लाजरचे पुनरुत्थान — शटरस्टॉकच्या सौजन्याने
29 जुलै: संत मार्था, मरिया आणि लाजर — स्मरणदिन
पहिले शतक
मार्था — स्वयंपाकी, घरातील सेवकांचे प्रमुख, आहारतज्ज्ञ, गृहिणी, खानावळ चालवणारे, घरकाम करणाऱ्या स्त्रिया, अविवाहित सामान्य धर्मीय स्त्रिया, भोजन वाढणारे आणि प्रवासी यांची आश्रयदात्री संत
मरिया — आध्यात्मिक अभ्यास करणारे आणि मिस्सामध्ये धर्मग्रंथाचे वाचन करणारे यांची आश्रयदात्री संत
लाजर — कबरी खोदणाऱ्यांचा आश्रयदाता संत
संतपदविषयक धर्मसंघ स्थापन होण्यापूर्वी संत म्हणून मान्यता
उपासनाविधीचा रंग: पांढरा
आवृत्ती: संपूर्ण – संक्षिप्त
पॉडकास्ट वाहिन्या:
ॲपल – स्पॉटिफाय – आयहर्ट – ऑडिबल
उद्धरण:
बेथानीतील त्या घरात प्रभू येशूंना मार्था, मरिया आणि लाजर यांचा कौटुंबिक जिव्हाळा आणि मैत्री अनुभवायला मिळाली. म्हणूनच योहानाच्या शुभवर्तमानात म्हटले आहे की येशू त्यांच्यावर प्रेम करत होते. मार्थाने उदार मनाने त्यांचे आदरातिथ्य केले, मरियाने त्यांचे शब्द लक्षपूर्वक ऐकले आणि मृत्यूला नमवणाऱ्या प्रभूची आज्ञा होताच लाजर कबरेतून बाहेर आला. ~ईश्वरी उपासना धर्मसंघ, 2 फेब्रुवारी 2021
चिंतन: “येशू मार्थावर, तिच्या बहिणीवर आणि लाजरवर प्रेम करत होते” (योहान 11:5). आज आपण ज्या भावंडांचा एकत्रितपणे सन्मान करतो, त्यांच्याशी येशूंचे असलेले नाते योहानाचे शुभवर्तमान अशा शब्दांत सांगते. अर्थात, येशू सर्वांवर सारखेच प्रेम करतात आणि त्यांचे दैवी प्रेम परिपूर्ण आहे. मग योहानाच्या शुभवर्तमानात या तिघांचा असा खास उल्लेख का केला आहे? या उताऱ्यातील “प्रेम” हा शब्द केवळ सर्व लोकांबद्दल ख्रिस्ताच्या हृदयात असलेले परिपूर्ण प्रेम दर्शवत नाही. येशूंचे या तिघांशी एक खास नाते होते, असाही त्याचा अर्थ आहे. कदाचित हे नाते त्यांच्या आयुष्यभर टिकले असेल, पण निदान त्यांच्या सार्वजनिक सेवाकार्याच्या काळात तरी ते होते. यावर चिंतन केल्याने येशूंच्या खऱ्याखुऱ्या मानवतेची आपल्याला झलक दिसते. त्यांनी मैत्रीची नाती जोडली. त्या मित्रांच्या सहवासात वेळ घालवण्यात त्यांना आनंद वाटत असे. देव आणि मनुष्य असलेले येशू त्यांच्याबरोबर जेवले, हसले, त्यांनी त्यांचे म्हणणे ऐकले आणि त्यांच्यावर प्रेम केले. आता स्वर्गातून येशूंना तेच मानवी आणि दैवी प्रेम परिपूर्णपणे प्रत्येकापर्यंत पोहोचवायचे आहे.
लूकच्या शुभवर्तमानात, उत्तर इस्राएलमधील गालील प्रांतात आपले सार्वजनिक सेवाकार्य सुरू केल्यानंतर येशू आपल्या शिष्यांसह यरुशलेमकडे निघतात आणि वाटेत आपले कार्य चालू ठेवतात. याच प्रवासात मार्था आणि मरिया यांची आपल्याला ओळख होते. लूक 10:38–42 मध्ये ती परिचित गोष्ट सांगितली आहे: यरुशलेमच्या पूर्वेला काही मैलांवर असलेल्या बेथानी गावात येशू त्यांच्या घरी जेवणाचे पाहुणे म्हणून येतात. येशू विसावतात आणि मरियाही त्यांच्या पायाशी बसून त्यांचे बोलणे ऐकते. मार्था जेवणाच्या तयारीत गुंतलेली असते. ती बहिणीवर नाराजी व्यक्त करते आणि मरियाला तयारीत मदत करायला सांगावे, अशी विनंती येशूंना करते. “प्रभू, माझ्या बहिणीने पाहुणचाराचे सगळे काम माझ्या एकटीवर सोडले आहे, याची तुम्हाला काळजी नाही का? तिला मला मदत करायला सांगा.” येशू उत्तर देतात, “मार्था, मार्था, तू पुष्कळ गोष्टींची काळजी करतेस आणि अस्वस्थ होतेस. पण गरज एकाच गोष्टीची आहे. मरियाने अधिक चांगला वाटा निवडला आहे आणि तो तिच्याकडून काढून घेतला जाणार नाही.”
