Podczas Mszy świętej kapłan odmawia po cichu piękną i pełną znaczenia modlitwę, która ujmuje istotę naszej duchowej drogi. Gdy miesza kroplę wody — symbolizującą upadłą ludzkość — z winem w kielichu, które ostatecznie stanie się samym Chrystusem w postaci sakramentalnej, modli się: „Przez to misterium wody i wina daj nam, Boże, udział w bóstwie Chrystusa, który przyjął nasze człowieczeństwo”.
Ten gest podczas Mszy świętej oddaje tajemnicę Modlitwy Pańskiej: w Chrystusie zostajemy włączeni w samo życie Boga. Dlatego Jezus nie uczy nas zwracać się do Boga jedynie „Panie” czy „Władco”, lecz „Ojcze”. Słowa te wyrażają tajemnicę Bożego przybrania za dzieci: głęboką rzeczywistość, że „Syn Boży stał się człowiekiem, abyśmy mogli stać się Bogiem” (KKK nr 460; O Wcieleniu, św. Atanazy). Nie stajemy się Bogiem co do istoty, lecz przez łaskę i przybranie za dzieci przez Ojca zostajemy upodobnieni do Syna. Ta rzeczywistość stanowi serce Modlitwy Pańskiej, która rozpoczyna się od jednego fundamentalnego słowa: „Ojcze” — Páter po grecku.
Przyjmując nasze człowieczeństwo, Syn Boży przerzucił most nad nieskończoną przepaścią między Stwórcą a stworzeniem. Stał się jednym z nas, abyśmy mogli stać się dziećmi Bożymi, uczestnicząc w Jego Boskim życiu. Tylko przez Chrystusa Jezusa, z Nim i w Nim ośmielamy się nazywać Boga „Ojcem”.
Początkowe słowa Modlitwy Pańskiej — „Ojcze nasz, któryś jest w niebie” — mają być wyznaniem nadającym kierunek naszej modlitwie, a właściwie całemu naszemu życiu. Słowa te kształtują wszystko, czym mamy się stawać i co mamy czynić — nasze nadzieje i pragnienia, cele i ambicje, relacje i działania — prowadząc nas do życia jako prawdziwe dzieci Boże.
Nie sposób przecenić znaczenia tych słów. Nie są one jedynie wstępem do modlitwy; wprowadzają nas w relację — taką, która na nowo określa naszą tożsamość i nasz cel. Nazywać Boga „Ojcem” to uznawać Jego władzę, Jego miłość, Jego opatrznościową troskę i Jego pragnienie naszego wiecznego dobra.
Przyjrzyjmy się tym świętym słowom, ukazując ich rolę zarówno jako kamienia węgielnego naszej codziennej modlitwy, jak i szczytu naszej drogi ku Bogu.
Jak Bóg nas uczy
Choć Jezus nauczył nas zwracać się do Boga słowami „Ojcze nasz”, nie zawsze tak było. Bóg objawiał siebie stopniowo, na przestrzeni wieków, aż do pełnego objawienia siebie w Jezusie. W teologii katolickiej powszechnie określa się to mianem „Bożej pedagogii” — nieustannego i cierpliwego nauczania przez Boga Jego ludu, prowadzenia go krok po kroku ku pełni prawdy. W istocie Boża pedagogia oznacza: „Jak Bóg nas uczy i objawia nam siebie”.
Posłużmy się analogią: gdyby chodziło ci o to, by dziecko zrozumiało zaawansowaną matematykę, nie należałoby zaczynać od rachunku różniczkowego i całkowego. Najpierw trzeba by nauczyć je podstaw arytmetyki, potem algebry, a następnie przejść do geometrii i trygonometrii, dbając o to, by każdy krok opierał się na poprzednim. Podobnie Bóg objawiał siebie stopniowo, a każdy etap opierał się na poprzednim, przygotowując Jego lud na pełnię prawdy w Jezusie Chrystusie.
To Boże nauczanie rozwijało się na przestrzeni całej historii zbawienia. Gdy Bóg po raz pierwszy objawił siebie Abrahamowi, Izaakowi i Jakubowi, ustanowił przymierze wierności, obiecując, że będzie ich Bogiem i uczyni z ich potomków wielki naród (por. Rdz 17:7). Jednak na tym etapie Jego lud nie rozumiał jeszcze głębi Jego tożsamości ani pełni relacji, której On pragnął.
Ich rozumienie tego, co boskie, kształtowało się w świecie pogrążonym w wielobóstwie, w którym bogów postrzegano jako potężne, lecz bezosobowe siły — zmienne, nieprzewidywalne i często poddające się ludzkiej manipulacji. Natomiast objawienie się Boga jako jedynego Boga, odrębnego od stworzenia, było nowym objawieniem, a zarazem radykalnym odejściem od pogańskiego obrazu świata.
