Gaya ng ipinakikita ng pamagat ng bahaging ito, hindi tinatawag ni Ignacio na “mga tuntunin” ang mga prinsipyo tungkol sa skrupulo; sa halip, tinatawag niya itong “mga tala.” Bilang mga tala, inilalarawan pa niya ang mga ito bilang “mga tulong” upang mapansin at maunawaan ang mga skrupulo, gayundin ang mga panghihikayat ng kaaway.
Si Ignacio mismo ay nakipagbuno sa mga skrupulo habang nasa Maresa, matapos ang ilang buwan niyang pagbabalik-loob. Kaya halos walang pag-aalinlangang ang mga tulong na ito ay una munang naging malaking tulong sa kanya habang sinisikap niyang harapin ang kanyang mga iniisip at ang mga tukso ng masama.
Makatutulong ang mga talang ito sa mga patnubay na espirituwal, tagapayo at kumpesor sa pag-alalay nila sa mga taong nakikipagbuno sa ganitong mga pagkahilig. Ngunit lalo itong kapaki-pakinabang sa sinumang naghahangad na buong-pusong tumupad sa kalooban ng Diyos. Tila ang mga nagpasiyang lubusan at ganap na sumunod sa kalooban ng Diyos ay kailangang magtiis ng ilang natatanging pakikibaka.
Nagbibigay si Ignacio ng anim na tala tungkol sa mga skrupulo upang tulungan ang isang tao na harapin ang pakikibakang ito.
Unang Tala. Ang una: Karaniwang tinatawag na skrupulo ang nagmumula sa ating sariling paghatol at kalayaan: ibig sabihin, kapag malaya kong ipinasiya na kasalanan ang isang bagay na hindi naman kasalanan, gaya ng nangyayari kapag may isang taong di-sinasadyang nakatapak sa isang krus na yari sa dayami at ipinasiya niya, ayon sa sarili niyang paghatol, na nagkasala siya.
Sa wastong pakahulugan, ito ay isang maling paghatol at hindi isang tunay na skrupulo.
Sa unang tala, ipinakikita ni Ignacio ang napakahalagang pagkakaiba ng isang “maling paghatol” at ng isang “tunay na skrupulo.” Binabanggit niyang maaaring isipin ng isang tao na kasalanan ang isang partikular na kilos kahit hindi naman. Sa halip, isa lamang itong pagkakamali sa paghatol. Kaya, sa wastong pakahulugan, hindi ito isang skrupulo. Mahalagang maunawaan ang pagkakaibang ito, sapagkat ang isang maling paghatol, kung paniniwalaang totoo, ay maaaring magdulot ng malaking pinsala sa buhay espirituwal. Sa katunayan, maaari pa ngang magdulot ng higit na pinsala ang isang maling paghatol kaysa sa isang skrupulo.
Kapag nagkamali ka sa paghatol, maaaring mahirapan kang aminin na mali ka dahil sa pagmamataas. Kaya ang pagpapakumbaba ay isang mahalagang birtud kung nais mong lumago sa buhay espirituwal. Sa ganitong kalagayan, dapat mong kilalaning talagang magkakamali ka paminsan-minsan. At ayos lamang iyon. Sa katunayan, mabuting matuklasan ang isang pagkakamali sa paghatol sapagkat nagbibigay ito sa iyo ng pagkakataong maituwid ang pagkakamaling iyon.
Ibinibigay ni San Ignacio ang halimbawa ng isang taong di-sinasadyang nakatapak sa isang krus na yari sa dayami at inakalang kasalanan iyon. Malinaw na ang mga aksidente ay hindi kailanman kasalanan sapagkat walang layuning gawin ang kilos na iyon. Kaya inaanyayahan ka ng unang tala na kilalaning malamang na nagkamali ka rin sa paghatol paminsan-minsan. Gamitin ang talang ito upang huminto sandali at pag-isipan ang anumang kaisipan sa iyong sariling buhay na maaaring mangailangan ng muling pagsusuri sa iyong pag-iisip at mga pasiya. Upang makatulong na makilatis kung ang isa o higit pang pangyayari sa iyong nakaraan ay talagang may kasalanang naganap, magtanong sa isang pari o basahin ang katesismo upang makatulong sa pagsusuri ng sitwasyon.
