चारही खंड मऊ मुखपृष्ठाच्या छापील पुस्तकांच्या & ई-पुस्तकांच्या स्वरूपात उपलब्ध आहेत!
शुभवर्तमानाचा प्रचारक होणे
संत पौल प्रेषित यांच्या परिवर्तनाचा सण, 25 जानेवारी
“शौल बंधू, तू ज्या वाटेने आलास, त्या वाटेवर तुला दर्शन देणाऱ्या प्रभू येशूने मला पाठवले आहे, यासाठी की तुला पुन्हा दृष्टी मिळावी आणि तू पवित्र आत्म्याने परिपूर्ण व्हावास.” प्रेषितांची कृत्ये 9:17
संत पौल (ज्यांना हिब्रू भाषेत तार्ससचा शौल म्हणून ओळखले जात असे) हे एक धर्मनिष्ठ यहुदी परुशी होते. ते मोशेच्या नियमशास्त्राचे कट्टर समर्थन करत. येशूच्या स्वर्गारोहणानंतर नव्याने उदयास आलेल्या ख्रिस्ती श्रद्धेचा झपाट्याने प्रसार होऊ लागला. हा नवा धर्म चुकीचा आहे असे शौलला वाटत होते, म्हणून तो नष्ट करण्यासाठी त्याने जोरदार प्रयत्न केले. येशूच्या अनुयायांना शोधून अटक करण्यासाठी आणि तुरुंगात टाकण्यासाठी तो ठिकठिकाणी फिरत असे. पहिले रक्तसाक्षी आणि उपयाजक असलेले संत स्तेफन यांना दगडमार करून ठार मारण्यासही शौलने संमती दिली. पण अशाच एका प्रवासात शौलला पुनरुत्थित ख्रिस्ताचे दर्शन झाले. ख्रिस्त त्याला सौम्यपणे म्हणाला, “शौल, शौल, तू माझा छळ का करतोस?” (प्रेषितांची कृत्ये 9:4). त्या भेटीनंतर शौलला तीन दिवस दिसले नाही.
वर उद्धृत केलेले शब्द येशूचा एक भक्तिमान शिष्य अननिया याचे आहेत. अननियालाही येशूने दर्शन दिले होते. तार्ससच्या शौलकडे जा आणि तो बरा व्हावा म्हणून त्याच्यावर हात ठेव, असे येशूने त्याला सांगितले. शौल हे “निवडलेले साधन” आहे आणि त्याच्याद्वारे “यहुदीतर लोकांना, राजांना आणि इस्राएलच्या संततीला” सुवार्ता सांगितली जाईल, असेही अननियाला सांगण्यात आले.
संत पौलाच्या जीवनकथेत आणि त्याच्या परिवर्तनात अनेक रंजक पैलू आहेत. पण देवाने सुरुवातीला त्याचे परिवर्तन कसे घडवून आणले, यावर मनन करणेही प्रेरणादायी आहे. येशू शौलाशी कठोरपणे वागला नाही. त्याने शौलाला दोषी ठरवले नाही. उलट, त्याने शौलामधला चांगुलपणा आणि त्याचा जोम पाहिला. संधी मिळाली तर शौल प्रतिसाद देईल, हे त्याला माहीत होते. शौलाची दृष्टी हिरावून घेण्यासारखी प्रखर कृती येशूने केली खरी, पण शौलामध्ये चांगले कार्य करण्याची किती मोठी कुवत आहे, हे त्याला दिसले म्हणूनच त्याने तसे केले.
हेच सत्य आपल्या जीवनालाही लागू होते. आपल्यापैकी प्रत्येकामध्ये चांगले कार्य करण्याची विलक्षण क्षमता आहे, आणि देव ती पाहतो. आपल्या माध्यमातून तो काय काय करू शकतो, हे देवाला ठाऊक आहे. ज्यांना सुवार्तेची गरज आहे त्यांच्यापर्यंत ती पोहोचवण्याच्या आपल्या कार्यात तो आपल्याला सहभागी करून घेऊ इच्छितो. देव तुमच्याशी ज्या ज्या प्रकारे बोलला आहे आणि आपले जीवन त्याच्या सेवेसाठी वाहण्याचे आमंत्रण त्याने तुम्हाला दिले आहे, त्याला तुम्ही प्रतिसाद दिला आहे का? या प्रश्नावर मनन करा. येशूशी झालेली शौलाची भेट प्रभावी आणि परिवर्तन घडवणारी ठरली, ती केवळ या दर्शनामुळे त्याची दृष्टी गेली म्हणून नव्हे. त्याचे मुख्य कारण हे होते की शौलाला देवाची सेवा करायची होती, पण ती करण्याचा त्याचा मार्ग चुकीचा होता. ती चूक दुरुस्त होताच शौलाने तत्काळ आणि पूर्ण मनाने प्रतिसाद दिला. परिणामी, शौल ख्रिस्तसभेच्या इतिहासातील सर्वश्रेष्ठ सुवार्ताप्रचारकांपैकी एक झाला.
आपल्या कार्यात तुम्हाला सहभागी करून घेण्याची येशूच्या हृदयातील इच्छा आज मननात घ्या. देव तुमच्याद्वारे किती प्रकारे कार्य करू शकतो, याची तुम्हाला कदाचित कल्पना नसेल; पण येशूला ते पूर्णपणे माहीत आहे. तुम्हाला लाभलेली सर्व दाने तो पाहतो आणि तुमच्याद्वारे कोणाला आपल्याकडे आणायचे आहे, हे त्याला ठाऊक आहे. आज आपल्या संपूर्ण अंतःकरणाने त्याला “हो” म्हणा. असे केल्याने देव तुमच्याद्वारे महान कार्ये करू शकेल.
हे प्रभू, माझे तुझ्यावर खरेच प्रेम आहे. तुझ्या इच्छेनुसार तू माझा उपयोग करून घ्यावास, अशी माझी इच्छा आहे. माझे हृदय अधिक पूर्णपणे तुझ्याकडे वळवण्यास मला मदत कर, म्हणजे तुझ्या सौम्य आणि सामर्थ्यशाली हाताचे मार्गदर्शन मला लाभेल. तू माझ्यावर सोपवशील ते कोणतेही कार्य मी स्वीकारतो. माझ्या जीवनाने तुझे खरे गौरव व्हावे आणि पृथ्वीवर तुझ्या गौरवशाली राज्याचा विस्तार व्हावा, अशी मी प्रार्थना करतो. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
श्रद्धामय जीवनाचा कळस
प्रभूच्या मंदिरातील समर्पणाचा सण, 2 फेब्रुवारी
“हे स्वामी, आता तू आपल्या वचनाप्रमाणे आपल्या सेवकाला शांतीने जाऊ देऊ शकतोस, कारण तू सर्व लोकांसमक्ष सिद्ध केलेले तारण माझ्या डोळ्यांनी पाहिले आहे. हे तारण म्हणजे परराष्ट्रीयांना दैवी सत्य उलगडून दाखवणारा प्रकाश आणि तुझ्या इस्राएल प्रजेचे गौरव आहे.” लूक 2:29–32
येशूच्या जन्माच्या काळात शिमोन नावाचा एक मनुष्य होता. एका महत्त्वाच्या क्षणाची तयारी करण्यात त्याने आपले सारे आयुष्य घालवले होते. त्या काळातील सर्व श्रद्धावान यहुद्यांप्रमाणे शिमोनही मशीहाच्या आगमनाची वाट पाहत होता. मृत्यूपूर्वी त्याला मशीहाचे दर्शन नक्कीच होईल, असे पवित्र आत्म्याने त्याला प्रकट केले होते. आणि तसेच घडले: मरिया व योसेफ बाळ येशूला प्रभूला अर्पण करण्यासाठी मंदिरात घेऊन आले.
तो प्रसंग डोळ्यांसमोर आणा. शिमोन पवित्र आणि भक्तिमय जीवन जगला होता. जगाच्या तारणाऱ्याला आपल्या डोळ्यांनी पाहण्याचे भाग्य लाभेपर्यंत आपले पृथ्वीवरील जीवन संपणार नाही, अशी त्याच्या सदसद्विवेकबुद्धीच्या गाभ्यात त्याला खात्री होती. श्रद्धेच्या एका विशेष देणगीमुळे, म्हणजे पवित्र आत्म्याने त्याच्या अंतःकरणात केलेल्या प्रकटीकरणामुळे, त्याला हे कळले होते; आणि त्याने त्यावर विश्वास ठेवला.
शिमोनाला आयुष्यभर लाभलेल्या ज्ञानाच्या या विलक्षण देणगीवर मनन करणे उपयुक्त ठरेल. सामान्यतः आपल्याला पाच ज्ञानेंद्रियांद्वारे ज्ञान मिळते. आपण एखादी गोष्ट पाहतो, ऐकतो, तिची चव घेतो, वास घेतो किंवा स्पर्शाने ती जाणतो; आणि त्यावरून ती खरी असल्याचे आपल्याला कळते. इंद्रियांद्वारे मिळणारे ज्ञान अतिशय विश्वसनीय असते आणि गोष्टी जाणून घेण्याचा तो आपला नेहमीचा मार्ग आहे. पण शिमोनाला लाभलेले ज्ञान वेगळे होते. ते अधिक खोल आणि आध्यात्मिक स्वरूपाचे होते. मृत्यूपूर्वी मशीहाचे दर्शन होईल, हे त्याला कोणत्याही बाह्य इंद्रियानुभवामुळे नव्हे, तर पवित्र आत्म्याने त्याच्या अंतःकरणात केलेल्या प्रकटीकरणामुळे कळले होते.
यावरून एक प्रश्न उभा राहतो: कोणत्या प्रकारचे ज्ञान अधिक खात्रीचे आहे? तुम्ही डोळ्यांनी पाहता, स्पर्शाने जाणता, वास घेता, ऐकता किंवा चाखता, ते? की देव आपल्या कृपेने तुमच्या आत्म्याच्या गाभ्यात तुम्हाला जे प्रकट करतो, ते? या दोन प्रकारचे ज्ञान वेगवेगळे असले, तरी एक गोष्ट समजून घेणे महत्त्वाचे आहे: केवळ पाच ज्ञानेंद्रियांद्वारे मिळणाऱ्या कोणत्याही ज्ञानापेक्षा पवित्र आत्म्याने दिलेले आध्यात्मिक ज्ञान कितीतरी अधिक खात्रीचे आहे. या आध्यात्मिक ज्ञानात तुमचे जीवन बदलण्याचे आणि देवाने जे प्रकट केले आहे त्यानुसार तुमच्या सर्व कृतींना दिशा देण्याचे सामर्थ्य आहे.
बाळ येशूला मंदिरात आणले गेले, तेव्हा शिमोनाच्या अंतःकरणातील या आध्यात्मिक ज्ञानाची आणि त्याच्या पंचेंद्रियांनी घेतलेल्या अनुभवाची अचानक सांगड घातली गेली. ज्या बाळाला एके दिवशी आपल्या डोळ्यांनी पाहू आणि आपल्या हातांनी स्पर्श करू, हे शिमोनाला आधीपासून माहीत होते, ते बाळ अचानक त्याला दिसले; त्याचा आवाज त्याने ऐकला आणि त्याचा स्पर्श त्याला जाणवला. शिमोनासाठी तो क्षण त्याच्या जीवनाचा कळस ठरला.
आपल्या प्रभूने तुमच्या आत्म्याच्या गाभ्यात तुम्हाला जे काही सांगितले आहे, त्यावर आज चिंतन करा. तो आपल्या मृदू स्वरात बोलत असताना आपण कितीतरी वेळा त्याकडे दुर्लक्ष करतो आणि केवळ इंद्रियांना जाणवणाऱ्या जगातच रमणे पसंत करतो. पण आपल्यातील आध्यात्मिक वास्तव हे आपल्या जीवनाचे केंद्र आणि पाया बनले पाहिजे. तिथेच देव बोलतो आणि तिथेच आपल्यालाही आपल्या जीवनाचे मुख्य ध्येय आणि खरा अर्थ सापडेल.
हे माझ्या आत्म्याच्या प्रभू, माझ्या आत्म्याच्या गाभ्यात तू रात्रंदिवस कितीतरी प्रकारे माझ्याशी बोलतोस, त्याबद्दल मी तुझे आभार मानतो. तू माझ्याशी बोलतोस तेव्हा तुझ्याकडे आणि तुझ्या सौम्य वाणीकडे सदैव लक्ष देण्यास मला मदत कर. केवळ तुझीच वाणी माझ्या जीवनाला दिशा देवो. तुझ्या वचनावर माझा भरवसा राहो आणि तू माझ्यावर सोपवलेल्या कार्यापासून मी कधीही ढळू नये. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
ख्रिस्तसभा सदैव विजयी राहील
संत पेत्राच्या धर्मासनाचा सण, 22 फेब्रुवारी
“म्हणून मी तुला सांगतो: तू पेत्र आहेस, आणि या खडकावर मी माझी ख्रिस्तसभा उभारीन. अधोलोकाची द्वारे तिच्यावर मात करू शकणार नाहीत. मी तुला स्वर्गराज्याच्या किल्ल्या देईन. तू पृथ्वीवर जे काही बांधशील ते स्वर्गात बांधले जाईल, आणि तू पृथ्वीवर जे काही सोडशील ते स्वर्गात सोडले जाईल.” मत्तय 16:18–19
वरील उतारा आपल्याला अनेक मूलभूत सत्ये शिकवतो. त्यांपैकी एक सत्य हे आहे की, “अधोलोकाची द्वारे” चर्चवर कधीही मात करू शकणार नाहीत. ही गोष्ट आपल्यासाठी मोठ्या आनंदाचे कारण आहे.
