मेंढपाळ म्हणून आपला अधिकार वापरतात. त्यांच्या कार्यात साहाय्यक धर्मगुरू त्यांना मदत करतात.

संपूर्ण धर्मप्रांतांची (विविध स्थानिक धर्मग्रामांच्या समूहांची) मेंढपाळ म्हणून काळजी घेण्याची जबाबदारी बिशपांकडे सोपवली जाते. ते या समुदायांचे खरे मेंढपाळ आहेत आणि आपले कार्य पार पाडण्यासाठी ते धर्मग्रामांच्या प्रमुख धर्मगुरूंचे साहाय्य घेतात.


सामान्य विश्वासू

सुवार्तेचा प्रचार करणे, पवित्र करणे आणि मेंढपाळ म्हणून मार्गदर्शन करणे या येशूंच्या त्रिविध कार्यात केवळ दीक्षित धर्मसेवकच सहभागी होतात असे नाही. सामान्य विश्वासूही आपापल्या परीने त्यात सहभागी होतात. “सामान्य विश्वासू” म्हणजे बिशप, याजक किंवा डीकन नसलेले सर्व विश्वासू. ख्रिस्ताच्या त्रिविध कार्यातील सामान्य विश्वासूंच्या या सहभागाला आपण “राजकीय याजकपद” म्हणतो. हा शब्दप्रयोग संत पेत्राच्या पहिल्या पत्रातून (2:9) आला आहे: “पण तुम्ही निवडलेला वंश, राजकीय याजकवर्ग, पवित्र राष्ट्र, त्याचे स्वतःचे लोक आहात…”

सुवार्ता सार्वजनिक जीवनात नेणे ही सामान्य विश्वासूंची मुख्य भूमिका आहे. जगात ख्रिस्तसभेच्या कार्यात ते आघाडीवर असतात. म्हणून जगात जाऊन त्याचे परिवर्तन घडवणे ही मुख्यतः बिशप आणि याजकांची भूमिका नाही. दीक्षित धर्मसेवक हे कार्य विशेषतः ख्रिस्तसभेत करतात, तर सामान्य विश्वासू ते प्रामुख्याने जगात करतात. कॅथलिक ख्रिस्तसभेची धर्मशिक्षणसंहिता दुसऱ्या व्हॅटिकन परिषदेचे पुढील विधान उद्धृत करते:

“आपल्या विशेष पाचारणामुळे ऐहिक व्यवहारांत सहभागी होऊन आणि त्यांना देवाच्या इच्छेनुसार दिशा देऊन देवाचे राज्य शोधणे हे सामान्य विश्वासूंचे कार्य आहे…. ज्या ऐहिक गोष्टींशी त्यांचा जवळचा संबंध आहे, त्या सर्वांवर प्रकाश टाकणे आणि त्यांना अशी सुव्यवस्था लावणे ही त्यांची विशेष जबाबदारी आहे, जेणेकरून त्या गोष्टी नेहमी ख्रिस्ताच्या इच्छेनुसार घडाव्यात व विकसित व्हाव्यात आणि त्यांतून निर्माणकर्त्याचा व मुक्तिदात्याचा गौरव व्हावा” (LG 31 § 2). (CCC #898) 

ते हे कसे करतात? ख्रिस्ताच्या या त्रिविध कार्यात ते कसे सहभागी होतात? त्यांच्या सहभागाचे वेगळेपण पाहूया:

सुवार्तेचा प्रसार करणे: बाप्तिस्म्यामुळे आणि दृढीकरण संस्कारातून मिळालेल्या बळाने सामान्य विश्वासीयांना पृथ्वीच्या टोकापर्यंत सुवार्ता पोहोचवण्याचे पाचारण आहे. विशेषतः, ते जिथे कुठे जातील तिथे सुवार्तेतील आणि नैसर्गिक नियमातील सत्ये लोकांपर्यंत पोहोचवून समाजात परिवर्तन घडवण्याचे पाचारण त्यांना आहे. मानवी प्रतिष्ठेविषयीची सत्ये आणि इतकेच नव्हे तर तारणाविषयीची सत्येही सर्वत्र पोहोचवणे हा त्यांचा अधिकार आणि त्यांची जबाबदारी आहे. सर्व कायद्यांमध्ये, सामाजिक जीवनाच्या विविध क्षेत्रांत, मनोरंजनात आणि मानवजातीवर परिणाम करणाऱ्या इतर सर्व गोष्टींमध्ये सुवार्तेची शिकवण आणि नैसर्गिक सत्ये प्रतिबिंबित व्हावीत, यासाठीही त्यांनी प्रयत्न केले पाहिजेत. याशिवाय, आपल्या मुलांना श्रद्धेची आणि मानवी प्रतिष्ठेची सत्ये शिकवण्याची विशेष जबाबदारी पालकांवर आहे.