Ikalawang Tala. Ang ikalawa: Matapos kong matapakan ang krus na iyon, o matapos akong mag-isip o magsabi o gumawa ng ibang bagay, may dumarating sa akin na kaisipan mula sa labas na nagsasabing nagkasala ako, ngunit sa kabilang banda ay tila hindi naman ako nagkasala; gayunman, nababagabag ako rito; ibig sabihin, kapwa sa aking pag-aalinlangan at sa aking hindi pag-aalinlangan.
Iyon ay isang tunay na skrupulo at tuksong inihahain ng kaaway.
Dito ay nililinaw ni Ignacio ang tinatawag niyang skrupulo. Ito ang proseso ng paulit-ulit na pag-uurong-sulong sa pag-iisip kung ang isang bagay ay kasalanan o hindi. Ang nagiging pasiya ay alinman sa tama o mali. Ngunit ang skrupulo ay ang mismong pag-uurong-sulong na iyon. Nagbibigay pa ng karagdagang paglilinaw ang susunod na tala.
Ikatlong Tala. Ikatlo: Ang unang iskrupulo—sa unang tala—ay dapat lubhang kasuklaman, sapagkat ito ay pawang kamalian; ngunit ang ikalawa—sa ikalawang tala—sa loob ng ilang panahon ay may malaking pakinabang sa kaluluwang nagtatalaga ng sarili sa mga pagsasanay na espirituwal; sa halip, lubos nitong dinadalisay at nililinis ang gayong kaluluwa, na lubhang inilalayo ito sa anumang anyo ng kasalanan: ayon sa kasabihang iyon ni Gregorio: “Likas sa mabubuting isip ang makakita ng pagkakamali kung saan walang pagkakamali.”
Napakahalagang aral! Ipinapakita ni Ignacio na walang halaga ang maling paghatol. Dapat itong “kasuklaman.” Ito ay sapagkat sadyang mali ito. Ngunit binabanggit niya na, para sa mga naghahangad ng pagiging ganap, para sa “nagtatalaga ng sarili sa mga pagsasanay na espirituwal,” may paunang pakinabang talaga ang pagdaan sa pagsasanay na nasa ikalawang tala. Sa pagsipi kay San Gregorio, ibinibigay ni Ignacio ang pangkalahatang paalala na mas mabuting makakita ng kasalanan kung saan walang kasalanan kaysa hindi makakita ng kasalanan kung saan mayroon. Samakatuwid, isa lamang itong praktikal na gabay sa pagharap sa mga tanong kung ang isang bagay ay kasalanan o hindi. Sa madaling salita, huwag agad isantabi ang isang tanong tungkol sa kasalanan. Pagnilayan ito nang may panalangin at tiyaking talagang makarating ka sa mabuti at wastong paghatol.
Bukod dito, tinutukoy rito ni Ignacio ang isang bagay na lubhang kapaki-pakinabang: “maging ang anyo ng kasalanan.” Kaya, kung ang isang bagay ay may sapat na “anyo” ng kasalanan, dapat mo itong seryosohin nang sapat upang maingat na kilatisin kung ito ba ay kasalanan o hindi.
Ikaapat na Tala. Ikaapat: Masusing tinitingnan ng kaaway kung ang isang kaluluwa ay manhid o maselan, at kung ito ay maselan, sinisikap niyang gawin itong labis na maselan, upang lalo itong bagabagin at lituhin. Halimbawa, kung nakikita niyang ang isang kaluluwa ay hindi sumasang-ayon sa kasalanang mortal, sa kasalanang benyal, o sa anumang anyo ng sinasadyang kasalanan, kung gayon, kapag hindi ito maibagsak ng kaaway sa isang bagay na mukhang kasalanan, nilalayon niyang papagkilalanin ito ng kasalanan kung saan walang kasalanan, gaya ng sa isang salita o napakaliit na kaisipan.
Kung manhid ang kaluluwa, sinisikap ng kaaway na lalo itong gawing manhid; halimbawa, kung dati ay hindi nito pinapansin ang mga kasalanang benyal, sisikapin niyang gawin nitong maliit na bagay ang mga kasalanang mortal, at kung dati ay binibigyan nito ang mga iyon ng kaunting pansin, sisikapin niyang gawin nitong higit na kakaunti ang pansin ngayon o tuluyan nang hindi pansinin ang mga iyon.