Objawienie imienia Boga
W swojej mądrości Bóg zaczął wyjaśniać, kim jest, gdy objawił Mojżeszowi swoje Boskie imię: „JESTEM, KTÓRY JESTEM” (YHWH) (Wj 3:14). To objawienie miało kluczowe znaczenie: ukazywało, że Bóg nie jest jedynie najwyższym spośród wielu bogów, lecz jedynym, prawdziwym Bogiem — wiecznym, niezmiennym i panującym nad wszystkim. W przeciwieństwie do fałszywych bogów pogańskich narodów, zależnych od mitów i ludzkiej wyobraźni, YHWH jest niezależny od całego stworzenia — jest nieuprzyczynowaną Przyczyną wszystkiego, co istnieje.
Jednak objawienie to nie dotyczyło wyłącznie mocy Boga — miało także głęboko osobisty charakter. YHWH nie był odległą, obojętną siłą, lecz Bogiem, który zawarł osobiste przymierze ze swoim ludem. Związał się z nim wiernością, miłością i miłosierdziem, wprowadzając go w zażyłą relację.
Stare Przymierze jako przygotowanie
To Stare Przymierze, przekazane najpierw przez Abrahama, a później potwierdzone i pogłębione wraz z Mojżeszem, było relacją obiecaną przez Boga. Bóg uczył swój lud ufać Mu, oddawać cześć tylko Jemu i przygotowywać serca na większe objawienie, które miało nadejść.
Stare Przymierze, przypieczętowane Dziesięcioma Przykazaniami i Prawem, było koniecznym przygotowaniem na pełnię Bożego objawienia w Chrystusie. Jak Bóg powiedział Abrahamowi: „Ustanowię moje przymierze między Mną a tobą oraz twoimi potomkami po tobie, przez wszystkie pokolenia, jako przymierze wieczne, abym był twoim Bogiem i Bogiem twoich potomków po tobie” (Rdz 17:7).
Lecz to przymierze było dopiero początkiem — zapowiedzią czegoś większego. Bóg przygotowywał swój lud do poznania Go nie tylko jako jedynego Pana i Stwórcy, lecz także jako Ojca.
Ojcze nasz, któryś jest w niebie
Chociaż Bóg objawił się Mojżeszowi jako YHWH, Stary Testament niezbyt często nazywa Go wprost „Ojcem”. Niemniej zapowiedzi Bożego ojcostwa przewijają się przez całą historię Izraela. Bóg nazywa Izraela „moim synem, moim pierworodnym” (Wj 4:22), a Psalmy głoszą: „Jak ojciec lituje się nad dziećmi, tak PAN lituje się nad tymi, którzy się Go boją” (Ps 103:13). Jednak pełne objawienie ojcostwa Boga przychodzi dopiero przez Jezusa.
Wyobraź sobie zdumienie i zachwyt Izraelitów, gdy Bóg po raz pierwszy nazwał ich swoim „pierworodnym synem”, albo uczniów Jezusa, gdy uczył ich zwracać się do JHWH słowem „Ojcze”. To objawienie nie było jedynie nowym tytułem — zasadniczo przemieniło ich tożsamość i relację z Bogiem. Rewolucyjny charakter zwracania się do Wszechmogącego Stwórcy jako do „Ojca” na zawsze zmienił sposób, w jaki ludzkość rozumie swoją relację z Bogiem.
Abba, Ojcze
W greckim oryginale Modlitwa Pańska zaczyna się po prostu od słowa „Ojcze” — Páter. W języku aramejskim, którym mówił Jezus, prawdopodobnie użył On słowa Abba — wyrażającego zarówno głęboką cześć, jak i zażyłą ufność. Niesie ono czułość podobną do słów „Tatusiu” czy „Tato”, zachowując przy tym w pełni cześć należną Bożemu Majestatowi.
Święty Paweł potwierdza tę tajemnicę w swoich listach, umieszczając aramejskie słowo obok greckiego, aby oddać tę zażyłość:
„Albowiem wszyscy ci, których prowadzi Duch Boży, są dziećmi Bożymi. Nie otrzymaliście przecież ducha niewoli, by się znowu pogrążyć w bojaźni, ale otrzymaliście ducha przybrania za synów, w którym możemy wołać: «Abba, Ojcze!»” (Rzymian 8:14–15).
„Na dowód tego, że jesteście synami, Bóg wysłał do serc naszych Ducha Syna swego, który woła: «Abba, Ojcze!» A zatem nie jesteś już niewolnikiem, lecz synem. Jeżeli zaś synem, to i dziedzicem z woli Bożej” (Galatów 4:6–7).
