मराठी

प्रकरण ३ – देवमानव आणि त्याची माता

अनुक्रमणिकेकडे परत जा

तर येशू ख्रिस्त कोण आहे? जो आपला प्रभू आणि आपला देव आहे, तो कोण आहे? जो आपला तारणारा आणि मुक्तिदाता आहे, तो कोण आहे? जो देवापासून देव आहे आणि पित्यापासून जन्मलेला एकमेव पुत्र आहे, तो कोण आहे? जो पित्याशी एकाच दैवी तत्त्वाचा आहे, तो कोण आहे? येशूला अनेक पदव्या आहेत. तो सनातन आहे. तो देव आहे. पण तो मानवही आहे. ही गोष्ट आपल्यासमोर एक महान रहस्य उलगडते. त्याचबरोबर देवाचे आपल्यावर किती अगाध प्रेम आहे, हेही ती दाखवते. तर मग या देवमानवाकडे पाहूया आणि तो कोण आहे व त्याने मानवजातीसाठी काय केले आहे, हे समजून घेण्याचा प्रयत्न करूया. येशू खरोखर कोण आहे हे सत्य आपल्याला पवित्र विस्मयाने थक्क करील. त्याच्याविषयी उत्कट प्रेम आणि कृतज्ञता आपल्या अंतःकरणात अशी जागेल की आपण आपले जीवन त्याला अर्पण करण्यास प्रवृत्त होऊ. आजवर सांगितलेल्या सर्व कथांमध्ये त्याची जीवनकथा निःसंशय सर्वांत महान आहे!


एका व्यक्तीवरील विश्वासाची घोषणा

मी एकाच प्रभूवर, येशू ख्रिस्तावर, विश्वास ठेवतो… 

जेव्हा आपण ख्रिस्तावरील आपला विश्वास जाहीर करतो, तेव्हा आपण एका व्यक्तीवर विश्वास असल्याचे जाहीर करतो. हे साधारणपणे एखाद्याला असे म्हणण्यासारखे आहे: “माझा तुझ्यावर विश्वास आहे! हे किंवा ते काम तू करू शकशील, हे मला माहीत आहे. तुझ्यातला चांगुलपणा मला माहीत आहे आणि तो तुझ्या कृतीतून दिसून येऊ शकतो, असाही मला विश्वास आहे.” एखाद्यावर विश्वास ठेवणे म्हणजे त्या व्यक्तीत चांगले करण्याची क्षमता आहे, असे मान्य करणे. ती क्षमता आपल्याला दिसते, आपण ती मान्य करतो आणि ती खरोखर आहे असे सांगतो. या उदाहरणातून ख्रिस्तावरील आपल्या विश्वासाच्या घोषणेचा गाभा समजतो. तरीही गैरसमज होऊ नये म्हणून त्यातील काही महत्त्वाचे बारकावे लक्षात घेणे गरजेचे आहे.

पहिली गोष्ट अशी की, ख्रिस्तावर विश्वास ठेवून आपण त्याच्यावर उपकार करत नाही; उलट, हा त्याने आपल्यावर केलेला उपकार आहे. “तो कोण आहे” याविषयी सर्वांसाठी झालेले प्रकटीकरण जेव्हा आपल्यासाठी वैयक्तिक आणि खरे ठरते, तेव्हा आपण आपला विश्वास जाहीर करतो. देव स्वतः कोण आहे हे सत्य आपल्या सदसद्विवेकबुद्धीत प्रकट करतो आणि ते प्रकटीकरण सत्य म्हणून आपण स्वीकारतो. म्हणून हा वैयक्तिक विश्वास म्हणजे एक देणगीही आहे आणि सत्याची जाणीवही आहे.

दुसरी गोष्ट अशी की, विश्वास ठेवणे ही प्रेमाचीही कृती आहे. येशू ख्रिस्त या व्यक्तीमध्ये देव कोण आहे, हे सत्य जाहीर करणे म्हणजे त्याच्यावर प्रेम करणेही होय. जेव्हा आपण त्याला खरोखर ओळखतो आणि त्याच्यावर विश्वास ठेवतो, तेव्हा त्याच्यावर प्रेम करण्याची आणि त्याच्या मुक्तीच्या योजनेत पूर्णपणे सहकार्य करण्याची प्रेरणा आपल्याला मिळते. त्याला पूर्णपणे समजून घेतल्यावर त्याच्यावर प्रेम न करणे शक्य नाही. जिथे प्रेम कमी पडते, तिथे समजही कमी पडते. प्रेम आणि समज या दोन्ही गोष्टी हातात हात घालून चालतात.