Ipinapakita ng unang linya ng talang ito na matamang nagmamasid ang kaaway upang makita kung ang tao ay may manhid (isinasalin din bilang “maluwag”) o maselang budhi. Ang budhi ang pinagtutuunan sa talang ito. Ang manhid o maluwag na budhi ay yaong hindi nakakakita ng kasalanan kung saan may kasalanan. Ang maselang budhi ay yaong tila nakakakita ng kasalanan kung saan walang kasalanan.
Isaalang-alang, halimbawa, ang isang ginawa ni Hesus mismo. Alalahanin kung paano sinabi ni Hesus sa babaeng Cananea, “Hindi nararapat na kunin ang tinapay ng mga anak at ihagis ito sa mga aso” (Mateo 15:26, RSV-CE). Lumapit siya sa Kanya, nagsusumamo ng awa para sa kanyang anak na babae na matinding sinasapian ng demonyo. Noong una, hindi siya pinansin ni Hesus. Pagkatapos, nang lumuhod siya sa harap Niya at nagsumamo sa Kanya, sinabi Niya ang mga salitang iyon. Siyempre, hindi nagkasala si Hesus. Sinabi Niya ito sa babae upang mabigyan siya ng pagkakataong ipakita ang kanyang pananampalataya nang makita ng lahat. At sa huli, talagang sinabi ni Hesus nang malakas, “O babae, dakila ang iyong pananampalataya! Mangyari sa iyo ang ayon sa iyong ninanais” (Mateo 15:28, RSV-CE).
Nang mangyari ito, dahil ganap ang ating banal na Panginoon, makatitiyak kang hindi Siya dumanas ng anumang uri ng iskrupulo. Ngunit isipin mong naroon ka at narinig mo ito. Pagkatapos, habang pinag-uusapan ninyo ito kalaunan, sinabi mo sa iba, “Mali si Hesus. Masyado Siyang naging mabagsik sa kanya.” Ngunit pagkatapos ay nalito ka at hindi mo na matiyak kung tama ba ang sinabi mo, at iba pa.
Ang simpleng katotohanan ay may mga pagkakataong, lalo na kapag nahaharap ka sa pinakamalalalim na misteryo ng ating pananampalataya, maaari kang mag-alinlangan sa iyong sarili at maging sa ating banal na Panginoon. Ipinapakita nito ang pagkilos ng isang maselang budhi. At kung maselan o sensitibo ang iyong budhi, sisikapin ng masama na lituhin ka sa pamamagitan ng lalo pang pagpapasensitibo rito. Humahantong ito sa kalituhang dulot ng pagiging skrupuloso.
Sa kabilang banda, kung maluwag ang iyong budhi at, halimbawa, pumuna ka sa isang tao nang hindi makatarungan, maaaring ipagwalang-bahala mo na lamang ito kalaunan, na para bang wala itong halaga at karapat-dapat lamang iyon sa taong iyon. Sa ganitong kalagayan, kikilos ang masama upang lalo pang paluwagin ang iyong budhi, na nagmumungkahi ng mga kaisipang lalo pang nagpapahina sa pagiging sensitibo nito.
Ang mahalagang aral dito ay kilalanin ang iyong sarili at unawain kung aling hilig ang pinakamahirap mong labanan. Mas maluwag ba ang iyong budhi—o mas sensitibo? Kapag nauunawaan mo ang iyong hilig, mas magiging handa kang labanan ang tuso at mapanlinlang na mga pakana ng masama sa iyong buhay.
Ikalimang Tala. Ang ikalima: Ang kaluluwang nagnanais na makinabang sa buhay espirituwal ay dapat laging tumahak sa landas na salungat sa tinatahak ng kaaway; ibig sabihin, kung nais ng kaaway na gawing manhid ang kaluluwa, sikapin nitong maging maselan. Gayundin, kung sinusubukan ng kaaway na akayin ito sa sukdulang pagkamaselan, sikapin ng kaluluwa na manatili sa katamtaman, upang mapanatag ang sarili sa lahat ng bagay.
Ang layunin ay hanapin ang gitnang landas. Huwag hayaang maging labis na maluwag ang iyong budhi, at huwag din itong hayaang maging labis na sensitibo. Ang gitnang landas, ang “katamtamang landas,” ang tamang daan at ang lugar kung saan matatagpuan mo ang tunay na kapayapaan ng isip at puso.