Nie jesteśmy z natury dziećmi Bożymi. Grzech pierworodny zniekształcił tę naturalną więź. Tylko dzięki łasce jesteśmy zaproszeni, by stać się przybranymi dziećmi w Jego Bożej rodzinie. Przez udział w synostwie Chrystusa dzięki chrztowi stajemy się dziedzicami życia wiecznego.
Odkupienia dokonuje Syn Boży. Choć jest w pełni Bogiem, przyjął naszą ludzką naturę, jednocząc bóstwo i człowieczeństwo w swojej Osobie. Ta jedność w Chrystusie jest naszym pomostem do Ojca. Tylko w Chrystusie jesteśmy przybranymi dziećmi.
Ta tajemnica przybrania za dzieci jest pięknie głoszona w doksologii kończącej Modlitwę eucharystyczną podczas Mszy świętej: „Przez Chrystusa, z Chrystusem i w Chrystusie, Tobie, Boże, Ojcze wszechmogący, w jedności Ducha Świętego, wszelka cześć i chwała, przez wszystkie wieki wieków”.
Za każdym razem, gdy modlimy się tymi słowami, odnawiamy nasz udział w synostwie Chrystusa. Przez Niego, z Nim i w Jezusie wchodzimy w Jego Bożą relację z Ojcem, czyniąc Jego modlitwę naszą własną. Tylko w zjednoczeniu z Jezusem możemy wołać: „Abba, Ojcze”.
Jeśli zostajemy przybrani do Bożego synostwa, musimy żyć jak prawdziwe dzieci Ojca. Choć zostaliśmy stworzeni na obraz Boga, grzech pierworodny zranił nasze podobieństwo do Niego (por. Rodzaju 1:26). Tylko dzięki łasce możemy zostać odnowieni, przemienieni i upodobnieni do Jego Bożego życia.
Sam Jezus daje nam klucz do tej przemiany: „Zaprawdę, powiadam wam: Jeśli się nie odmienicie i nie staniecie jak dzieci, nie wejdziecie do królestwa niebieskiego” (Mateusza 18:3). Nie jest to wezwanie do dziecinności, lecz do dziecięcej pokory, ufności i zależności od Ojca. Stawanie się „jak” dzieci oznacza, że stajemy się podobni do Chrystusa, jedynego Syna Ojca. Tak jak dziecko ufa rodzicom bez lęku, kocha bez wyrachowania i przyjmuje bezinteresownie, tak i my musimy zawierzyć się Bożej opatrzności.
Tak więc na nasze pierwotne pytanie — Kim jest Bóg i kim jest On dla nas? — odpowiadamy wraz z Chrystusem: „Abba, Ojcze”. Choć jest Nieskończonym, Wszechmogącym, Wiecznym Bogiem, jest także naszym najczulej kochającym i osobiście nam bliskim Abba. Wraz z Jezusem musimy zbliżać się do Niego nie z lękiem, lecz z pełną miłości ufnością, jako umiłowani synowie i córki, dziedzice królestwa niebieskiego.
Wybór naszej prawdziwej tożsamości
To Boże przybranie za dzieci stanowi naszą najbardziej fundamentalną tożsamość. Jako ludzie upadli doświadczamy pokusy, by określać siebie przez rzeczywistości mniejszej wagi lub fałsz — nasze osiągnięcia albo porażki, status społeczny, dobra materialne, cechy fizyczne, relacje, orientację seksualną, zainteresowania, talenty czy zmagania psychiczne. Zsekularyzowany świat i demony próbują umacniać te doczesne i fałszywe tożsamości, nakłaniając nas, byśmy szukali sensu w tym, co robimy, co posiadamy, co lub kto nas pociąga albo co inni o nas myślą.
Żadna z tych rzeczy nie jest jednak w stanie udźwignąć ciężaru naszych najgłębszych pytań: Kim jestem? Dlaczego tu jestem? Co nadaje sens mojemu życiu? Te rywalizujące ze sobą tożsamości dzielą nasze dusze, pozbawiając nas stałości i poczucia bezpieczeństwa, ponieważ są zakorzenione w zmiennych okolicznościach, a nie w Wiecznej Prawdzie.
Święty Paweł uczy tej prawdy, gdy oznajmia, że w Chrystusie „Nie ma już Żyda ani poganina, nie ma już niewolnika ani człowieka wolnego, nie ma już mężczyzny ani kobiety, wszyscy bowiem jesteście kimś jednym w Chrystusie Jezusie” (Galatów 3:28). Nie oznacza to, że nasze różnice znikają, lecz że znajdują właściwe sobie miejsce, podporządkowane naszej podstawowej tożsamości dzieci Bożych.
