“Hangal ka, ngayong gabi ay hihingin sa iyo ang iyong buhay; at ang mga bagay na inihanda mo, kanino mapupunta ang mga iyon?” (Luke 12:20).
Ito ang mga salita ng Diyos na Makapangyarihan sa lahat ayon sa inilalarawan sa Talinghaga ng Mayamang Hangal. Ang pagtawag ng Diyos sa isang tao na “hangal” ang Kanyang huli at pinakadakilang gawa ng pag-ibig bago ang taong iyon ay mahulog sa walang hanggang pagkakahiwalay na nakasentro lamang sa sarili, kapanglawan, at ganap na pagkawala ng lahat—ang tinatawag nating walang hanggang kapahamakan sa impiyerno.
Isinasalaysay ng talinghaga ang tungkol sa isang mayamang lalaki na nagkaroon ng napakasaganang ani na hindi na niya ito maipagkasya sa kanyang mga kamalig. Tila tiyak na magbibigay sa kanya ng kayamanan ang aning iyon sa loob ng maraming taon, kaya sinabi niya sa kanyang sarili:
“Ito ang gagawin ko: Gigibain ko ang aking mga kamalig at magtatayo ng mas malalaki. Doon ko iimbakin ang lahat ng aking butil at iba pang mga ari-arian, at sasabihin ko sa aking sarili, ‘Napakarami mo nang mabubuting bagay na nakaimbak para sa maraming taon; magpahinga ka, kumain, uminom, at magsaya!’” (Luke 12:18–19).
Bilang tugon dito, sinabi ng Diyos, “Hangal ka!”
Malinaw na tinutukoy ni Jesus na isang mabigat na kasalanan ang pagkamal at pag-iimbak ng saganang aning ito para lamang sa sarili. Matapos tawagin ng Diyos na hangal ang lalaki at ihayag na sa mismong gabing iyon ay hihingin sa kanya ang kanyang buhay, sinabi ni Jesus sa mga nakikinig sa Kanyang talinghaga: “Ganyan ang mangyayari sa nag-iimbak ng kayamanan para sa kanyang sarili ngunit hindi mayaman sa mga bagay na mahalaga sa Diyos” (Luke 12:21).
Ang kasalanan ay kahangalan—hindi lamang ang kasalanan ng kasakiman sa mga materyal na bagay, kundi ang bawat kasalanan ay kahangalan sapagkat tinatanggihan nito ang Karunungan ng Diyos at binabaluktot ang tunay na layunin ng buhay: ang makilala, mahalin, at luwalhatiin Siya. Ipinahahayag ng Banal na Kasulatan: “Sinasabi ng hangal sa kanyang puso, ‘Walang Diyos.’” (Psalm 14:1). Ang bawat kasalanan, sa isang paraan, ay pagkakaila sa Diyos sa mismong pagkilos—ito ay pagpili sa isang bagay na mas mababa kaysa sa Diyos sa halip na sa Diyos Mismo. Kapag kumikilos tayo na parang mga hangal, nawawala sa atin ang lahat.
Layunin ng talinghaga ni Jesus na gulatin tayo—hindi upang manggulat lamang, kundi upang gisingin tayo sa kabigatan ng kasalanan at tawagin tayo sa pagsisisi. Kapag ang isang tao ay unti-unting nababaon sa kasalanan—kumakapit dito, ipinagtatanggol ito, at ikinagagalak pa nga ito (“magpahinga ka, kumain, uminom, at magsaya!”)—dumarating sa taong iyon ang pag-ibig ng Diyos sa anyo ng nakagugulat na pagkondena at paghatol, na sinusundan ng paanyaya ng Diyos na magsisi.
Inihahayag ng talinghagang ito hindi lamang ang kahangalan ng kasakiman kundi ang kahangalan ng bawat kasalanan. Kung paanong nag-imbak ang mayamang lalaki ng materyal na kayamanan, gayundin naman tayo nag-iipon ng mga espirituwal na utang, ang ating mga kasalanan, habang tumatangging kilalanin ang ating pangangailangan ng kapatawaran. Ang kasalanan ay pagtanggi sa Karunungan at pagkakasala laban sa Katarungan ng Diyos. Ipinapaalala sa atin ng Ama Namin na hindi kailangang humantong sa kapahamakan ang ating kahangalan; iniaalok ng Diyos ang kapatawaran bilang daan tungo sa pagpapanumbalik na mula sa Kanya.