Ikaanim na Tala. Ang ikaanim: Kapag ang gayong mabuting kaluluwa ay nagnanais na magsalita o gumawa ng isang bagay sa loob ng Simbahan, ayon sa pagkaunawa ng ating mga Nakahihigit, at para sa kaluwalhatian ng Diyos na ating Panginoon, at may dumating sa kanya mula sa labas na isang kaisipan o tukso na hindi niya dapat sabihin o gawin ang bagay na iyon—na naghaharap sa kanya ng tila mga dahilan ng walang-kabuluhang pagmamapuri o ng iba pang bagay, atbp.—dapat niyang iangat ang kanyang pang-unawa sa kanyang Maylikha at Panginoon. At kung nakikita niyang iyon ay paglilingkod na nararapat sa Kanya, o sa pinakamababa ay hindi salungat dito, dapat siyang kumilos nang tuwirang salungat sa gayong tukso, ayon kay San Bernardo, na sinasagot ito: “Hindi dahil sa iyo ako nagsimula, ni dahil sa iyo ako titigil.”
Ang huling talang ito ay tumatalakay sa hindi makatwirang tukso tungo sa walang-kabuluhang pagmamapuri o kapalaluan. Ito ay isang uri ng pag-aalinlangan ng budhi na lalo mong maaaring maranasan kung mas sensitibo o maselan ang iyong budhi. Halimbawa, maaaring udyukan ka ng Diyos na kumilos sa isang paraan para sa Kanyang kaluwalhatian. Sa gayong kalagayan, dapat mong gawin ang pagkilos na iyon. Ngunit maaaring tuksuhin ka ng masama na huwag kumilos, sa pamamagitan ng pagmumungkahi na ginagawa mo lamang iyon dahil sa iyong sariling pagmamapuri at pangangailangang kilalanin ng iba. At bilang isang sensitibong tao na may maselang budhi, maaari mong simulang paniwalaan ang kasinungalingang ito. Kaya sinasabi ni Ignacio na huminto ka muna at suriin ang iyong pagkilos. Kung naniniwala kang tunay itong nagmula sa inspirasyon ng Diyos, magpatuloy ka nang may pagtitiwala, na tinatanggihan ang tuksong ibinubuga ng masama. Ang paggawa ng kalooban ng Diyos nang may kababaang-loob, katapatan, tapang at pagtitiwala ay hindi kailanman walang-kabuluhang pagmamapuri. Bagaman maaaring lumitaw ang pagmamapuri kapag hindi mo nagagawang gawin ang lahat para sa kaluwalhatian ng Diyos, hindi mo dapat hayaang maging dahilan ng hindi pagkilos ang takot na ito sa pagmamapuri. Paglingkuran ang Diyos, hangaring tuparin ang Kanyang kalooban, ipaubaya sa Kanya ang anumang pakikibaka mo sa pagmamapuri, at magpatuloy nang may pagtitiwala sa landas ng paglilingkod.
Gamitin ang mga talang ito bilang pangkalahatang gabay sa anumang paraan ng iyong pakikibaka laban sa tuksong makakita ng kasalanan kung saan wala naman nito, o makakita ng birtud kung saan wala naman nito. Suriin ang iyong budhi araw-araw, sundin ang iyong budhing wastong nahubog, at gawin ito nang may pagtitiwala. Kung nagkakamali ka, at kung araw-araw kang bukas nang may kababaang-loob sa tinig ng Diyos, ipapakita Niya sa iyo ang iyong pagkakamali.
Sa ilang paraan, ang mga pamamaraan ni San Ignacio sa regular na pagsusuri at pagkilatis sa mga espiritu ay maaaring humantong sa pakikipagbuno sa pagiging iskrupuloso. Ngunit kung isasaisip mo ito, at kung mananatili kang tapat at mapagpakumbaba sa iyong hangaring sundin ang kalooban ng Diyos at ibigay sa Kanya ang pinakadakilang kaluwalhatiang kaya mong ibigay sa pamamagitan ng iyong buhay, makatitiyak kang patuloy kang aakayin ng ating Panginoon sa tamang landas ng kabutihang-asal at kabanalan.
Ikasampung Kabanata: Mga Tuntunin sa Pag-iisip Kaisa ng Simbahan