Kiedy zbliżamy się do Boga, mówiąc „Abba, Ojcze”, odzyskujemy tę prawdziwą tożsamość. Uznajemy, że zanim będziemy kimkolwiek innym — osobami wykonującymi swój zawód, małżonkami, obywatelami czy osobami pełniącymi jakąkolwiek inną rolę — jesteśmy umiłowanymi dziećmi Ojca, odkupionymi przez Syna i uświęconymi przez Ducha Świętego. Ta tożsamość jako jedyna jest wieczna, niezmienna i zdolna zaspokoić naszą najgłębszą tęsknotę za przynależnością i sensem.
Przyjęcie naszej tożsamości dzieci Bożych uwalnia nas od tyranii pomniejszych tożsamości. Sukces nie napełnia nas już pychą, a porażka nie pogrąża nas w rozpaczy. Opinie innych tracą moc określania naszej wartości. Uznajemy, że różne aspekty naszego doświadczenia — w tym odczuwany pociąg seksualny, osobiste zmagania czy wyjątkowe talenty — nie stanowią naszej najgłębszej tożsamości. Kiedy te elementy stają się pryzmatem, przez który rozumiemy samych siebie — zwłaszcza jeśli stają się pryzmatem najważniejszym — nieuchronnie pomniejszają chwalebną prawdę o tym, kim jesteśmy w Chrystusie. Odrzucając te fałszywe lub pomniejsze tożsamości, zyskujemy wolność, by stanąć na skalnym fundamencie świadomości, że jesteśmy umiłowani przez Ojca, tak jak umiłowany jest Chrystus. Nie określamy już siebie stwierdzeniami takimi jak: „Mam talent… Odnoszę sukcesy albo ponoszę porażki… Jestem osobą zamożną albo ubogą… Jestem chemikiem… Należę do klasy średniej… Jestem republikaninem albo demokratą… Mam taką czy inną orientację seksualną…”. Zamiast tego naszym jedynym wyznaniem staje się: „Jestem dzieckiem Bożym!”.
Ojcostwo Boga
Jednym z najskuteczniejszych sposobów jaśniejszego zrozumienia prawdy jest zestawienie jej z przeciwieństwem. Świeca jest najlepiej widoczna pośród ciemności. Podobnie prawda ukazuje się najwyraźniej na tle fałszu.
Zasada ta odnosi się szczególnie do naszego rozumienia Boga jako Abba, Ojca. Jeśli mamy w pełni pojąć, co znaczy być Jego dziećmi, musimy również uznać istnienie przerażającej alternatywy — tego, co znaczy odrzucić Go i znaleźć się pod wpływem innego tak zwanego „ojca” — diabła.
Jezus z mocą ukazuje to przeciwstawienie w Ewangelii według św. Jana. Gdy mówi o swoim Ojcu i własnej tożsamości Syna, spotyka się ze sprzeciwem faryzeuszów, którzy pytają: „Gdzie jest Twój Ojciec?” (J 8:19). Ich pytanie ujawnia nie tylko ich duchową ślepotę, lecz także głębsze oddalenie od Boga. Jezus odpowiada: „Nie znacie ani Mnie, ani mojego Ojca. Gdybyście Mnie poznali, poznalibyście i mojego Ojca” (J 8:19). Idzie jeszcze dalej, wypowiadając niezwykłe stwierdzenie o swojej boskiej tożsamości: „Jeżeli bowiem nie uwierzycie, że JA JESTEM, pomrzecie w grzechach swoich” (J 8:24).
W miarę jak spór się zaostrza, Jezus odsłania straszliwą alternatywę wobec naszego udziału w Bożym synostwie:
„Wy macie diabła za ojca i chcecie spełniać pragnienia waszego ojca. Od początku był on zabójcą i w prawdzie nie wytrwał, bo prawdy w nim nie ma. Kiedy mówi kłamstwo, mówi od siebie, bo jest kłamcą i ojcem kłamstwa” (J 8:44).
To wstrząsające stwierdzenie. Jezus, odwieczny Syn, posłany, aby objawić Ojca, mówi faryzeuszom, że opowiedzieli się nie po stronie Boga Ojca, lecz po stronie fałszywego ojca — diabła, ojca kłamstwa. Być może nie wybrali świadomie szatana na swojego ojca, lecz odrzucając Chrystusa, odrzucili udział w Jego Bożym synostwie i niezamierzenie opowiedzieli się po stronie ojca kłamstwa. Święty Jan wyjaśnia to szerzej w jednym ze swoich listów:
„Któż jest kłamcą, jeśli nie ten, kto zaprzecza, że Jezus jest Chrystusem? Ten właśnie jest antychrystem, kto nie uznaje Ojca i Syna. Każdy, kto nie uznaje Syna, nie ma też i Ojca, kto zaś wyznaje Syna, ten ma i Ojca” (1 J 2:22–23).
