बोध: या ध्यानात संत इग्नेशियस नम्रतेच्या तीन पायऱ्या सांगतात; त्यांना ते ‘स्तर’ किंवा ‘मार्ग’ म्हणतात. तिन्ही चांगल्या आहेत, पण तिसरी पायरी सर्वश्रेष्ठ आहे. दुसरी आणि तिसरी पायरी प्रत्येक जण पूर्णपणे स्वीकारेलच असे नाही, पण शाश्वत तारणासाठी प्रत्येकाने निदान पहिली पायरी तरी गाठली पाहिजे.
या ध्यानात नम्रतेच्या या तीन पायऱ्यांच्या संदर्भात आत्मपरीक्षण करावे लागेल. आधी प्रत्येक पायरी समजून घ्या. मग प्रत्येक पायरीच्या प्रकाशात स्वतःच्या जीवनाचे परीक्षण करा.
पहिली पायरी: संत पौल यांच्या रोमकरांस पत्रात 1:29–32 (RSV-CE) देवाच्या कृपेपासून माणसांना दूर ठेवणाऱ्या पापांची यादी दिली आहे:
ते सर्व प्रकारच्या अधर्माने, दुष्टपणाने, लोभाने आणि दुर्भावनेने भरलेले होते. मत्सर, खून, भांडणे, कपट आणि विखार यांनी ते भरलेले आहेत. ते चुगली करणारे, निंदा करणारे, देवाचा द्वेष करणारे, उद्धट, गर्विष्ठ, बढाईखोर, वाईट कृत्यांचे नवे मार्ग शोधणारे, आईवडिलांची आज्ञा न मानणारे, अविवेकी, विश्वासघातकी, ममताहीन आणि निर्दयी आहेत. अशी कृत्ये करणारे मृत्यूस पात्र आहेत, हा देवाचा निर्णय त्यांना माहीत असूनही ते स्वतः ती कृत्ये करतात आणि ती करणाऱ्यांनाही संमती देतात.
या गंभीर पापांपैकी एकही पाप माणसाला देवाशी एकरूप होण्यापासून रोखण्यास पुरेसे आहे. ही मरणकारक पापे कोणती ते समजून घेऊन ती पूर्णपणे नाकारली पाहिजेत.
कोणतीही परिस्थिती आली तरी या मरणकारक पापांपैकी एकही पाप कधी करणार नाही, असा ज्याचा निश्चय आहे, तो नम्रतेची पहिली पायरी गाठतो. म्हणून स्वतःच्या जिवाला धोका असला तरी मरणकारक पाप करण्यापेक्षा मृत्यू पत्करला पाहिजे. देवाच्या इच्छेचे पालन करणे आणि गंभीर पापाचा पूर्णपणे त्याग करणे हे सर्वांसाठी आवश्यक आहे.
पहिले चिंतन: वरील पापांच्या यादीवर थोडा वेळ चिंतन करा आणि सदसद्विवेकबुद्धीच्या प्रकाशात आत्मपरीक्षण करा. मार्गदर्शनासाठी तुम्ही दहा आज्ञा किंवा सात मूळ पापे यांचाही आधार घेऊ शकता. तुम्ही ही पापे किती दृढतेने नाकारता, याचा विचार करा. देवावर तुमचे इतके प्रेम आहे का, की त्या प्रेमामुळे तुम्ही त्याच्या पवित्र इच्छेविरुद्ध असलेली प्रत्येक गोष्ट नाकारता? पापाऐवजी प्रेम निवडण्याची इच्छा अधिक दृढ व्हावी म्हणून प्रार्थनापूर्वक प्रयत्न करा.
दुसरी पायरी: आपल्या कोणत्याही आवडीनिवडींचा आग्रह न धरणे आणि त्यांच्याविषयी अलिप्त राहणे, ही संत इग्नेशियस यांच्या मूलभूत शिकवणींपैकी एक आहे. अशी वृत्ती अंगी बाणवणे कठीण आहे. नम्रतेची दुसरी पायरी गाठणाऱ्या व्यक्तीची सर्वांत पहिली आणि महत्त्वाची इच्छा ही असते की आपल्या प्रत्येक कृतीतून देवाचा जास्तीत जास्त गौरव व्हावा. ही इच्छा मनात रुजली की, देवाच्या इच्छेपुढे आपल्या आवडीनिवडींचा आग्रह धरू नये म्हणून त्या व्यक्तीने प्रयत्न केला पाहिजे. देवाची इच्छा असेल की आपण श्रीमंत असावे, तर तेही मान्य; गरीब असावे, तर तेही मान्य. स्तुती किंवा अपमान, सन्मान किंवा अव्हेर, सुखाचे किंवा कष्टाचे जीवन यांपैकी जे काही देवाच्या इच्छेने वाट्याला येईल, ते स्वीकारण्यास ती व्यक्ती तयार असते. थोडक्यात, देवाचा जास्तीत जास्त गौरव कसा होईल हे शोधणे आणि त्यासाठी जे आवश्यक आहे ते निवडणे, हीच त्या व्यक्तीची एकमेव इच्छा असते.