शतकानुशतके अस्तित्वात असलेल्या अनेक मानवी संस्थांचा विचार करा. किती तरी बलाढ्य सत्ताही उदयास आल्या आणि लयाला गेल्या. विविध चळवळी आल्या आणि गेल्या. असंख्य संघटना उभ्या राहिल्या आणि नाहीशा झाल्या. पण कॅथलिक ख्रिस्तसभा आजही टिकून आहे आणि काळाच्या अंतापर्यंत टिकून राहील. आपल्या प्रभूने दिलेल्या अभिवचनांपैकी हे एक आहे, आणि आज आपण त्याचा आनंद साजरा करतो.
इतकी वर्षे ख्रिस्तसभा टिकून राहिली, ती केवळ चांगल्या नेतृत्वामुळे नव्हे. खरे तर, अगदी सुरुवातीपासूनच ख्रिस्तसभेत भ्रष्टाचार आणि गंभीर अंतर्गत संघर्ष दिसून आले आहेत. काही पोप अनैतिक जीवन जगले आहेत. कार्डिनल आणि बिशप राजपुत्रांसारखे राहिले आहेत. काही धर्मगुरूंनी गंभीर पापे केली आहेत. अनेक धर्मसंघांनाही गंभीर अंतर्गत फाटाफुटीला तोंड द्यावे लागले आहे. तरीही ख्रिस्ताची ही तेजस्वी वधू, ही अभ्रांत संस्था, आजही टिकून आहे आणि पुढेही टिकून राहील, कारण येशूने तशी हमी दिली आहे.
आजच्या आधुनिक प्रसारमाध्यमांमुळे ख्रिस्तसभेच्या कोणत्याही सदस्याचे प्रत्येक पाप क्षणार्धात जगभर प्रसारित होऊ शकते. त्यामुळे ख्रिस्तसभेकडे तुच्छतेने पाहण्याचा मोह होऊ शकतो. लज्जास्पद प्रकार, फूट, वाद आणि अशा इतर गोष्टींमुळे कधीकधी आपण आतून हादरून जातो. रोमन कॅथलिक ख्रिस्तसभेत यापुढेही सहभागी राहावे का, असा प्रश्नही काहींना पडतो. पण खरे पाहता, तिच्या सदस्यांमधील प्रत्येक दुर्बलता ही ख्रिस्तसभेवरील आपला विश्वास नव्याने दृढ करण्याची संधी ठरली पाहिजे. ख्रिस्तसभेचा प्रत्येक नेता संत असेल असे अभिवचन येशूने दिले नाही; पण “अधोलोकाची द्वारे” तिच्यावर मात करू शकणार नाहीत, असे अभिवचन त्याने नक्कीच दिले.
आज तुम्ही ख्रिस्तसभेकडे कोणत्या दृष्टीने पाहता, यावर चिंतन करा. लज्जास्पद प्रकारांमुळे आणि फुटीमुळे तुमचा विश्वास कमकुवत झाला असेल, तर आपले लक्ष आपल्या प्रभूकडे आणि त्याच्या पवित्र, दैवी अभिवचनाकडे वळवा. अधोलोकाची द्वारे ख्रिस्तसभेवर मात करू शकणार नाहीत. आपल्या प्रभूने स्वतः याची हमी दिली आहे. यावर विश्वास ठेवा आणि या गौरवशाली सत्यात आनंद माना.
हे माझ्या गौरवशाली वर, तू पेत्राच्या श्रद्धेच्या भक्कम खडकावर चर्चची स्थापना केलीस. पेत्र आणि त्यांचे सर्व उत्तराधिकारी ही आम्हा सर्वांना तू दिलेली अमूल्य देणगी आहे. इतरांची पापे, घोटाळे आणि फूट यांच्यापलीकडे पाहण्यास मला मदत कर, म्हणजे हे माझ्या प्रभू, तुझी वधू असलेल्या चर्चद्वारे तू सर्व लोकांना तारणाकडे नेत आहेस, हे मला दिसेल. आज एक, पवित्र, कॅथलिक आणि प्रेषितीय चर्च या देणगीवरील माझी श्रद्धा मी नव्याने दृढ करतो. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
देवाच्या राज्यासाठी फळ देणे
संत मत्तियास प्रेषिताचा सण, 14 मे
तुम्ही मला निवडले नाही, तर मी तुम्हाला निवडले आणि तुम्ही जाऊन टिकणारे फळ द्यावे म्हणून तुमची नेमणूक केली, यासाठी की माझ्या नावाने तुम्ही पित्याकडे जे काही मागाल, ते त्याने तुम्हाला द्यावे. योहान 15:16
युदासाने आपल्या प्रभूचा विश्वासघात केल्यानंतर त्याची जागा घेण्यासाठी कोणाची निवड करावी, हे ठरवायला प्रेषित एकत्र जमले. सुरुवातीपासून आपल्याबरोबर असलेल्यांपैकीच तो असावा, असे त्यांनी ठरवले. त्यांनी मार्गदर्शनासाठी प्रार्थना केली आणि चिठ्ठ्या टाकल्या. “चिठ्ठी मत्तियाच्या नावावर पडली आणि त्याची गणना अकरा प्रेषितांमध्ये करण्यात आली” (प्रेषितांची कृत्ये 1:26).
संत मत्तियाच्या सेवाकार्याविषयी फारशी माहिती नाही. बारा प्रेषितांपैकी एक म्हणून त्याची निवड झाली, त्यामुळे तो प्रारंभीच्या ख्रिस्तसभेचा बिशप होता. विविध परंपरांनुसार त्याने आजच्या इथिओपिया, तुर्की किंवा जॉर्जिया यांपैकी एखाद्या प्रदेशात, किंवा कदाचित या तिन्ही प्रदेशांत, सुवार्तेचा प्रचार केला. आपल्या श्रद्धेसाठी त्याला दगडमार करून किंवा शिरच्छेद करून, किंवा कदाचित दोन्ही प्रकारे, ठार मारण्यात आले असे मानले जाते. म्हणून आज त्याचा ख्रिस्तसाक्षी म्हणून सन्मान केला जातो.
संत मत्तिया यांचा सन्मान करताना आपण केवळ प्रेषित झालेल्या आणि आपल्या जीवनातून सुवार्ता सांगणाऱ्या एका व्यक्तीचा सन्मान करत नाही. दुर्बळ आणि नम्र साधनांचा उपयोग करून आपले राज्य वाढवण्याच्या देवाच्या योजनेचाही आपण सन्मान करतो. वरील सुवार्तेचा उतारा संत मत्तिया यांना नक्कीच लागू होतो आणि कमी-अधिक प्रमाणात तो आपल्या सर्वांनाही लागू होतो. आपण पुढे जाऊन “टिकून राहणारे फळ द्यावे” म्हणून संत मत्तिया यांना, तसेच आपल्यापैकी प्रत्येकाला, देवानेच “निवडले.” पण अशा प्रकारचे चांगले फळ, ज्याचा परिणाम सार्वकालिक असतो, तेव्हाच येऊ शकते, जेव्हा आपण पित्याकडे त्याचा पुत्र येशू याच्या नावाने ते मागतो.
आपल्याद्वारे चांगले फळ यावे अशी विनंती पित्याकडे त्याचा पुत्र येशू याच्या नावाने करणे म्हणजे पित्याकडे काय मागायचे ते आपणच ठरवू शकतो, असा अर्थ नाही. उलट, “येशूच्या नावाने” मागणे म्हणजे पुत्राने पित्याकडे जे मागितले तेवढेच आपणही मागणे, हे समजून घेतले पाहिजे. पित्याची इच्छा पूर्ण व्हावी, या पुत्राच्या एकमेव शाश्वत प्रार्थनेत सहभागी होण्याची आपण निवड करतो. अशा रीतीने प्रार्थना करताना आपण आपली इच्छा पित्याच्या पवित्र इच्छेशी एकरूप करण्यास बांधील होतो.
कधीकधी आपण सगळेच देवाकडे कोणता ना कोणता अनुग्रह मागतो. आपल्याला काय हवे आहे आणि आपली इच्छा काय आहे, हे आपण त्याच्यासमोर मांडू शकतो. पण देवाने आपल्याद्वारे कार्य करावे आणि भरपूर चांगली फळे देण्यासाठी आपण त्याच्या कृपेचे साधन व्हावे, असे आपल्याला वाटत असेल, तर आपण नम्रपणे स्वतःची इच्छा बाजूला ठेवली पाहिजे. आपले सेवाकार्य देवानेच निवडावे आणि त्याच्या पवित्र कार्यासाठी त्यानेच आपली नेमणूक करावी, यासाठी आपण तयार असले पाहिजे. स्वतःच्या इच्छेचा आग्रह सोडून देवाच्या इच्छेला नम्रपणे शरण जाणे, हाच देवाचे राज्य साकार होण्याचा एकमेव मार्ग आहे.
आपण त्याच्या दैवी कार्यात सहभागी व्हावे म्हणून देवाने आपल्याला पाचारण करण्याचे ठरवले आहे, यावर आज चिंतन करा. तो आपल्याला कसे पाचारण करतो, हे त्याच्यावरच अवलंबून आहे. पण तो आपल्याला खरोखर पाचारण करतो आणि आपल्या कार्यात सहभागी होण्याचे आमंत्रण देतो, याची खात्री बाळगा. चांगली फळे देण्यासाठी देव तुम्हाला ज्या मार्गाने नेईल, त्या मार्गाने जाण्यास तयार राहा. येशूच्या पवित्र नावाने प्रार्थना करताना, आपली इच्छा पित्याच्या योजनेशी जुळवण्याचा नम्रपणे प्रयत्न करा.
हे प्रभू येशू, तू सर्व बाबतींत पित्याची इच्छा पूर्णपणे पार पाडलीस. तुझ्या दैवी कार्यात सहभागी होण्यासाठी तू मला निवडलेस आणि नेमलेस. तू मला जे काही करण्यास बोलावतोस ते स्वीकारण्यासाठी माझे मन आणि माझी इच्छा खुली ठेवण्यास मला मदत कर, म्हणजे मीही तुझ्या स्वर्गीय पित्याच्या राज्यासाठी एक साधन होऊ शकेन. तुझ्या परमपवित्र नावाने मी ही प्रार्थना करतो. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
प्रभूच्या सान्निध्यातील आनंद
धन्य कुमारी मरियेच्या एलिझाबेथला भेटीचा सण, 31 मे
मरिया निघाली आणि घाईघाईने डोंगराळ प्रदेशातील यहूदाच्या एका नगरात गेली. तेथे तिने जखऱ्याच्या घरात प्रवेश केला आणि एलिझाबेथला अभिवादन केले. मरियेचे अभिवादन ऐकताच एलिझाबेथच्या उदरातील बाळाने उडी मारली. तेव्हा एलिझाबेथ पवित्र आत्म्याने परिपूर्ण झाली आणि मोठ्याने उद्गारली, “स्त्रियांमध्ये तू परम धन्य आहेस आणि तुझ्या उदराचे फळ धन्य आहे.” लूक 1:39–42
आज आपण साजरा करत असलेला हा सुंदर सण दोन चमत्कारिक गर्भधारणांची आठवण करून देतो. एक गर्भधारणा पवित्र आत्म्याच्या छायेने झाली. दुसरी, वय झालेल्या एका स्त्रीच्या उदरी चमत्कारिक रीतीने झाली. वर उद्धृत केलेल्या पवित्र शास्त्राच्या उताऱ्यात मरिया आणि एलिझाबेथ यांची पहिली भेट आपल्याला दिसते. मरिया येऊन पोहोचली तेव्हा दोघींनी एकमेकींना अभिवादन केले. आपली नातलग एलिझाबेथ हिच्या गर्भावस्थेचे शेवटचे काही महिने तिच्यासोबत राहण्यासाठी मरिया लांबचा प्रवास करून आली होती. मरियेने एलिझाबेथला अभिवादन करताच आणखी एक चमत्कार घडला. एलिझाबेथच्या उदरातील बाळाने, म्हणजेच संत योहान बाप्तिस्ताने, “आनंदाने उडी मारली.” अशा प्रकारे, जन्माआधीच योहानाने प्रभूचा मार्ग तयार करण्याच्या आपल्या आगळ्या कार्याला सुरुवात केली. त्या क्षणी त्याने आपली आई एलिझाबेथ हिला अशी प्रेरणा दिली की मरियेच्या उदरी तारणाऱ्याची दैवी उपस्थिती आहे, हे तिला उमगले.
या दोन पवित्र स्त्रिया काही महिने एकत्र राहिल्या, तेव्हा त्यांच्यात काय बोलणे झाले असेल, याचा विशेष विचार करा. पवित्र शास्त्रात त्यांच्या पहिल्या संभाषणाची केवळ एक छोटीशी झलक आपल्याला मिळते. पण त्यांनी प्रार्थनामय वृत्तीने कितीतरी गोष्टींवर सविस्तर बोलणे केले असेल, आणि हा संवाद त्याचा केवळ एक छोटासा भाग होता, याची आपण खात्री बाळगू शकतो. विशेषतः, त्या संवादांतून आनंदाची आध्यात्मिक देणगी त्यांनी एकमेकींना वाटली असेल.
आनंद ही केवळ एक भावना नाही; त्याचे स्वरूप आध्यात्मिक आहे. एखाद्या गोष्टीची मजा अनुभवणे एवढाच त्याचा अर्थ नाही; आपल्या जीवनात देव कसा कार्य करतो, हे उमगण्याचा तो अनुभव आहे. देव अद्भुत रीतीने कार्य करत आहे, हे दिसले की मन कृतज्ञतेने आणि हर्षाने भरून येते. या आनंदातून मिळणारे बळ आणि उत्साह इतरांपर्यंतही पोहोचतात आणि त्यांना उभारी देतात.