या उताऱ्यात प्रार्थनापूर्वक चिंतन करण्यासारखे बरेच काही आहे. पहिली गोष्ट म्हणजे येशूंची मार्था आणि मरिया यांच्याशी अगदी जवळची ओळख होती, हे स्पष्ट होते. येशूंशी इतकी जवळीक नसती तर मार्था त्यांच्याशी इतक्या स्पष्टपणे, जवळजवळ त्यांना दोष दिल्यासारखी बोलली नसती. येशूंनी जपलेल्या मानवी मैत्रीच्या नात्यांचा खरेपणा या प्रसंगातून दिसतो. दुसरी गोष्ट म्हणजे जेवण तयार करण्यासाठी मार्थाने घेतलेले कष्ट ही प्रेमाची अभिव्यक्ती होती. ती वैतागली असली, तरी तिची सेवा प्रेमापोटी होती आणि त्या भावंडांची येशूंशी असलेली मैत्री वाढवण्यात तिच्या सेवेचे मोठे महत्त्व होते, ही वस्तुस्थिती बदलत नाही. तिसरी गोष्ट म्हणजे येशूंच्या पायाशी बसलेली मरिया हे चिंतनशील जीवनाचे चित्र म्हणून अनेकदा वापरले जाते. अशा जीवनात येशूंच्या चरणांशी बसून त्यांची आराधना करण्याचे आमंत्रण आपल्या सर्वांना आहे. हा “अधिक चांगला वाटा” आपल्याला आठवण करून देतो की प्रार्थनेपेक्षा अधिक चांगले किंवा अधिक महत्त्वाचे काहीही नाही. देवाच्या आराधनेशी तुलना केली तर आपली धावपळ आणि सत्कृत्ये नेहमीच फिकी पडतात. शिवाय, देवाच्या आराधनेला आणि उपासनेला पहिले स्थान दिले तरच त्यातून सत्कृत्ये घडतात.
येशूंच्या सार्वजनिक सेवाकार्याच्या अखेरीस, पहिल्या पवित्र सप्ताहाच्या अगदी आधी, योहानाच्या शुभवर्तमानात मार्था, मरिया आणि लाजर यांचा प्रथम उल्लेख येतो (पाहा योहान 11:1–44). प्रसंगाच्या संदर्भावरून स्पष्ट होते की येशू आणि त्यांचे सर्व प्रेषित यांची बेथानीच्या या तिन्ही भावंडांशी जवळची ओळख होती. लाजर आजारी असून मृत्यूच्या दारात असतो. मार्था आणि मरिया येशूंना बोलावून घेतात. येशू दोन दिवस थांबतात. तोपर्यंत लाजर मरण पावतो. मग येशू बेथानीला जातात, मरिया व मार्था यांच्याशी बोलतात आणि लाजरला मृतांतून उठवतात. या उताऱ्यात विश्वासाची साक्ष देणारी मरिया नव्हे, तर मार्था आहे. येशूंशी बोलताना मार्था जाहीरपणे म्हणते, “तुम्हीच मशीहा, देवाचे पुत्र, जगात येणारे तेच आहात, असा विश्वास माझ्या मनात दृढ झाला आहे.” आपल्या लाडक्या भावाच्या मृत्यूच्या दुःखाला सामोरे जाताना तिने दाखवलेला हा खरा विश्वास आहे.