Ang Kapatawaran Bilang Paraan Tungo sa Isang Layunin
Ang kahilingang tinatalakay natin sa kabanatang ito ay pinakamainam na mauunawaan sa liwanag ng kahangalan ng kasalanan at ng kapatawaran ng Ama bilang kinakailangang daan tungo sa pakikipagkasundo. Kapag nananalangin tayo ng, “Patawarin Mo kami sa aming mga sala, gaya ng pagpapatawad namin sa mga nagkakasala sa amin,” mapagpakumbaba nating kinikilala na kumilos tayo nang may kahangalan—anupa’t nagkaroon tayo ng espirituwal na pagkakautang sa Diyos.
Ngunit hindi ang kapatawaran ang panghuling layunin. Isa itong paraan tungo sa isang bagay na higit na dakila. Ang kapatawaran sa ating pagkakautang dahil sa ating kasalanan ay paraan tungo sa pinakadakilang layunin: ang walang hanggang pakikibahagi sa pagsamba sa Diyos. Sinisira ng kasalanan ang ating kakayahang iukol sa Diyos ang pagsambang nararapat sa Kanya, at ibinabalik tayo ng kapatawaran sa ating tunay na layunin.
Hindi basta binubura ng Diyos ang ating pagkakautang at iniiwan tayong nasa isang kalagayang espirituwal na walang kinikilingan. Kapag napawi na ang ating pagkakautang, ibinubuhos Niya ang Kanyang biyaya at ginagawa tayong mga tagapagmana ng Kanyang Kaharian, kung saan magpakailanman tayong magpapahayag, “Santo, Santo, Santo ang Panginoong Diyos na Makapangyarihan sa lahat!” Ang panghuling layunin ay ang maibalik tayo sa ating tunay na dangal—ang maging mayaman sa mga bagay na mahalaga sa Diyos at makapasok sa walang hanggang kayamanan ng Kaharian ng Diyos.
Kaya, kapag hinihiling natin sa Diyos na patawarin tayo, hindi lamang kalayaan mula sa kaparusahan ang hinihiling natin, kundi ang kaganapan ng Banal na Awa—upang maging katulad Niya tayo, mahubog ayon sa Kanyang kabanalan, at maihanda para sa Bagong Langit at Bagong Lupa.
Paghingi at Paghahangad ng Ganap na Kapatawaran
Ang salitang Griyego na ginamit para sa “mga utang” sa bersiyon ni Mateo ng Ama Namin ay opheilēmata, na tumutukoy sa anumang dapat bayaran, isang legal o moral na pananagutan, o isang utang na kailangang bayaran. Mahalaga ang salitang ito sapagkat inilalarawan nito ang kasalanan hindi lamang bilang isang pagkakamali o pagkakasala, kundi bilang isang tunay na utang sa Katarungan ng Diyos—isang utang na hindi natin kayang bayaran sa sarili nating kakayahan.
Sa bersiyon ni Lucas, ang salitang hamartias, na nangangahulugang mga kasalanan, ang ginamit sa halip, na nagpapatibay na ang kasalanan ay nag-iiwan sa atin ng utang sa harap ng Diyos, at kailangan natin ang Kanyang awa upang mapagkalooban ng kapatawaran. Ang pandiwang Griyego na aphes, na isinalin bilang “patawarin,” ay nasa anyong pautos na aoristo—isang taimtim at tiyak na pagsusumamo: “Patawarin Mo kami!!!”—nang apurahan, tiyak, at lubusan. Nangangahulugan ito ng “palayain,” “paalisin,” o “pawiin ang isang utang.” Kung gayon, ang pagpapatawad ay hindi basta paglimot lamang, kundi isang makapangyarihang gawa ng Banal na Awa na pumapawi sa ating espirituwal na utang at nagpapanumbalik sa atin sa biyaya. Hindi natin hinihiling na pagpaumanhinan tayo—nagsusumamo tayong palayain.