आपल्या जीवनात देवाचा हात कसा कार्यरत आहे, हे पाहण्याचा आपण सर्वांनी प्रयत्न केला पाहिजे. त्याच्या दैवी कृतींकडे लक्ष दिल्याने आपल्याही मनात आनंद निर्माण होईल. आपल्याला आनंदाची गरज आहे. देवाची इच्छा पूर्ण करण्यासाठी आपण दररोज प्रयत्न करतो, तेव्हा या देणगीतून आपल्याला धीर आणि बळ मिळण्याची गरज आहे.
या दोन पवित्र स्त्रिया आपल्या जीवनातून आनंदाची जी साक्ष देतात, तिच्यावर आज चिंतन करा. देवाने तुम्हाला कोणकोणत्या प्रकारे आशीर्वाद दिले आहेत, याकडे नम्रपणे लक्ष द्या. त्याच आनंदात सहभागी होण्याचे आमंत्रण तुम्हालाही आहे, हे जाणून घ्या. जीवनात आनंद कमी पडतो असे वाटत असेल, तर दिवसभर तुम्ही आपले मन कुठे भटकू देता, याचा विचार करा. भूतकाळ, मनाला झालेल्या जखमा, अडचणी आणि अशाच गोष्टींचा तुम्ही सतत विचार करता का? तसे असेल, तर अशा विचारांतून नक्कीच खिन्नता येईल आणि कदाचित घोर निराशाही येईल. त्याऐवजी, देव तुमच्या जीवनात कसा कार्य करतो, याकडे मन वळवण्याचा प्रयत्न करा. तुम्हाला मिळालेले अनेक आशीर्वाद ओळखा आणि देवाच्या त्या कृतींचा मनापासून आस्वाद घ्या. असे केल्याने तुम्ही संत एलिझाबेथ आणि आपल्या धन्य मरियामातेसोबत आनंद कराल.
हे माझ्या पवित्र बाल येशू, तू आपल्या प्रिय मातेच्या पवित्र गर्भात असताना तुझ्या उपस्थितीने तिच्या तसेच एलिझाबेथ आणि योहान यांच्या हृदयांत मोठा आनंद भरून आला. आपल्या जगात आणि माझ्या जीवनात तुझी उपस्थिती ओळखण्यास मला मदत कर, म्हणजे तू सतत माझ्याकडे येतोस या आनंदाने मीही भरून जाईन. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
प्रभूच्या हाताने घडलेला
संत बाप्तिस्मा देणारा योहान याच्या जन्माचा महोत्सव, 24 जून
ज्यांनी या गोष्टी ऐकल्या, त्या सर्वांनी त्या मनात ठेवल्या आणि म्हटले, “मग हा बालक पुढे काय होणार?” कारण प्रभूचा हात खरोखरच त्याच्याबरोबर होता. तो बालक वाढत गेला आणि आत्म्याने बलवान झाला. इस्राएलसमोर प्रकट होण्याच्या दिवसापर्यंत तो वाळवंटात राहिला. लूक 1:65–66
स्नानकर्ता योहान प्रभूच्या हाताने घडला. संत थॉमस अक्विनास तर असेही म्हणतात की योहान त्याची आई एलिझाबेथ हिच्या गर्भातच पवित्र करण्यात आला होता. कारण असे लिहिले आहे: “आपल्या आईच्या गर्भात असल्यापासूनच तो पवित्र आत्म्याने परिपूर्ण असेल” (लूक 1:15). धन्य कुमारी मरियेने एलिझाबेथला अभिवादन केले आणि योहानाने आनंदाने उडी मारली, त्या क्षणापासून प्रभूचा हात योहानावर होता. प्रभू त्याला पवित्र करत होता आणि देवाची पवित्र इच्छा पूर्ण करण्यासाठी त्याला मार्ग दाखवत होता.
वर उद्धृत केलेल्या उताऱ्यापलीकडे योहानाच्या सुरुवातीच्या जीवनाची नोंद आपल्याला आढळत नाही. त्याच्याविषयी असे सांगितले आहे की तो “वाढत गेला आणि आत्म्याने बलवान झाला. इस्राएलसमोर प्रकट होण्याच्या दिवसापर्यंत तो वाळवंटात राहिला.” या उताऱ्यातून आपण हे सत्य ओळखले पाहिजे की योहान केवळ आईच्या गर्भातच पवित्र करण्यात आला नव्हता, तर बालपणापासून प्रौढपणापर्यंत तो देवाशी घट्ट जोडलेला आणि पवित्र आत्म्याने परिपूर्ण राहिला.
आज आपण योहानाच्या जीवनातील एका विशेष घटनेचा सन्मान करतो—त्याच्या जन्माचा. एलिझाबेथ आणि जखऱ्या यांच्या आशीर्वादित कुटुंबात जन्म घेण्याचे भाग्य तर त्याला लाभलेच; शिवाय देवमाता धन्य कुमारी मरिया त्याची नातेवाईक होती आणि त्याच्या जन्माच्या वेळी ती तेथे उपस्थित होती. परंपरेप्रमाणे मुलाला वडिलांचेच ‘जखऱ्या’ हे नाव देणे अपेक्षित होते. तरीही त्याचे वडील जखऱ्या यांनी त्याचे नाव ‘योहान’ ठेवले. योहानाच्या जन्मापूर्वी प्रमुख देवदूत गाब्रिएल जखऱ्याला प्रकट झाला होता आणि त्याने असे करण्यास सांगितले होते. त्या आज्ञेचे जखऱ्याने पालन केले.
योहानाच्या जन्माभोवती मोठे गूढ आणि उत्सुकता होती. त्याच्या जन्माच्या वेळी उपस्थित असलेल्या लोकांच्या मनात हा बालक पुढे काय होईल याबद्दल कुतूहल आणि आशा जागी झाली असेल, यात फारशी शंका नाही. योहानाने त्यांची निराशा केली नाही. त्याच्याविषयीच येशू एके दिवशी म्हणणार होता, “मी तुम्हाला सांगतो, स्त्रियांपासून जन्मलेल्यांमध्ये योहानापेक्षा कोणीही मोठा नाही…” (लूक 7:28).
आईच्या गर्भातच पवित्र केले जाण्याचे भाग्य कदाचित तुम्हाला लाभले नसेल, किंवा तुमच्या जन्मापूर्वी प्रमुख देवदूत गाब्रिएलकडून तुमच्या वडिलांना एखादा दैवी संदेश मिळाला नसेल. तरीही, दररोज प्रभूच्या हाताचे मार्गदर्शन स्वीकारण्याचे आवाहन तुम्हालाही आहे. तुमच्यासाठी असलेली देवाची खास इच्छा तुम्हाला पूर्ण करता यावी, म्हणून तुम्ही ‘आत्म्याने बलवान’ व्हावे, अशी देवाची इच्छा आहे. कसे जगावे याचे उदाहरण थोर संत आपल्याला देतात, हेही आपण त्यांचा सन्मान करण्याचे एक कारण आहे. म्हणून प्रत्येक संताच्या जीवनात आपल्याला असा आदर्श दिसला पाहिजे, ज्याप्रमाणे आपण आपले जीवन घडवावे. संत स्नानकर्ता योहानाच्या जीवनाची मुख्य साक्ष हीच आहे: त्याने अढळपणे देवाची आज्ञा पाळली आणि देवाच्या हातून स्वतःला घडू दिले. त्यामुळे त्याच्या जीवनातील अनन्य कार्य गौरवाने पूर्ण झाले; त्यासाठी शेवटी त्याने रक्तसाक्षी म्हणून आपले प्राणही अर्पण केले.
आज या सत्यावर चिंतन करा: आईच्या गर्भात तुम्हाला पवित्र करण्यात आले नसले, तरी बाप्तिस्मा संस्काराने तुम्हाला पवित्र करण्यात आले. त्यानंतर दृढीकरण संस्काराद्वारे पवित्र आत्म्याने तुम्हाला बळ दिले आणि परमपवित्र युखरिस्ताद्वारे तुम्हाला नियमितपणे आध्यात्मिक पोषण मिळते. अनेक बाबतींत तुम्हालाही योहानाइतकाच आशीर्वाद लाभला आहे. या साध्या पण गहन सत्यावर चिंतन करा: देवाला त्याचे पवित्र कार्य तुमच्याद्वारे करायचे आहे. त्याने इतर कोणाकडेही न सोपवलेले एक खास कार्य तुमच्यावर सोपवले आहे. आज त्या कार्याला ‘हो’ म्हणा, म्हणजे स्वर्गाच्या राज्यात तुम्हालाही ‘महान’ मानले जाईल.
हे सर्व महिम्याच्या प्रभू, संत योहान बाप्तिस्ता आईच्या गर्भात असतानाच तू त्यांना पवित्र केलेस आणि त्यांच्या संपूर्ण जीवनभर त्यांच्यावर तुझ्या कृपेचा वर्षाव करत राहिलास. त्यांनी तुझ्या हाकेला प्रतिसाद दिला आणि आपले गौरवशाली कार्य पूर्ण केले. बाप्तिस्म्याद्वारे तू मला पवित्र केलेस आणि दृढीकरण व पवित्र युकरिस्त या संस्कारांद्वारे त्या पवित्रतेत मला बळ दिलेस, याबद्दल मी तुझे आभार मानतो. तू मला देऊ इच्छित असलेल्या सर्व कृपादानांचा स्वीकार करण्यास मला मदत कर, म्हणजे तू खास माझ्यावर सोपवलेले कार्य मी पूर्ण करू शकेन. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
ख्रिस्तसभेचे आधारस्तंभ
संत पेत्र आणि संत पौल यांचा महासण, 29 जून
“म्हणून मी तुला सांगतो: तू पेत्र आहेस आणि या खडकावर मी माझी कलीसिया उभारीन. अधोलोकाची द्वारे तिच्यावर मात करू शकणार नाहीत. मी तुला स्वर्गराज्याच्या किल्ल्या देईन. जे काही तू पृथ्वीवर बांधशील ते स्वर्गात बांधले जाईल; आणि जे काही तू पृथ्वीवर सोडशील ते स्वर्गात सोडले जाईल.” मत्तय 16:17–19
संत पेत्र आणि संत पौल यांना अनेकदा “चर्चचे दोन महान आधारस्तंभ” म्हटले जाते. आरंभीच्या चर्चच्या स्थापनेत त्या दोघांनीही अत्यंत महत्त्वाची भूमिका बजावली. चर्चचा पाया घालण्यासाठी दोघांचीही भूमिका अत्यावश्यक होती; तरी व्यक्ती म्हणून ते दोघे जितके भिन्न होते, तितक्याच त्यांच्या भूमिकाही भिन्न होत्या.
पेत्र संसार करणारा, त्याच परिसरात मासेमारी करणारा, शिक्षण न घेतलेला आणि अगदी साधासुधा माणूस होता. येशूने त्याला बोलावण्यापूर्वीच्या त्याच्या जीवनाविषयी आपल्याला जे माहीत आहे, त्यावरून पाहता देवाचा पुत्र जी नवी कलीसिया स्थापन करणार होता, तिच्या आधारस्तंभांपैकी एक होण्यासाठी पेत्राकडे काही विशेष पात्रता होती असे दिसत नाही. येशूने त्याला बोलावले, एवढेच; आणि पेत्राने त्या हाकेला प्रतिसाद दिला. येशू पेत्राच्या होडीत चढला, त्याने पेत्राला जाळी पाण्यात सोडायला सांगितले आणि जाळ्यांत भरपूर मासे सापडले. हा चमत्कार पाहून पेत्र येशूच्या पायांशी पडला. आपण “पापी मनुष्य” आहोत आणि येशूच्या सान्निध्यात राहण्यास पात्र नाही, हे त्याने कबूल केले (पाहा लूक 5:8). पण येशूने पेत्राला सांगितले की यापुढे तो मासे नव्हे, तर माणसे पकडील. पेत्र लगेच सर्व काही मागे सोडून येशूच्या मागे गेला.
पौल स्वतःविषयी असे सांगतो: “मी यहुदी आहे. किलिकियातील तार्स येथे माझा जन्म झाला, पण मी याच शहरात लहानाचा मोठा झालो. गमलिएलाच्या चरणांशी बसून मी आपल्या पूर्वजांच्या नियमशास्त्राचे काटेकोर शिक्षण घेतले. आज तुम्ही सर्व जसे देवासाठी उत्साही आहात, तसाच मीही होतो” (प्रेषितांची कृत्ये 22:3). पौलाने यहुदी नियमशास्त्राचा अत्यंत काटेकोर अर्थ लावणाऱ्या परंपरेत उत्तम शिक्षण घेतले होते. त्याला तत्त्वज्ञानाची जाण होती आणि तरुणपणी तो अतिशय उत्साही होता. हेही लक्षात घ्या की ख्रिस्ती होण्यापूर्वी त्याने “देवाच्या कलीसियेचा क्रूरपणे छळ केला आणि तिचा नाश करण्याचा प्रयत्न केला” (गलतीकरांस 1:13). सुरुवातीला त्याने कलीसियेला इतका कडवा विरोध केला होता की तिचा आधारस्तंभ होण्यासाठी त्याची निवड होईल, अशी शक्यता अनेक दृष्टींनी सर्वांत कमी वाटली असती. पहिला ख्रिस्ती रक्तसाक्षी संत स्तेफन याच्या हत्येलाही त्याने पाठिंबा दिला होता.