Słowa Jezusa skierowane do faryzeuszów ujawniają ponadto głęboki błąd teologiczny, powszechnie przyjmowany wśród ludu wybranego: prawdziwe synostwo nie jest jedynie kwestią pochodzenia, lecz opowiedzenia się po stronie Prawdy. Faryzeusze szczycili się tym, że są dziećmi Abrahama (J 8:39), lecz Jezus ich upomina:
„Gdybyście byli dziećmi Abrahama, pełnilibyście czyny Abrahama. Teraz zaś usiłujecie Mnie zabić, człowieka, który wam powiedział prawdę usłyszaną od Boga” (J 8:39–40).
Biologiczne pochodzenie nic nie znaczy bez duchowego podobieństwa i zgodności. Prawdziwi synowie Abrahama mają udział w wierze Abrahama (por. Rz 4:16), tak jak prawdziwe dzieci Boże mają udział w prawdzie Boga. Odrzucając Chrystusa, faryzeusze ujawnili, że nie postępują jak synowie Abrahama ani jak synowie Boży, lecz jak dzieci kogoś innego — tego, który „od początku był zabójcą” (J 8:44).
Co to oznacza dla nas? Oznacza to, że stajemy się dziećmi Ojca tylko o tyle, o ile żyjemy w Prawdzie — w odwiecznym Słowie. Nie jesteśmy automatycznie dziećmi Bożymi; stajemy się Jego przybranymi dziećmi, żyjąc w Synu — Prawdzie — i odrzucając kłamstwa nieprzyjaciela.
Nazywać Boga „Abba, Ojcze” to nie tylko określać Go tym imieniem, lecz także oddawać Mu siebie w ufności, posłuszeństwie i miłości. Kiedy zwracamy się do Boga: „Abba, Ojcze”, dokonujemy wyboru — wyboru, by należeć do Ojca Prawdy, a nie do ojca kłamstwa, by chodzić w blasku Światłości, a nie w ciemności, i by przyjąć chwalebny dar prawdziwego synostwa w Chrystusie.
Ojciec nasz
Choć Modlitwa Pańska zaczyna się od słowa „Ojcze”, od razu umieszcza naszą osobistą relację w szerszym kontekście: Páter hēmôn. Słowo „nasz” — hēmôn po grecku — mocno osadza naszą modlitwę w rzeczywistości Mistycznego Ciała Chrystusa, Kościoła. Podczas gdy Jezus w Ewangeliach w sposób jedyny w swoim rodzaju zwraca się do Boga jako do „mojego Ojca”, my, którzy należymy do Jego Ciała, uczestniczymy wspólnie w Jego synowskiej relacji z Ojcem. Tak więc to w komunii z modlitwą samego Jezusa i Jego relacją z Ojcem wspólnie stajemy się dziećmi Bożymi.
Jako członkowie Ciała Chrystusa doświadczamy dwóch przemieniających rzeczywistości. Po pierwsze, Bóg naprawdę staje się naszym Abba. Po drugie, stajemy się duchowym rodzeństwem wszystkich innych osób włączonych w Ciało Chrystusa. Oznacza to, że nie możemy rościć sobie prawa do odizolowanej czy wyłącznej relacji z Ojcem; przeciwnie, uczestniczymy w przybranym synostwie wraz ze wszystkimi Jego synami i córkami. Najpełniejszy wyraz tego przybrania za dzieci w Chrystusie prowadzi nas do uznania Boga za Páter hēmôn — „naszego Ojca” lub, w bardziej dosłownym tłumaczeniu, „Ojca nas wszystkich”.
Co więcej, modlitwa ta obejmuje całą wspólnotę świętych: wiernych, którzy osiągnęli chwałę nieba, tych, którzy podlegają oczyszczeniu w czyśćcu, oraz wiernych wciąż pielgrzymujących tu, na ziemi. Kiedy modlimy się słowem „nasz”, duchowo jednoczymy się z całym Kościołem — triumfującym, cierpiącym i walczącym.
Słowo „nasz” odzwierciedla również cnotę nadprzyrodzonej nadziei. Przez łaskę Bóg wybrał nas jako „swój” lud. Jako Jego dzieci z ufnością oczekujemy ostatecznego wypełnienia się królestwa Bożego i życia wiecznego, które nam obiecał. Nasza nadzieja pozostaje niezachwiana aż do pełnego urzeczywistnienia się tej obietnicy w niebie. Odmawianie Modlitwy Pańskiej z tą nadzieją jest podstawą realizacji jej zamysłu.