Ang pariralang “para nang pagpapatawad namin sa mga nagkakasala sa amin” ay hōs kai hēmeis aphiemen tois opheiletais hēmōn sa Griyego. Ang salitang hōs ay nangangahulugang “gaya ng” o “sa gayunding paraan,” na nagpapahiwatig na ang ating pagpapatawad sa kapwa ang sukatan ng hinihiling nating pagpapatawad ng Diyos sa atin. Ang pandiwang aphiemen, na nangangahulugang “nagpapatawad kami” o “nagpapalaya kami,” ay nasa pangkasalukuyang panahunang aktibo, na nagpapahiwatig ng patuloy at kinaugaliang pagkilos sa halip na isang minsanang pangyayari. Gayundin, ang opheiletais ay tumutukoy sa “mga may utang,” na nangangahulugang kinikilala nating may pagkakautang sa atin ang iba, ngunit malaya natin silang pinalalaya mula sa utang na iyon—gaya ng paghiling natin sa Diyos na palayain tayo mula sa ating sariling utang.
Ang kahilingang ito ay hindi lamang paghingi ng Awa ng Diyos; ito ay isang pangakong magpakita ng awa. Kung ipinagkakait natin ang pagpapatawad, para na rin nating hinihiling sa Diyos na ipagkait sa atin ang Kanyang Awa. Kung gayon, ang tunay na pagpapatawad ay hindi isang opsiyon—ito ang kundisyon upang tumanggap ng Banal na Awa.
Ang Pagkakautang
Walang sinuman ang gustong mabaon sa utang. Sa materyal na diwa, ang utang ay isang pasaning nagpapabigat sa isang tao araw at gabi. Kapag malaki ang utang, mabigat ang pasanin. Ngunit kapag sa wakas ay nabayaran na ang utang, may ginhawa at bagong kalayaang nadarama. Halimbawa, ang isang taong maraming taon nang nagsisikap magbayad ng utang sa bahay ay maaaring mahirapang isipin ang hinaharap. Ngunit kapag wala na ang utang, maaari na siyang magsimulang mag-ipon at magplano nang may tiwala.
Kung paanong ang mga pananagutang pinansiyal ay lumilikha ng materyal na utang, ang kasalanan naman ay nagdudulot ng espirituwal na utang sa harap ng Diyos. Ang bawat kasalanan ay isang pagkakasala laban sa ganap na Katarungan ng Diyos, at dahil walang hanggan ang pagiging Makatarungan ng Diyos, ang bawat kasalanan ay nangangailangan ng kabayaran. Kung hindi pinatawad ang utang ng kasalanan, kailangan itong bayaran nang buo. Ito ang dahilan kung bakit madalas ilarawan ng Banal na Kasulatan ang kasalanan bilang utang, lalo na sa Talinghaga ng Aliping Hindi Marunong Magpatawad (Mateo 18:23–35).
Sa talinghagang iyon, sinasabi sa atin na isang taong may utang sa hari na “napakalaking halaga” ang dinala sa harap ng hari. Bukod dito, ang taong may utang ay “walang kakayahang magbayad nito.” Ganito rin ang kalagayan natin. Sa harap ng ganap na Katarungan ng Diyos, wala tayong magagawa upang mabayaran ang utang na natamo natin dahil sa ating mga kasalanan. Iyan ang una at pangunahing katotohanang dapat nating maunawaan sa kahilingang ito. Kung hindi natin mauunawaan ang katotohanang ito, maaari tayong magkamaling maniwala na walang gaanong halaga ang ating mga kasalanan o na kaya nating bayaran ang ating utang sa sarili nating pagsisikap—na kapwa sumasalungat sa katotohanan ng walang hanggang Kabanalan at Katarungan ng Diyos.
Hindi nauunawaan ng gayong pananaw ang Kaganapan ng Diyos at ang Kanyang pagnanais na makibahagi tayo sa Kanyang Kaganapan: “Kaya maging ganap kayo, gaya ng inyong Ama sa langit na ganap” (Mateo 5:48). Ang kaganapan ay nangangahulugan hindi lamang ng kawalan ng utang kundi pati ng kapuspusan ng biyaya—ang ating pakikibahagi sa banal na buhay ng Diyos bilang Kanyang mga minamahal na anak.