या दोघांपैकी कोणीही ख्रिस्ती चर्चचा संस्थापक होईल, असे अनेकांना वाटले नसते. तरी नेमके तेच घडले. मनपरिवर्तनानंतर पौलाने शुभवर्तमानाची घोषणा करण्यासाठी दूरदूरचा प्रवास केला आणि आशिया मायनर व युरोपभर अनेक नव्या स्थानिक चर्चची स्थापना केली. अखेरीस त्याला यरुशलेममध्ये अटक करण्यात आली, खटल्यासाठी रोमला नेण्यात आले आणि त्याचा शिरच्छेद करण्यात आला. नव्या करारातील निम्म्याहून अधिक ग्रंथ पौलाने लिहिले असे मानले जाते, आणि प्रेषितांची कृत्ये या ग्रंथाच्या अर्ध्या भागात त्याच्या धर्मप्रसाराच्या प्रवासांचे तपशीलवार वर्णन आहे. यहुदी नसलेल्या लोकांमध्ये त्याने केलेल्या धर्मप्रसाराच्या कार्यासाठी पौल विशेष ओळखला जातो.
पेत्राची भूमिका खरोखरच अनोखी होती. येशूने त्याचे ‘शिमोन’ हे नाव बदलून ‘पेत्र’ ठेवले. येशूचे हे शब्द आठवा: “आणि मी तुला सांगतो, तू पेत्र (पेत्रोस) आहेस, आणि या खडकावर (पेत्रा) मी माझे चर्च उभारीन…” (मत्तय 16:18). ‘पेत्र’ या नावाचे ग्रीक रूप पेत्रोस आहे. मात्र ग्रीक भाषेतील पेत्रा या शब्दाचा अर्थ स्थिर, अचल आणि टिकाऊ असा भक्कम खडक होतो. म्हणूनच येशूने पेत्राला आपल्या चर्चच्या उभारणीसाठी अचल खडकाचा भक्कम पाया बनवण्याचे ठरवले.
आपल्या प्रभूने तुम्हालाही कलीसियेत एका खास कार्यासाठी बोलावले आहे. ते कार्य त्याने दुसऱ्या कोणावरही सोपवलेले नाही. संत पौलाच्या बाबतीत देवाने जसे केले, तसेच तुमच्याही माध्यमातून, तुमच्या स्वतःच्या पद्धतीने, काही लोकांपर्यंत शुभवर्तमान पोहोचावे, अशी त्याची इच्छा आहे. आणि संत पेत्राच्या बाबतीत जसे घडले, तसेच तुम्हाला आणि तुमच्या श्रद्धेला आधार मानून आपली कलीसिया उभारण्याचे कार्य देवाला पुढे चालू ठेवायचे आहे.
आज आपल्या कलीसियेच्या या दोन पवित्र आणि अद्वितीय आधारस्तंभांवर चिंतन करा. या जगात त्यांचे कार्य पुढे नेण्यासाठी देव तुमच्याकडून काय घडवू इच्छित असेल, याचाही विचार करा. संत पेत्र आणि संत पौल हे जगातील महान आणि सर्वाधिक प्रभाव पाडणाऱ्या ख्रिस्ती व्यक्तींपैकी आहेत. तरीही त्यांचे कार्य पुढे चालू राहिले पाहिजे आणि ते पुढे नेण्यासाठी देव ज्यांना आपले साधन बनवू इच्छितो, त्यांपैकी तुम्हीही आहात. या कार्यासाठी स्वतःला समर्पित करा, म्हणजे पूर्वीप्रमाणेच आजच्या काळातही शुभवर्तमानाची घोषणा जोमाने होत राहील आणि आपल्या कलीसियेचा खडकासारखा पाया भक्कम राहील.
हे संत पेत्र, ज्या विश्वासरूपी खडकावर चर्चची स्थापना झाली, तो खडक होण्यासाठी तुझी खास निवड झाली. हे संत पौल, हाच विश्वास दूरदूरपर्यंत घोषित करण्यासाठी तू निघालास आणि विश्वासणाऱ्यांचे अनेक नवे समुदाय स्थापन केलेस. हे प्रिय प्रभू, तुझ्या चर्चचे ध्येयकार्य पुढे नेण्यासाठी माझा उपयोग कर, जेणेकरून जगभरातील तुझ्या सर्व लोकांच्या मनात आणि हृदयात विश्वास खोलवर रुजेल. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
इतरांना मिळालेल्या आशीर्वादांचा आनंद मानणे
संत थोमा प्रेषिताचा सण, 3 जुलै
“तुझे बोट येथे ठेव आणि माझे हात पाहा. तुझा हात पुढे कर आणि माझ्या कुशीत घाल. अविश्वास धरू नकोस, तर विश्वास ठेव.” थोमाने त्याला उत्तर दिले, “माझ्या प्रभू, माझ्या देवा!” येशू त्याला म्हणाला, “तू मला पाहिलेस म्हणून विश्वास ठेवलास काय? ज्यांनी न पाहताही विश्वास ठेवला ते धन्य.” योहान 20:27–29
येशूबरोबरच्या या संवादात प्रेषित थोमा अनेक बाबतींत आपल्यापैकी प्रत्येकाचे प्रतिनिधित्व करतो. आपण कधीही अविश्वास धरत नाही आणि नेहमी विश्वास ठेवतो, असे आपल्याला वाटायला आवडते. पण आपली श्रद्धा जितकी खोल असायला हवी तितकी ती कदाचित नाही, हे नम्रपणे मान्य करणे महत्त्वाचे आहे. त्याचप्रमाणे, जे आशीर्वाद आपल्याला मिळत नाहीत ते इतरांना मिळतात, तेव्हा आपली प्रतिक्रिया काय असते, याचाही विचार करणे महत्त्वाचे आहे.
आठवा, येशूने इतर प्रेषितांना पहिल्यांदा दर्शन दिले, तेव्हा थोमा त्यांच्यासोबत नव्हता. तो परत आला तेव्हा येशूने दर्शन दिले होते आणि ते दर्शन आपल्याला लाभले नाही, हे ऐकून त्याला वाईट वाटले, हे स्पष्ट आहे. दुर्दैवाने, प्रभूने इतरांना दर्शन दिले तेव्हा आपण तिथे नव्हतो या खंतीमुळे थोमाच्या मनात आनंदाऐवजी काहीसा कडवटपणा निर्माण झाला. हेच मत्सराचे पाप आहे. आपल्याला न मिळालेले आशीर्वाद इतरांना मिळाल्याचे पाहून मनात जी खंत वाटते, तो मत्सर. खरे तर, पुनरुत्थित प्रभूची भेट होण्याचा आशीर्वाद इतर प्रेषितांना मिळाला, याचा थोमाने आनंद मानायला हवा होता. पण ती भेट आपल्याला लाभली नाही, या खंतीने तो दुःखी झाला. तो म्हणाला, “त्याच्या हातांवरचे खिळ्यांचे व्रण पाहिल्याशिवाय, त्या व्रणांत माझे बोट घातल्याशिवाय आणि त्याच्या कुशीत माझा हात घातल्याशिवाय मी विश्वास ठेवणार नाही.”
आपला प्रभू भेटायला आला तेव्हा थोमा तिथे का नव्हता? कदाचित ही देवाचीच योजना असावी, कारण थोमाने आपल्यासमोर एक आदर्श ठेवावा अशी देवाची इच्छा असावी. तसे असेल तर थोमाच्या उदाहरणातून एक गोष्ट शिकायला मिळते: इतरांना मिळालेले आशीर्वाद आपल्याला मिळाले नसले, तरी त्यांच्या आनंदात आपण नम्रपणे सहभागी झाले पाहिजे. अर्थात, थोमा तिथे असता, तर त्या आनंदात सहभागी होणे त्याला सोपे गेले असते. पण अनेक दृष्टींनी पाहता, त्याच्या अनुपस्थितीमुळे त्याला त्याहूनही मोठी संधी मिळाली. मात्र त्याने ती साधली नाही.
इतरांना देवाकडून आशीर्वाद मिळताना पाहता, तेव्हा तुमची प्रतिक्रिया काय असते? अनेक जण लगेच स्वतःचा विचार करू लागतात आणि तसाच आशीर्वाद आपल्यालाही मिळावा, अशी इच्छा करतात. त्यांना मत्सराशी झगडावे लागते. त्यांच्या मनात येते, “तो आशीर्वाद मलाही मिळाला असता तर किती बरे झाले असते!” अशा प्रकारचा मत्सर नेहमीच सहज ओळखता येत नाही. म्हणूनच अशा प्रसंगी कसे वागू नये, हे दाखवणारे उदाहरण म्हणून थोमा आपल्यासमोर ठेवला आहे.
अर्थात, थोमा काही वाईट माणूस नाही; म्हणूनच येशू नंतर त्याला दर्शन देतो. त्या वेळी थोमाने असे शब्द उच्चारले, जे मिस्साबलिदानात भाकर व द्राक्षारस पवित्र केले जातात त्या क्षणी श्रद्धावंत परंपरेने भक्तिभावाने म्हणतात. तो म्हणाला, “माझ्या प्रभू, माझ्या देवा!” मग येशूने त्याला सौम्यपणे खडसावले: “तू मला पाहिलेस म्हणून विश्वास ठेवलास काय? ज्यांनी पाहिले नाही तरी विश्वास ठेवला ते धन्य!” पण हे सौम्यपणे खडसावणे ही प्रेमाची कृती होती. थोमाने आपल्या अविश्वासाचे कारण काय होते, याचा विचार करावा, अशी येशूची इच्छा होती. मत्सरातून निर्माण झालेल्या आपल्या अविश्वासाचे थोमाने परीक्षण करावे, अशी येशूची स्पष्ट इच्छा होती. त्या मत्सरामुळेच थोमाने जाणीवपूर्वक विश्वास ठेवण्याचे टाळले, असे दिसते.
आज या पवित्र प्रेषिताचे चिंतन करा. आज संत थोमा प्रेषित स्वर्गराज्यातील थोर संतांपैकी एक आहे. मत्सर, नम्रता आणि श्रद्धा यांविषयीचे हे महत्त्वाचे धडे देवाने त्याच्याद्वारे आपल्याला शिकवले. इतरांना मिळणारे आशीर्वाद आपल्याला मिळत नाहीत तेव्हा मनात उठणाऱ्या मत्सराशी आपला कसा संघर्ष चालतो, हे तपासण्यासाठी थोमाच्या दुर्बलतेतून बोध घ्या. त्या दुर्बलतेवर त्याने पूर्णपणे मात केली. आपल्या जगात देव ज्या विविध प्रकारे कार्य करतो, त्यांत नेहमी आनंद मानायला शिका आणि नम्रतेत वाढत राहा. म्हणजे तुम्हाला न मिळालेले आशीर्वाद इतरांना मिळाले, तरी अखेरीस संत थोमाने जसा प्रतिसाद दिला तसा तुम्हीही द्याल: “माझ्या प्रभू, माझ्या देवा!”
हे माझ्या परम उदार प्रभू, तू रात्रंदिवस इतरांवर तुझ्या आशीर्वादांचा वर्षाव करतोस. ते आशीर्वाद पाहताना मत्सराच्या प्रत्येक मोहावर मात करायला मला मदत कर, जेणेकरून तू सर्वांना दिलेल्या कृपेबद्दल मला आनंद वाटेल. तू माझा प्रभू आणि माझा देव आहेस. माझ्या जीवनाला आणि माझ्या सभोवतालच्या लोकांच्या जीवनाला तू ज्या ज्या प्रकारे आशीर्वाद देतोस, त्या सर्वांसाठी मी तुझे आभार मानतो. हे प्रिय प्रभू, रोज माझ्या नजरेस पडणाऱ्या प्रत्येक कृपादानाबद्दल आणि आशीर्वादाबद्दल, विशेषतः जे कृपादान मला थेट मिळालेले नाही त्याबद्दल, माझ्या मनात अधिक खोल कृतज्ञता निर्माण कर. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
अढळ निष्ठा
संत मरिया मग्दालेना हिचा सण, 22 जुलै
मारिया थडग्याबाहेर रडत उभी राहिली. रडता रडता तिने वाकून थडग्यात पाहिले, तेव्हा तिला पांढऱ्या वस्त्रांतील दोन देवदूत तिथे बसलेले दिसले. जिथे येशूचे शरीर ठेवले होते, तिथे एक जण डोक्यापाशी आणि दुसरा पायांपाशी बसला होता. योहान 20:11–12
आपल्या सेवाकार्याच्या सुरुवातीला येशूने माग्दालाच्या मारियामधून सात दुष्ट आत्मे घालवून दिले. त्यानंतर ती येशूची अत्यंत निष्ठावान अनुयायी बनली. येशू आणि त्याचे शिष्य प्रवास करत असताना स्वतःच्या साधनसंपत्तीतून त्यांच्या गरजा भागवणाऱ्या अनुयायांपैकी ती बहुधा एक होती. तिने त्याची शिकवण ऐकली आणि त्याचे चमत्कार पाहिले. त्याला दोषी ठरवण्यात आले तेव्हा ती तेथे होती. येशूच्या आईसोबत ती क्रुसाच्या पायथ्याशी उभी राहिली. त्याचे शरीर दफनासाठी तयार करण्यात तिने मदत केली. पवित्र शास्त्रातील नोंदीनुसार, पुनरुत्थानानंतर येशूने सर्वप्रथम तिलाच दर्शन दिले.
