Tiếng Việt

Chương Hai: “Lạy Cha chúng con ở trên trời”

Trong Thánh lễ, linh mục đọc thầm một lời nguyện thật đẹp và đầy ý nghĩa, gói trọn cốt lõi hành trình thiêng liêng của chúng ta. Khi hòa một giọt nước—tượng trưng cho nhân loại sa ngã—vào rượu trong chén thánh, rượu ấy rồi sẽ trở nên chính Đức Kitô dưới hình thái bí tích, ngài cầu nguyện: “Nhờ dấu chỉ nước hòa rượu này, xin cho chúng con được tham dự vào thần tính của Đấng đã đoái thương thông phần nhân tính của chúng con.”

Cử chỉ này trong Thánh lễ diễn tả mầu nhiệm của Kinh Lạy Cha: Trong Đức Kitô, chúng ta được đưa vào chính sự sống của Thiên Chúa. Vì thế, Chúa Giêsu không dạy chúng ta chỉ thưa với Thiên Chúa là “Chúa” hay “Chủ”, nhưng là “Cha”. Những lời này hàm chứa mầu nhiệm được nhận làm nghĩa tử: thực tại sâu xa rằng “Con Thiên Chúa đã làm người để chúng ta được trở nên Thiên Chúa” (GLHTCG #460; Về mầu nhiệm Nhập Thể, Thánh Athanasiô). Chúng ta không trở nên Thiên Chúa theo bản thể, nhưng nhờ ân sủng và việc được Chúa Cha nhận làm nghĩa tử, chúng ta được nên đồng hình đồng dạng với Chúa Con. Thực tại này nằm ở trọng tâm của Kinh Lạy Cha, khởi đầu bằng một từ duy nhất mang tính nền tảng: “Cha”—Páter trong tiếng Hy Lạp.

Khi mang lấy nhân tính của chúng ta, Con Thiên Chúa đã bắc nhịp cầu vượt qua vực thẳm vô tận giữa Đấng Tạo Hóa và thụ tạo. Người đã trở nên một người trong chúng ta để chúng ta có thể trở thành con cái Thiên Chúa, được thông phần sự sống thần linh của Người. Chỉ nhờ, với, và trong Chúa Giêsu Kitô, chúng ta mới dám gọi Thiên Chúa là “Cha”.

Những lời mở đầu Kinh Lạy Cha—“Lạy Cha chúng con ở trên trời”—là một lời tuyên xưng nhằm định hướng việc cầu nguyện và cả toàn bộ cuộc đời chúng ta. Những lời này định hình tất cả những gì chúng ta được mời gọi trở nên và thực hiện—những niềm hy vọng và ước muốn, những mục tiêu và hoài bão, những mối tương quan và hành động của chúng ta—hướng dẫn chúng ta sống như những người con đích thực của Thiên Chúa.

Không lời nào có thể diễn tả hết tầm quan trọng của những lời này. Những lời ấy không chỉ mở đầu một kinh nguyện, mà còn đưa chúng ta vào một mối tương quan—một mối tương quan xác định lại căn tính và mục đích của chúng ta. Gọi Thiên Chúa là “Cha” là nhìn nhận quyền bính, tình yêu, sự chăm sóc quan phòng của Người, cũng như ước muốn của Người cho chúng ta được hưởng hạnh phúc đời đời.

Chúng ta hãy cùng khám phá những lời thánh thiêng này, làm sáng tỏ vai trò của những lời ấy vừa là đá tảng cho việc cầu nguyện hằng ngày, vừa là đỉnh cao của hành trình chúng ta tiến về Thiên Chúa.

Cách Thiên Chúa dạy dỗ chúng ta

Dù Chúa Giêsu đã dạy chúng ta gọi Thiên Chúa là “Cha chúng con”, nhưng không phải lúc nào cũng như vậy. Việc Thiên Chúa tự mặc khải đã diễn ra dần dần qua nhiều thế kỷ, đạt đến tột đỉnh nơi sự mặc khải trọn vẹn của Người trong Chúa Giêsu. Trong thần học Công giáo, điều này thường được gọi là “Khoa sư phạm của Thiên Chúa”—việc Thiên Chúa không ngừng và kiên nhẫn dạy dỗ dân Người, từng bước dẫn đưa họ đến chân lý trọn vẹn. Về căn bản, Khoa sư phạm của Thiên Chúa có nghĩa là “Cách Thiên Chúa dạy dỗ chúng ta và mặc khải chính Người cho chúng ta”.

Có thể ví thế này: nếu muốn một đứa trẻ hiểu được toán cao cấp, anh chị em sẽ không bắt đầu bằng phép tính vi tích phân. Trước hết, anh chị em sẽ dạy những phép tính số học căn bản, rồi đến đại số, sau đó mới chuyển sang hình học và lượng giác, bảo đảm mỗi bước đều được xây dựng trên bước trước đó. Cũng vậy, Thiên Chúa đã dần dần mặc khải chính Người, mỗi giai đoạn đều được xây dựng trên giai đoạn trước, chuẩn bị cho dân Người đón nhận chân lý trọn vẹn nơi Chúa Giêsu Kitô.

Việc dạy dỗ này của Thiên Chúa đã diễn ra xuyên suốt lịch sử cứu độ. Khi Thiên Chúa lần đầu mặc khải chính Người cho Ápraham, Ixaác và Giacóp, Người đã thiết lập một giao ước trung tín, hứa sẽ là Thiên Chúa của họ và làm cho dòng dõi họ trở thành một dân tộc lớn mạnh (x. Sáng thế 17:7). Nhưng ở giai đoạn này, dân Người chưa hiểu được chiều sâu căn tính của Người cũng như sự viên mãn của mối tương quan mà Người mong muốn.