पवित्र करणे: आपल्या मुलांची ख्रिस्त येशूशी भेट घडावी, त्यांचा बाप्तिस्मा व्हावा, श्रद्धेचे आचरण करत त्यांची जडणघडण व्हावी आणि वयाने व समजुतीने वाढत असताना ते अधिकाधिक मनापासून देवाकडे वळत राहावेत, याची काळजी घेण्याची विशेष जबाबदारी पालकांवर आहे. तसेच, प्रत्येक व्यक्तीवर सर्वप्रथम स्वतःच्या आत्म्याची जबाबदारी आहे. देवाविषयीची सत्ये शोधणे, नैतिक नियमांचे पालन करणे आणि स्वतःच्या जीवनात पवित्रता साधण्याचा प्रयत्न करणे, या गोष्टी त्या जबाबदारीत येतात.

मेंढपाळाप्रमाणे मार्गदर्शन करणे: वर सांगितल्याप्रमाणे, आपल्या मुलांना श्रद्धेच्या मार्गावर नेऊन पालक ही भूमिकाही पार पाडतात. घरात सुव्यवस्था राखून खऱ्या अर्थाने ख्रिस्ती वातावरण निर्माण करण्याचेही त्यांना पाचारण आहे, जेणेकरून संपूर्ण कुटुंबाला देवाकडे वळण्यास प्रोत्साहन मिळेल. अंतिम नियमदाता देवच आहे, हे लक्षात ठेवून ख्रिस्ती विश्वासीयांनी सामाजिक आणि राजकीय जीवनात सक्रिय सहभाग घेतला पाहिजे. देवाच्या नियमांना, विशेषतः केवळ मानवी विवेकबुद्धीने समजू शकणाऱ्या मानवी प्रतिष्ठेसंबंधीच्या नैसर्गिक नियमांना, प्रत्येक समाजाच्या नागरी कायद्यांत स्थान मिळावे, यासाठी त्यांनी काम केले पाहिजे. मानवी प्रतिष्ठा पायदळी तुडवणारे कायदे रद्द होतील याची काळजी घेण्याची विशेष जबाबदारी त्यांच्यावर सोपवली आहे.


समर्पित जीवन

सामान्य विश्वासीयांना आपले पाचारण जगण्याचे अनेक मार्ग आहेत. त्यांपैकी एक म्हणजे समर्पित जीवन. काहींना केवळ देवाला वाहून घेत, जीवनात ख्रिस्ताचे “अधिक जवळून” अनुसरण करण्याचे पाचारण असते. बहुतेक सामान्य विश्वासीयांना मुख्यतः आपल्या कुटुंबावर प्रेम करून देवावर प्रेम करण्याचे पाचारण असते. समर्पित जीवन म्हणजे सुवार्तेतील उपदेशांचे पालन करून देवावर अधिक थेटपणे प्रेम करण्याचे पाचारण. दारिद्र्य, ब्रह्मचर्य आणि आज्ञापालन हे त्यांपैकी सर्वाधिक प्रचलित उपदेश आहेत. धार्मिक संघांमध्ये, एकांतवासी म्हणून, समर्पित कुमारी म्हणून, तसेच लौकिक संस्था व प्रेषितीय जीवनाच्या संघांमधून हे उपदेश आचरणात आणले जातात.