आजच्या मिस्साबलिदानातील शुभवर्तमानात सांगितले आहे की, रविवारी पहाटे मारिया थडग्यात ठेवलेल्या येशूच्या मृतदेहाला सुगंधी तेल लावण्याचे काम पूर्ण करण्यासाठी गेली. पण थडगे रिकामे होते, हे पाहून तिला फार आश्चर्य वाटले. म्हणून ती प्रेषितांना हे सांगण्यासाठी धावत गेली. अशा रीतीने पुनरुत्थानाची साक्ष देणारी माग्दालेना मारिया येशूच्या अनुयायांपैकी पहिली ठरली. प्रेषितांना सांगितल्यावर ती पेत्र आणि योहान यांच्यासोबत पुन्हा थडग्याकडे आली. पेत्र आणि योहान निघून गेल्यावर, वर उद्धृत केलेल्या शुभवर्तमानाच्या उताऱ्यात सांगितल्याप्रमाणे, ती थडग्याबाहेर रडत उभी राहिली.
मारियाचे अश्रू सुंदर आहेत. ते आपल्या प्रभूप्रती असलेल्या तिच्या गाढ भक्तीची अभिव्यक्ती आहेत. तो मृतांतून उठला आहे, हे तिला अजून उमगले नव्हते. पण येशूप्रतीची तिची निष्ठा तिच्या प्रेमाची साक्ष देते. येशूने तिला तिची प्रतिष्ठा पुन्हा मिळवून दिली होती. तिला छळणाऱ्या सात दुष्ट आत्म्यांपासून त्याने तिला मुक्त केले होते. पूर्वी तिने बहुधा पापमय जीवन जगले होते; पण आता ती केवळ जगाच्या तारणाऱ्यालाच पूर्णपणे समर्पित होती.
माग्दालाच्या मारियाची साक्ष आपल्या सर्वांसाठी प्रेरणादायी आहे. सात दुष्ट आत्म्यांनी पछाडलेले लोक फार थोडे असतील, पण आपल्यापैकी प्रत्येकाला कोणत्या ना कोणत्या प्रकारचा त्रास सोसावा लागतो. आपण सगळेच पाप करतो. आपण सगळेच दुर्बल आहोत. आपल्या भूतकाळात अशा काही गोष्टी आहेत, ज्यांचा आपल्याला पश्चात्ताप होतो. आणि आपल्या सर्वांना अधिक चांगले जीवन जगण्याचे आमंत्रण आहे. मारियासाठी ‘अधिक चांगले जीवन’ म्हणजे अत्यंत निष्ठेने येशूला अर्पण केलेले जीवन. क्रुसाच्या पायथ्याशी उभी असताना अधिकाऱ्यांनी तिला पाहिले तरी तिला त्याची पर्वा नव्हती. त्यासाठी त्यांनी तिचा छळ केला असता, तरी तिला त्याचे काही वाटले नसते. ती निष्ठावान राहिली. येशूच्या शरीराला सुगंधी तेल लावण्यासाठी ती थडग्याकडे गेली, तेव्हा सैनिकांनी तिला त्रास दिला असता तरी तिला त्याची पर्वा नव्हती. त्याच्यासाठी प्रेमाने करता येणारी ही शेवटची कृती, एवढाच विचार तिच्या मनात होता. आणि पुनरुत्थित येशूला पाहून तिला तो माळी आहे असे वाटले, तेव्हा दुःखाने व्याकूळ झालेल्या आणि रडत असलेल्या आपल्याला त्याने पाहिले तरी तिला त्याची पर्वा नव्हती. तिला फक्त आपल्या प्रभूचे शरीर पाहायचे होते.
तिच्या अढळ निष्ठेमुळे येशूने तिला कल्पनेपलीकडची देणगी दिली. मृतांतून उठल्यानंतर त्याने तिला दर्शन दिले आणि प्रेषितांकडे आपली दूत म्हणून पाठवले. आपण मृतांतून उठलो आहोत आणि स्वर्गातील आपल्या पित्याकडे जाण्याच्या तयारीत आहोत, हे प्रेषितांना सांगण्यासाठी येशूने तिला पाठवले.
आज या स्त्रीच्या पवित्र आत्म्याचे चिंतन करा. ती एक पापी स्त्री होती; पण पश्चात्ताप करून तिने आपल्या संपूर्ण जीवनाला नवी दिशा दिली. तिने आपले सर्वस्व येशूला अर्पण केले आणि त्याबदल्यात तिला त्याहूनही अधिक मिळाले. स्वर्गात माग्दालेना मारिया सदैव येशूशी एकनिष्ठ राहील आणि त्याच्या पवित्र हृदयाची आराधना करील. आपणही आपल्या पापमय जीवनापासून दूर वळून आपल्या प्रभूशी अढळ निष्ठा राखण्याचा प्रयत्न करू या आणि अशा रीतीने तिचे अनुकरण करू या.
हे माझ्या पुनरुत्थित प्रभू, पुनरुत्थानानंतर तू सर्वप्रथम माग्दालाच्या मरियेला दर्शन दिलेस. आता तू तिला स्वर्गातील तुझ्या गौरवमय जीवनात सहभागी होण्यास बोलावतोस. तिच्या उदाहरणापासून शिकून सर्व पापांपासून दूर व्हायला आणि मनापासून तुझ्याशी एकनिष्ठ राहायला मला मदत कर. हे प्रिय प्रभू, तुझ्यावरील माझी निष्ठा पूर्ण आणि अढळ असू दे, म्हणजे एके दिवशी मलाही तुझ्या पुनरुत्थानाच्या गौरवात सहभागी होता येईल. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
देवाच्या राज्याकडे जाणारा मार्ग
प्रेषित संत याकोब यांचा सण, 25 जुलै
“तुम्ही काय मागत आहात, हे तुम्हाला कळत नाही. जो प्याला मी पिणार आहे, तो तुम्ही पिऊ शकाल का?” ते त्याला म्हणाले, “आम्ही पिऊ शकतो.” त्याने उत्तर दिले, “माझा प्याला तुम्ही नक्कीच प्याल; पण माझ्या उजवीकडे आणि डावीकडे बसण्याचा मान देणे माझ्या हाती नाही. माझ्या पित्याने ज्यांच्यासाठी तो राखून ठेवला आहे, त्यांच्यासाठीच तो आहे.” मत्तय 20:22–23
संत याकोब हा प्रिय शिष्य योहानाचा भाऊ आणि जब्दी व सलोमी यांचा मुलगा होता. याकोब आणि योहान आपल्या वडिलांबरोबर नावेत मासेमारीची जाळी दुरुस्त करत असताना येशूने त्या दोघांना बोलावले. येशूच्या हाकेला त्यांनी लगेच प्रतिसाद दिला: “…त्यांनी आपले वडील जब्दी यांना मजुरांबरोबर नावेत सोडले आणि ते येशूच्या मागे गेले” (मार्क 1:20). याईरच्या मुलीला पुन्हा जिवंत करण्यात आले तेव्हा आणि येशूच्या रूपांतराच्या वेळी याकोब उपस्थित होता. शुभवर्तमानांमध्ये आणखी काही ठिकाणी त्याचा उल्लेख येतो. प्रेषितांची कृत्ये या ग्रंथानुसार याकोब हा श्रद्धेसाठी प्राण देणारा पहिला प्रेषित होता. इ.स. 44 मध्ये यरुशलेम येथे हेरोदाने त्याचा शिरच्छेद करवला (पाहा प्रेषितांची कृत्ये 12:2).
शुभवर्तमानांमध्ये संत याकोबाचा उल्लेख असलेल्या इतर उताऱ्यांपैकी एक उतारा वर दिला आहे. त्यात याकोब आणि योहान यांची आई सलोमी येशूकडे एक खास विनंती करते: त्याच्या राज्यात आपल्या दोन्ही मुलांना त्याच्या डावीकडे आणि उजवीकडे बसण्याचा मान मिळावा. तिने आपल्या दोन्ही मुलांच्या वतीने ही विनंती केल्यावर येशू त्यांच्याकडे वळतो आणि विचारतो की तो जो प्याला पिणार आहे तो त्यांना पिता येईल का. ते उत्तर देतात, “आम्ही पिऊ शकतो.” या दोघांनी आणि त्यांच्या आईने केलेली ही मागणी धीटपणाची असली, तरी तिच्यात धैर्य आणि पावित्र्यही दिसून येते.
या उताऱ्याच्या अगोदर, येशू बारा प्रेषितांसोबत यरुशलेमला जात असताना, आपल्याबाबतीत काय घडणार आहे हे त्याने त्यांना सांगितले. “पाहा, आपण यरुशलेमला जात आहोत. मानवपुत्राला मुख्य याजकांच्या आणि शास्त्र्यांच्या हवाली केले जाईल. ते त्याला मृत्युदंड ठोठावतील आणि त्याची थट्टा करावी, त्याला फटके मारावेत आणि वधस्तंभावर खिळावे म्हणून त्याला यहुदेतरांच्या हवाली करतील. पण तिसऱ्या दिवशी त्याला उठवले जाईल” (मत्तय 20:18–19). येशूने बारा प्रेषितांना हे सांगण्याची ही तिसरी वेळ होती. त्यामुळे त्याच्या शब्दांचा अर्थ आता खरोखरच त्यांच्या मनात उतरू लागला असावा. याच पार्श्वभूमीवर, आपले राज्य स्थापन करण्याच्या कार्यात येशूच्या जवळ राहता यावे, अशी विनंती याकोब आणि योहान करतात. त्या राज्याकडे जाणारा मार्ग आपल्या दुःखसहनातून आणि मृत्यूतून जातो, असे येशूने त्यांना सांगितले होते, तरीही त्यांनी ही विनंती केली.
आपल्यापैकी प्रत्येकाने याकोब आणि योहान यांच्याकडून शिकावे. त्यांच्या विनंतीत थोडासा स्वार्थ असण्याची शक्यता असली, तरी ती विनंती धैर्याचीही होती. येशूने आपल्या दुःखसहनाविषयी जे भाकीत केले होते, त्याची त्यांना भीती वाटत नव्हती, हे त्यांच्या विनंतीवरून दिसते. उलट, त्या दुःखसहनात सहभागी होण्याची त्यांची इच्छा होती आणि येणाऱ्या राज्याच्या गौरवात सहभागी होण्यासाठी जे काही सोसावे लागेल ते सोसण्याची त्यांची तयारी होती.
आज तुम्हीही आपल्या प्रभूकडे अशीच विनंती करण्याविषयी चिंतन करा. त्याच्या राज्यात त्याच्या जवळ राहण्याची तुमची इच्छा त्याला सांगा. मात्र हे पूर्णपणे जाणूनच ती विनंती करा की त्या गौरवाकडे जाण्याचा मार्ग म्हणजे ख्रिस्ताने प्यालेला निःस्वार्थ बलिदानाचा प्याला पिणे. त्यासाठी तुमच्याकडून काहीही करावे लागले, तरी धैर्याने त्याच्या मागे चालल्यानेच तो गौरव मिळतो. त्यासाठी दुःख आणि छळ सोसावा लागला, तरी हरकत नाही. मोठा त्याग करावा लागला, तरी हरकत नाही. काही आशा आणि स्वप्ने सोडून द्यावी लागली, तरी हरकत नाही. येशू आणि या शिष्यांसोबत तुम्ही यरुशलेमच्या वाटेवर चालत आहात, अशी कल्पना करा. तिथे आपला प्रभू आपल्या प्राणांचे बलिदान देणार होता. लवकरच संत याकोबही त्याच मार्गाने गेला आणि हेरोदाच्या तलवारीने त्याला मरण आले. आपला प्रभू तुमच्याकडे जे काही मागेल, त्याला “होय” म्हणा आणि निःस्वार्थ, त्यागमय प्रेमाचा प्याला पिण्याचा निश्चय करा. असे केल्याने तुम्हाला स्वर्गराज्याच्या गौरवात सहभागी होता येईल.
हे माझ्या गौरवशाली राजा, तू सर्व लोकांना तुझ्या येणाऱ्या गौरवशाली राज्यात सहभागी होण्यासाठी आमंत्रण देतोस. सर्व संतांसोबत मला त्या राज्यात प्रवेश मिळो आणि त्याच्या गौरवात पूर्णपणे सहभागी होता येवो. त्या राज्याकडे नेणारा मार्ग मी निवडतो आणि तुला व इतरांसाठी माझे जीवन स्वेच्छेने बलिदान म्हणून अर्पण करतो. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
एक पवित्र पण अपूर्ण कुटुंब
संत मार्था, मरिया आणि लाझर यांचे स्मरण, 29 जुलै
मार्था आणि मरिया यांचे त्यांचा भाऊ [मरण पावलेला लाजर] याच्याविषयी सांत्वन करण्यासाठी अनेक यहुदी त्यांच्याकडे आले होते. येशू येत आहे असे मार्थाने ऐकले, तेव्हा ती त्याला भेटायला गेली; पण मरिया घरीच बसून राहिली. मार्था येशूला म्हणाली, “प्रभू, तू इथे असतास, तर माझा भाऊ मेला नसता. पण आताही मला माहीत आहे की तू देवाकडे जे काही मागशील, ते देव तुला देईल.” योहान 11:19–22
आजचा स्मृतिदिन आपल्या चर्चमध्ये तुलनेने नवा आहे. 2021 साली पोप फ्रान्सिस यांनी संत मार्थाच्या स्मृतिदिनाऐवजी मार्था, मरिया आणि लाजर या तिन्ही भावंडांच्या सन्मानार्थ हा स्मृतिदिन सुरू केला. या नव्या स्मृतिदिनाचे कारण स्पष्ट करताना दैवी उपासनेसाठीच्या धर्मसंघाने म्हटले: “मार्थाने उदारपणे त्याचे आदरातिथ्य केले, मरियाने त्याचे शब्द लक्षपूर्वक ऐकले आणि मृत्यूला नामोहरम करणाऱ्याच्या आज्ञेवरून लाजर लगेच कबरेतून बाहेर आला.” याशिवाय, या तिन्ही भावंडांनी आपल्या सर्वांसमोर सुवार्तेची साक्ष दिली. आपल्यात उणिवा असल्या तरी ख्रिस्ती जीवन कसे जगावे, याचा आदर्श त्यांनी आपल्यासमोर ठेवला. त्यांनी येशूचे आपल्या घरात स्वागत केले, त्याचे लक्षपूर्वक ऐकले आणि तोच पुनरुत्थान व जीवन आहे असा विश्वास ठेवला.