Ang Kabayaran ng Kasalanan
Kung mahirap unawain ang utang natin sa Diyos dahil sa kasalanan, isaalang-alang ang mga bunga ng kasalanan sa ugnayan ng mga tao. Isipin ang isang lalaking nangangalunya. Kapag natuklasan ng kanyang asawa ang kanyang pagtataksil, hindi sapat na aminin lamang niya ang kanyang pagkakasala—kailangan niyang taimtim na magsisi, na nangangahulugang hindi lamang humingi ng tawad kundi baguhin din ang kanyang pamumuhay at sikaping maibalik ang tiwala. Kung walang pakialam na tutugon ang nagtaksil na lalaki at sasabihing, “Ano naman? Kalimutan mo na iyon!”—hindi maghihilom ang kanilang pagsasama, at mananatiling sira ang kanilang ugnayan. Kahit sabihin ng kanyang asawa, “Pinatatawad na kita,” nang hindi siya hinihingan ng tawad, kailangan pa ring magsisi ng lalaki upang lubos niyang matanggap ang kapatawaran at tunay na maghilom ang kanilang ugnayan.
Gayundin, sinisira ng kasalanan ang ating ugnayan sa Diyos. Lagi Siyang handang magpatawad, ngunit hangga’t hindi tayo lubos na nagsisisi, hindi natin matatanggap ang ganap na kapatawaran o maibabalik ang ating ganap na pakikipag-isa sa Kanya.
Sa pagpapatuloy ng Talinghaga ng Aliping Hindi Nagpatawad, nalaman natin na ang unang tugon ng hari ay ipakulong ang aliping may napakalaking utang. Nang magmakaawa sa kanya ang alipin—na sinasabi, “Pagtiyagaan po ninyo ako, at babayaran ko kayo nang buo.”—nagpakita ang hari ng walang hanggang awa at pinatawad ang buong utang.
Hindi ito nangyayari sa ating buhay sa pamamagitan lamang ng paglimot ng Diyos sa ating mga kasalanan. Hinihingi ng Katarungan ng Diyos na mabayaran ang utang ng kasalanan, at ninanais ng Kanyang Awa ang ating pakikipagkasundo sa Kanya. Ito ang dahilan kung bakit inako ni Kristo ang ating utang—upang sa pamamagitan ng tunay na pagsisisi, mapalaya tayo mula sa kasalanan at maibalik sa kayamanan ng biyaya ng Diyos: “Sapagkat ang kabayaran ng kasalanan ay kamatayan, ngunit ang kaloob ng Diyos ay buhay na walang hanggan kay Kristo Hesus na ating Panginoon” (Romans 6:23).
Ang Sakramento ng Pakikipagkasundo
Dahil sa katotohanan ng utang na dulot ng kasalanan, mananatili sana tayo sa espirituwal na karukhaan kung hindi dahil sa awa ng Diyos. Ang mabuting balita ay si Kristo Mismo ang nagbayad para sa ating mga kasalanan, na nag-aalok sa atin ng landas tungo sa pakikipagkasundo. Sa pamamagitan ng Kanyang Pagpapakasakit at Kamatayan, inako ni Hesus ang buong bigat ng ating utang, na nagbukas ng daan upang tayo ay malayang mapatawad—ngunit kung hahanapin lamang natin ang kapatawarang iyon nang may tunay na pagdadalamhati sa kasalanan at pagsisisi.
Ito ang dahilan kung bakit itinatag ni Kristo ang Sakramento ng Pakikipagkasundo, kung saan personal at kongkretong ipinagkakaloob ang Kanyang Awa sa bawat kaluluwa. Kapag ikinukumpisal natin ang ating mga kasalanan sa isang pari, hindi lamang tayo nagsasalaysay ng mga pagkakamali o humihingi ng payo ng tao. Sa halip, kinikilala natin sa harap ng Diyos ang utang na dulot ng ating mga kasalanan, tumatanggap ng absolusyon sa pamamagitan ng kapangyarihan ng ministro ni Kristo, at naibabalik sa kalagayan ng biyaya.