शिवाय, प्रत्येक पापाने देवाचा अपमान होतो. म्हणून, अगदी लघुपाप करण्याची इच्छाही मनात उरू नये, यासाठी त्या व्यक्तीने प्रयत्न केला पाहिजे. गंभीर पाप करण्याची इच्छा नम्रतेच्या पहिल्या पायरीवरच दूर झाली आहे; आता अगदी लहानसे पाप करण्याची इच्छाही दूर करायची आहे.
दुसरे चिंतन: ज्या लहानसहान पापांची आसक्ती अजूनही तुम्हाला आहे, त्यांवर थोडा वेळ चिंतन करा. प्रार्थनेत ती पापे देवाच्या हाती सोपवा आणि ती करण्याच्या इच्छेतूनही मुक्त होण्याचा प्रयत्न करा.
याशिवाय, जीवनातील परस्परविरोधी परिस्थितींवर चिंतन करा. कल्पना करा की तुम्ही श्रीमंत आहात आणि मग कल्पना करा की तुम्ही गरीब आहात. लोक तुमची स्तुती करतात आणि मग तुमची थट्टा करतात. व्यवसायात तुम्हाला यश मिळते आणि मग अपयश येते. बहुधा ‘चांगले’ परिणामच तुम्हाला हवे असतील. पण खरोखर चांगले तेच, जी देवाची इच्छा आहे. म्हणून देव तुम्हाला गरिबी, छळ किंवा अशाच परिस्थितीला सामोरे जाण्यास बोलावत आहे, अशी कल्पना करून त्यावर चिंतन करा. अशा परिस्थितीबद्दल मनात असलेली नावड दूर करण्याचा प्रयत्न करा आणि देवाला जे हवे आहे तेच तुम्हालाही हवेसे वाटावे म्हणून झटा.
तिसरी पायरी: ही तिसरी पायरी गाठणे सर्वांत कठीण आहे. या व्यक्तीने पहिल्या दोन पायऱ्या आधीच पूर्णपणे साधल्या आहेत. पण संपत्ती किंवा गरिबी, स्तुती किंवा थट्टा यांविषयी केवळ अलिप्त राहण्यापेक्षा, आपला प्रभू मनुष्य म्हणून जसा जगला त्याचे सर्वांत स्पष्टपणे अनुकरण करता येईल असा मार्ग ती निवडते आणि तो मार्ग स्वीकारण्याची तिला मनापासून ओढ असते. म्हणून ती व्यक्ती संपत्तीपेक्षा गरिबीची, सन्मानापेक्षा अपमानाची आणि सर्व काही मिळवण्यापेक्षा सर्वस्व गमावण्याची मनापासून इच्छा करते. अट एकच: दुसरा पर्याय निवडल्याने देवाचा जितका गौरव होईल, तितका तरी गौरव या व्यक्तीला गरिबी, अपमान आणि सर्वस्व गमावणे यातून करता आला पाहिजे. म्हणून देवाचा गौरव होत असेल, तर एरवी सर्वांत नकोसा वाटणारा पर्यायही ती मनापासून स्वीकारू इच्छिते, कारण आपला प्रभू याच वाटेने चालला. या नम्रतेच्या वाटेने चालण्यातच आपल्या दैवी प्रभूचे सर्वाधिक अनुकरण होते; म्हणून हीच वाट धरावी आणि ती धरण्याची इच्छा बाळगावी.
तिसरे चिंतन: आपल्या प्रभूच्या वाट्याला आलेला अव्हेर, अपमान आणि गरिबी यांवर थोडा वेळ चिंतन करा. मग स्वतःच्या जीवनाकडे पाहा आणि तसेच जीवन जगता यावे म्हणून प्रार्थनापूर्वक प्रयत्न करा. तुमच्या इच्छा देवाच्या हाती सोपवा आणि प्रभूच्या पृथ्वीवरील जीवनाचे अनुकरण करण्याची उत्कट इच्छा त्याने तुमच्या मनात भरावी म्हणून प्रार्थना करा. गरिबी, अव्हेर, गैरवागणूक अशा अनुभवांतून तुम्ही देवाचा जास्तीत जास्त गौरव करावा, यासाठी तुम्ही कोणत्या प्रकारे हे अनुभव स्वीकारावेत, अशी त्याची इच्छा आहे?
मुख्य चित्र: पिएत्रो देल्ला वेक्किया — ख्रिस्ताची विटंबना
- प्रभूचा बाप्तिस्मा
- दोन ध्वज
- माणसांचे तीन प्रकार
- मोह
- प्रेषितांना पाचारण
- काना येथील विवाहसोहळा
- मंदिराचे शुद्धीकरण
- डोंगरावरील प्रवचन
- वादळ शांत करणे
- पाण्यावरून चालणे
- प्रेषितांना सुवार्तेचा प्रचार करण्यासाठी पाठवले
- मरिया मग्दालेनाचे मनपरिवर्तन
- ख्रिस्ताने पाच हजार लोकांना कसे जेवू घातले
- ख्रिस्ताचे रूपांतर
- लाझरचे पुनरुत्थान
- बेथानीतील रात्रीचे भोजन
- नम्रतेचे तीन मार्ग