या तिन्ही भावंडांचा स्वभाव वेगवेगळा होता आणि प्रत्येकाने आपापल्या परीने येशूवर प्रेम केले. लाजर आणि येशू यांच्या प्रत्यक्ष भेटीगाठींबद्दल फारसे सांगितलेले नसले, तरी मार्था आणि मरिया या दोघींविषयी आपल्याला काही गोष्टी समजतात. सुवार्तेतील एका प्रसंगात, आपल्या बहिणीने स्वयंपाकाचे सगळे काम आपल्यावरच सोडले, अशी तक्रार मार्थाने येशूकडे केली. येशूने तिला सौम्यपणे तिची चूक दाखवून दिली. याउलट, मरियाने येशूच्या चरणांशी बसून त्याचे ऐकले आणि अशा रीतीने गाढ प्रार्थनेची व येशूवरील प्रेमाची साक्ष दिली. पण लाजरला मृतांतून उठवण्याच्या प्रसंगात या दोघींच्या भूमिका उलटलेल्या दिसतात. येशूला भेटायला धावत जाणारी आणि त्याच्यावरचा आपला दृढ विश्वास व्यक्त करणारी मार्थाच होती. याउलट, येशू येत आहे असे मरियाने ऐकले, पण ती व्याकूळ असल्याने घरीच राहिली असे दिसते.
या भावंडांविषयी चिंतन करताना दोन गोष्टी लक्षात घेणे कदाचित सर्वांत उपयुक्त ठरेल. पहिली म्हणजे, ती आता स्वर्गातील संत आहेत आणि शाश्वत परमसुख व गौरव अनुभवत आहेत. दुसरी म्हणजे, पृथ्वीवर असताना त्यांच्या ठायी श्रद्धा आणि प्रेम होते, पण त्यांच्यातही उणिवा होत्या, हे अगदी स्पष्ट आहे. त्यामुळे त्यांच्या साक्षीतून आपल्याला दोन गोष्टी उमगतात. ते आता ज्या गौरवात सहभागी आहेत, त्यात आपणही सहभागी होऊ अशी आपण आशा बाळगतो. आणि आपल्यात उणिवा असल्या तरी, आपणही आपल्या प्रभूशी मैत्री केली आणि आपल्या घरात त्याचे स्वागत केले, तर ही आशा पूर्ण होईल, असा आपल्याला भरवसा आहे.
आज या पवित्र पण अपूर्ण कुटुंबाचे चिंतन करा. या तिघा भावंडांच्या उणिवा आणि स्पष्टपणे दिसणाऱ्या दुर्बलता पाहून, आपल्याही जीवनात सर्व काही सुरळीत नसताना श्रद्धेनुसार जगत राहण्यास आपल्याला प्रोत्साहन मिळावे. कधीकधी आपण निराश होतो, आपल्या मनात शंका येतात किंवा सगळे सोडून द्यावेसे वाटते. याची अनेक कारणे असू शकतात. कदाचित चर्चमध्ये किंवा तुम्ही ज्या चर्चमध्ये जाता तिथे सर्व काही सुरळीत नसेल. कदाचित आपल्या कुटुंबातील एखाद्या व्यक्तीवर प्रेम करणे तुम्हाला कठीण जात असेल. कदाचित तुम्ही एखाद्या भावनिक अडचणीशी झुंजत असाल. कदाचित एखाद्या पापावर मात करणे आपल्याला जमतच नाही, असे तुम्हाला वाटत असेल. कदाचित एखाद्या शारीरिक व्याधीने तुम्ही त्रस्त असाल आणि देवाने असे का होऊ दिले, असा प्रश्न तुम्हाला पडत असेल. यांपैकी कोणताही अनुभव किंवा इतर कोणत्याही प्रकारची उणीव तुम्हाला परिचित वाटत असेल, तर मार्था, मरिया आणि लाझर यांच्या कुटुंबाकडून प्रेरणा घ्या. येशूला तुमच्या हृदयाच्या घरात, तुमच्या कुटुंबाच्या घरात आणि तुम्ही जाल त्या प्रत्येक ठिकाणी येण्याचे आमंत्रण द्या. तो येईल, गरज पडेल तेव्हा प्रेमाने तुमच्या चुका दाखवून देईल आणि तुम्हाला तुमच्या पापांतून व दुर्बलतेतून उठवून नवजीवनाची देणगी देईल.
हे प्रभू, तू मार्था, मरिया आणि लाझर यांच्या साध्यासुध्या कुटुंबाशी मैत्री केलीस. तू त्यांच्या घरी गेलास, त्यांचा पाहुणचार स्वीकारलास, गरज पडली तेव्हा प्रेमाने त्यांच्या चुका दाखवून दिल्यास आणि अखेरीस त्यांना उठवून शाश्वत गौरवाचे नवजीवन दिलेस. माझ्या आत्म्याच्या घरात, माझ्या कुटुंबात आणि माझ्या जीवनाच्या प्रत्येक अंगात मलाही तुझे स्वागत करता येऊ दे. कृपा करून माझ्याकडे ये आणि मला उठवून तुझ्या कृपेचे नवजीवन दे. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
तुमची स्वर्गीय माता
ख्रिस्तसभेची माता धन्य कुमारी मरिया हिचे स्मरण — पेन्टेकॉस्टनंतरचा सोमवार
येशूच्या क्रुसाजवळ त्याची आई, त्याच्या आईची बहीण, क्लोपाची पत्नी मरिया आणि मग्दालेना मरिया उभ्या होत्या. येशूने आपल्या आईला आणि ज्याच्यावर त्याचे प्रेम होते त्या शिष्याला तिथे पाहिले. तेव्हा तो आपल्या आईला म्हणाला, “बाई, पाहा, हा तुझा मुलगा.” मग तो त्या शिष्याला म्हणाला, “पाहा, ही तुझी आई.” आणि त्या क्षणापासून त्या शिष्याने तिला आपल्या घरी घेतले. योहान 19:25–27
आज आपण साजरे करत असलेले हे स्मरण पोप फ्रान्सिस यांनी 2018 मध्ये रोमन उपासना दिनदर्शिकेत समाविष्ट केले. हे स्मरण या सत्यावर प्रकाश टाकते: धन्य कुमारी मरिया ही केवळ ख्रिस्त या व्यक्तीची माता, आणि म्हणून देवमाता, नाही; ती ख्रिस्तसभेचीही माता आहे, म्हणजेच सर्व श्रद्धावंतांची माता आहे. धन्य कुमारी मरिया ही तुमची माता आहे. तुमची माता या नात्याने ती खरोखरच ममताळू, करुणामय, काळजी घेणारी आणि दयाळू आहे. एका आदर्श मातेला आपल्या लेकराला जे काही द्यावेसे वाटते, ते सर्व ती तुम्हाला देते. आपल्या लेकरांच्या रक्षणासाठी ती कोणत्याही अडचणीपुढे मागे हटणार नाही, अशी ती खंबीर माता आहे. तुम्ही तिचे लाडके लेकरू आहात आणि ती तुमच्यासाठी पूर्णपणे समर्पित आहे.
या स्मरणासाठी निवडलेल्या सुवार्तेच्या उताऱ्यात आपली धन्य माता क्रुसाच्या पायथ्याशी उभी असलेली दिसते. तिचा पुत्र अखेरच्या यातना भोगत असताना, तो ज्या क्रुसावर होता त्याच्या पायथ्याशीच ती उभी राहणार होती; दुसरीकडे कुठेही नाही. ती भीतीने पळून गेली नाही. ती दुःखाने कोलमडली नाही. स्वतःची कीव करत ती बसून राहिली नाही. उलट, आपल्या लेकराला जपणाऱ्या, करुणामय, निष्ठावान आणि समर्पित मातेच्या परिपूर्ण प्रेमाने व धैर्याने ती आपल्या पुत्राच्या पाठीशी उभी राहिली.
आपल्या पुत्राच्या दुःखाच्या आणि मृत्यूच्या घटकेला ती त्याच्याजवळ उभी होती. तेव्हा येशू तिच्याकडे वळला आणि प्रेषित योहानाला त्याने तिच्या मायेच्या स्वाधीन केले. ख्रिस्तसभेच्या आरंभीच्या धर्मपित्यांपासून ते आजच्या ख्रिस्तसभेच्या अगदी अलीकडच्या शिकवणीपर्यंत, येशूने योहानाला मरियेच्या आणि मरियेला योहानाच्या स्वाधीन केले, या कृतीचा अर्थ असा समजला गेला आहे की त्याने सर्व श्रद्धावंतांना माता मरियेच्या मायेच्या स्वाधीन केले. म्हणून माता मरिया ही केवळ तारणारा ख्रिस्त याचीच माता नाही, तर तो ज्यांचे तारण करतो त्या सर्वांची, म्हणजे आपल्या सर्वांची माता, ख्रिस्तसभेची माता ठरते.
स्वर्गात तुम्हाला लाभलेल्या आध्यात्मिक मातेचा विचार करा. माता जीवन देते. क्रुसाद्वारे मिळवलेले कृपेचे नवे जीवन तुम्हाला देण्याची जबाबदारी तुमच्या स्वर्गीय मातेकडे सोपवली आहे. तुमची माता या नात्याने ती तुमच्या हिताचे असे काहीही तुमच्यापासून रोखून ठेवणार नाही. आई आपल्या लेकरांशी मायेने वागते. आपल्या स्वर्गीय मातेचे निष्कलंक हृदय तुमच्याविषयी अपार ममतेने भरलेले आहे. तिच्या मायेचा स्पर्श शरीराला जाणवत नसला, तरी तो त्याहून कितीतरी खोलवर पोहोचतो. गरजेच्या वेळी तुम्ही प्रार्थना करून तिच्याकडे वळता, तेव्हा ती तुम्हाला कृपा देते आणि त्या कृपेतून तुम्हाला तिच्या मायेचा स्पर्श होतो. ती तुम्हाला आपल्या पुत्राची कृपा देते. क्रुसावर त्याचे रक्त आणि पाणी दयेचा झरा बनून वाहू लागले, तेव्हा ती कृपा ओतली गेली. ममताळू आणि समर्पित मातेप्रमाणे माता मरिया तुमच्यावर त्या दयेचा वर्षाव करते. ती काहीही राखून ठेवत नाही.
आपल्या धन्य मातेच्या हृदयात तुमच्याविषयी किती प्रेम आहे, याची जाणीव तुम्हाला नसेल, तर तुमच्या जीवनात तिचे स्थान अधिक खोलवर समजून घेण्यासाठी या स्मरणाचा उपयोग करा. अनेक मुले आपली आई आपल्यासाठी जे काही करते ते गृहीत धरतात; तिच्या प्रेमाची खोली त्यांना पूर्णपणे कळत नाही. आपल्या स्वर्गीय मातेच्या बाबतीतही असेच आहे. स्वर्गात तिची समोरासमोर भेट होईपर्यंत तिचे प्रेम आणि ती आपल्या जीवनात सतत मायेने करत असलेले कार्य आपल्याला पूर्णपणे समजणार नाही.
तुमच्या जीवनाच्या प्रत्येक क्षणी माता मरिया तुमच्या पाठीशी उभी आहे, यावर आज चिंतन करा. तुमच्या आनंदात आणि दुःखात, मोहाच्या आणि संघर्षाच्या क्षणी, तसेच मनात गोंधळ असताना आणि गोष्टी स्पष्ट झाल्यावरही, ती तुमच्याजवळ आहे हे पाहा. तुम्हाला सर्वाधिक गरज असते तेव्हा ती तुमच्या पाठीशी उभी राहून तुम्हाला सर्व उत्तम आध्यात्मिक देणग्या देते, हे पाहा. ती खरोखरच तुमची माता आहे आणि तुमच्या प्रेमास व कृतज्ञतेस पात्र आहे.
माझ्या परमप्रिय माते, तू अढळ निष्ठेने आणि प्रेमाने तुझ्या पुत्राच्या पाठीशी उभी राहिलीस. तू त्याची काळजी घेतलीस, त्याचे संगोपन केलेस आणि त्याची साथ कधीही सोडली नाहीस. मीही तुझे लाडके लेकरू आहे. माझ्यावर प्रेम करून तू माझ्याशी निष्ठावंत राहतेस, याबद्दल मी तुझे आभार मानतो. आयुष्यभर तू मला देत असलेली तुझ्या पुत्राची कृपा स्वीकारण्यासाठी मी माझे हृदय उघडतो. आईच्या मायेने तू माझी जी काळजी घेतेस ती मला अधिक जाणवू दे, आणि माझ्या जीवनातील तुझ्या उपस्थितीबद्दल माझी कृतज्ञता दिवसेंदिवस वाढू दे. मरिया माते, आमच्यासाठी प्रार्थना कर. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
परमपवित्र त्रित्वाचे मूळ स्वरूप
परमपवित्र त्रैक्याचा महोत्सव
“स्वर्गातील आणि पृथ्वीवरील सर्व अधिकार मला देण्यात आला आहे. म्हणून जा आणि सर्व राष्ट्रांतील लोकांना माझे शिष्य करा. पित्याच्या, पुत्राच्या आणि पवित्र आत्म्याच्या नावाने त्यांना बाप्तिस्मा द्या आणि मी तुम्हाला दिलेल्या सर्व आज्ञा पाळायला त्यांना शिकवा. आणि पाहा, युगाच्या अंतापर्यंत मी सदैव तुमच्याबरोबर आहे.” मत्तय 28:19–20 (ब वर्षाचे शुभवर्तमान)
वर्षभर चर्चमध्ये आपण अनेक मोठे सण साजरे करतो. त्यांपैकी आजचा महोत्सव आपल्यासमोर असे एक रहस्य उलगडतो, जे इतके गहन आणि आपल्या आकलनापलीकडचे आहे की आपण अनंतकाळ त्याचे अखंड चिंतन करत राहू. पिता, पुत्र आणि पवित्र आत्मा यांचे जीवन म्हणजेच त्रित्व. त्याची नवलाई कधीही ओसरणार नाही, ते आपल्याला कधीही पूर्णपणे समजणार नाही आणि ते आपल्या चिरंतन आराधनेचा आणि आनंदाचा विषय असेल. त्रित्व समजावून सांगण्यासाठी चर्चने तत्त्वज्ञानातील संकल्पनांचा उपयोग केला आहे; तरी देव कोण आहे हे कोणतीही मानवी संकल्पना किंवा वर्णन कधीही पूर्णपणे स्पष्ट करू शकणार नाही. देवाविषयीची काही सर्वसाधारण सत्ये आपण सांगू शकतो; पण त्रित्वाचे आंतरिक स्वरूप, गहनता, सौंदर्य आणि सर्वशक्तिमत्ता यांचे पूर्ण चित्र आपण कधीही उभे करू शकणार नाही.