येशू आल्यावर मार्था त्याला भेटायला धावत बाहेर गेली; पण मरीया मात्र दुःखाने, कदाचित रुसून, घरीच बसून राहिली. येशू तुला भेटू इच्छितो, असे मार्थाने सांगितल्यावर मरीया त्याला भेटायला बाहेर पडली. ती अगदी निराश झालेली दिसत होती. मरीयाचे आणि “तिच्याबरोबर आलेल्या यहुद्यांचे” रडणे पाहून येशू “व्याकूळ झाला,” असे शुभवर्तमान सांगते. मूळ ग्रीक शब्दाचा शब्दशः अर्थ “त्याने आपल्या आत्म्यात फुत्कार सोडला” असा आहे. मरीयेच्या मनात आशा उरली नव्हती, त्यावरची ही प्रतिक्रिया असावी असे वाटते. यानंतर येशू लाझरला मृतांतून उठवतो.
योहानच्या शुभवर्तमानाच्या पुढच्या अध्यायात, योहान 12:1–8 मध्ये, येशू पुन्हा बेथानीत मार्था, मरीया आणि लाझर यांच्यासोबत भोजनाला बसला आहे. वल्हांडणाच्या सणाला, आणि त्याच्या मृत्यूलाही, अवघे सहा दिवस उरले आहेत. तेव्हा मरीया “अस्सल सुगंधी जटामांसीपासून बनवलेले एक लिटर मौल्यवान सुगंधी तेल” घेऊन खोलीत येते. ती ते येशूच्या पायांवर ओतते आणि आपल्या केसांनी त्याचे पाय पुसते. लूक 7:36–39 मध्ये येशूच्या पायांशी रडत आलेल्या पापी स्त्रीशी काहींनी या कृतीचा संबंध जोडला आहे. पण या दोन्ही स्त्रिया एकच असतीलही किंवा नसतीलही. मात्र एक गोष्ट स्पष्ट आहे: बेथानीत येशूला केलेला अभिषेक आणि लूक 7 मध्ये वर्णिलेला शिमोन परुश्याच्या घरी झालेला अभिषेक या दोन वेगळ्या घटना आहेत. शिमोनाच्या घरी झालेला अभिषेक उत्तरेकडील गालील प्रदेशात झाला होता. बेथानीची मरीया हीच ती पापी स्त्री होती का? तिने आधी गालीलात आणि नंतर पुन्हा बेथानीत येशूला अभिषेक केला का? हे आपल्याला कधीच निश्चितपणे कळणार नाही. पण बेथानीची मरीया आणि मग्दालेना मरीया या दोन वेगळ्या व्यक्ती आहेत, यावर आज बहुतेक अभ्यासकांचे एकमत आहे. त्यामुळे परंपरेत एकच व्यक्ती समजल्या गेलेल्या दोन किंवा अगदी तीन वेगवेगळ्या स्त्रिया असू शकतात: मग्दालेना मरीया, बेथानीची मरीया आणि लूक 7 मधील नाव न दिलेली पापी स्त्री.
आजच्या तिन्ही संतांची नोंद 1749 च्या (1916 मध्ये अद्ययावत केलेल्या) रोमन संतचरित्रसूचीत आहे. ही ख्रिस्तसभेची अधिकृत संतसूची आहे. त्यांच्याविषयी त्यात असे म्हटले आहे: “फ्रान्समधील तारास्कों येथे, कुमारी संत मार्था, जिने आपल्या तारणाऱ्याचे आदरातिथ्य केले आणि जी धन्य मग्दालेना मरीया व संत लाझर यांची बहीण होती.” मात्र 2021 पर्यंत सार्वत्रिक रोमन उपासना दिनदर्शिकेत केवळ संत मार्थाचे स्मरण होते. त्या वर्षी पोप फ्रान्सिस यांनी 29 जुलैच्या स्मरणदिनात संत मरीया आणि संत लाझर यांचाही समावेश केला. त्यांनी हेही स्पष्ट केले की बेथानीची मरीया आणि मग्दालेना मरीया या दोन वेगळ्या व्यक्ती होत्या, तरी त्यांच्यापैकी कोणतीही एक ती पापी स्त्री असू शकते.
या संत भावंडांचा सन्मान करताना, जगाच्या तारणाऱ्याची त्यांच्याशी असलेली खरी, जिव्हाळ्याची, मानवी मैत्री मननात घ्या. देव म्हणून आणि मनुष्य म्हणूनही त्याने त्यांच्यावर निर्मळ, परिपूर्ण आणि पवित्र प्रेम केले. अनेक बाबतींत, तुमच्याशीही असेच नाते असावे, अशी येशूची इच्छा आहे. तुम्ही त्याला ओळखावे, त्याच्यासोबत वेळ घालवावा, त्याच्याशी संवाद साधावा, त्याची आराधना करावी आणि सुखदुःखात त्याच्यावर विश्वास ठेवावा, अशी त्याची इच्छा आहे. आजची ही संत भावंडे तुमच्यापेक्षा फार वेगळी नाहीत. त्यांचे अनुकरण करण्याचा प्रयत्न करा; त्यांच्या पवित्र साक्षीतून आणि त्यांच्या चुकांतूनही शिका. आपल्या प्रभूला तुमच्या आत्म्याच्या घरात भोजनासाठी आमंत्रित करा आणि त्याच्याशी मैत्री जोडा.
