Cebuano

Ikasiyam nga Kapitulo: Pipila ka mga Pahinumdom Bahin sa mga Skrupulo

Sumala sa gipakita sa ulohan niining bahina, wala tawga ni Ignacio nga โ€œmga lagdaโ€ ang mga prinsipyo bahin sa mga eskrupulo; hinuon, gitawag niya kini nga โ€œmga pahinumdom.โ€ Ingong mga pahinumdom, dugang niyang gihubit kini nga โ€œmga tabangโ€ aron mailhan ug masabtan ang mga eskrupulo ingon man ang mga pagdani sa kaaway.

Si Ignacio mismo nakigbisog sa mga eskrupulo samtang didto siya sa Maresa human sa iyang pagkakabig nga milungtad og pipila ka bulan. Busa, walay dakong pagduhaduha nga kining mga tabanga unang nakatabang pag-ayo kaniya samtang naningkamot siya sa pagsulbad sa iyang mga hunahuna ug sa mga tentasyon gikan sa daotan.

Kining mga pahinumdom makatabang sa mga espirituwal nga magtutultol, mga magtatambag ug mga pari nga tigpakumpisal samtang nagtabang sila sa mga tawo nga nakigbisog niining mga kahilig. Apan labi kining mapuslanon alang kang bisan kinsa nga nagtinguha sa pag-alagad sa kabubut-on sa Dios sa tibuok kasingkasing. Morag kadtong nakahukom sa bug-os ug hingpit nga pagsunod sa kabubut-on sa Dios kinahanglang moagwanta sa pipila ka piho nga mga pakigbisog.ย 

Naghatag si Ignacio og unom ka pahinumdom bahin sa mga eskrupulo aron matabangan ang usa ka tawo sa pag-atubang niining pakigbisoga.

Unang Pahinumdom. Ang una: Kasagaran nilang gitawag og eskrupulo ang naggikan sa atong kaugalingong paghukom ug kagawasan: sa ato pa, kon gawasnon akong mohukom nga sala ang usa ka butang nga dili sala, sama sa mahitabo kon ang usa ka tawo aksidenteng makatamak og krus nga hinimo sa dagami, ug pinaagi sa iyang kaugalingong paghukom modesisyon siya nga nakasala siya.

Sa tukmang pagkasulti, kini usa ka sayop nga paghukom ug dili usa ka tinuod nga eskrupulo.

Sa unang pahinumdom, gihimo ni Ignacio ang mahinungdanon kaayong pag-ila sa kalainan tali sa usa ka โ€œsayop nga paghukomโ€ ug usa ka โ€œtinuod nga eskrupulo.โ€ Matod niya, mahimong makahinapos ang usa ka tawo nga ang usa ka piho nga buhat sala bisan dili kini sala. Hinuon, sayop lamang kini sa paghukom. Busa, sa tukmang pagkasulti, dili kini eskrupulo. Mapuslanong masabtan kining kalainan, kay ang sayop nga paghukom, kon tuohan nga tinuod, makadaot pag-ayo sa espirituwal nga kinabuhi. Sa pagkatinuod, ang sayop nga paghukom mahimong makadaot pa gani labaw sa usa ka eskrupulo.

Kon masayop ka sa paghukom, mahimong maglisod ka sa pag-angkon nga nasayop ka tungod sa garbo. Busa, ang pagkamapainubsanon usa ka gikinahanglang hiyas kon buot kang motubo sa espirituwal nga kinabuhi. Niining kahimtanga, kinahanglan nimong masabtan nga, matag karon ug unya, masayop ka gayod. Ug dili kana angayng kabalak-an. Sa pagkatinuod, maayo ang pagkadiskobre sa sayop nga paghukom kay naghatag kini kanimo og higayon sa pagtul-id nianang sayopa.

Gihatag ni San Ignacio ang pananglitan sa usa ka tawo nga aksidenteng nakatamak og krus nga hinimo sa dagami ug naghunahuna nga sala kini. Dayag nga ang mga aksidente dili gayod mga sala kay walay tuyo sa pagbuhat niini. Busa, ang unang pahinumdom nagdapit kanimo sa pag-ila nga lagmit gayod may mga higayon nga nasayop ka sa paghukom. Gamita kining pahinumdom aron mohunong kadiyot ug mamalandong sa bisan unsang mga hunahuna sa imong kaugalingong kinabuhi nga mahimong nagkinahanglan nga susihon nimo pag-usab ang imong panghunahuna ug mga konklusyon. Aron matabangan ka sa pag-ila kon ang usa o pipila sa nangaging mga panghitabo sa imong kinabuhi naglakip ba og tinuod nga sala, pangutana sa usa ka pari o basaha ang katekismo aron matabangan ka sa pagsusi sa kahimtang.