ही गोष्ट लक्षात घेताना हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे की त्रित्व म्हणजे प्रथमतः आपण व्याख्या करण्याचा प्रयत्न करतो असे एखादे धर्मशास्त्रीय रहस्य नव्हे. उलट, त्रित्व म्हणजे प्रथमतः दैवी व्यक्तींची एकात्म संगती आहे; त्या व्यक्तींना जाणून घेण्याचे निमंत्रण आपल्याला आहे. देवाची ओळख आपल्याला मुख्यतः बुद्धीने तर्क करून होत नाही. प्रार्थनेत त्याच्याशी एकरूप होण्यातून आपल्याला त्याची ओळख होते. धर्मशास्त्र अत्यंत उपयुक्त आणि महत्त्वाचे असले, तरी देवाचे मूळ स्वरूप आपण व्याख्या करू शकतो अशा प्रत्येक तात्त्विक संकल्पनेच्या पलीकडे आहे.
पिता, पुत्र आणि पवित्र आत्मा या दैवी व्यक्ती आहेत. आपण त्यांना व्यक्ती म्हणून जाणून घ्यावे, अशी त्यांची इच्छा आहे. ही ओळख मुख्यतः गाढ आणि जिव्हाळ्याच्या प्रार्थनामय जीवनातून व्हावी, अशी त्यांची इच्छा आहे. अर्थात, एका दैवी व्यक्तीला केलेली प्रार्थना ही तिन्ही व्यक्तींना केलेली प्रार्थना आहे, कारण ते एकच देव आहेत. तरीही पिता, पुत्र आणि पवित्र आत्मा यांच्याशी प्रेमाचे नाते जोडण्यासाठी आपल्याला बोलावले आहे. आपल्या मर्यादित बुद्धीला देवाचे मूळ स्वरूप पूर्णपणे समजू शकत नसले, तरी आपण त्याला तसे करू दिले, तर तो आपल्याला स्वतःची अधिकाधिक सखोल ओळख करून देईल.
प्रार्थना म्हणणे, पवित्र शास्त्रावर मनन करणे आणि ऐकणे यातून अनेकदा प्रार्थनेची सुरुवात होते. पण खरी प्रार्थना याहून कितीतरी गहन असते. खरी प्रार्थना ही चिंतनशील प्रार्थना आहे; ती अखेरीस आपल्याला देवाशी एकरूपतेकडे नेते. आपल्या जीवनात अशा प्रार्थनेची सुरुवात केवळ देवच करू शकतो आणि अशा गहन प्रार्थनेतून तो जसा आहे तसा स्वतःला आपल्यापुढे केवळ तोच प्रकट करू शकतो. आपल्या चर्चमधील काही थोर गूढानुभवी संत, जसे क्रूसाचे संत योहान आणि संत तेरेसा (आव्हिला), आपल्या गूढ धर्मशास्त्रीय शिकवणीत स्पष्ट करतात की देवाची सर्वांत गहन ओळख संकल्पना किंवा प्रतिमांमधून होत नाही. खरे तर, देवाला त्याच्या मूळ स्वरूपात जाणून घ्यायचे असेल, तर तो कोण आहे याविषयीच्या आपल्या मनातील सर्व संकल्पना त्याने दूर कराव्यात, यासाठी आपण त्याला मोकळीक दिली पाहिजे. मग त्याच्या मूळ स्वरूपाचा निर्मळ प्रकाश आपल्या मनावर ओतला जाऊ शकेल. त्यांच्या मते, हे ज्ञान देवाच्या ‘विषयी’ माहिती असण्यापलीकडचे आहे. ही ‘स्वतः देवाची’ ओळख होण्याची सुरुवात आहे.
आज परमपवित्र त्रित्वाचे चिंतन करा. हे चिंतन करताना देवाला प्रार्थना करा की त्याने तुम्हाला स्वतःची अधिक सखोल आणि जिव्हाळ्याची ओळख करून द्यावी. त्याचे दैवी प्रेम त्याने तुम्हाला अनुभवू द्यावे आणि तो कोण आहे हे अधिक खोलवर समजण्यासाठी त्याने तुमचे मन व अंतःकरण उघडावे, अशी विनंती करा. देवाच्या आंतरिक जीवनाच्या महान रहस्यासमोर नम्र होण्याचा प्रयत्न करा. देवाच्या रहस्यासमोर नम्र असणे म्हणजे त्याच्याविषयी आपल्याला किती कमी माहिती आहे आणि खुद्द त्याची आपल्याला किती थोडी ओळख आहे, हे मान्य करणे. हे सत्य नम्रपणे स्वीकारल्याने, ज्या अधिक गाढ प्रेमाच्या नात्यासाठी तुम्हाला बोलावले आहे, त्या नात्याकडे वाटचाल करण्यास तुम्हाला मदत होईल.
हे परमपवित्र त्रैक्य—पिता, पुत्र आणि पवित्र आत्म्या—तुम्ही तीन दैवी व्यक्ती असून एकच देव आहात. कृपा करून मला तुमच्याशी प्रेमाच्या नात्यात आणा. माझे अंतःकरण बदलणाऱ्या गूढ प्रार्थनेच्या देणगीद्वारे तुमच्या जीवनाचे रहस्य आणि सौंदर्य मला दररोज अधिकाधिक उमगू दे आणि त्यावरील माझे प्रेम वाढू दे. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
पवित्र युखरिस्तासमोर विस्मय आणि आदरभाव
ख्रिस्ताच्या परमपवित्र देह व रक्ताचा महोत्सव
ते जेवत असताना त्याने भाकर घेतली, आशीर्वादाची प्रार्थना केली, ती मोडली आणि त्यांना देऊन म्हटले, “घ्या; हे माझे शरीर आहे.” मग त्याने प्याला घेतला, देवाचे आभार मानले आणि तो त्यांना दिला. त्या प्याल्यातून ते सर्व प्याले. तो त्यांना म्हणाला, “हे माझे कराराचे रक्त आहे; ते अनेकांसाठी सांडले जाईल.” मार्क 14:22–24 (ब वर्षाचे शुभवर्तमान)
पवित्र मिस्साबलिदानात याजक पवित्रीकरणाचे शब्द उच्चारतो. त्या शब्दांनी भाकर आणि द्राक्षारस यांचे रूपांतर आपला प्रभू येशू ख्रिस्त याच्या शरीर व रक्त, आत्मा व देवत्व यांत होते. त्यानंतर याजक लगेच एक गुडघा टेकवतो, पुन्हा उभा राहतो आणि म्हणतो, “श्रद्धेचे रहस्य.” “श्रद्धेचे रहस्य” म्हणजे काय? अनेकदा एखादी गोष्ट रहस्यमय आहे असे आपण म्हणतो, तेव्हा तिचे उत्तर अजून उघड झालेले नसते, पण ते शोधण्यास मदत करणारे काही धागेदोरे असतात, असा आपला अर्थ असतो. एकदा का रहस्य उलगडले की सर्व काही स्पष्ट होते आणि ते रहस्य राहत नाही.
“श्रद्धेचे रहस्य” मात्र याहून खूप वेगळे आहे. मिस्साबलिदानात भाकर आणि द्राक्षारस यांच्या समर्पणविधीनंतर लगेच हे शब्द उच्चारले जातात, जेणेकरून नुकतेच जे घडले त्याबद्दल श्रद्धावंतांच्या मनात पवित्र आदर आणि विस्मय जागा व्हावा. पण नुकतेच जे घडले त्याचे वास्तव श्रद्धेच्या देणगीमुळे उमगले, तरच हे रहस्य आपल्या मनात विस्मय आणि आदर जागवू शकते. श्रद्धा म्हणजे आपल्यासमोरचे वास्तव पंचेंद्रियांद्वारे किंवा तर्काने न जाणताही ते खरे असल्याचे जाणणे आणि त्यावर विश्वास ठेवणे. म्हणजेच, ज्या आध्यात्मिक वास्तवाचे ज्ञान, आकलन आणि त्यावरील विश्वास केवळ आध्यात्मिक अंतर्दृष्टीतून शक्य होतात, त्या वास्तवाचे खरे ज्ञान श्रद्धेमुळे आपल्याला मिळते. म्हणून, आपण मिस्साबलिदानात सहभागी झालो आणि श्रद्धेतून मिळणाऱ्या ज्ञानाची देणगी आपल्याला लाभली असेल, तर भाकर आणि द्राक्षारस यांचा समर्पणविधी होताच आपण अंतःकरणात उद्गारू, “माझ्या प्रभू, माझ्या देवा!” देवपुत्र आपल्यासमोर गुप्त रीतीने उपस्थित आहे, हे आपल्याला कळेल. आपल्यासमोरचे हे महान वास्तव आपल्या डोळ्यांना दिसत नाही आणि आपल्या इतर कोणत्याही इंद्रियांनाही ते जाणवत नाही. नुकतेच काय घडले, हे केवळ तर्काने ठरवता येत नाही. उलट, वरकरणी केवळ भाकर आणि द्राक्षारस दिसत असले, तरी त्यांच्या रूपांआड देवाचा पुत्र, जगाचा तारणारा, आता आपल्या संपूर्ण अस्तित्वासह आपल्यासमोर उपस्थित आहे, हे आपल्याला उमगते आणि त्यावर आपण विश्वास ठेवतो.
आपला प्रभू आणि देव दैवी रीतीने उपस्थित असतोच, पण आपल्या मुक्तीचे संपूर्ण रहस्यही उपस्थित केले जाते. संत पोप योहान पॉल दुसरे सांगतात की या क्षणी एक “कालिक एकत्व” घडते. हे एकत्व पास्का रहस्याला—म्हणजे येशूचे जीवन, मृत्यू आणि पुनरुत्थान यांना—पवित्रीकरणाच्या शब्दांद्वारे युखरिस्त साजरा केला जातो आणि उपस्थित केला जातो त्या प्रत्येक क्षणाशी जोडते. प्रत्येक मिस्साबलिदान आणि पास्का रहस्य यांच्यातील हे एकत्व “आपल्या मनात गाढ विस्मय आणि कृतज्ञता जागवते” (एक्लेसिया दे युखारिस्तिया, #5). पवित्र मिस्साबलिदानात सहभागी होता, तेव्हा प्रत्येक वेळी तुम्हाला हा गाढ विस्मय आणि ही कृतज्ञता जाणवते का? मिस्साबलिदानात पवित्रीकरणाचे शब्द उच्चारले जातात, तेव्हा तुमच्या मुक्तीचे संपूर्ण रहस्य तुमच्यासमोर उपस्थित केले जाते, हे तुम्हाला उमगते का? ते तुमच्या डोळ्यांना दिसत नसले, तरी श्रद्धेने ते तुमच्या आत्म्याला दिसते. त्या क्षणी या गौरवशाली संस्कारात आपल्यामध्ये वास करण्यासाठी आपल्याकडे उतरून येणारी व्यक्ती म्हणजे परमपवित्र त्रैक्यातील दुसरी दैवी व्यक्ती, स्वतः देव, हे तुम्हाला समजते का?
आज श्रद्धेच्या या गुप्त पण खऱ्या रहस्याचे चिंतन करा. ज्या पवित्र विधीत सहभागी होण्याचे भाग्य तुम्हाला लाभते, त्याविषयी पवित्र आदर आणि विस्मय तुमच्या अंतःकरणात जागू द्या. आध्यात्मिक अंतर्दृष्टी आणि विश्वास यांच्या साहाय्याने श्रद्धेची ही देणगी तुमच्यात अधिक खोल रुजण्यास मन मोकळे ठेवा, म्हणजे परमपवित्र युखारिस्तावरील तुमची श्रद्धा वाढेल. युखारिस्ताच्या या महान देणगीकडे श्रद्धेच्या डोळ्यांनी पाहा; मग देव तुमच्या अंतःकरणात जो आदर आणि विस्मय जागवू इच्छितो, त्याचा अनुभव तुम्हाला येईल.