प्रार्थना: संत मार्था, मरीया आणि लाझर, तुम्ही येशूशी तुमचा प्रभू आणि देव म्हणून, तसेच मानवपुत्र म्हणून मैत्री केली. तुम्ही त्याच्यासाठी तुमच्या घराची आणि तुमच्या जीवनाची दारे उघडली. माझ्यासाठी प्रार्थना करा, म्हणजे मीही माझ्या आत्म्याच्या घराचे दार उघडून त्याच्याशी मैत्री करीन. तो माझा देव आहे; तोच पुनरुत्थान आणि जीवन आहे. संत मार्था, मरीया आणि लाझर, माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
हे चिंतन या ग्रंथातून घेतले आहे:
उपासना वर्षातील संत आणि सण
खंड १ ते ४
अधिक वाचन:
अमेरिकेतील कॅथलिक धर्माध्यक्षांची परिषद
(संक्षिप्त आवृत्ती)
29 जुलै: संत मार्था, मरिया आणि लाजर — स्मरणदिन
पहिले शतक
मार्था—स्वयंपाकी, घरातील प्रमुख सेवक, आहारतज्ज्ञ, गृहिणी, खानावळचालक, घरकाम करणाऱ्या स्त्रिया, धर्मसंघात नसलेल्या अविवाहित स्त्रिया, भोजन वाढणारे सेवक आणि प्रवासी यांची आश्रयदात्री संत
मरीया—आध्यात्मिक अभ्यास आणि उपासनेत पवित्र शास्त्राचे वाचन करणारे वाचक यांची आश्रयदात्री संत
लाझर—कबरी खोदणाऱ्यांचा आश्रयदाता संत
संतपदाच्या प्रक्रियेसाठी स्वतंत्र धर्मसंघीय मंडळ स्थापन होण्यापूर्वी संतपदाची मान्यता
“येशूचे मार्था, तिची बहीण आणि लाझर यांच्यावर प्रेम होते.” आज आपण ज्यांचा सन्मान करतो, त्या तिन्ही भावंडांशी येशूचे खास नाते होते, असे योहानचे शुभवर्तमान सांगते (योहान 11:5). मैत्री करणे आणि मित्रांसोबत वेळ घालवणे हाही येशूच्या खऱ्याखुऱ्या मानवतेचा भाग होता. तो त्यांच्यासोबत जेवत असे, हसत असे, त्यांचे म्हणणे ऐकून घेत असे आणि त्यांच्यावर प्रेम करत असे. स्वर्गातून येशू सर्वांवर परिपूर्ण मानवी आणि दैवी प्रेम करतो.
येशू आणि त्याचे शिष्य गालीलातून येरुशलेमकडे जात असताना आपली मार्था आणि मरीया यांच्याशी ओळख होते. लूक 10:38–42 मध्ये, येशू बेथानीतील त्यांच्या घरी भोजनासाठी पाहुणा म्हणून येतो, ही परिचित कथा सांगितली आहे. येशू भोजनासाठी टेकून बसला असताना मरीया त्याच्या पायाशी बसून त्याचे बोलणे ऐकते. जेवणाच्या तयारीत गुंतलेली मार्था, मरीयेला आपल्या मदतीला पाठवावे, अशी विनंती येशूला करते. येशू उत्तर देतो, “मार्था, मार्था, तू कितीतरी गोष्टींची काळजी करतेस आणि अस्वस्थ होतेस. पण एकाच गोष्टीची गरज आहे. मरीयेने अधिक चांगला वाटा निवडला आहे, आणि तो तिच्याकडून काढून घेतला जाणार नाही.”