Itinatag ni Hesus ang Sakramentong ito nang sabihin Niya sa Kanyang mga Apostol: “Ang mga kasalanan ng sinumang inyong patawarin ay pinatatawad na, at ang mga kasalanan ng sinumang inyong panatilihin ay pinananatili” (John 20:23). Sa sandaling ito, ipinagkatiwala ni Kristo sa Kanyang Simbahan ang kapangyarihang magpatawad ng mga kasalanan sa Kanyang Ngalan, na tinitiyak na ang bawat salinlahi ay makalalapit sa kabang-yamang ito ng Banal na Awa. Kung paanong kinailangang kilalanin ng alipin sa talinghaga ang kanyang utang sa harap ng hari, kailangan din nating magpakumbaba sa harap ng Diyos, ikumpisal ang ating mga kasalanan, at humingi ng kapatawaran sa paraang itinatag ni Kristo Mismo.
Kaya ang kahilingang “Patawarin Mo kami sa aming mga utang” ay higit pa sa isang pangkalahatang pagsamo para sa awa—isa itong panawagang suriin ang ating budhi, magbalik-loob sa Diyos nang may pagdadalamhati sa kasalanan, at tanggapin ang Kanyang Banal na Awa sa pamamagitan ng mga sakramentong inilaan Niya.
Gaya ng Pagpapatawad Namin
Isinalaysay ni Hesus ang Talinghaga ng Aliping Hindi Nagpatawad bilang tugon kay Pedro, na nagtanong: “Panginoon, kung magkasala sa akin ang aking kapatid, ilang ulit ko siyang dapat patawarin? Hanggang pitong ulit po ba?” Malamang na inakala ni Pedro na bukas-palad na siya, ngunit tiyak na ikinagulat niya ang tugon ni Hesus: “Sinasabi Ko sa iyo, hindi pitong ulit kundi pitumpu’t pitong ulit” (Matthew 18:22).
Ang pariralang Griyego para sa “pitumpu’t pitong ulit” (hebdomekontakis hepta) ay maaari ring isalin bilang “pitumpung ulit na pito” (490 ulit). Malamang na ang tugon ni Jesus ay tumutukoy sa Genesis 4:24, kung saan nagyabang si Lamec, isang inapo ni Cain: “Kung si Cain ay ipaghihiganti nang pitong ulit, si Lamec naman ay pitumpu’t pitong ulit.” Pumatay si Lamec dahil sa paghihiganti at ipinahayag niyang walang hangganan ang kanyang pagganti. Ngunit binaligtad ni Jesus ang prinsipyong ito: Sa halip na walang hanggang paghihiganti, tinatawag tayo ng Diyos sa walang hanggang pagpapatawad. Kung paanong ang kasalanan ni Lamec ay nagpatuloy sa pagkawasak, ang awa ni Cristo naman ay dapat lumaganap sa buong daigdig sa pamamagitan ng walang hanggan at walang tigil na pagpapatawad. Ganito tayo pinakikitunguhan ng Diyos, kaya dapat din nating gawin ang gayon.
Dahil unang nag-alok sa atin ang Diyos ng walang hanggang kapatawaran at nagbayad sa utang ng ating kasalanan—bago pa man natin ito hilingin sa Kanya—tinatawag tayong magpatawad sa kapwa, bago pa man nila ito hingin. Kung tumatanggi tayong magpatawad, nagtatanim ng sama ng loob, o humahatol nang malupit sa kapwa, inaanyayahan nating ilapat sa atin ang katarungan ng Diyos: “Huwag kayong humatol upang hindi kayo hatulan. Sapagkat kung paano kayo humatol, gayundin kayo hahatulan, at ang panukat na ginagamit ninyo ay siya ring gagamiting panukat sa inyo” (Matthew 7:1–2).
Malinaw itong inilalarawan sa Talinghaga ng Aliping Ayaw Magpatawad. Matapos patawarin ng hari ang napakalaking utang ng kanyang alipin, lumabas ang aliping iyon at natagpuan ang isang kapwa alipin na may utang sa kanya na di-hamak na mas maliit. Sa halip na magpakita ng awa, hiniling niyang bayaran siya agad at, nang hindi makabayad ang kapwa alipin, ipinakulong niya ito.