तिसरी गोष्ट अशी की, त्याला ओळखल्याने आणि त्याच्यावर प्रेम केल्याने आपण बदलतो; तो बदलत नाही. देव अढळ आणि अपरिवर्तनीय आहे. पण आपण सत्यात अधिक खोल शिरतो किंवा भ्रमात अधिक गुरफटतो, तसे सतत बदलत असतो. ख्रिस्ताची आपल्याला जितकी अधिक ओळख होते, तितके सत्य आपल्याला बदलते आणि आपली मानवता अधिक पूर्णत्वाला येते. आपल्याला जसे घडवले गेले आहे, तसे आपण अधिकाधिक बनत जातो. याउलट, ख्रिस्ताची ओळख आपल्याला जितकी कमी असते, तितकी आपली मानवता उणावते आणि आपण आपल्या खऱ्या स्वरूपापासून दूर जातो. म्हणून योहान 8:32 मधील नेहमी उद्धृत केले जाणारे वचन इथे लागू पडते: “…सत्य तुम्हाला मुक्त करील.” जो स्वतः सत्य आहे, जो प्रभू आहे, जो पुत्र आहे, त्या ख्रिस्ताला ओळखल्याने आपण जसे आहोत तसे होण्याचे स्वातंत्र्य आपल्याला मिळते. तर मग तो कोण आहे, ते पाहूया.


येशू, ख्रिस्त, पुत्र & प्रभू

येशू कोण आहे, त्याच्या नावाचा अर्थ काय आहे आणि त्याच्या पदव्यांचा अर्थ काय आहे, हे आता थोडे नेमकेपणाने पाहूया.

हिब्रू भाषेत ‘येशू’ या नावाचा अर्थ “देव तारतो” असा आहे. (कॅथलिक धर्मशिक्षणग्रंथ #430) 

यावरून येशू कोण आहे हे तर कळतेच—तो देव आहे—पण त्याचे कार्य काय आहे हेही कळते: तारण करणे! जुन्या करारातील लोकांना स्वतःची आणि देव त्यांच्या जीवनात कसा कार्य करतो याची अधिकाधिक समज येत गेली, तसतसे पापाचे वास्तवही त्यांना हळूहळू अधिक खोलवर उमगले. यातली सुवार्ता अशी होती की, पापाचे वास्तव अधिक स्पष्ट होत गेले, तशी आपल्याला तारणाऱ्याची किती गरज आहे, हे त्यांना अधिकाधिक जाणवले. ज्या तारणाऱ्याचे वचन देण्यात आले होते, तो येशूच आहे. आता ‘येशू’ हे नाव स्वतःच पवित्र आणि सामर्थ्यशाली आहे; प्रार्थनेत त्या नावाचा धावा केला जातो. केवळ येशूच्या नावाचा धावा करणे हीसुद्धा प्रार्थना आहे. येशूच्या नावात सामर्थ्य आहे! एक दिवस या नावाचा उच्चार होताच सर्व जण गुडघे टेकतील!

‘ख्रिस्त’ हा शब्द ‘मशीहा’ या हिब्रू शब्दाच्या ग्रीक भाषांतरातून आला आहे. त्याचा अर्थ “अभिषिक्त” असा आहे. (कॅथलिक धर्मशिक्षणग्रंथ #436) 

राजाचा किंवा संदेष्ट्याचा त्याच्या कार्यासाठी जसा अभिषेक केला जातो, तसाच ख्रिस्ताचाही अभिषेक केला जातो. पिता पवित्र आत्म्याने त्याचा अभिषेक करतो. त्याच्या या अभिषेकातच आपल्याला पवित्र त्रिमूर्तीचे संपूर्ण कार्य दिसते.

विश्वासणाऱ्याला केवळ पास्काच्या रहस्यातच “देवाचा पुत्र” या पदवीचा पूर्ण अर्थ लावता येतो. (कॅथलिक धर्मशिक्षणग्रंथ #444) 

शुभवर्तमानांमध्ये अनेक जण येशूंना अनेकदा “पुत्र” असे संबोधतात. जुन्या करारातही ही पदवी काही ठिकाणी वापरली आहे. ती दर्शवते की येशू सनातन आहेत, विश्वाच्या निर्मितीपूर्वीपासून ते अस्तित्वात आहेत आणि पित्याशी त्यांचे हे अनन्य नाते सदैव आहे. या पदवीतून पिता आणि पुत्र यांच्यातील जवळीकही प्रकट होते. येशू हे “परमप्रिय पुत्र” आहेत. पवित्र त्रैक्यातील हे नाते अतिशय गहिरे आणि वैयक्तिक आहे. त्यातून कुटुंबातील जिव्हाळ्याचे बंध प्रकट होतात.