येशूशी मार्थाची जवळची ओळख नसती, तर ती त्याच्याशी इतक्या स्पष्टपणे, जवळजवळ त्याला दोष देण्याच्या सुरात बोलली नसती. ती वैतागली असली, तरी ती प्रेमाने जेवणाची तयारी करत आहे. या भावंडांच्या येशूशी असलेल्या मैत्रीत तिच्या या सेवेला महत्त्व आहे. येशूच्या पायाशी बसलेल्या मरीयेचे चित्र आपल्याला त्या चिंतनशील जीवनाची आठवण करून देते, ज्यासाठी आपल्या सर्वांना पाचारण आहे. “अधिक चांगला वाटा” आपल्याला सांगतो की प्रार्थनेला सर्वांत जास्त महत्त्व आहे. तिच्या तुलनेत आपली धडपड आणि सत्कृत्येही फिकी पडतात. देवाच्या आराधनेला पहिले स्थान दिले, तरच त्यातून सत्कृत्ये घडतात.
योहानाच्या शुभवर्तमानात या भावंडांचा उल्लेख प्रथम येशूच्या सार्वजनिक सेवाकार्याच्या अखेरीस, पहिला पवित्र सप्ताह सुरू होण्याच्या अगदी आधी येतो (पाहा योहान 11:1–44). बेथानीच्या या तिन्ही भावंडांना येशू आणि त्याचे प्रेषित चांगले ओळखत होते, हे या प्रसंगातून स्पष्ट होते. मार्था आणि मरिया येशूला बोलावणे पाठवतात, तेव्हा लाझर मरणाच्या दारात असतो. येशू दोन दिवस थांबतो. तोवर लाझर मरण पावतो. मग येशू बेथानीला जातो, मरिया आणि मार्था यांच्याशी बोलतो आणि लाझरला मृतांतून उठवतो. येशूशी बोलताना मार्था आपल्या श्रद्धेची साक्ष देते: “जगात येणारा देवाचा पुत्र, मशीहा तूच आहेस, असा विश्वास मला आता आहे.”
याउलट, मरिया दुःखात घरीच राहिली; कदाचित ती रुसलीही असेल. येशूला तिला भेटायचे आहे असे मार्था सांगते, तेव्हा मरिया त्याच्याकडे जाते. त्या वेळी ती अगदी निराश झालेली दिसते. मरियाचे रडणे पाहून येशू “व्याकुळ झाला,” असे शुभवर्तमान सांगते. मूळ ग्रीक शब्दाचा शब्दशः अर्थ “त्याने अंतःकरणात फुत्कार सोडला” असा आहे. मरियेच्या मनात आशा उरली नव्हती, म्हणून कदाचित येशूची अशी प्रतिक्रिया झाली असेल. यानंतर येशू लाझरला मृतांतून उठवतो.
योहान 12:1–8 मध्ये, वल्हांडण सणाला आणि येशूच्या मृत्यूला अवघे सहा दिवस उरले असताना, येशू बेथानीत मार्था, मरिया आणि मृतांतून उठलेला लाझर यांच्यासोबत जेवायला बसला आहे. मरिया येशूच्या पायांवर “एक लिटर मौल्यवान सुगंधी तेल” ओतते आणि ते आपल्या केसांनी पुसते. काहींनी या कृतीचा संबंध लूक 7:36–39 मधील अश्रू ढाळणाऱ्या पापी स्त्रीशी जोडला आहे; पण त्या दोघी एकच स्त्री असू शकतात किंवा वेगवेगळ्याही असू शकतात. बेथानीत येशूला तेल लावण्याचा प्रसंग आणि लूक 7 मध्ये गालीलातील शिमोन परुशीच्या घरी येशूला तेल लावण्याचा प्रसंग हे वेगवेगळे आहेत, हे मात्र स्पष्ट आहे. बेथानीची मरिया हीच ती पापी स्त्री होती का? तिने गालीलात येशूला तेल लावले आणि नंतर बेथानीत पुन्हा तसे केले का? बेथानीची मरिया म्हणजे मरिया माग्दालेना नव्हे, यावर बहुतेक आधुनिक अभ्यासकांचे एकमत आहे. त्यामुळे दोन, किंवा कदाचित तीनही स्त्रियांना एकच समजण्याची गल्लत झाली असावी: मरिया माग्दालेना, बेथानीची मरिया आणि लूक 7 मधील पापी स्त्री.
हे संत मार्था, मरिया आणि लाझर, येशूशी तुम्ही मैत्री केलीत. तो तुमचा प्रभू आणि देव आहे, तो मानवपुत्र आहे; त्याच्यासाठी तुम्ही तुमच्या घराची आणि जीवनाची दारे उघडलीत. जो माझा देव आहे, जो पुनरुत्थान आणि जीवन आहे, त्या येशूशी मैत्री करण्यासाठी मी माझ्या आत्म्याच्या घराचे दार उघडावे, म्हणून कृपया प्रार्थना करा. हे संत मार्था, मरिया आणि लाझर, माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