Kiedy modlimy się do Ojca, wchodzimy w relację z całą Trójcą Świętą, nawet gdy zwracamy się bezpośrednio do Pierwszej Osoby. Modlitwa do Ojca nigdy nie jest oddzielona od Syna i Ducha Świętego, ponieważ Osoby Boskie są odwiecznie zjednoczone w swej istocie, pozostając zarazem odrębne w swych relacjach. Nazywanie Boga Abba, Ojcem, włącza nas w samo życie Trójcy Świętej. Możemy zwracać się do Boga jako Ojca jedynie w Synu i mocą Ducha Świętego. W ten sposób nasza modlitwa potwierdza naszą komunię z Bogiem w Trójcy Jedynym, dzięki której uczestniczymy w relacjach trynitarnych. Jakże piękna i pocieszająca jest ta prawda, którą możemy kontemplować i wyrażać! Nasz Jedyny Bóg JEST relacją Boskiej Miłości, a łaska włącza nas w tę Relację Miłości.
Wreszcie, nawet pośród podziałów między chrześcijanami, modlitwa ta pozostaje zaproszeniem do jedności, wzywając wszystkich ochrzczonych do włączenia się w modlitwę Chrystusa. Jako członkowie Ciała Chrystusa odrzucamy indywidualizm, przyjmujemy miłość obejmującą wszystkich i dążymy do przezwyciężenia podziałów. Wstawiamy się za wszystkimi, także za tymi, którzy jeszcze nie znają Chrystusa, aby Bóg zgromadził wszystkie swoje dzieci w jedno. W ten sposób Modlitwa Pańska staje się wezwaniem do powszechnej miłości, ogarniając całe stworzenie miłością Ojca i wzywając nas do czynnego zabiegania o zbawienie i wieczne dobro całej ludzkości.
Ten, który jest w niebiosach
Choć znany angielski przekład tekstu greckiego brzmi „Ojcze nasz, któryś jest w niebie”, wierniejszym tłumaczeniem z greckiego oryginału jest „Ojcze nasz w niebiosach” lub „Ojcze nasz, Ty, który mieszkasz w niebiosach”. Greckie słowo oznaczające „niebiosa” występuje w liczbie mnogiej. Wskazuje to, że Jezus nie mówił o Ojcu istniejącym w jakimś odległym miejscu — jednej lokalizacji zwanej „niebem” — lecz o tym, że Ojciec jest obecny we wszystkich sferach duchowych i niebiańskich, przekraczając przestrzeń i czas.
Święty Augustyn wyjaśnia, że niebo nie jest jedynie miejscem, lecz stanem świętości, w którym Bóg w swej transcendencji mieszka ponad stworzeniem, a w swej immanencji zamieszkuje dusze sprawiedliwych: „Jeśli Bóg mieszka w swojej świątyni, a święci są Jego świątynią, to «któryś jest w niebie» znaczy «któryś jest w świętych»” (O kazaniu Pana na Górze IV.17). Modląc się zatem tym wezwaniem, uznajemy bliską obecność Boga w naszych duszach, w duszach świętych w niebie oraz w duszach tych, którzy przebywają w czyśćcu.
Jezus wzywa nas, byśmy wznieśli serca ponad ziemskie troski i uznali, że Bóg, choć nieskończenie transcendentny, jest także blisko obecny, podtrzymując w istnieniu wszystko — w tym nasze dusze. Gdziekolwiek mieszka Bóg, tam jest niebo.
Kiedy będziemy rozważać czwartą prośbę — Chleba naszego powszedniego daj nam dzisiaj — pochylimy się nad rzeczywistością Eucharystii jako Chleba nadprzyrodzonego, który stanowi nasz duchowy pokarm. Tutaj zaznaczamy jedynie, że ponieważ Bóg mieszka w Eucharystii w pełni i substancjalnie, ukryty pod postaciami chleba i wina, Eucharystia również jest niebiosami: „Eucharystia jest prawdziwie przebłyskiem nieba ukazującym się na ziemi. Jest pełnym chwały promieniem niebieskiego Jeruzalem, który przenika chmury naszej historii i oświetla naszą drogę” (papież Jan Paweł II, Ecclesia de Eucharistia, #19).
Choć Bóg jest blisko obecny w naszym wnętrzu, zamieszkując dusze swoich dzieci i czyniąc je częścią swego niebiańskiego mieszkania, musimy również uznać Jego transcendencję. W tym ziemskim życiu nie możemy w pełni pojąć ani ogarnąć Boga. Dlatego modlitwa do naszego Ojca „w niebiosach” nie tylko uznaje obecność Boga zamieszkującego w nas, lecz także wyraża nasze pełne nadziei oczekiwanie na doskonałe urzeczywistnienie Jego obecności, które czeka nas w wieczności: widzenie uszczęśliwiające.
Porządkowanie naszych pragnień
Ponieważ modlitwa zarówno wyraża, jak i kształtuje nasze pragnienia, gdy wielokrotnie wyznajemy, że Bóg jest naszym Ojcem, Tym, który mieszka w niebiosach, nasze pragnienia stopniowo upodabniają się do tego, kim jesteśmy jako prawdziwe dzieci Boże. Z czasem nasze serca coraz bardziej dostrajają się do tej dziecięcej relacji i jej wspólnotowego charakteru, a nasze pragnienia coraz pełniej zgadzają się z wolą Boga wobec nas. Łaska działa nie tylko po to, by oczyścić, ale także by wynieść i udoskonalić naszą naturę, przemieniając nas w autentycznych synów i córki naszego Ojca niebieskiego.