येशूंना “एकुलता एक जन्मलेला” पुत्र असेही म्हटले जाते. याचा अर्थ असा की त्यांच्यासारखे दुसरे कोणीही नाही. आपण सर्व जण देवाचे पुत्र आणि कन्या आहोत, हे खरे; पण आपल्याला देवाची “दत्तक” मुले म्हटले जाते. पित्यापासून “जन्मलेले” केवळ येशूच आहेत. यातून पित्याशी असलेले त्यांचे अनन्य नाते पुन्हा दिसून येते. पित्याचा मूळ स्वभाव केवळ पुत्राचाच आहे, हेही त्यातून स्पष्ट होते. ते देव आहेत. ते प्रकाशापासून प्रकाश आहेत. ते खऱ्या देवापासून खरे देव आहेत. ते जन्मलेले आहेत, निर्माण केलेले नाहीत. दुसऱ्या शब्दांत, त्यांच्यासारखे दुसरे कोणी नाही आणि पित्याशी त्यांचे नाते अत्यंत विशेष आणि अनन्य आहे. या नात्याचा आपण सदैव आदर करावा, आराधनेच्या भावनेने त्याकडे पाहावे आणि त्याचे अनन्यत्व ओळखून मान्य करावे. श्रद्धासूत्रात पुत्राला पित्याशी “एकाच तत्त्वाचा” असेही म्हटले आहे. ही एक तात्त्विक संज्ञा आहे. ती पुन्हा एकदा सांगते की पुत्रही देव आहेत. पिता आणि पुत्र यांचे दैवी “तत्त्व” एकच आहे.

नव्या करारात “प्रभू” ही पदवी तिच्या पूर्ण अर्थाने पित्याला आणि—हीच नवी गोष्ट आहे—येशूंनाही लावली आहे. अशा रीतीने येशू हे स्वतः देव आहेत, हे मान्य केले आहे (पाहा: 1 करिंथकरांस 2:8). (सीसीसी #446)  

येशूंसाठी “प्रभू” ही पदवी अनेकदा वापरली जाते. ही अत्यंत आदराची पदवी आहे. पण ती पित्यासाठीही वापरली जाते. येशू आणि पिता या दोघांनाही “प्रभू” म्हटले जाते, यातून पिता जसे दैवी आहेत, तसेच येशूही दैवी आहेत, हे सूचित होते.


त्यांच्याद्वारे सर्व काही निर्माण झाले (योहान 1:3)

या ओळीचा अर्थ अगदी सरळ आहे; तरीही ती अत्यंत गहन आणि रहस्यमय आहे. पहिली गोष्ट अशी की पवित्र त्रैक्य एकत्वाने कार्य करते, हे या ओळीतून दिसते. पिता जे काही करतात ते सर्व पुत्राशी एकरूपतेने करतात. ते एक होऊन कार्य करतात. त्यांची इच्छा एकच आहे. तरीही पिता आणि पुत्र या भिन्न व्यक्ती आहेत. येथे महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे त्यांच्या कार्यातील एकत्व. निर्माण झालेले हे जग म्हणजे देवपित्याने पुत्राद्वारे, पवित्र आत्म्याच्या सामर्थ्याने केलेले कार्य आहे. हे समजायला सोपे आहे, तरीही त्यात एक रहस्य आहे. यातून आपण दुसऱ्या मुद्द्याकडे येतो.

सृष्टी निर्माण करण्याचे देवाचे कार्य आपल्याला पूर्णपणे समजू शकत नाही. ते आपल्या आकलनापलीकडे आहे. ते देवाचे गौरवशाली आणि वास्तविक कार्य आहे, तरीही ते रहस्यमय आहे. रहस्य म्हणजे केवळ असे कोडे नव्हे की ज्याची उकल आपल्याला करता येत नाही. उलट, ख्रिस्ती अर्थाने रहस्य म्हणजे अशी गोष्ट की जिच्यात अधिकाधिक खोलवर शिरण्याचे आवाहन आपल्याला सतत केले जाते. सृष्टीच्या निर्मितीबाबतही हेच खरे आहे. देव आपल्या सर्वशक्तिमान सामर्थ्याने सर्व काही निर्माण करू शकले. श्रद्धेच्या या साध्या सत्यावर मनन करा आणि ते तुमच्या अंतःकरणात अधिक खोलवर रुजू द्या.