Ikaduhang Pahinumdom. Ang ikaduha: Human nako matamaki kadtong krusa, o human ako makahunahuna o makasulti o makabuhat og laing butang, moabot kanako ang usa ka hunahuna gikan sa gawas nga nakasala ako, ug sa laing bahin daw alang kanako wala ako makasala; bisan pa niana, nabalisa gihapon ako niini; sa ato pa, samtang nagduhaduha ako ug samtang dili usab ako magduhaduha.

Kana usa ka tinuod nga eskrupulo ug tentasyon nga gibutang sa kaaway.

Dinhi giklaro ni Ignacio kon unsa ang iyang gitawag og eskrupulo. Kini mao ang proseso sa balikbalik nga paghunahuna kon sala ba o dili ang usa ka butang. Ang konklusyon mahimong husto o sayop. Apan ang eskrupulo mao ang pagbalikbalik tali sa duha. Ang sunod nga pahinumdom naghatag og dugang nga katin-awan.

Ikatulong Pahinumdom. Ang ikatulo: Ang unang eskrupuloโ€”sa unang pahinumdomโ€”kinahanglang hilabihan nga dumtan, kay sayop kining tanan; apan ang ikaduhaโ€”sa ikaduhang pahinumdomโ€”sulod sa pipila ka panahon adunay dili gamay nga kapuslanan alang sa kalag nga nagtugyan sa kaugalingon sa mga espirituwal nga ehersisyo; hinuon, sa dakong paagi nagputli ug naghinlo kini sa maong kalag, nga nagpahilayo pag-ayo niini gikan sa tanang dagway sa sala: sumala sa maong panultihon ni Gregorio: โ€œKinaiya sa maayong mga hunahuna ang pagtan-aw og sayop diin walay sayop.โ€

Pagkadako gayod niining leksiyona! Gipunting ni Ignacio nga walay kapuslanan ang sayop nga paghukom. Kini angayng โ€œdumtan.โ€ Kini tungod kay sayop lamang gayod kini. Apan matod niya, alang sa mga nagtinguha sa kahingpitan, alang niadtong โ€œnagtugyan sa kaugalingon sa mga espirituwal nga ehersisyo,โ€ adunay gayoy pipila ka pasiunang kapuslanan ang pag-agi sa ehersisyo sa ikaduhang pahinumdom. Sa pagkutlo kang San Gregorio, gihatag ni Ignacio ang kinatibuk-ang pahinumdom nga mas maayo ang pagtan-aw og sala diin walay sala kay sa dili pagtan-aw og sala diin adunay sala. Busa, kini usa lamang ka praktikal nga giya sa pag-atubang sa mga pangutana kon sala ba o dili ang usa ka butang. Sa ato pa, ayaw dayon isalikway ang usa ka pangutana bahin sa sala. Pamalandongi kini uban sa pag-ampo ug siguroha nga makaabot ka gayod sa maayo ug tukmang paghukom.

Dugang pa, gipunting ni Ignacio dinhi ang usa ka butang nga mapuslanon kaayo: โ€œbisan ang dagway sa sala.โ€ Busa, kon ang usa ka butang adunay igong โ€œdagwayโ€ sa sala, angay nimo kining hatagag igo nga pagtagad aron mainampingong mailhan kon sala ba gayod kini o dili.

Ikaupat nga Pahinumdom. Ang ikaupat: Gisusi pag-ayo sa kaaway kon ang usa ka kalag dili sensitibo o sensitibo, ug kon sensitibo kini, maningkamot siya nga himoon kini nga hilabihan pa ka sensitibo, aron mas mabalisa ug maglibog kini. Pananglitan, kon makita niya nga ang usa ka kalag dili mouyon sa sala nga makamatay o sa sala nga gaan o sa bisan unsang dagway sa tinuyong sala, nan ang kaaway, kon dili niya kini mapukan ngadto sa usa ka butang nga daw sala, motumong sa pagpatan-aw niini og sala diin walay sala, sama sa usa ka pulong o sa usa ka gamay kaayong hunahuna.

Kon ang kalag walay igong pagbati sa sala, ang kaaway maningkamot nga mas mawad-an pa kini og pagbati; pananglitan, kon kaniadto wala kini magtagad sa mga sala nga benyal, paningkamotan niya nga gamay ra usab ang pagtagad niini sa mga sala nga mortal, ug kon kaniadto nagtagad kini bisan gamay, paningkamotan niya nga karon mas diyutay pa gayod ang pagtagad niini o wala na gayod.

Ang unang linya niining pahinumdom nagpunting nga ang kaaway matinagdanong nagsusi kon ang tawo adunay konsensiyang walay igong pagbati sa sala (gihubad usab nga โ€œmaluagโ€) o sensitibong konsensiya. Ang konsensiya mao ang gipunting niining pahinumdom. Ang konsensiyang walay igong pagbati sa sala o maluag mao kadtong dili makakita sa sala bisan aduna gayoy sala. Ang sensitibong konsensiya mao kadtong daw makakita og sala bisan walay sala.

Tagda, pananglitan, ang usa ka gibuhat ni Jesus Mismo. Hinumdomi kon giunsa ni Jesus pag-ingon sa babayeng Canaanhon, โ€œDili angay nga kuhaon ang pan sa mga bata ug ilabay ngadto sa mga iroโ€ (Matthew 15:26, RSV-CE). Miduol siya Kaniya, nagpakiluoy alang sa iyang anak nga babaye nga grabeng gisudlan sa demonyo. Sa sinugdan, wala siya tagda ni Jesus. Unya, sa dihang miluhod siya sa Iyang atubangan ug nangamuyo Kaniya, gisulti Niya kadtong mga pulonga. Siyempre, wala makasala si Jesus. Gisulti Niya kini sa babaye aron mahatagan siya og higayon sa pagpadayag sa iyang pagtuo aron makita sa tanan. Ug sa kataposan, mipahayag gayod si Jesus, โ€œO babaye, dako ang imong pagtuo! Matuman unta alang kanimo ang imong gitinguhaโ€ (Matthew 15:28, RSV-CE).

Sa dihang nahitabo kini, tungod kay hingpit ang atong diosnong Ginoo, makasiguro ka nga wala Siya mag-antos sa bisan unsang matang sa mapinasobrahong pagduhaduha sa konsensiya. Apan hunahunaa nga didto ka ug nakadungog niini. Unya, sa ulahi, samtang naghisgot kamo bahin niini, miingon ka sa uban, โ€œNasayop si Jesus. Sobra ra gayod ang Iyang kapintas ngadto kaniya.โ€ Apan dayon nalibog ka ug wala ka makasiguro kon husto ba ang imong gisulti, ug uban pa.

Ang yanong kamatuoran mao nga usahay, ilabina kon nag-atubang ka sa labing lawom nga mga misteryo sa atong pagtuo, mahimo kang magduhaduha sa imong kaugalingong paghukom ug bisan sa atong diosnong Ginoo. Nagpakita kini nga ang sensitibong konsensiya naglihok. Ug kon ikaw adunay sensitibo o daling matandog nga konsensiya, ang daotan maningkamot sa paglibog kanimo pinaagi sa paghimo sa imong konsensiya nga mas sensitibo pa. Mosangpot kini sa kalibog nga naggikan sa mapinasobrahong pagduhaduha sa konsensiya.

Sa laing bahin, kon ikaw adunay maluag nga konsensiya ug, pananglitan, mosaway ka sa usa ka tawo sa dili makiangayon nga paagi, mahimo nga sa ulahi ibaliwala ra nimo kini nga daw dili kini dakong butang, nga daw angay ra usab kini kaniya. Niining kahimtanga, ang daotan maningkamot sa paghimo sa imong konsensiya nga mas maluag pa, nga mosugyot og mga hunahuna nga mas makapaluya pa sa pagkasensitibo sa imong konsensiya.

Ang mahinungdanong leksiyon dinhi mao ang pag-ila sa imong kaugalingon ug pagsabot kon hain niining mga kiling ang labing imong gipanlimbasogan. Mas mahilig ba kang mahimong maluagโ€”o mas sensitibo? Kon masabtan nimo ang imong kiling, mas maandam ka sa pagpakigbatok sa maliputon ug malimbongong mga lansis sa daotan diha sa imong kinabuhi.ย 

Ikalimang Pahinumdom. Ang ikalima: Ang kalag nga nagtinguha sa pagpalambo sa iyang kaugalingon diha sa espirituhanong kinabuhi, kinahanglan kanunayng mosubay sa dalang sukwahi sa gisubay sa kaaway; buot ipasabot, kon ang kaaway buot maghimo sa kalag nga walay igong pagbati sa sala, paningkamotan niini nga mahimo kining sensitibo. Sa samang paagi, kon ang kaaway mosulay sa pagdani niini ngadto sa hilabihang pagkasensitibo, paningkamotan sa kalag nga mopahiluna sa kasarangan, aron mapakalma ang iyang kaugalingon sa tanang butang.

Ang tumong mao ang pagpangita sa kasarangang dalan. Ayaw tugoti nga mahimong sobra ka maluag ang imong konsensiya, ug ayaw usab tugoti nga mahimong sobra kini ka sensitibo. Ang kasarangang dalan, ang โ€œdalan sa pagkamakasaranganon,โ€ mao ang hustong dalan ug ang dapit diin makaplagan nimo ang tinuod nga kalinaw sa hunahuna ug kasingkasing.

Ikaunom nga Pahinumdom. Ang ikaunom: Kon ang maong maayong kalag buot mosulti o mobuhat og usa ka butang sulod sa Simbahan, uyon sa pagsabot sa atong mga Labaw, ug nga alang unta sa himaya sa Dios nga atong Ginoo, ug adunay moabot kaniya nga hunahuna o tentasyon gikan sa gawas nga dili niya isulti ni buhaton ang maong butangโ€”nga mopakita kaniya og daw makataronganong mga hinungdan bahin sa kawang nga pagpasigarbo o sa laing butang, ug uban paโ€”nan kinahanglan niyang ipataas ang iyang pagsabot ngadto sa iyang Magbubuhat ug Ginoo, ug kon makita niya nga kini mao ang pag-alagad nga angay ihatag Kaniya, o bisan lamang dili kini supak niana, kinahanglan siyang molihok nga hingpit nga sukwahi sa maong tentasyon, sumala ni San Bernardo, nga motubag niini: โ€œDili tungod kanimo nga nagsugod ako, ug dili usab tungod kanimo nga mohunong ako.โ€

Kining kataposang pahinumdom naghisgot sa dili makataronganong tentasyon ngadto sa kawang nga pagpasigarbo o garbo. Usa kini ilabina ka mapinasobrahong pagduhaduha sa konsensiya nga mahimo nimong mahulog kon mas daling matandog o sensitibo ang imong konsensiya. Pananglitan, ang Dios mahimong modasig kanimo sa pagbuhat sa usa ka paagi alang sa Iyang himaya. Nianang kahimtanga, angay buhaton ang maong lihok. Apan ang daotan mahimong motental kanimo nga dili molihok, pinaagi sa pagsugyot kanimo nga gibuhat lamang nimo ang maong lihok tungod sa imong kaugalingong kawang nga pagpasigarbo ug panginahanglan nga ilhon sa uban. Ug tungod kay sensitibo ka nga tawo, nga adunay daling matandog nga konsensiya, mahimo kang magsugod sa pagtuo niining bakaka. Busa, si Ignacio nag-ingon nga mohunong una ug susihon ang imong buhat. Kon nagtuo ka nga kini tinuod nga gidasig sa Dios, nan padayona kini uban ang pagsalig, nga isalikway ang tentasyon nga gipagula sa daotan. Ang pagbuhat sa kabubut-on sa Dios uban sa pagkamapainubsanon, pagkamatinud-anon, kaisog ug pagsalig dili gayod kawang nga pagpasigarbo. Bisan pa nga mahimong motungha ang kawang nga pagpasigarbo kon mapakyas ka sa pagbuhat sa tanan alang sa himaya sa Dios, dili nimo angay tugotan nga kining kahadlok sa kawang nga pagpasigarbo mahimong hinungdan sa imong dili paglihok. Alagari ang Dios, paningkamoti nga tumanon ang Iyang kabubut-on, itugyan ngadto Kaniya ang bisan unsang pakigbisog batok sa kawang nga pagpasigarbo, ug padayon sa dalan sa pag-alagad uban ang pagsalig.

Gamita kining mga pahimangno isip kinatibuk-ang giya sa bisan unsang paagi nga nakigbisog ka sa tentasyon sa pagtan-aw og sala diin wala kini o sa pagtan-aw og hiyas diin wala kini. Susihon ang imong konsensiya matag adlaw, sunda ang imong konsensiya nga maayong natudloan, ug buhata kini uban ang pagsalig. Kon nasayop ka, ug kon mapainubsanon kang bukas matag adlaw sa tingog sa Dios, Iyang ipakita kanimo ang imong sayop.

Sa pipila ka paagi, ang mga pamaagi ni San Ignacio sa regular nga pagsusi ug pag-ila sa mga espiritu mahimong makatampo sa pagtumaw sa kalisdanan sa pagkaeskrupuloso. Apan kon hinumdoman nimo kini, ug kon magpabilin kang matinud-anon ug mapainubsanon sa imong tinguha sa pag-alagad sa kabubut-on sa Dios ug sa paghatag Kaniya sa labing dakong himaya nga imong mahatag pinaagi sa imong kinabuhi, makasalig ka nga ang atong Ginoo magpadayon sa paggiya kanimo sa hustong dalan sa hiyas ug kabalaan.

Talaan sa mga Sulod

Ikanapulong Kapitulo: Mga Lagda sa Paghunahuna Uban sa Simbahan