हे माझ्या सदैव गौरवशाली प्रभू, जेव्हा जेव्हा पवित्र मिस्सा अर्पण केला जातो, तेव्हा तेव्हा तू भाकर आणि द्राक्षारस यांच्या रूपांखाली आपल्या जगात खरोखर उपस्थित होतोस, असा माझा दृढ विश्वास आहे. हे प्रिय प्रभू, या पवित्र देणगीवरील माझी श्रद्धा अधिक दृढ कर, म्हणजे जेव्हा जेव्हा मी या पवित्र प्रभुप्रतिष्ठेचा साक्षी होईन, तेव्हा तेव्हा माझे मन विस्मयाने आणि आदरभावाने भरून जाईल. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
दयेचा झरा
येशूच्या परमपवित्र हृदयाचा महोत्सव
पण ते येशूजवळ आले आणि तो आधीच मरण पावला आहे असे त्यांनी पाहिले, तेव्हा त्यांनी त्याचे पाय मोडले नाहीत. मात्र एका सैनिकाने त्याच्या कुशीत भाला खुपसला, आणि लगेच रक्त व पाणी बाहेर वाहू लागले. योहान 19:33–34
योहानाचे शुभवर्तमान गहन आध्यात्मिक अर्थ असलेल्या प्रतिमा आणि प्रतीकांनी भरलेले आहे. चिंतन आणि मनन यांसाठी आपल्याला आध्यात्मिक अन्न मिळावे म्हणून या प्रतिमा आणि प्रतीके दैवी प्रेरणेने दिली गेली आहेत, हे स्पष्ट आहे. आज येशूच्या पवित्र हृदयाचा महोत्सव साजरा करताना अशीच एक प्रतिमा आपल्यासमोर ठेवली जाते.
येशू आणि त्यांच्या दोन्ही बाजूंना असलेले दोन गुन्हेगार आपापल्या क्रुसांवर टांगलेले असताना सैनिक तेथे आले. त्यांना लवकर गुदमरून मरण यावे म्हणून त्यांचे पाय मोडण्याचा सैनिकांचा हेतू होता. पण ते येशूंजवळ आले, तेव्हा त्यांचे प्राण आधीच गेले होते. म्हणून सैनिकांपैकी एकाने, ज्याला परंपरेत लोंगिनुस म्हणून ओळखले जाते, येशूंच्या कुशीत भाला खुपसला आणि त्यातून रक्त व पाणी वाहू लागले. काही परंपरांनुसार, येशूंच्या मृत्यूनंतर “खरोखर, हा देवाचा पुत्र होता!” असे उद्गार काढणारा शताधिकारी हाच लोंगिनुस होता. (मत्तय 27:54 पाहा.) इतर काही परंपरांनुसार, त्याने त्याच क्षणी ख्रिस्ती विश्वास स्वीकारला आणि तो ख्रिस्ती धर्म स्वीकारणारा पहिला मनुष्य ठरला. आणखी काही परंपरांनुसार, लोंगिनुसला नीट दिसत नव्हते; येशूंच्या कुशीतून वाहिलेले रक्त व पाणी त्याच्या डोळ्यांवर पडले आणि त्याची दृष्टी बरी झाली. या परंपरा खऱ्या असोत वा नसोत, येशूंची कूस भेदली गेली आणि त्यातून रक्त व पाणी वाहिले, हे आपल्याला माहीत आहे.
ही कृती केवळ मानवी प्रतीक नव्हती. त्या क्षणी घडत असलेले गहन आध्यात्मिक वास्तव प्रत्यक्षात आणण्याचे ती एक साधन होती. येशूंचे पवित्र हृदय भेदले गेले, तेव्हा त्यातून वाहिलेले रक्त व पाणी म्हणजे ख्रिस्तसभेचे नवे संस्कारमय जीवन होते. ते रक्त म्हणजे परमपवित्र युकरिस्त, आणि ते पाणी म्हणजे बाप्तिस्म्याची देणगी. त्याआधी येशूंनी “शेवटचा श्वास घेतला” आणि “आपला आत्मा सोपवून दिला,” तेव्हा दृढीकरणाचा संस्कार बहाल झाला.
आज आपण हे संस्कार साजरे करतो, तेव्हा ज्या वास्तवात आपण सहभागी होतो त्याची ही केवळ प्रतीके आहेत, असे सहज वाटू शकते. पण आपल्या ख्रिस्ती परंपरेत संस्कार हे त्याहून कितीतरी अधिक आहेत. प्रतीक हेच वास्तवही आहे. ते ज्याचे प्रतीक आहे, ते वास्तव आपल्यापर्यंत पोहोचवण्याचे ते साधन आहे. म्हणून जेव्हा जेव्हा आपण एखादा बाप्तिस्मा होताना पाहतो किंवा पवित्र युकरिस्तात सहभागी होतो, तेव्हा तेव्हा आपण गूढ रीतीने लोंगिनुससोबत उपस्थित असतो. येशूंच्या भेदलेल्या कुशीतून वाहणारी आपल्या मुक्तीची कृपा आणि दया आपण स्वीकारतो, जेणेकरून आपण बरे व्हावे आणि आपल्याला पूर्णत्व लाभावे.
शरीराच्या दृष्टीने पाहता, मानवी हृदय हा संपूर्ण शरीरात रक्त पंप करणारा अवयव आहे. पण आपण शरीर आणि आत्मा या दोन्हींनी घडलेले आहोत; म्हणून आध्यात्मिक दृष्टीने मानवी हृदय हेही आपल्या जीवनाचे उगमस्थान आहे. त्याच्याविना आपण शारीरिक आणि आध्यात्मिकदृष्ट्या मरतो. येशूंच्या पवित्र हृदयाबाबतही असेच आहे. फार पूर्वी भाल्याने भेदले गेलेले ते केवळ शरीरातील हृदय नव्हते. आजही ते आपल्या आध्यात्मिक जीवनाचा अखंड झरा आहे. येशूंच्या दयामय पवित्र हृदयाविना आपण आपल्या पापांतच मरू.
आज येशूंच्या परमपवित्र हृदयावर चिंतन करा. कृपेत मिळालेल्या तुमच्या नवजीवनाचा अखंड झरा म्हणून त्यांच्या हृदयाकडे पाहा. त्यांचे हृदय हे त्यांच्या कृपेचे आणि दयेचे केवळ प्रतीक नाही; ते त्या दयेचे आध्यात्मिक उगमस्थान आणि झरा आहे, हे समजून घ्या. आज प्रार्थनापूर्वक त्यांच्या क्रुसासमोर उभे राहा आणि त्यांच्या भेदलेल्या कुशीतून वाहणारे रक्त व पाणी तुम्हाला न्हाऊ घालू द्या, म्हणजे तुम्हीही विश्वास ठेवाल.
हे येशूच्या परमपवित्र हृदया, तुझ्या कुशीतील जखमेतून वाहिलेल्या रक्त व पाण्याद्वारे तू तुझ्या जीवनपरिवर्तनकारी कृपेतील प्रेम व दया जगावर ओतलीस. दयेच्या या झऱ्याकडे माझी दृष्टी लावण्यास आणि पवित्र संस्कारांच्या देणगीतून त्या दयेने माझे सारे जीवन व्यापून जाऊ देण्यास मला साहाय्य कर. तुझ्या प्रेमाच्या या अमूल्य आणि जीवनपरिवर्तनकारी साधनांद्वारे तू मला जे काही देऊ इच्छितोस, ते सर्व स्वीकारण्यास माझे मन सदैव खुले राहो. हे येशूच्या पवित्र हृदया, आमच्यावर दया कर. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
परिपूर्ण प्रेमाचे हृदय
मरियेच्या निष्कलंक हृदयाचा स्मृतिदिन
तो त्यांच्याबरोबर खाली उतरून नाझरेथला आला आणि त्यांच्या आज्ञेत राहिला. त्याच्या आईने या सर्व गोष्टी आपल्या हृदयात जपून ठेवल्या. लूक 2:51
धर्मग्रंथ आपल्याला पुन्हा पुन्हा सांगतात की धन्य कुमारी मरियेने “या सर्व गोष्टी आपल्या हृदयात जपून ठेवल्या.” कोणत्या गोष्टी? आपल्या पुत्राचे पवित्र जीवन तिच्या डोळ्यांसमोर उलगडत असताना, ती त्यांच्या जीवनाच्या महान रहस्यावर सतत मनन करत होती.
आईच्या प्रेमात मोठे बळ असते. अनेकदा एखाद्या मुलाला स्वतःच्या जीवनातल्या बारीकसारीक गोष्टींची जितकी जाण असते, त्याहून अधिक जाण त्याच्या आईला असते. ती आपल्या मुलाकडे लक्ष देते, त्याला धीर देते, त्याच्या पाठीशी असते आणि त्याच्याशी मायेने व प्रेमाने वागते. मरिया आपल्या दैवी पुत्रासाठी, येशूंसाठी, अशीच आई होती.
माता मरियेला प्रत्येक दैवी वास्तवाचे संपूर्ण ज्ञान नव्हते. पृथ्वीवरील आपल्या जीवनात तिने परमपवित्र त्रित्वाला आपल्या डोळ्यांनी पाहिले नव्हते. पित्याची योजना तिला पूर्णपणे माहीत नव्हती. तरी तिचे संपूर्ण जीवन परिपूर्ण श्रद्धेने घडले होते. आपल्या निष्कलंक हृदयामुळे स्वर्गातील आणि पृथ्वीवरील अनेक सत्येही तिला उमगली होती. तिचे हृदय सर्व सद्गुणांनी भरलेले होते. तिचे प्रेम शब्दांत वर्णन करता येण्यापलीकडचे होते. आयुष्यभर आपल्या निष्कलंक हृदयात तिने ज्या गोष्टीवर पुन्हा पुन्हा विशेष मनन केले, ती म्हणजे आपल्या पुत्रावर असलेले तिचे निर्मळ आणि परिपूर्ण प्रेम. त्या प्रेमाने ती विस्मित होत असे. आपल्या पुत्राच्या सहवासात, त्यांचे पवित्र जीवन न्याहाळताना आणि ते “ज्ञानाने, वयाने आणि देवाच्या व माणसांच्या कृपेत” वाढत असल्याचे पाहताना (योहान 2:52), ती सतत पवित्र विस्मयाने भरून जात असे. तिच्या हृदयातील प्रेम तिला स्वतःलाही शिकवत होते. तिच्या देवाने तिच्या हृदयात ठेवलेल्या परिपूर्ण प्रेमावर मनन करताना तिची देवाची ओळख सतत अधिक सखोल होत गेली. आणि हा देव, तिचा तारणारा, तिचाच पुत्र होता.
आज आपण मरियेच्या निष्कलंक हृदयाचे स्मरण साजरे करतो. देवाच्या या पवित्र कन्येचा सन्मान करण्यासाठी वर्षभर अनेक सण असले, तरी तिच्या मननशील हृदयावर आपण सर्वांनी चिंतन करावे, अशी संधी हा स्मरणदिन आपल्याला देतो.
मानवी हृदय हे केवळ शरीराचा एक अवयव नाही; त्याला आध्यात्मिक स्वरूपही आहे. देवावर आणि इतरांवर आपण जे प्रेम करतो, त्याचा आध्यात्मिक उगम आपल्या हृदयातच आहे. आपल्या हृदयातून सद्गुण किंवा दुर्गुण, प्रेम किंवा द्वेष, उदारता किंवा स्वार्थ प्रकट होतो. आज मरियेच्या निष्कलंक हृदयाचा सन्मान करताना, आपल्या स्वतःच्या हृदयात काय असावे आणि त्यातून काय प्रकट व्हावे, याचा आदर्श आपल्यासमोर ठेवण्याचे आवाहन आपल्याला केले जाते. प्रत्येक मानवी हृदयातून सर्व काळी सर्व सद्गुण त्यांच्या परिपूर्णतेत प्रकट व्हावेत, हाच आदर्श आहे. ते सद्गुण आपल्या अंतःकरणात कसे रुजवावेत, हे आपली धन्य माता तिच्या हृदयातून आपल्याला शिकवेल, जेणेकरून आपल्याद्वारे देवाचे प्रेम इतरांपर्यंत पोहोचेल.
आज मरियेच्या निष्कलंक हृदयाच्या आध्यात्मिक परिपूर्णतेवर चिंतन करा. आपल्या पतित अवस्थेत ही परिपूर्णता समजून घेणे कठीण आहे. पण जितके अधिक आपण त्या आदर्शाकडे पाहू, तितकी तो गाठण्याची ओढ वाढेल. आणि ती ओढ जितकी वाढेल, तितके आपण त्या आदर्शाच्या जवळ जाऊ. देवमातेच्या ठायी असलेल्या त्या आदर्श हृदयाचे आज मनन करा. तुम्हाला तिचे अधिक पूर्णपणे अनुकरण करता यावे, म्हणून तिने तुमच्यासाठी मध्यस्थी करावी अशी तिला विनंती करा.
हे मरियामातेच्या परम निर्मळ हृदया, तुझ्या पुत्रावर प्रेम करण्याचा आणि त्याच्याशी एकनिष्ठ राहण्याचा परिपूर्ण मार्ग तू आम्हाला दाखवतेस. माझ्यासाठी मध्यस्थी कर, म्हणजे तुझ्या पुत्रावर तू केलेल्या प्रेमाने माझे हृदय भरून जाईल. तू आम्हा सर्वांना दिलेल्या साक्षीबद्दल मी तुझे आभार मानतो. तुझ्या हृदयातून उमललेले असंख्य सद्गुण आम्हालाही आचरणात आणण्यास मदत कर. हे मरियेच्या निर्मळ हृदया, आमच्यासाठी प्रार्थना कर. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
चारही खंड मऊ मुखपृष्ठाच्या छापील पुस्तकांच्या & ई-पुस्तकांच्या स्वरूपात उपलब्ध आहेत!
अॅमेझॉन – गूगल प्ले – आयट्यून्स – बार्न्स अँड नोबल