Zastanów się teraz nad tym, co rozważaliśmy, aby stało się to źródłem wskazań dla twojego życia.
Abba, Ojcze
Czy w pełni rozumiesz swoim umysłem, a następnie całym sercem przyjmujesz swoją wolą pierwszą prawdę objawioną w Modlitwie Pańskiej — że Bóg jest naszym Ojcem? Regularne odmawianie Modlitwy Pańskiej pozwala prawdzie o Bożym Ojcostwie oczyszczać nasze rozumienie, uwalniając nas od zniekształconych wyobrażeń lub ograniczonych doświadczeń, które przesłaniają Jego prawdziwą naturę i ojcowską miłość.
Rozważając tę piękną modlitwę, zastanów się uważnie nad swoją osobistą relacją z Bogiem. Jeśli twoje pragnienia nie odzwierciedlają jeszcze w pełni twojego przybrania za dziecko Boże w Chrystusie, nadal wyznawaj tę prawdę, pozwalając łasce działać głęboko w twoim wnętrzu.
- Czy Bóg jest twoim Abba, twoim kochającym Ojcem?
- Czy przyjmujesz tę relację, głosisz ją i żyjesz nią całym swoim jestestwem?
- Czy swoją tożsamość czerpiesz wyłącznie z tego, że jesteś dzieckiem Bożym?
Ta fundamentalna prawda wyznacza dopiero początek trwającej całe życie drogi przemiany przez modlitwę. Zastanów się, w czym obecnie upatrujesz swojej tożsamości — w sukcesie lub porażce, bogactwie lub ubóstwie, wyglądzie fizycznym, orientacji seksualnej, relacjach, osiągnięciach zawodowych, pozycji społecznej, zainteresowaniach, talentach czy różnych aspektach naszej osobowości? Te ograniczone tożsamości prowadzą do duchowej niestabilności, ponieważ opierają się na chwiejnych fundamentach. Nie mogą udźwignąć ciężaru naszej najgłębszej tęsknoty za sensem i celem.
Jedynie twoja tożsamość umiłowanego dziecka Bożego — zapewniona przez odkupieńcze dzieło Chrystusa — daje niewzruszony fundament, którego potrzebuje twoja dusza. Kiedy przyjmujesz tę prawdę, każdy inny aspekt twojego życia znajduje właściwe miejsce i perspektywę. Twoje sukcesy stają się okazją do wdzięczności, a nie do pychy; twoje porażki stają się okazją do wzrostu, a nie do rozpaczy.
Zbadaj, jakich konkurujących ze sobą tożsamości kurczowo się trzymasz. Nazwij je na modlitwie i każdą z nich świadomie oddaj Ojcu, wyznając w zamian: „Jestem Twoim dzieckiem. Tylko to mnie określa”.
Ojciec „nasz”
Kiedy odmawiasz Modlitwę Pańską, zatrzymaj się świadomie przy słowie „nasz” i rozważ jego głębokie znaczenie. Słowo „nasz” potwierdza, że ty również należysz do tej Bożej rodziny. Bóg w pełni cię kocha i w pełni cię przyjmuje. Jeśli należysz do Jego ludu wybranego, jesteś prawdziwie Jego dzieckiem. Słowo to poszerza również twoją modlitwę poza osobiste troski, tak aby obejmowała całe Ciało Chrystusa.
- Czy dostrzegasz swoje miejsce w jednym Ciele Chrystusa i z radością oczekujesz wiecznej chwały obiecanej tobie i wszystkim, którzy należą do Chrystusa?
- Czy obejmujesz modlitwą wszystkie dzieci Boże — tych, którzy są ci bliscy, tych, którzy różnią się od ciebie, a nawet tych, którzy najbardziej potrzebują nawrócenia?
- Czy w twoim sercu wciąż pozostają indywidualizm, egoizm, niechęć lub podziały?
Pozwól, by to badanie serca łagodnie oczyszczało twoje intencje i pogłębiało twoją miłość do całego Ciała Chrystusa.
„Któryś jest w niebie”
Na koniec kontempluj oba wymiary Bożej obecności wskazane przez wyrażenie „w niebiosach” — Jego transcendencję i Jego immanencję. Uznaj głęboką bliskość Boga obecnego w twojej duszy, w której pragnie On zamieszkać jak w swojej niebiańskiej świątyni. Oddaj się całkowicie Jego woli, pozwalając, by to Boże zamieszkiwanie w tobie stało się twoim najwyższym pragnieniem, przewyższającym wszystkie inne.