Nang mabalitaan ito ng hari, ipinatawag niya ang aliping dati niyang pinatawad at sinabi: “Hindi ba dapat na naawa ka rin sa iyong kapwa alipin, gaya ng pagkaawa ko sa iyo?” Pagkatapos, sa kanyang galit, ibinigay siya ng panginoon sa mga tagapagpahirap hanggang sa mabayaran niya ang buong utang (Matthew 18:33–34). Tinapos ni Jesus ang talinghaga sa isang babala: “Gayon din ang gagawin sa inyo ng aking Ama sa langit, malibang patawarin ng bawat isa sa inyo ang kanyang kapatid mula sa kanyang puso” (Matthew 18:35).
Kaya ang pagpapatawad ay hindi isang bagay na maaari nating piliing gawin o hindi; ito ang kondisyon upang matanggap ang Banal na Awa. Iniuutos ni Jesus na magpatawad tayo mula sa puso, hindi pakitang-tao o labag sa kalooban, kundi taglay ang gayong ding kagandahang-loob na tinanggap natin mula sa Diyos.
Gayunman, kahit kinikilala natin ang pangangailangang magpatawad, kinikilala rin natin kung gaano kahirap ang magpatawad nang walang hangganan—lalo na kapag malalim ang mga sugat.
Mga Hirap sa Pagpapatawad nang Walang Hangganan
Maaaring mahirap nang magpatawad sa isang tao nang minsan. Lalo pang mahirap ang magpatawad nang walang hangganan—gaya ng iniuutos ni Jesus. Kapag malalim ang mga sugat, kapag paulit-ulit ang mga pagkakasala, o kapag hindi nagpapakita ng pagsisisi ang nagkasala, maaaring tila imposibleng magpatawad.
Mahalagang maunawaan na ang utos ni Jesus na magpatawad nang walang hangganan ay hindi lamang isang mataas na mithiin; isa itong moral na pangangailangan. Nangangahulugan itong dapat tayong gumawa ng mga kongkretong hakbang upang sikaping magpatawad gaya ng pagpapatawad ni Jesus. Hindi madali ang mga hakbang na ito, ngunit magiging mas magaan ang mga ito kung mauunawaan natin kung ano ang pagpapatawad at kung ano ang hindi.
Ang pagpapatawad nang walang hangganan ay hindi nangangahulugang magkukunwari tayong hindi kailanman nangyari ang pagkakasala. Hindi ito pagkakaila. Kabaligtaran ito. Maaari lamang nating “patawarin” ang isang bagay na nangangailangan ng kapatawaran. Kinikilala ng pagpapatawad ang isang gawang makasalanan sa sarili nito, tinutukoy na kailangan itong patawarin, at pagkatapos ay malayang pinipiling magpatawad.
Ang mulat at kongkretong gawaing ito, na sa pamamagitan nito ay sinisikap nating makamit ang pagiging ganap sa awa, ay hindi lamang biyaya para sa nagkasala; nagdudulot din ito ng biyaya sa nagpapatawad. Pinalalaya nito ang nasaktan mula sa mapaniil na pagnanais na maghiganti, sa kapaitan, at sa sama ng loob, at ipinagkakatiwala ang anuman at lahat ng kaparusahan sa Diyos, ang tanging may kakayahang magpatupad ng Katarungan. Anumang “paghihiganti” na hangad nating ipataw dahil sa isang pagkakasala ay wala ring saysay sa huli sapagkat hindi nito naibabalik ang katarungan; pinananatili lamang nito ang sakit, kapwa para sa nagkasala at sa nasaktan.
Ang pagpapatawad ay hindi rin pakikipagkasundo. Nauuna ang pagpapatawad bilang kinakailangang kondisyon para sa pakikipagkasundo, ngunit higit pa rito ang saklaw ng pakikipagkasundo. Hinihingi ng pakikipagkasundo na akuin ng nagkasala ang kasalanang ginawa niya, humingi siya ng tawad, tanggapin ang pagpapatawad na iniaalok sa kanya, at sikaping maibalik ang tiwala. Kapag nangyari ito, ang ugnayang nauuwi sa pakikipagkasundo ay nagiging mas matibay kaysa dati, at nagpapatotoo sa kapangyarihan ng Diyos na magbunga ng mabuti maging mula sa kasamaan.
May mga sugat na napakalalim anupat tila imposibleng magpatawad. Habang lalong malalim ang pagtataksil, lalong matindi ang sakit, at maaaring lalo tayong mahirapang bitiwan ang sama ng loob. Gayunman, sa mismong mga sandaling ito pinakamalalim na nakapagpapabago ang utos ni Kristo.