देवाच्या सर्वांत गहन रहस्यांपैकी एक म्हणजे देहधारणेचे रहस्य. देहधारणा म्हणजे देवाने आपला मानवी स्वभाव धारण केला. जो स्वभाव त्यांनी स्वतः निर्माण केला, तोच त्यांनी धारण केला. तर आता ते “स्वर्गातून खाली उतरले” या रहस्याकडे वळूया.


देव मनुष्य झाले—ते का?

आपल्या मानवांसाठी आणि आपल्या तारणासाठी ते स्वर्गातून खाली उतरले… 

देव मनुष्य का झाले? ही कथा आपल्या इतकी परिचयाची आहे की या महत्त्वाच्या प्रश्नाकडे आपले दुर्लक्ष होऊ शकते. आणि प्रश्नाकडे दुर्लक्ष झाले, तर उत्तरही आपल्या लक्षात येणार नाही. त्यांना आपले तारण दुसऱ्या मार्गाने करता आले नसते का? कुमारी मरियेच्या पोटी जन्म घेणे त्यांना खरोखरच आवश्यक होते का? त्यांना लहान बालक व्हावे लागले का? तेही एका गरीब घरातले बालक? इतर मुलांप्रमाणे त्यांचे संगोपन होणे आवश्यक होते का? त्यांना चालायला आणि बोलायला शिकावे लागले का? वाढत वाढत प्रौढ व्हावे लागले का? आपल्यापैकी एक होऊन आपल्या जीवनाच्या सर्व अंगांत सहभागी होणे त्यांना खरोखरच आवश्यक होते का?

याचे योग्य उत्तर “हो” आणि “नाही” असे दोन्ही आहे. “नाही,” कारण देवाला जे करायचे आहे ते ते करू शकतात. आपल्या उद्धारासाठी ते दुसरा मार्ग निवडू शकले असते. पण त्यांनी तसे केले नाही. म्हणून, आपला उद्धार करण्यासाठी त्यांना दुसरा मार्ग निवडता आला असता की नाही, असा प्रश्नही आपण विचारू नये. जे घडले तेच वास्तव आहे. वस्तुस्थिती आहे ती अशी आहे. इतकेच.

याचे उत्तर “हो” असेही आहे. हो, देवाला आपल्यापैकी एक व्हावे लागले, कारण तशी त्यांची दैवी इच्छा होती आणि प्रत्यक्षात तसेच घडले. म्हणून आपण ही वस्तुस्थिती स्वीकारावी. देव मनुष्य “का” झाले, यापेक्षा ते मनुष्य झाल्याने काय घडले, हे समजून घेण्याचा प्रयत्न करावा.


देव मनुष्य झाले—त्यांनी काय केले?

तर देव मनुष्य झाला, याचे परिणाम काय? यामुळे आपल्यात काय बदल घडतो आणि आपल्याला काय लाभ होतो? या कृतीचा आपल्या जीवनावर कसा परिणाम होतो? हे अत्यंत महत्त्वाचे प्रश्न आहेत.

सर्वप्रथम असे म्हणता येईल की देव मनुष्य झाला—म्हणजेच त्याचे देहधारण झाले—आणि त्यामुळे पित्याशी आपला समेट होतो. दुसऱ्या शब्दांत सांगायचे तर, एक अडचण होती. नात्यात कुठेतरी तूट पडली होती. पित्याशी असलेल्या आपल्या नात्यात शांती आणि सलोखा नव्हता. हे दुरुस्त होणे आवश्यक होते. म्हणून येशूने आपला मानवी स्वभाव धारण केला, तेव्हा देवाशी एका अर्थाने लगेच पुनर्मीलन घडले. येशू देव आहे आणि मनुष्यही आहे. तो देव असल्यामुळे पित्याशी पूर्णपणे एकरूप आहे. त्याचा मानवी स्वभावही त्याच्या दैवी स्वभावाशी पूर्णपणे एकरूप होता. त्यामुळे मानवतेला, म्हणजे मानवी स्वभावालाच, पित्याशी पुन्हा एकरूप होणे शक्य झाले. आता हा परिच्छेद हळूहळू पुन्हा वाचा, म्हणजे त्याचा अर्थ नीट समजला आहे याची खात्री होईल. त्यासाठी थोडे अधिक लक्ष द्यावे लागते.