धार्मिक संघजीवन: विशिष्ट समुदायात ब्रह्मचर्य, दारिद्र्य आणि आज्ञापालन आचरणात आणण्याचे पाचारण ज्यांना आहे, त्यांचे हे जीवन आहे. त्या समुदायाला चर्चमध्ये एक विशेष कृपादान लाभलेले असते आणि त्याचे सदस्य मिळून ते कृपादान आचरणात आणतात. उदाहरणार्थ, फ्रान्सिस्कन हा धार्मिक संघ मुख्यतः सुवार्तेचा प्रसार, शिक्षण आणि गरिबांची सेवा यांना वाहिलेला आहे. डॉमिनिकन संघाच्या सदस्यांना अध्ययन आणि सुवार्तेचा प्रसार करण्याचे पाचारण आहे. संत मदर तेरेसा यांनी स्थापन केलेला ‘मिशनरीज ऑफ चॅरिटी’ हा संघ मुख्यतः अतिगरीब लोकांची सेवा करतो. या सर्व समुदायांचे सदस्य आपापल्या जीवननियमांनुसार आणि वरिष्ठांच्या मार्गदर्शनाखाली एकोप्याने राहतात. अशा रीतीने ते आपल्या समुदायाचे कार्य पार पाडतात आणि त्याला लाभलेले कृपादान आचरणात आणतात.

एकांतवासी जीवन: सुवार्तेतील उपदेश आचरणात आणण्याचे आणि एकांतवासी म्हणून जगण्याचे पाचारण असलेल्या स्त्रियांचे किंवा पुरुषांचे हे समुदाय आहेत. हे जीवन विशेषतः मौन, एकांत, प्रार्थना आणि अध्ययन यांना वाहिलेले असते. हे पवित्र पाचारण जगताना ते एकमेकांना आधार देतात.

समर्पित कुमारी: धर्मप्रांताच्या बिशपांच्या मार्गदर्शनाखाली ब्रह्मचर्याचे जीवन जगण्याचे हे विशेष पाचारण आहे. समर्पित कुमारी म्हणजे बिशपांच्या मार्गदर्शनाखाली विशिष्ट व्रते स्वीकारणारी आणि चर्चच्या हितासाठी वैयक्तिकरीत्या ती व्रते पाळणारी स्त्री.

लौकिक संस्था आणि प्रेषितीय जीवनाचे संघ: ही समर्पित जीवनाची वैशिष्ट्यपूर्ण रूपे आहेत. त्यांचे सदस्य समाजाच्या हितासाठी आपापल्या विधानांनुसार आणि नेमून दिलेल्या कार्यानुसार हे जीवन जगतात. समर्पित जीवन ही चर्चला मिळालेली एक अद्भुत देणगी आहे. या जीवनाचे पाचारण लाभलेले लोक आपापल्या खास पद्धतीने सुवार्तेचे प्रसारक म्हणून कार्य करतात. काही जण सक्रियपणे सुवार्तेचा प्रसार करतात आणि शिकवतात; काही जण इतरांच्या गरजा भागवून दयेची आध्यात्मिक आणि शारीरिक कृत्ये करतात; तर इतरांना प्रार्थनामय जीवनाचे पाचारण असते. पण हे सर्व जण कोणत्या ना कोणत्या प्रकारे सुवार्तेचे प्रसारक म्हणून कार्य करतात. जीवनात खरोखर महत्त्वाचे काय आहे, हे ते संपूर्ण चर्चला आपल्या जीवनातून दाखवतात: प्रत्येक गोष्टीत स्वतःला पूर्णपणे देवाला समर्पित करणे.

दुसऱ्या व्हॅटिकन महासभेनंतर लगेचच चर्चमधील समर्पित जीवनाने एक कठीण काळ अनुभवला. पण देव हळूहळू या जीवनपद्धतीची नव्याने घडी बसवत आहे आणि तिला नवे स्वरूप देत आहे. म्हणून भविष्याकडे आशेने पाहण्यास आपल्याला पुष्कळ कारणे आहेत!

पुढे: प्रकरण 8: गौरवशाली आणि अंतिम गोष्टी!

अनुक्रमणिकेकडे परत जा


ई-पुस्तक & मऊ मुखपृष्ठाची छापील आवृत्ती याही स्वरूपांत उपलब्ध

ॲमेझॉन.कॉम – गुगल प्ले – आयट्यून्स – बार्न्स अँड नोबल