Pagnilayan ang Krus ni Kristo. Sa buong buhay Niya, umibig si Hesus nang may ganap na pag-ibig. Sinasabi sa atin ng Sulat sa mga Hebreo: “Bagaman Siya ay Anak, natutuhan Niya ang pagsunod sa pamamagitan ng Kanyang mga tiniis; at nang Siya ay gawing ganap, Siya ang naging bukal ng walang hanggang kaligtasan para sa lahat ng sumusunod sa Kanya…” (Hebrews 5:8).
Ang pagsasabing si Hesus ay “natuto ng pagsunod” at “ginawang ganap” sa pamamagitan ng Kanyang pagdurusa ay hindi nangangahulugang hindi pa Siya masunurin at ganap bago ang Kanyang Pagpapakasakit. Sa halip, nangangahulugan itong ang Kanyang pagdurusa—ang pagdurusang di-makatarungang ipinataw sa Kanya dahil sa kasalanan ng tao—ay nagbigay-daan upang ganap Niyang maipamalas ang Kanyang pag-ibig sa Kanyang kalikasang pantao. Pinakamalinaw itong makikita nang sumigaw si Hesus mula sa Krus, “Ama, patawarin Mo sila, sapagkat hindi nila nalalaman ang kanilang ginagawa” (Luke 23:34).
Hindi itinuring ni Hesus ang kalupitang tiniis Niya bilang dahilan upang magkimkim ng hinanakit. Nakita Niya ito bilang kasukdulang sandali ng Kanyang buhay, kung kailan mapupuksa Niya ang kasamaan sa pamamagitan ng pagtitiis dito at pagtugon nang walang iba kundi ang Banal na Awa. Tunay ang Kanyang sakit, napakasakit ng pagtataksil sa Kanya, ngunit ang Kanyang mulat at buong-pusong pagpiling magpatawad ay dumaig sa mismong kasalanan.
Walang hinihingi si Hesus sa atin na hindi Niya mismo ginawa. Bilang Diyos at tao, kaya tayong tingnan ni Hesus nang mata sa mata at sabihing, “Nauunawaan Ko ang sakit. Gawin ninyo ang ginawa Ko, at magiging malaya kayo. Magpatawad, magpatawad, magpatawad.” Ang mabuting balita ay hindi natin kailangang gawin ito nang mag-isa. Kapag mulat nating piniling magpatawad gaya ng pagpapatawad ng Diyos, dumadaloy nang napakasagana ang biyaya at pinalalakas tayo upang tularan si Kristo sa pamamagitan ng pakikibahagi sa Kanyang mismong pagpapatawad.
Kung nahihirapan tayong magpatawad, dapat nating alalahanin ang mga salitang sinabi ni Hesus kaagad matapos Niyang ituro ang Ama Namin: “Kung pinatatawad ninyo ang iba sa kanilang mga pagkakasala, patatawarin din kayo ng inyong Ama sa langit. Ngunit kung hindi ninyo pinatatawad ang iba, hindi rin patatawarin ng inyong Ama ang inyong mga pagkakasala” (Matthew 6:14–15). Ang mag-alok ng walang-hanggang pagpapatawad ay ating tungkuling moral.
Isang Paraan Tungo sa Mas Dakilang Layunin
Kung nahihirapan kang magpatawad sa iba, alalahanin mong ang pagpapatawad ay hindi ang mismong pangwakas na layunin. Sa halip, ang pagpapatawad ay isang paraan tungo sa higit na dakilang layunin: ang kaluwalhatian ng Diyos at ang ating pakikibahagi sa Kanyang Kaharian. Halimbawa, isipin mong inutusan ka ng isang hukom na magbayad ng $100 sa isang taong maling nagparatang sa iyo ng isang pagkakasala. Ngunit pagkatapos ay nangako ang hukom na kung bukas-palad at walang pag-aatubili mong ibabayad ang $100, magkakaroon ka ng karapatang gumamit ng isang account sa bangko na may walang-hanggang pondo sa nalalabi mong buhay. Tanging isang hangal lamang ang manghihinayang sa $100 kung walang hanggan ang gantimpala.