Gdy będziesz dążyć do tej rzeczywistości, twoja modlitwa będzie cię coraz bardziej oczyszczać, odsłaniając konkurujące pragnienia, które utrudniają pełne zjednoczenie z Bogiem.
- Co powstrzymuje mnie przed zaproszeniem Boga, by zamieszkał we mnie?
- Jakich konkurujących pragnień się trzymam, które wypierają Bożą obecność z mojego życia?
- Czy wieczna komunia z Bogiem jest naprawdę moim największym dążeniem?
- Czy dostrzegam, że Eucharystia, która jest rzeczywistym uczestnictwem w niebie i jego przedsmakiem, wnosi Bożą obecność do mojej duszy za każdym razem, gdy Go przyjmuję?
Niech to pragnienie, by Bóg w pełni w tobie zamieszkał, pogłębia twoją nadzieję i umacnia twoją tęsknotę za widzeniem uszczęśliwiającym — doskonałym i wiecznym urzeczywistnieniem Bożej obecności.
Regularnie badaj swoje serce. Pozwól, by początkowe słowa Modlitwy Pańskiej: „Ojcze nasz, któryś jest w niebie”, stały się nieustannym źródłem nawrócenia, raz po raz wybierając i przyjmując to największe dobro, aż przemieni ono całe twoje jestestwo.
Módlmy się:
Ojcze najświętszy, Ojcze wszystkich, którzy są Twoimi dziećmi, po raz pierwszy objawiłeś się naszemu praojcu Mojżeszowi, oznajmiając, że Twoje imię brzmi „JESTEM”. Z Ciebie, Ojcze, Twój odwieczny Syn jest zrodzony przed wszystkimi wiekami, Światłość ze Światłości, Bóg prawdziwy z Boga prawdziwego. Wraz z Twoim Synem i Duchem Świętym jesteś wiecznym i niezmiennym Bytem, Bogiem, który był, który jest i który przychodzi. Od całej wieczności wszystko powstało przez Twojego Syna, a bez Niego nic się nie stało z tego, co się stało. Ty jesteś Początkiem i Końcem, źródłem wszelkiego życia.
Kiedy posłałeś swojego Syna na świat, aby za sprawą Ducha Świętego począł się w łonie Najświętszej Maryi Panny, Jego Bóstwo zjednoczyło się z człowieczeństwem, przerzucając most nad przepaścią powstałą przez grzech. Przez Twojego Boskiego Syna, z Nim i w Nim stajemy się z łaski Twoimi przybranymi dziećmi, wołając, że jesteś naszym Abba, Ojcem!
Przez wieki stopniowo przygotowywałeś swój lud, by poznał Cię nie tylko jako Stwórcę i Pana, lecz także jako swojego kochającego Ojca. Przez przymierza i przykazania kształtowałeś nas, abyśmy przyjęli pełnię Twojego objawienia w Chrystusie Jezusie.
Teraz ośmielamy się zwracać do Ciebie słowami „Ojcze nasz”, uznając, że należymy nie tylko do samych siebie, lecz do całego Ciała Chrystusa — do wszystkich naszych braci i sióstr na całym świecie, w niebie i w czyśćcu. Uwolnij mnie od indywidualizmu i podziałów, abym mógł modlić się za wszystkie Twoje dzieci, nawet te, które jeszcze Cię nie znają.
Ojcze nasz, który jesteś w niebiosach, mieszkasz zarówno w transcendentnej chwale, jak i w sercach Twoich wiernych. Uczyń moją duszę swoim niebiańskim mieszkaniem, zwłaszcza gdy przez przyjęcie Eucharystii wchodzę w świętą komunię z Twoim Synem. Przemień moje pragnienia, abym szukał tylko tego, co się Tobie podoba, tak by każda zanoszona przeze mnie prośba prawdziwie wyrażała tęsknotę serc upodobnionych do Twojego.
Pomóż mi zbliżać się do Ciebie z dziecięcą ufnością i poczuciem zależności od Ciebie, powierzając się całkowicie Twojej Opatrzności. Niech słowa „Ojcze nasz, któryś jest w niebie” nie tylko przechodzą przez moje usta, lecz na nowo kształtują samą moją tożsamość Twojego umiłowanego dziecka, które tęskni za dniem, gdy ja i wszystkie Twoje dzieci ujrzymy Cię twarzą w twarz w pełni uszczęśliwiającego widzenia Ciebie. Modlę się o to przez Chrystusa, Pana naszego, z Nim i w Nim, w komunii ze wszystkimi moimi braćmi i siostrami w łasce. Amen.
Rozdział trzeci „Święć się imię Twoje”

Wydanie w miękkiej oprawie – E-book Kindle – Audible – Google Play – Apple Books – i więcej!