याचा असाही अर्थ होतो की येशूने आपल्या मानवी स्वभावात जे काही अनुभवले, ते सर्व आपणही आपल्या मानवी स्वभावात अनुभवू शकतो. त्यांपैकी एक अनुभव म्हणजे पित्याचे प्रेम. येशूच्या व्यक्तीतच देव आणि मानवता यांना जोडणारा सेतू तयार झाला. त्यामुळे आता आपण हे प्रेम पुन्हा अनुभवू शकतो. ही एकता इतकी पूर्ण होऊ शकते की आपल्याला देवाच्या दैवीपणात खरोखर सहभागी होता येते. हे गूढ वाटते, पण ते खरे आहे. आपण स्वतः दैवी बनत नाही, पण देवाच्या दैवी जीवनात सहभागी होतो.

येशू आपला परिपूर्ण आदर्शही आहे. नाही, तो आपल्यासाठी केवळ एक आदर्श नाही; तो त्याहून कितीतरी अधिक आहे. तरीही तो आपला आदर्श आहेच. पवित्र जीवन कसे जगावे आणि पित्याशी एकरूप कसे व्हावे, याचे तो आपल्यासाठी उदाहरण आणि आदर्श आहे. कसे जगावे आणि मनुष्य म्हणून आपल्याला कशासाठी बोलावले आहे, हे समजून घेण्यासाठी आपण त्याच्याकडे पाहतो. तो परिपूर्ण मनुष्य आहे, म्हणूनच तो परिपूर्ण आदर्श आहे.


100/100—पूर्णपणे देव आणि पूर्णपणे मनुष्य

येशू काही अंशी देव आणि काही अंशी मनुष्य नाही. आई मानवी आणि पिता दैवी असलेल्या ग्रीक देवतांपैकी एखाद्या देवासारखा तो नाही. उलट, त्याचे दोन्ही स्वभाव 100% पूर्ण आहेत. पवित्र शास्त्र 100% देवाच्या प्रेरणेने लिहिलेले आहे आणि 100% मानवी लेखकाचे कार्य आहे, असे आपण यापूर्वी पाहिले. ही संकल्पना त्यासारखीच आहे. तसेच, शरीर आणि आत्मा यांच्या पूर्ण ऐक्यातून मनुष्य घडतो, या समजुतीशीही ती मिळतीजुळती आहे.

येशू सदैव देव होता. देवपुत्र अनादिकालापासून अस्तित्वात होता. तो मनुष्य झाला त्या क्षणी त्याची निर्मिती झाली नाही. पण आपण मनुष्य म्हणून अस्तित्वात येतो त्या क्षणी आपले आत्मे निर्माण होतातच. आपण अनादी नाही. यापुढे आपण सदैव अस्तित्वात राहू, या अर्थाने आपले अस्तित्व अंतहीन असू शकते. पण आपल्या अस्तित्वाला निश्चित आरंभ आहे, म्हणून आपण अनादी नाही. येशू मात्र वेगळा आहे. तो अनादिकालापासून देव आहे आणि देव म्हणून त्याला आरंभ नाही. पण मानवी इतिहासातील एका क्षणी त्याने हा नवा स्वभाव, म्हणजे मानवी स्वभाव, धारण केला. असे करणारा तो एकमेव आहे आणि यालाच आपण देहधारण म्हणतो.

मानवी आत्म्यावरील आपल्या मागील चिंतनात आपण एक तात्त्विक सत्य पाहिले: आपले शरीर आणि आत्मा आपल्या व्यक्तिमत्त्वात एकत्र आहेत. शरीर आणि आत्मा मिळून आपल्यापैकी प्रत्येक जण एक व्यक्ती आहे. येशूलाही मानवी शरीर आणि मानवी आत्मा आहे. तो एकच दैवी व्यक्ती आहे—देवाचा सनातन पुत्र. त्याने देव असण्याचे न सोडता संपूर्ण मानवी स्वभाव धारण केला. तो दोन व्यक्ती नाही; दैवी आणि मानवी असे दोन स्वभाव असलेली तो एकच व्यक्ती आहे. हे दोन्ही स्वभाव त्याच्यात परिपूर्णपणे एकत्र आले आहेत, तरी ते एकमेकांत मिसळत नाहीत किंवा त्यांच्यातील भेद नाहीसा होत नाही. येथेही ही शब्दयोजना एक रहस्य व्यक्त करते; म्हणून तिचा वापर टाळण्याची गरज नाही.

येशूच्या शरीराचा आणि आत्म्याचा विचार करताना आपल्याला आणखी एक गूढ दिसते. येशूला दोन इच्छा आहेत—एक मानवी इच्छा आणि एक दैवी इच्छा. पण त्याचबरोबर हेही म्हणावे लागते की या दोन्ही इच्छांमध्ये गूढ रीतीने ऐक्य आहे. त्या एकमेकींना विरोध करत नाहीत किंवा एकमेकींशी झगडत नाहीत. त्या त्याच्यामध्ये एकरूप आहेत आणि एकजुटीने कार्य करतात. पित्याची इच्छा होती की येशूने क्रूस स्वीकारावा. येशूने पित्याची ती इच्छा स्वेच्छेने आणि मनापासून मान्य करून क्रूस स्वीकारला. या कृतीतून त्याच्या दोन्ही इच्छांचे ऐक्य जगासमोर सर्वांत स्पष्टपणे प्रकट झाले.

शेवटी, येशूचे हृदय खरोखर मानवी आणि खरोखर दैवी होते, हेही आपण लक्षात घेतले पाहिजे. या अद्भुत सत्यावर मनन करण्यासारखे आहे. याचा अर्थ असा की मनुष्य देवासारखे प्रेम करू शकतो. मनुष्य देवाच्या प्रेमाने प्रेम करतो. देवाचे हृदय मानवी स्वभावात जिवंत आहे. पुन्हा एकदा, किती विलक्षण! ही गोष्ट असामान्य आहे आणि सर्व मानवांसाठी फार महत्त्वाची आहे. प्रेम करण्याची किती मोठी क्षमता आता आपल्याला लाभली आहे, हे यातून दिसते. ही क्षमता अमर्याद आहे आणि त्या प्रेमात सहभागी होण्यासाठी आपणा सर्वांना बोलावले आहे!

आता आपण आपल्या धन्य मातेकडे वळूया आणि तिच्याविषयी व तारणकार्यामधील तिच्या भूमिकेविषयी मनन करूया.


देवाची परिपूर्ण योजना

…आणि पवित्र आत्म्याद्वारे कुमारी मरियेपासून त्याने देह धारण केला आणि तो मनुष्य झाला.

पवित्र आत्म्यानेच धन्य कुमारी मरियेवर आपली छाया केली आणि देहधारणाच्या कृतीत सहभागी होण्यासाठी तिला आमंत्रित केले. देवाने, म्हणजे सनातन पुत्राने, मरियेच्या गर्भात देह धारण केला, तो क्षण म्हणजे देहधारण. हे वैवाहिक शरीरसंबंधातून घडले नाही, तर पवित्र आत्म्याने आपली छाया केल्याने घडले. येथूनच ‘काळाच्या परिपूर्णतेला’ आरंभ होतो, कारण आता देव मानवतेशी एका नव्या आणि गहन रीतीने एकरूप झाला आहे.

या कार्यासाठी मरियेची निवड अनादिकालापासूनच झाली होती. हे कार्य तिच्यामध्ये आणि तिच्याद्वारे घडवून आणावे, ही देवाची अनादिकालापासूनची इच्छा होती. पण तिने त्यात स्वेच्छेने सहभागी होणे आवश्यक होते. हव्वेने आपल्या अवज्ञेने देवाला ‘नाही’ म्हटले होते, आणि त्याचे परिणाम मानवजातीला भोगावे लागले. मरियेने दिलेल्या ‘होकारामुळे’ मानवजातीला देवाशी या नव्या नात्यात प्रवेश करता आला. तिने स्वेच्छेने आज्ञापालनाचा मार्ग निवडला आणि त्यामुळे तारणारा आला. 


मरियेचे निष्कलंक गर्भधारण

देवाने आपल्या धन्य मातेला एका विशेष कृपेने या कार्यासाठी तयार केले. या कृपेला आपण ‘पूर्वगामी कृपा’ म्हणतो. मरियेचे गर्भधारण झाले त्या क्षणापासूनच मूळ पापाच्या परिणामांपासून तिचे रक्षण करण्यात आले. यालाच आपण ‘निष्कलंक गर्भधारण’ म्हणतो. तिचे असे रक्षण करताना देवाने तिचा पुत्र ख्रिस्त याच्या तारणशक्तीचा प्रभाव पूर्वलक्षी रीतीने तिच्यावर घडवला. देवाने हे कसे केले? हे आपल्याला नेमके ठाऊक नाही. पण त्याने ते केले; आणि तो देव असल्यामुळे आपण काय करत आहोत आणि ते कसे करायचे हे त्याला नक्कीच ठाऊक आहे. देव काळाच्या पलीकडे आहे, म्हणून तो काळाच्या मर्यादेबाहेर कार्य करू शकतो—आणि त्याने नेमके तेच केले. आपल्या पुत्राचे जीवन, मरण आणि पुनरुत्थान यांतून येणारी तारणशक्ती त्याने धन्य कुमारी मरियेला तिच्या गर्भधारणेच्या क्षणीच दिली.  अशा प्रकारे तिचा पुत्र हाच तिचा तारणारा होता, आणि स्वतःचा जन्म होण्यापूर्वीच त्याने तिचे तारण केले.  चिंतन करण्यासारखे हे श्रद्धेचे किती अद्भुत रहस्य आहे!

निष्कलंक गर्भधारणाच्या या कृपेचा मरियेवर नक्कीच विलक्षण परिणाम झाला. पण लक्षात घेण्यासारखी गोष्ट अशी की, तिच्या गर्भधारणेच्या क्षणी तिला मिळालेल्या या संरक्षणामुळे तिचे मनुष्यत्व कमी झाले नाही. उलट, एका अर्थाने तिचे मनुष्यत्व अधिक परिपूर्ण झाले. ‘पाप करणे हा मनुष्यस्वभावच आहे,’ असे सर्रास म्हटले जाते. पण ते खरे नाही. काटेकोरपणे बोलायचे तर, पाप हा आपल्या मनुष्यत्वाचा अविभाज्य भाग नाही. खरे तर याच्या अगदी उलट आहे. पाप करणे म्हणजे आपल्या मनुष्यत्वाच्या आणि प्रतिष्ठेच्या विरुद्ध वागणे. म्हणूनच, तिच्या पुत्राशिवाय मरिया ही एकमेव व्यक्ती आहे जी नेहमी आपल्या मानवी प्रतिष्ठेला साजेशी वागली. देहधारणाविषयीच्या देवाच्या शाश्वत योजनेला तिने दिलेले परिपूर्ण सहकार्य हे याचे उत्तम उदाहरण आहे. तिने नेहमी आज्ञापालन करावे आणि प्रेमाने वागावे अशी तिच्यावर सक्ती नव्हती; तरीही ती स्वतःच्या इच्छेने तशी वागली.  तिच्या परिपूर्ण ‘होकारातून’ ती आयुष्यभर कशी जगली हे दिसते.  तो होकार देताना ती म्हणाली, ‘पाहा, मी प्रभूची दासी आहे. तुझ्या वचनाप्रमाणे माझ्या बाबतीत घडो’ (लूक 1:38).


देवमाता

मरियेला अनेक उपाधी दिल्या जातात आणि त्यांपैकी सर्वांत पवित्र उपाधी ‘देवमाता’ ही आहे. शाश्वत पुत्राला तिने आपले मूल म्हणून जन्म दिला, म्हणून तिला ही उपाधी दिली जाते. तिने देवाला आपल्या गर्भात धारण केले.  यातून मरियेविषयी जितके कळते, तितकेच येशूविषयीही कळते. येशू खरा देव आणि खरा मनुष्य आहे. त्याच्या ठायी दोन वेगळ्या व्यक्ती नाहीत; म्हणून मरिया ही त्या एकाच व्यक्तीची माता आहे.  आणि ही व्यक्ती देवही आहे आणि मनुष्यही आहे. म्हणून मरिया ही केवळ पुत्राच्या देहाची माता आहे असे म्हणणे विचित्र आणि चुकीचे ठरेल.  माता ही एका व्यक्तीची माता असते, एखाद्या स्वभावाची नव्हे.  तिचा पुत्र ही एक व्यक्ती आहे आणि ती व्यक्ती देव आहे. म्हणून मरिया ही देवमाता आहे, हाच तर्कसंगत आणि निश्चित निष्कर्ष आहे.