Ito ang hinihingi ni Hesus sa atin. Tinatawag Niya tayong isuko ang ating pansariling pagkaunawa sa katarungan, ang ating pagnanais na gumanti, at maging ang inaakala nating karapatang mabayaran para sa mga pagkakasalang ginawa laban sa atin—upang makatanggap tayo ng gantimpalang higit na dakila kaysa sa anumang ating isinusuko. Sa pagpapatawad sa iba nang mula sa puso, hindi lamang tayo tumutupad sa isang utos; nakikibahagi tayo sa mismong Awa ng Diyos. At ang pakikibahaging iyon ay nagpapabago sa atin. Hinuhubog nito ang ating mga puso ayon sa Kanyang puso, pinalalawak ang ating kakayahang magmahal, at inihahanda tayo para sa Langit—kung saan nagiging ganap ang awa at pag-ibig.
Hindi mabigat sa kalooban ng Diyos ang magpatawad. Dumadaloy ito mula sa Kanyang mismong kalikasan, na siyang Pag-ibig. Kapag pinatatawad natin ang kapwa, tinutularan natin ang Diyos. Nagiging katulad tayo ng Diyos sa ating mga kilos, pinipili ang awa sa halip na hinanakit, ang habag sa halip na paghihiganti. Ang pagtulad na ito sa Diyos ay nagpapabanal—inaakay tayo nito tungo sa mas malalim na pakikipagkaisa sa Diyos at tumutulong upang maganap ang Kanyang Kaharian sa lupa.
Ang pagpapatawad ay hindi lamang paraan upang matanggap ang Awa ng Diyos; ito rin ang paraan ng pagluwalhati natin sa Diyos. Kapag nagpapatawad tayo, lalo na kung may kaakibat itong sakripisyo, niluluwalhati natin ang Awa ng Diyos sa paraang nakikita at nadarama. Ipinahahayag natin sa mundo na tunay ang Banal na Awa, na mas makapangyarihan ang biyaya kaysa sa kasalanan, at na higit na mahalaga ang buhay na walang hanggan kaysa sa pagkamit ng katarungan para sa sarili sa lupa.
Ang ganitong lubos na pagpapatawad ay hindi kailanman kawalan. Lagi itong pakinabang, na nagbibigay sa atin ng kakayahang tuparin ang ating pinakamataas na pagtawag at pangwakas na layunin. Sa katunayan, ang pagtupad sa ikalimang kahilingang ito ay tumuturo pabalik sa—at tumutulong upang malubos—ang unang kahilingan at ang pinakamalalim na hangaring dapat nating taglayin sa ating mga puso: Sambahin ang ngalan Mo.
Kaloob ng Espiritu Santo: Pagpapayo
Iniuugnay nina San Agustin at Santo Tomas de Aquino ang “Patawarin Mo kami sa aming mga utang…” sa Kaloob na Pagpapayo, isa sa pitong Kaloob ng Espiritu Santo. Nililiwanagan ng banal na kaloob na ito ang kaluluwa, at ginagabayan tayo upang makapagpasya nang tama—lalo na sa kung paano tayo naggagawad at tumatanggap ng awa. Tinutulungan tayo nitong harapin ang tila pagsasalungatan ng katarungan at awa, at inaakay tayong magpatawad gaya ng pagpapatawad ng Diyos.
Ginagawang ganap ng Kaloob na Pagpapayo ang birtud ng maingat na pagpapasya, na nagbibigay sa atin ng kakayahang:
- Magpasya ayon sa kalooban ng Diyos.
- Makilala kung kailan at paano maggagawad ng awa.
- Malaman kung paano wastong tatanggapin ang awa ng Diyos, nang may pagpapakumbaba at pagsisisi.
Lalo itong mahalaga sa pagpapatawad—kapwa sa paghingi ng kapatawaran sa Diyos at sa pagpapatawad sa kapwa.
Tinutulungan tayo ng Pagpapayo na:
- Makilala ang bigat ng kasalanan at ang mga bunga nito.
- Kilalanin ang walang-hanggang Awa ng Diyos.
- Maunawaan ang pangangailangan ng tunay na pagsisisi.
Inaakay tayo ng banal na kaloob na ito tungo sa Sakramento ng Pakikipagkasundo, kung saan:
- