मराठी

एकतिसावा दिवस: लोभ की उदारता?

प्रायश्चित्तकाळाच्या पाचव्या आठवड्यातील बुधवार

लोभ आध्यात्मिक संपदेपेक्षा भौतिक संपत्तीला अधिक महत्त्व देतो. ‘जास्त असणे चांगले आणि कमी असणे वाईट’ या खोट्या समजुतीतून त्याची सुरुवात होते. खरे तर, जीवनातील परिपूर्णतेत किंवा माणूस म्हणून आपल्याला लाभणाऱ्या पूर्ण समाधानात भौतिक संपत्तीची काहीही भर पडत नाही. एखादी व्यक्ती दारिद्र्यात जगत असेल आणि स्वतःच्या किंवा कुटुंबाच्या गरजा भागवू शकत नसेल, तर ते तिच्यासाठी मोठे ओझे ठरते. तरीही, दारिद्र्यातही खरे सुख मिळू शकते. आपल्या जीवनात प्रेम आणि इतर सर्व सद्गुण कितपत आहेत, यावरच आपले सुख अवलंबून असते.

लोभ अनेक रूपांनी प्रकट होतो. पैसा किंवा भौतिक संपत्ती मिळवण्याची अतिरेकी इच्छा हे त्याचे सर्वांत सामान्य रूप आहे. कोणत्याही स्वार्थी कृतीतूनही लोभ दिसून येऊ शकतो. उदाहरणार्थ, देवाची इच्छा पूर्ण करण्यासाठी वापरायला हवा असा वेळ आणि आपल्याला लाभलेली कौशल्ये वाया घालवणे, हेही लोभाचे एक रूप असू शकते.

प्रार्थनेत प्रगती करणाऱ्यांच्या बाबतीत, इतर आध्यात्मिक पापांप्रमाणेच आध्यात्मिक लोभही एक पाप आहे. त्यात गोड अनुभूती आणि अनुभव यांची ओढ इतकी वाढते की, अधूनमधून ते अनुभव देणाऱ्या देवापेक्षाही त्या अनुभूतींना अधिक महत्त्व दिले जाते. इतर प्रत्येक आध्यात्मिक पापाच्या बाबतीत जसे आवश्यक असते, तसेच येथेही प्रार्थनेत कोरडेपणा जाणवतो तेव्हा आणि त्याग करावा लागतो तेव्हा मनाची शांती राखणे आणि त्यात आनंद शोधणे आवश्यक आहे. कधीकधी त्या गोड अनुभूती नाहीशा होतात; ते ‘दारिद्र्य’ आपण स्वेच्छेने स्वीकारले पाहिजे. गोड अनुभूती नाहीशा होणे म्हणजे आनंद किंवा शांती गमावणे नव्हे. देवाशी गाढ एकरूप झालेल्यांच्या अंतःकरणात आनंद आणि शांती नेहमी टिकून राहतात; मात्र संवेदनांना जाणवणारा गोडवा कमी होऊ शकतो किंवा पूर्णपणे नाहीसाही होऊ शकतो.

उदारता आणि आत्म्याचे दारिद्र्य हे लोभावरचे उपाय आहेत. उदार कृती खऱ्या सुज्ञपणातून जन्म घेते. उदार असणे म्हणजे आपल्याला लाभलेल्या सर्व भौतिक आणि आध्यात्मिक देणग्यांचा खरा उद्देश उमगणे. भौतिक बाबतीत, आपल्याजवळ जे आहे ते आपण केवळ देवाच्या गौरवासाठी वापरतो—कुटुंबाच्या गरजा भागवण्यासाठी, सेवाभावी संस्थांना मदत करण्यासाठी किंवा चर्च व गरजू लोकांना साहाय्य करण्यासाठी. उदार असणे म्हणजे चैनीच्या आहारी न जाता साधेपणाने जगणेही होय. काही भौतिक सुखसोयी हे निरोगी जीवनाचे, विशेषतः कौटुंबिक जीवनाचे, स्वाभाविक अंग आहे; तरीही त्यांचा अतिरेक होऊ नये याची काळजी घेतली जाते. आपली बुद्धी, कौशल्ये आणि वेळ देवाच्या गौरवासाठी आणि स्वतःच्या व इतरांच्या आध्यात्मिक कल्याणासाठी वापरणे, ही आध्यात्मिक उदारता आहे.

डोंगरावरील प्रवचनात येशू म्हणाला, “जे आत्म्याने गरीब आहेत ते धन्य, कारण स्वर्गाचे राज्य त्यांचे आहे” (मत्तय 4:3). हे धन्यवचन आपल्याला प्रत्येक बाबतीत देवावर पूर्णपणे अवलंबून राहण्याचे आवाहन करते. लोभावर हा उपाय आहे, कारण लोभ आपल्याला असे मानायला लावतो की आपण स्वतःच्याच बळावर जगले पाहिजे. मग पैसा आणि मालमत्ता साठवण्यातच सुखाचा मार्ग आहे, अशा भ्रमात आपण पडतो. आत्म्याचे दारिद्र्य आपल्याला ही खोटी समजूत सोडायला, देवाची सांभाळ करणारी कृपा ओळखायला आणि त्याच्या व्यवस्थेवर भरवसा ठेवायला मदत करते. जे आत्म्याने गरीब आहेत ते आपल्याजवळ जे आहे त्याचा जबाबदारीने वापर करतात. पण ते तेवढ्यावरच थांबत नाहीत. आपल्याजवळ जे काही आहे—भौतिक असो वा आध्यात्मिक—त्या सर्व देणग्या देवाकडून मिळाल्या आहेत आणि त्यांचा वापर केवळ देवाच्या इच्छेनुसारच करायचा आहे, हे ते ओळखतात.

क्रुसावरून येशूने परम उदारतेची कृती केली. त्याने आपल्या तारणासाठी स्वतःचे जीवन दिले, एवढेच नव्हे; तर त्याने आपल्याला सर्वांत प्रिय असलेली व्यक्ती—स्वतःची आई—आपणा सर्वांना दिली. तो आपल्या आईला म्हणाला, “बाई, पाहा, हा तुझा पुत्र.” आणि संपूर्ण मानवजातीचे प्रतिनिधित्व करणाऱ्या योहानाला तो म्हणाला, “पाहा, ही तुझी आई” (योहान 19:26–27). येशूच्या या संपूर्ण उदारतेचे आपण अनुकरण केले पाहिजे.

आपण पूर्णपणे देवावर अवलंबून आहोत हे लक्षात घेऊन, आसक्ती सोडण्याची आणि आत्म्याने गरीब होण्याची आपल्याला किती गरज आहे, यावर मनन करा. असे मनन करताना, देवाने तुम्हाला जे काही दिले आहे ते सर्व तुम्ही दिले पाहिजे, हे जाणून मनापासून उदार व्हा. असे केल्याने देवाने तुम्हाला दिलेल्या आध्यात्मिक देणग्या तुमच्यात विपुल प्रमाणात वाढतील.

हे परम उदार प्रभू, तू मला सर्व काही दिले आहेस. मला जे काही मिळाले आहे ते सर्व तुझ्या गौरवासाठी आणि इतरांच्या कल्याणासाठी वापरण्याचा मी संकल्प करतो. मी पूर्णपणे तुझ्यावर अवलंबून आहे, हे मनापासून स्वीकारताना मला खऱ्या अर्थाने उदार होऊ दे. तू आणि तुझी परिपूर्ण इच्छा हीच माझी सर्वांत मौल्यवान संपदा आहे, हे मला उमजू दे. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.

हेही पाहा: एकतिसावा दिवस: क्रुसाच्या पायथ्याशी 40 दिवस

अनुक्रमणिका

प्रायश्चित्तकाळासाठी आणखी साहित्य