Cách họ hiểu về thần linh chịu ảnh hưởng của một thế giới chìm trong tín ngưỡng đa thần, nơi các thần được xem là những thế lực hùng mạnh nhưng vô ngã—hay thay đổi, khó lường và thường có thể bị con người thao túng. Trái lại, việc Thiên Chúa mặc khải chính Người là Thiên Chúa duy nhất, khác biệt với công trình tạo dựng, là một mặc khải mới mẻ, đồng thời cũng hoàn toàn vượt khỏi thế giới quan ngoại giáo.

Danh Thiên Chúa được mặc khải

Trong sự khôn ngoan của Người, Thiên Chúa bắt đầu làm sáng tỏ căn tính của mình khi mặc khải thánh danh cho Môsê: “TA LÀ ĐẤNG HIỆN HỮU” (YHWH) (Xuất hành 3:14). Mặc khải này có tầm quan trọng quyết định; qua đó xác lập rằng Thiên Chúa không chỉ là vị cao cả nhất giữa nhiều thần, nhưng là Thiên Chúa duy nhất và chân thật—vĩnh cửu, bất biến và có quyền tối thượng trên muôn loài. Khác với các thần giả của những dân ngoại, vốn lệ thuộc vào huyền thoại và trí tưởng tượng của con người, YHWH không lệ thuộc vào bất cứ thụ tạo nào, là Nguyên Nhân không do nguyên nhân nào khác tạo nên của mọi sự hiện hữu.

Nhưng mặc khải này không chỉ nói về quyền năng của Thiên Chúa—mà còn mang tính ngôi vị sâu xa. YHWH không phải là một thế lực xa xôi, tách biệt, nhưng là một Thiên Chúa bước vào giao ước mang tính ngôi vị với dân Người. Người gắn bó với họ trong sự trung tín, tình yêu và lòng thương xót, đưa họ vào một mối tương quan mật thiết.

Giao Ước Cũ như một sự chuẩn bị

Giao Ước Cũ này, được ban trước tiên qua Ápraham rồi sau đó được xác nhận và đào sâu với Môsê, là một mối tương quan do chính Thiên Chúa hứa ban. Thiên Chúa đang dạy dân Người biết tín thác vào Người, chỉ thờ phượng một mình Người, và chuẩn bị tâm hồn đón nhận một mặc khải lớn lao hơn sẽ đến.

Giao Ước Cũ, được đóng ấn bằng Mười Điều Răn và Lề Luật, là sự chuẩn bị cần thiết cho mặc khải trọn vẹn của Thiên Chúa nơi Đức Kitô. Như Thiên Chúa đã phán với Ápraham: “Ta sẽ duy trì giao ước giữa Ta với ngươi và dòng dõi ngươi sau này qua mọi thế hệ như một giao ước vĩnh cửu, để Ta là Thiên Chúa của ngươi và của dòng dõi ngươi sau này” (Sáng thế 17:7).

Nhưng giao ước này mới chỉ là khởi đầu—một hình bóng báo trước điều lớn lao hơn. Thiên Chúa đang chuẩn bị cho dân Người nhận biết Người không chỉ là Chúa duy nhất và là Đấng Tạo Hóa, mà còn là Cha.

Lạy Cha chúng con ở trên trời

Mặc dù Thiên Chúa đã mặc khải chính Người là YHWH cho Môsê, Cựu Ước không thường xuyên gọi Người cách minh nhiên là “Cha”. Tuy nhiên, ý niệm về tình phụ tử của Thiên Chúa đã được báo trước xuyên suốt lịch sử Israel. Thiên Chúa gọi Israel là “con Ta, con đầu lòng của Ta” (Xuất hành 4:22), và sách Thánh vịnh tuyên xưng: “Như người cha chạnh lòng thương con cái, CHÚA cũng chạnh lòng thương những kẻ kính sợ Người” (Thánh vịnh 103:13). Thế nhưng, chỉ qua Chúa Giêsu, tình phụ tử của Thiên Chúa mới được mặc khải trọn vẹn.

Hãy hình dung nỗi kinh ngạc và niềm kính sợ mà dân Israel đã cảm nghiệm khi lần đầu tiên Thiên Chúa gọi họ là “con đầu lòng” của Người, hoặc các môn đệ Chúa Giêsu đã cảm nghiệm khi Người dạy họ thưa với YHWH là “Cha”. Mặc khải này không chỉ đem lại một danh xưng mới, mà còn định hình lại tận căn căn tính của họ và mối tương quan của họ với Thiên Chúa. Việc gọi Đấng Tạo Hóa Toàn Năng là “Cha” mang tính cách mạng, đã vĩnh viễn biến đổi cách nhân loại hiểu về mối tương quan của mình với Thiên Chúa.

Abba, Cha ơi

Trong nguyên bản Hy Lạp, Kinh Lạy Cha khởi đầu đơn sơ bằng tiếng “Cha”—Páter. Trong tiếng Aram, ngôn ngữ Chúa Giêsu sử dụng, có lẽ Người đã dùng từ Abba—một từ diễn tả cả lòng tôn kính sâu xa lẫn niềm tín thác thân tình. Từ này truyền tải sự trìu mến tương tự như “Ba” hay “Bố”, đồng thời vẫn giữ trọn lòng tôn kính xứng với uy linh Thiên Chúa.

Thánh Phaolô khẳng định mầu nhiệm này trong các thư của ngài, đưa tiếng Aram vào bên cạnh tiếng Hy Lạp để diễn tả sự thân tình ấy:

“Quả vậy, những ai được Thần Khí Thiên Chúa hướng dẫn đều là con cái Thiên Chúa. Vì anh em đã không lãnh nhận một thần khí nô lệ để lại rơi vào sợ hãi, nhưng đã lãnh nhận Thần Khí làm cho anh em nên nghĩa tử, nhờ đó chúng ta kêu lên: ‘Abba, Cha ơi!’” (Rôma 8:14–15).

“Để chứng tỏ anh em là con cái, Thiên Chúa đã sai Thần Khí của Con Người đến ngự trong lòng chúng ta mà kêu lên: ‘Abba, Cha ơi!’ Vậy anh em không còn là nô lệ nữa, nhưng là con; mà đã là con thì cũng là người thừa kế, nhờ Thiên Chúa” (Galát 4:6–7).

Chúng ta không phải là con cái Thiên Chúa theo tự nhiên. Tội nguyên tổ đã làm méo mó mối dây liên kết tự nhiên ấy. Chỉ nhờ ân sủng, chúng ta mới được mời gọi trở nên nghĩa tử trong gia đình thần linh của Người. Nhờ được chia sẻ địa vị làm Con của Đức Kitô qua Bí tích Rửa Tội, chúng ta được trở nên những người thừa kế sự sống đời đời.

Công trình cứu chuộc được Con Thiên Chúa hoàn tất. Dù là Thiên Chúa trọn vẹn, Người đã mặc lấy bản tính nhân loại của chúng ta, kết hợp thiên tính và nhân tính trong chính Ngôi Vị của Người. Sự hiệp nhất ấy nơi Đức Kitô là nhịp cầu đưa chúng ta đến với Chúa Cha. Chỉ trong Đức Kitô, chúng ta mới là nghĩa tử.

Mầu nhiệm được nhận làm nghĩa tử này được công bố thật cao đẹp trong Vinh tụng ca kết thúc Kinh nguyện Thánh Thể trong Thánh lễ: “Chính nhờ Người, với Người và trong Người, mà mọi danh dự và vinh quang đều quy về Chúa là Cha toàn năng, trong sự hợp nhất của Chúa Thánh Thần đến muôn đời.”

Mỗi lần cầu nguyện bằng những lời này, chúng ta canh tân việc tham dự vào địa vị làm Con của Đức Kitô. Nhờ, với, và trong Chúa Giêsu, chúng ta bước vào mối tương quan thần linh của Người với Chúa Cha, làm cho lời cầu nguyện của Người trở thành lời cầu nguyện của chính chúng ta. Chỉ khi kết hợp với Chúa Giêsu, chúng ta mới có thể kêu lên: “Abba, Cha ơi.”

Nếu được nhận làm nghĩa tử của Thiên Chúa, chúng ta phải sống như những người con đích thực của Chúa Cha. Dù được tạo dựng theo hình ảnh Thiên Chúa, tội nguyên tổ đã làm tổn thương sự giống Người nơi chúng ta (x. Sáng Thế 1:26). Chỉ nhờ ân sủng, chúng ta mới có thể được phục hồi, biến đổi và trở nên đồng hình đồng dạng với sự sống thần linh của Người.

Chính Chúa Giêsu trao cho chúng ta chìa khóa của sự biến đổi này: “Thầy bảo thật anh em: nếu anh em không hoán cải và trở nên như trẻ nhỏ, anh em sẽ chẳng được vào Nước Trời” (Mátthêu 18:3). Đây không phải là lời mời gọi sống ấu trĩ, nhưng là sống khiêm nhường, tín thác và nương tựa vào Chúa Cha như trẻ thơ. Trở nên “như” trẻ nhỏ có nghĩa là chúng ta trở nên giống Đức Kitô, Con Một của Chúa Cha. Như một trẻ nhỏ tin tưởng cha mẹ mà không sợ hãi, yêu thương không tính toán và đón nhận cách tự do, chúng ta cũng phải phó thác chính mình cho sự quan phòng của Thiên Chúa.

Vì thế, để trả lời câu hỏi ban đầu—Thiên Chúa là ai, và Người là ai đối với chúng ta?—chúng ta cùng với Đức Kitô thưa lên: “Abba, Cha ơi.” Dù là Thiên Chúa Vô Biên, Toàn Năng và Hằng Hữu, Người cũng là Abba rất mực yêu thương và gần gũi với từng người chúng ta. Cùng với Chúa Giêsu, chúng ta phải đến với Người không phải trong sợ hãi, nhưng với niềm tín thác đầy yêu mến, như những người con trai, con gái được yêu thương, những người thừa kế Nước Trời.

Chọn căn tính đích thực của chúng ta

Việc được Thiên Chúa nhận làm nghĩa tử làm nên căn tính nền tảng nhất của chúng ta. Là những con người sa ngã, chúng ta bị cám dỗ định nghĩa bản thân bằng những thực tại thứ yếu hoặc những điều sai lạc—những thành tựu hay thất bại, địa vị xã hội, của cải vật chất, những đặc điểm thể chất, các mối quan hệ, xu hướng tính dục, sở thích, tài năng hoặc những khó khăn tâm lý của mình. Thế giới thế tục và ma quỷ cố củng cố những căn tính tạm bợ và sai lạc ấy, thúc giục chúng ta tìm ý nghĩa nơi những gì mình làm, những gì mình có, những điều hay những người thu hút mình, hoặc những gì người khác nghĩ về mình.

Thế nhưng, không điều nào trong số đó có thể gánh nổi sức nặng của những câu hỏi sâu xa nhất nơi chúng ta: Tôi là ai? Tại sao tôi hiện diện nơi đây? Điều gì đem lại ý nghĩa cho cuộc đời tôi? Những căn tính cạnh tranh nhau ấy làm tâm hồn chúng ta chia rẽ, khiến chúng ta chông chênh và bất an, vì chúng bắt rễ nơi những hoàn cảnh đổi thay chứ không phải nơi Chân Lý Vĩnh Cửu.

Thánh Phaolô dạy chân lý này khi ngài tuyên bố rằng trong Đức Kitô, “Không còn chuyện phân biệt Do Thái hay Hy Lạp, nô lệ hay tự do, đàn ông hay đàn bà; vì tất cả anh em đều là một trong Đức Kitô Giêsu” (Galát 3:28). Điều này không có nghĩa là những khác biệt giữa chúng ta biến mất, nhưng là chúng tìm được vị trí thích hợp, quy phục căn tính hàng đầu của chúng ta là con cái Thiên Chúa.

Khi đến với Thiên Chúa và thưa: “Abba, Cha ơi”, chúng ta tìm lại căn tính đích thực này. Chúng ta nhận ra rằng trước khi là bất cứ ai khác—người hành nghề chuyên môn, người chồng hay người vợ, công dân, hoặc giữ bất kỳ vai trò nào khác—chúng ta là những người con được Chúa Cha yêu thương, được Chúa Con cứu chuộc và được Chúa Thánh Thần thánh hóa. Chỉ riêng căn tính này là vĩnh cửu, bất biến và có khả năng đáp ứng khát vọng sâu xa nhất của chúng ta về sự thuộc về và mục đích sống.

Đón nhận căn tính là con cái Thiên Chúa giải thoát chúng ta khỏi sự thống trị của những căn tính thứ yếu. Thành công không còn khiến chúng ta kiêu căng tự mãn, và thất bại cũng không còn đè bẹp chúng ta trong tuyệt vọng. Ý kiến của người khác không còn quyền định đoạt giá trị của chúng ta. Chúng ta nhận ra rằng những khía cạnh trong trải nghiệm của mình — kể cả những hấp dẫn tính dục, những cuộc chiến đấu nội tâm hay những tài năng riêng — không làm nên căn tính sâu xa nhất của chúng ta. Khi những yếu tố này trở thành lăng kính để chúng ta hiểu về chính mình — nhất là khi chúng trở thành lăng kính chủ đạo — chúng tất yếu làm lu mờ sự thật vinh quang về con người chúng ta trong Đức Kitô. Khi rũ bỏ những căn tính sai lầm hoặc thứ yếu ấy, chúng ta được tự do đứng vững trên nền đá là xác tín rằng mình được Chúa Cha yêu thương, cũng như Đức Kitô được yêu thương. Chúng ta không còn định nghĩa bản thân bằng những lời khẳng định như: “Tôi có tài… Tôi thành đạt hoặc là kẻ thất bại… Tôi giàu hoặc nghèo… Tôi là nhà hóa học… Tôi thuộc tầng lớp trung lưu… Tôi thuộc Đảng Cộng hòa hoặc Đảng Dân chủ… Tôi có xu hướng tính dục thế này hay thế khác…” Thay vào đó, lời tuyên xưng duy nhất của chúng ta là: “Tôi là con Thiên Chúa!”

Tình phụ tử của Thiên Chúa

Một trong những cách hữu hiệu nhất để hiểu rõ hơn một chân lý là đối chiếu chân lý ấy với điều trái ngược. Ngọn nến hiện rõ nhất giữa bóng tối. Cũng vậy, chân lý nổi bật rõ nét nhất khi được đặt trên nền của sự giả dối.

Nguyên tắc này đặc biệt áp dụng cho cách chúng ta hiểu Thiên Chúa là Abba, Cha ơi. Nếu muốn thấu hiểu trọn vẹn ý nghĩa của việc làm con cái Người, chúng ta cũng phải nhìn nhận khả năng đối nghịch đáng sợ: khước từ Người và rơi vào vòng ảnh hưởng của một kẻ khác được gọi là “cha” — đó là ma quỷ.

Chúa Giêsu trình bày sự tương phản này cách mạnh mẽ trong Tin Mừng Gioan. Sau khi nói về Cha của Người và căn tính của chính Người là Con, Chúa Giêsu bị những người Pharisêu chất vấn: “Cha ông ở đâu?” (Gioan 8:19). Câu hỏi của họ không chỉ bộc lộ sự mù quáng thiêng liêng mà còn cho thấy tình trạng xa lìa Thiên Chúa sâu xa hơn nơi họ. Chúa Giêsu đáp: “Các ông không biết tôi, cũng chẳng biết Cha tôi. Nếu các ông biết tôi, thì cũng biết Cha tôi.” (Gioan 8:19). Người còn đi xa hơn khi đưa ra một lời khẳng định phi thường về căn tính thần linh của mình: “Vì nếu các ông không tin rằng TÔI HẰNG HỮU, các ông sẽ chết trong tội lỗi của các ông” (Gioan 8:24).

Khi cuộc đối đầu trở nên gay gắt hơn, Chúa Giêsu cho thấy điều đáng sợ đối nghịch với việc chúng ta được thông phần vào địa vị làm con Thiên Chúa:

“Cha các ông là ma quỷ, và các ông tự nguyện làm theo những gì cha các ông ham muốn. Ngay từ đầu, nó đã là kẻ sát nhân và không đứng về phía sự thật, vì sự thật không ở trong nó. Khi nói dối, nó nói theo bản tính của nó, bởi nó là kẻ nói dối và là cha của sự gian dối” (Gioan 8:44).

Đây là một lời tuyên bố gây chấn động. Chúa Giêsu, Người Con Hằng Hữu được sai đến để mặc khải Chúa Cha, nói với những người Pharisêu rằng họ đã đứng về phía không phải Thiên Chúa là Cha, mà là một người cha giả mạo — ma quỷ, cha của sự gian dối. Có thể họ đã không chủ ý chọn Satan làm cha mình, nhưng khi khước từ Đức Kitô, họ đã khước từ việc được thông phần vào địa vị Con Thiên Chúa của Đức Kitô và vô tình đứng về phía cha của sự gian dối. Thánh Gioan giải thích thêm điều này trong một bức thư của ngài:

“Ai là kẻ nói dối? Đó là kẻ phủ nhận Đức Giêsu là Đấng Kitô. Ai phủ nhận Chúa Cha và Chúa Con, kẻ ấy là tên phản Kitô. Không ai phủ nhận Chúa Con mà lại có Chúa Cha; còn ai tuyên xưng Chúa Con thì cũng có Chúa Cha” (1 Gioan 2:22–23).

Những lời Chúa Giêsu nói với những người Pharisêu còn vạch trần một sai lầm thần học sâu xa vốn được chấp nhận rộng rãi trong dân được tuyển chọn: Thực sự làm con không chỉ là chuyện huyết thống, mà còn là sống phù hợp với Chân Lý. Những người Pharisêu tự hào mình là con cháu ông Ápraham (Gioan 8:39), nhưng Chúa Giêsu khiển trách họ:

“Nếu các ông là con cái ông Ápraham, các ông hẳn sẽ làm những việc ông Ápraham đã làm. Nhưng giờ đây, các ông lại tìm giết tôi, một người đã nói cho các ông sự thật mà tôi đã nghe từ Thiên Chúa” (Gioan 8:39–40).

Dòng dõi huyết thống chẳng có ý nghĩa gì nếu thiếu sự tương đồng và phù hợp về mặt thiêng liêng. Những người con đích thực của ông Ápraham thông phần vào đức tin của ông Ápraham (x. Rôma 4:16), cũng như những người con đích thực của Thiên Chúa thông phần vào sự thật của Thiên Chúa. Khi khước từ Đức Kitô, những người Pharisêu cho thấy họ không hành động như con cái ông Ápraham, cũng không như con cái Thiên Chúa, mà như con cái của một kẻ khác — kẻ “ngay từ đầu đã là kẻ sát nhân” (Gioan 8:44).

Điều này có ý nghĩa gì đối với chúng ta? Điều này có nghĩa là chúng ta chỉ trở nên con cái Chúa Cha trong mức độ chúng ta sống trong Chân Lý — trong Ngôi Lời Hằng Hữu. Chúng ta không tự động là con cái Thiên Chúa; chúng ta trở nên nghĩa tử của Người bằng cách sống trong Chúa Con — Đấng là Chân Lý — và khước từ những điều gian dối của kẻ thù. 

Gọi Thiên Chúa là “Abba, Cha ơi” không chỉ là xưng hô với Người, mà còn là phó mình cho Người trong niềm tín thác, vâng phục và yêu mến. Khi gọi Thiên Chúa là “Abba, Cha ơi”, chúng ta đang đưa ra một lựa chọn — chọn thuộc về Cha của Chân Lý thay vì cha của sự gian dối, bước đi trong ánh sáng của Ánh Sáng thay vì trong bóng tối, và đón nhận hồng ân vinh quang là được thực sự làm con trong Đức Kitô.

Cha của chúng ta

Dù Kinh Lạy Cha bắt đầu bằng từ “Cha”, lời kinh lập tức đặt mối tương quan cá nhân của chúng ta trong một bối cảnh rộng lớn hơn: Páter hēmôn. Từ “chúng con” — hēmôn trong tiếng Hy Lạp — đặt lời cầu nguyện của chúng ta vững chắc trong thực tại Nhiệm Thể Đức Kitô là Hội Thánh. Trong khi Chúa Giêsu ngỏ lời với Thiên Chúa là “Cha của Con” theo cách độc nhất vô nhị trong các sách Tin Mừng, thì chúng ta, những người thuộc về Thân Thể Người, cùng nhau thông phần vào mối tương quan con thảo của Người với Chúa Cha. Vì thế, chính trong sự hiệp thông với lời cầu nguyện và mối tương quan của chính Chúa Giêsu với Chúa Cha mà chúng ta cùng trở nên con cái Thiên Chúa.

Là chi thể của Thân Thể Đức Kitô, chúng ta được biến đổi nhờ hai thực tại. Trước hết, Thiên Chúa thực sự trở nên Abba của chúng ta. Thứ đến, chúng ta trở thành anh chị em thiêng liêng với tất cả những ai được tháp nhập vào Thân Thể Đức Kitô. Điều này có nghĩa là chúng ta không thể đòi có một mối tương quan biệt lập hay độc hữu với Chúa Cha; trái lại, chúng ta cùng chia sẻ địa vị nghĩa tử với tất cả con cái của Người. Cách diễn tả trọn vẹn nhất việc được nhận làm nghĩa tử trong Đức Kitô dẫn chúng ta đến chỗ nhìn nhận Thiên Chúa là Páter hēmôn—“Cha chúng con”, hay dịch sát hơn là “Cha của chúng con”.

Hơn nữa, lời kinh này còn bao trùm toàn thể mầu nhiệm các thánh thông công: những tín hữu đã đạt tới vinh quang thiên quốc, những người đang được thanh luyện trong luyện ngục, và những tín hữu vẫn đang lữ hành trên trần gian. Khi đọc “chúng con”, chúng ta kết hiệp cách thiêng liêng với toàn thể Hội Thánh—khải hoàn, đau khổ và chiến đấu.

Từ “chúng con” cũng phản ánh nhân đức cậy trông siêu nhiên. Nhờ ân sủng, Thiên Chúa đã chọn chúng ta làm dân riêng “của Người”. Là con cái Người, chúng ta tin tưởng mong đợi Nước Thiên Chúa được hoàn tất chung cuộc và sự sống đời đời mà Người đã hứa ban cho chúng ta. Niềm cậy trông của chúng ta luôn vững bền cho đến khi lời hứa ấy được thực hiện trọn vẹn trên Thiên Đàng. Đọc Kinh Lạy Cha với niềm cậy trông này là nền tảng để đạt được mục đích của lời kinh.

Khi cầu nguyện với Chúa Cha, chúng ta đi vào tương quan với toàn thể Ba Ngôi, ngay cả khi chúng ta ngỏ lời riêng với Ngôi Thứ Nhất. Việc cầu nguyện với Chúa Cha không bao giờ tách rời Chúa Con và Chúa Thánh Thần, vì các Ngôi Vị Thiên Chúa hiệp nhất vĩnh cửu trong bản thể, nhưng vẫn phân biệt trong các tương quan. Gọi Thiên Chúa là Abba, là Cha, đưa chúng ta vào chính sự sống của Ba Ngôi. Chúng ta chỉ có thể gọi Thiên Chúa là Cha trong Chúa Con và nhờ quyền năng Chúa Thánh Thần. Như thế, lời cầu nguyện của chúng ta khẳng định sự hiệp thông của chúng ta với Thiên Chúa Ba Ngôi, nhờ đó chúng ta được thông phần vào các tương quan giữa Ba Ngôi. Thật là một chân lý tuyệt đẹp và đầy an ủi để chiêm ngắm và bày tỏ! Thiên Chúa duy nhất của chúng ta CHÍNH LÀ một tương quan Tình Yêu Thần Linh, và ân sủng tháp nhập chúng ta vào Tương Quan Yêu Thương ấy.

Sau cùng, ngay giữa những chia rẽ nơi các Kitô hữu, lời kinh này vẫn là một lời mời gọi hiệp nhất, kêu gọi mọi người đã lãnh nhận Bí tích Rửa Tội cùng chung lời cầu nguyện của Đức Kitô. Là chi thể của Thân Thể Đức Kitô, chúng ta gạt bỏ chủ nghĩa cá nhân, đón nhận một tình yêu bao gồm tất cả mọi người và tìm cách hàn gắn những chia rẽ. Chúng ta chuyển cầu cho mọi người, kể cả những ai chưa nhận biết Đức Kitô, để Thiên Chúa quy tụ tất cả con cái Người nên một. Bằng cách này, Kinh Lạy Cha trở thành lời mời gọi sống đức ái phổ quát, mở rộng tình yêu của Chúa Cha đến toàn thể thụ tạo, đồng thời thôi thúc chúng ta tích cực mưu cầu ơn cứu độ và thiện ích vĩnh cửu cho toàn thể nhân loại.

Đấng ngự trên các tầng trời

Dù bản dịch tiếng Anh quen thuộc từ tiếng Hy Lạp là “Lạy Cha chúng con ở trên trời”, một bản dịch sát với nguyên bản Hy Lạp hơn là “Lạy Cha chúng con trên các tầng trời” hoặc “Lạy Cha của chúng con, Đấng ngự trên các tầng trời”. Từ Hy Lạp được dịch là “các tầng trời” ở dạng số nhiều. Điều này cho thấy Chúa Giêsu không nói về Chúa Cha như Đấng hiện hữu ở một nơi xa xôi—một địa điểm duy nhất được gọi là “Thiên Đàng”—nhưng đúng hơn, Chúa Cha hiện diện trong mọi cõi thiêng liêng và thiên giới, vượt trên không gian và thời gian.

Thánh Augustinô giải thích rằng Thiên Đàng không chỉ là một nơi chốn mà còn là một trạng thái thánh thiện, nơi Thiên Chúa, trong sự siêu việt của Người, ngự trên muôn loài thụ tạo, và trong sự nội tại của Người, ngự trong linh hồn những người công chính: “Nếu Thiên Chúa ngự trong đền thờ của Người, và các thánh là đền thờ của Người, thì ‘Đấng ở trên trời’ có nghĩa là ‘Đấng ngự trong các thánh’” (Về Bài giảng trên núi IV.17). Vì thế, khi cầu nguyện bằng lời khẩn cầu này, chúng ta nhìn nhận sự hiện diện thân tình của Thiên Chúa trong linh hồn chúng ta, trong linh hồn các thánh trên Thiên Đàng và trong linh hồn những người ở Luyện Ngục.

Chúa Giêsu mời gọi chúng ta nâng tâm hồn lên trên những bận tâm trần thế và nhận ra rằng Thiên Chúa, dù siêu việt vô cùng, cũng hiện diện thật gần gũi, gìn giữ muôn loài trong sự hiện hữu—kể cả chính linh hồn chúng ta. Nơi nào Thiên Chúa ngự, nơi đó là Thiên Đàng.

Khi suy niệm lời nguyện xin thứ tư—Xin Cha cho chúng con hôm nay lương thực hằng ngày—chúng ta sẽ suy gẫm về thực tại Bí tích Thánh Thể là Bánh Siêu Bản Thể nuôi dưỡng đời sống thiêng liêng của chúng ta. Ở đây, chúng ta chỉ lưu ý rằng vì Thiên Chúa ngự trọn vẹn và theo bản thể trong Bí tích Thánh Thể, ẩn dưới hình bánh và rượu, nên Bí tích Thánh Thể cũng là các tầng trời: “Bí tích Thánh Thể thực sự là một thoáng thiên đàng xuất hiện trên trần gian. Đó là một tia sáng vinh quang của Giêrusalem thiên quốc xuyên qua những đám mây của lịch sử chúng ta và soi sáng hành trình của chúng ta” (Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II, Ecclesia de Eucharistia, #19).

Dù Thiên Chúa hiện diện thật gần gũi trong chúng ta, ngự trong linh hồn con cái Người và làm cho họ trở nên một phần nơi cư ngụ thiên quốc của Người, chúng ta cũng phải nhìn nhận sự siêu việt của Người. Trong cuộc sống trần thế này, chúng ta không thể thấu hiểu hay chứa đựng trọn vẹn Thiên Chúa. Vì thế, cầu nguyện với Cha chúng ta “trên các tầng trời” không chỉ là nhìn nhận Sự Hiện Diện Nội Tại của Thiên Chúa, mà còn diễn tả niềm mong đợi đầy cậy trông của chúng ta về việc cảm nghiệm trọn hảo sự hiện diện của Người đang chờ đón chúng ta trong cõi vĩnh hằng: ơn hưởng kiến.

Điều Chỉnh Những Ước Muốn Của Chúng Ta

Vì lời cầu nguyện vừa diễn tả vừa định hình những ước muốn của chúng ta, nên khi nhiều lần tuyên xưng Thiên Chúa là Cha chúng ta, Đấng ngự trên các tầng trời, những ước muốn của chúng ta dần trở nên phù hợp với căn tính là con cái đích thực của Thiên Chúa. Theo thời gian, tâm hồn chúng ta trở nên hòa hợp với mối tương quan con thảo này và bản chất cộng đoàn của mối tương quan ấy, làm cho những ước muốn của chúng ta phù hợp trọn vẹn hơn với thánh ý Thiên Chúa dành cho chúng ta. Ân sủng hoạt động không chỉ để thanh luyện mà còn để nâng cao và hoàn thiện bản tính chúng ta, biến đổi chúng ta thành những người con đích thực của Cha trên trời.

Giờ đây, anh chị em hãy suy gẫm những điều chúng ta vừa suy niệm, để từ đó tìm ra cách áp dụng vào đời sống của chính mình.

Abba, Cha ơi

Anh chị em có thấu hiểu bằng trí tuệ rồi hết lòng đón nhận bằng ý chí chân lý đầu tiên được mặc khải trong Kinh Lạy Cha—rằng Thiên Chúa là Cha chúng ta—hay không? Việc thường xuyên đọc Kinh Lạy Cha giúp chân lý về tình phụ tử của Thiên Chúa thanh luyện sự hiểu biết của chúng ta, giải thoát chúng ta khỏi những quan niệm méo mó hay những kinh nghiệm hạn hẹp che khuất bản tính đích thực và tình yêu hiền phụ của Người.

Khi suy gẫm lời kinh tuyệt đẹp này, anh chị em hãy nhìn lại kỹ lưỡng mối tương quan cá vị của mình với Thiên Chúa. Nếu những ước muốn của anh chị em chưa phản ánh trọn vẹn việc được nhận làm nghĩa tử trong Đức Kitô, hãy tiếp tục tuyên xưng chân lý này, để ân sủng hoạt động sâu xa trong tâm hồn anh chị em.

  • Thiên Chúa có phải là Abba, là Cha yêu thương của anh chị em không?
  • Anh chị em có đón nhận, tuyên xưng và sống mối tương quan này bằng tất cả con người mình không?
  • Anh chị em có lấy duy nhất căn tính là con Thiên Chúa để xác định mình là ai không?

Chân lý nền tảng này mới chỉ đánh dấu khởi đầu của hành trình biến đổi kéo dài suốt đời nhờ cầu nguyện. Hãy suy xét xem hiện nay anh chị em đặt căn tính của mình nơi đâu—nơi thành công hay thất bại, giàu sang hay nghèo khó, ngoại hình, xu hướng tính dục, các mối quan hệ, thành tựu nghề nghiệp, địa vị xã hội, sở thích, tài năng, hay những khía cạnh khác nhau trong tính cách của mình? Những căn tính hạn hẹp này dẫn đến sự bất ổn trong đời sống thiêng liêng, vì chúng dựa trên những nền móng luôn biến động. Chúng không thể nâng đỡ nỗi khát khao sâu thẳm nhất của chúng ta về ý nghĩa và mục đích cuộc đời.

Chỉ căn tính là người con yêu dấu của Thiên Chúa—được bảo đảm nhờ công trình cứu chuộc của Đức Kitô—mới đem lại nền tảng vững chắc mà linh hồn anh chị em cần đến. Khi anh chị em đón nhận chân lý này, mọi khía cạnh khác của cuộc sống đều tìm được vị trí và cách nhìn đúng đắn. Thành công trở thành cơ hội để tạ ơn thay vì kiêu ngạo; thất bại trở thành dịp để trưởng thành thay vì tuyệt vọng.

Hãy xét xem anh chị em đang bám víu vào những căn tính nào cạnh tranh với căn tính ấy. Hãy gọi tên chúng trong lời cầu nguyện, và với từng căn tính, hãy ý thức buông bỏ và trao phó cho Chúa Cha, để thay vào đó khẳng định: “Con là con của Chúa. Chỉ điều này thôi xác định con là ai.”

Cha “chúng con”

Khi đọc Kinh Lạy Cha, anh chị em hãy chủ ý dừng lại ở hai chữ “chúng con” và suy xét những ý nghĩa sâu xa hàm chứa trong đó. Hai chữ “chúng con” khẳng định rằng chính anh chị em thuộc về gia đình của Thiên Chúa. Thiên Chúa yêu thương và đón nhận anh chị em cách trọn vẹn. Nếu anh chị em thuộc về dân được Người tuyển chọn, anh chị em thực sự là con của Người. Hai chữ ấy còn mở rộng lời cầu nguyện của anh chị em vượt ra ngoài những mối bận tâm cá nhân để ôm lấy toàn thể Thân Thể Đức Kitô. 

  • Anh chị em có nhận ra mình thuộc về Thân Thể duy nhất của Đức Kitô và hân hoan mong đợi vinh quang vĩnh cửu đã được hứa ban cho anh chị em cùng tất cả những ai thuộc về Đức Kitô không?
  • Anh chị em có cầu nguyện cho tất cả con cái Thiên Chúa—những người gần gũi, những người khác biệt với mình, và cả những người cần hoán cải nhất không?
  • Chủ nghĩa cá nhân, lòng ích kỷ, sự thù nghịch hay chia rẽ có còn vương vấn trong lòng anh chị em không?

Hãy để việc xét mình này nhẹ nhàng thanh luyện những ý hướng của anh chị em và làm sâu đậm tình yêu của anh chị em đối với toàn thể Thân Thể Đức Kitô.

“Ở trên trời”

Sau cùng, hãy chiêm niệm cả hai chiều kích trong sự hiện diện của Thiên Chúa được diễn tả qua cụm từ “trên các tầng trời”—tính siêu việt và tính nội tại của Người. Hãy nhìn nhận sự hiện diện thân mật của Thiên Chúa trong linh hồn anh chị em, nơi Người muốn ngự như trong đền thờ thiên quốc của Người. Hãy hoàn toàn hiến mình cho thánh ý Người, để việc Thiên Chúa ngự trong lòng trở thành ước muốn cao cả nhất của anh chị em, vượt trên mọi ước muốn khác.

Khi anh chị em tìm kiếm thực tại này, lời cầu nguyện sẽ ngày càng thanh luyện anh chị em, làm lộ rõ những ước muốn cạnh tranh đang cản trở sự kết hợp trọn vẹn với Thiên Chúa.

  • Điều gì ngăn cản tôi mời Thiên Chúa đến ngự trong lòng mình?
  • Tôi còn bám víu vào những ước muốn cạnh tranh nào khiến sự hiện diện của Thiên Chúa bị đẩy ra khỏi cuộc đời tôi?
  • Sự hiệp thông vĩnh cửu với Thiên Chúa có thực sự là khát vọng lớn lao nhất của tôi không?
  • Tôi có nhận ra rằng Bí tích Thánh Thể, vốn là sự tham dự thực sự vào Thiên Đàng và nếm hưởng trước hạnh phúc Thiên Đàng, đem sự hiện diện của Thiên Chúa vào linh hồn tôi mỗi khi tôi rước Người không?

Hãy để ước muốn được Thiên Chúa ngự trọn vẹn trong lòng đào sâu niềm hy vọng và củng cố lòng khao khát của anh chị em đối với phúc kiến—sự hiện diện của Thiên Chúa được thể hiện cách hoàn hảo và vĩnh cửu.

Hãy thường xuyên xét lòng mình. Hãy để những lời mở đầu Kinh Lạy Cha, “Lạy Cha chúng con ở trên trời”, trở thành nguồn hoán cải không ngừng, khi anh chị em liên lỉ chọn lựa và đón nhận thiện hảo cao cả nhất này cho đến khi thiện hảo ấy biến đổi toàn thể con người anh chị em.

Chúng ta dâng lời cầu nguyện:

Lạy Cha chí thánh, là Cha của tất cả những ai là con cái Chúa, trước tiên Chúa đã mặc khải chính mình cho tổ phụ Môsê của chúng con khi tuyên bố danh Chúa là “TA LÀ”. Lạy Cha, từ nơi Chúa, Con hằng hữu của Chúa được sinh ra từ trước muôn đời, Ánh Sáng bởi Ánh Sáng, Thiên Chúa thật bởi Thiên Chúa thật. Cùng với Chúa Con và Chúa Thánh Thần, Chúa là Đấng Hiện Hữu vĩnh cửu và bất biến, là Thiên Chúa đã có, hiện có và sẽ đến. Từ muôn thuở, muôn vật được tạo thành nhờ Con Chúa, và không có Người thì chẳng có gì đã được tạo thành. Chúa là Khởi Nguyên và Tận Cùng, là nguồn mạch mọi sự sống.

Khi Chúa sai Con Chúa đến thế gian, để được thụ thai trong lòng Đức Trinh Nữ Maria nhờ quyền năng Chúa Thánh Thần, thần tính của Người đã kết hợp với nhân tính, nối liền khoảng cách do tội lỗi gây ra. Nhờ, với và trong Con Chí Thánh của Chúa, chúng con được nhận làm nghĩa tử của Chúa nhờ ân sủng, và kêu lên rằng Chúa là Abba, là Cha của chúng con!

Qua bao thế kỷ, Chúa đã từng bước chuẩn bị cho dân Chúa nhận biết Chúa không chỉ là Đấng Tạo Hóa và là Chúa, mà còn là Cha yêu thương của họ. Qua các giao ước và giới răn, Chúa đã đào luyện chúng con để đón nhận sự viên mãn của mặc khải Chúa nơi Chúa Giêsu Kitô.

Giờ đây, chúng con dám thưa với Chúa là “Lạy Cha chúng con”, khi nhìn nhận rằng chúng con không chỉ thuộc về chính mình mà còn thuộc về toàn thể Thân Thể Đức Kitô—thuộc về tất cả anh chị em chúng con trên khắp thế giới, trên Thiên Đàng và trong Luyện Ngục. Xin giải thoát con khỏi chủ nghĩa cá nhân và sự chia rẽ, để con biết cầu nguyện cho tất cả con cái Chúa, kể cả những người chưa nhận biết Chúa.

Lạy Cha chúng con, Đấng ngự trên các tầng trời, Chúa ngự trong vinh quang siêu việt và cả trong tâm hồn các tín hữu của Chúa. Xin làm cho linh hồn con nên nơi Chúa ngự như trên trời, nhất là khi con bước vào sự hiệp thông thánh thiêng với Con Chúa qua việc lãnh nhận Bí tích Thánh Thể. Xin biến đổi những ước muốn của con để con chỉ tìm kiếm điều đẹp lòng Chúa, hầu mọi lời con cầu xin thực sự diễn tả niềm khao khát của những tâm hồn nên đồng hình đồng dạng với lòng Chúa.

Xin giúp con đến với Chúa bằng lòng tín thác và cậy dựa của người con thơ, phó mình cho sự Quan Phòng của Chúa. Ước gì những lời “Lạy Cha chúng con ở trên trời” không chỉ thoáng qua trên môi con, nhưng còn định hình lại chính căn tính của con là người con yêu dấu của Chúa, hằng khao khát ngày con và tất cả con cái Chúa được diện đối diện chiêm ngưỡng Chúa trong phúc kiến viên mãn. Con cầu xin điều này nhờ, với và trong Đức Kitô, Chúa chúng con, trong sự hiệp thông với tất cả anh chị em con trong ân sủng. Amen.


Mục lục

Chương Ba “Chúng con nguyện danh Cha cả sáng”

Sách bìa mềm – Sách điện tử Kindle – Audible – Google Play – Apple Books – và nhiều lựa chọn khác!