कुमारी माता

मरियेने कुमारी असतानाच पवित्र आत्म्याद्वारे येशूला गर्भात धारण केले, हे पवित्र शास्त्रात अगदी स्पष्ट आहे. तसेच मरिया सदैव कुमारी राहिली, अशी ख्रिस्तसभेची सातत्यपूर्ण शिकवण आहे. तिला इतर मुले झाली नाहीत आणि योसेफाशी तिचे कधीही दांपत्यसंबंध आले नाहीत. पवित्र शास्त्रात येशूच्या भाऊबहिणींचा उल्लेख असल्यामुळे कधीकधी याबद्दल गोंधळ होतो. पण त्या काळी चुलत, मावस, मामे किंवा आते भावंडांसाठीही ‘भाऊ’ आणि ‘बहीण’ हे शब्द सर्रास वापरले जात. त्यामुळे त्या काळची भाषेची रीत समजून घेतली, तर गोंधळाचे कारण उरत नाही. खरे तर आजही इतर काही संस्कृतींमध्ये अशी प्रथा रूढ आहे. उदाहरणार्थ, आफ्रिकेतील अनेक देशांत आपल्या गावातील एखादी व्यक्ती गावाबाहेर सोबत असली, तर तिला आपला भाऊ किंवा आपली बहीण म्हणण्याची रीत आहे. 

विविध कारणांमुळे मरियेला एकच पुत्र असावा, अशी देवाची योजना होती. त्यामागचे विशेष कारण असे की, आध्यात्मिक दत्तकत्वाद्वारे ख्रिस्ताचे भाऊ व बहिणी होण्याचे आवाहन आपणा सर्वांना आहे. म्हणून, येशूला रक्ताच्या नात्याचे भाऊ किंवा बहिणी असत्या, तर त्यांच्याशी असलेले त्याचे आध्यात्मिक बंधुत्व कमकुवत झाले असते. येशूशी त्यांचे नाते वेगळे झाले असते. पण सर्व लोकांशी असे अधिक गहिरे आध्यात्मिक नाते असावे, अशी देवाची इच्छा आहे. येशूच्या मानवी पालकांपैकी मरिया हीच एकमेव आहे, आणि तिचे त्याच्याशी एक आगळे नाते आहे. पण देव खरोखर मानव होणार असेल, तर असेच होणे आवश्यक होते.

विशेष म्हणजे, मरियेचे येशूशी असलेले सर्वांत गहिरे नातेही त्यांच्या रक्ताच्या नात्यातून आलेले नाही. ते मुख्यतः तिच्या आध्यात्मिक मातृत्वातून आले आहे. आपल्या परिपूर्ण श्रद्धेने आणि आज्ञापालनाने ती आपल्या पुत्राशी एकरूप आहे. हेच बंध नैसर्गिक नात्यापेक्षाही श्रेष्ठ आहेत.


अंतिम फलित

मरिया हव्वेच्या पापाने जे बिघडले ते सुधारते आणि अशा प्रकारे सर्व जिवंतांची नवी माता बनते. कृपेच्या व्यवस्थेत ती नवी हव्वा आहे. म्हणून आपण तिच्या पुत्राशी जितके एकरूप होतो, तितक्या प्रमाणात ती आपली आध्यात्मिक माता होते. येशूशी एकरूप झाल्याने मानवजातीच्या या नव्या कुटुंबात आपण त्याच्या स्वतःच्या मातेला आपली माता म्हणून स्वीकारतो. आणि येशू आपल्या परिपूर्ण आज्ञापालनामुळे नवा आदाम, सर्व जिवंतांचा नवा पिता बनतो. त्यामुळे आपण येशूची आध्यात्मिक भावंडे तर आहोतच, पण कृपेच्या व्यवस्थेत तो आपला पिताही आहे. आणि केवळ त्याच्यामध्येच आपण स्वर्गातील एकमेव पित्याला ‘आमचा पिता’ म्हणू शकतो.

येशू देव आहे आणि त्याने मानव म्हणून देह धारण केला, यावर आपण चिंतन केले. आता त्याच्या दुःखसहनाचा आणि मृत्यूचा विचार करूया.

पुढे: प्रकरण ४ – देव मृत्यूला सामोरा जातो

अनुक्रमणिकेकडे परत जा


ई-पुस्तक & मऊ मुखपृष्ठाची छापील आवृत्ती याही स्वरूपांत उपलब्ध

ॲमेझॉन.कॉम – गुगल प्ले – आयट्यून्स – बार्न्स अँड नोबल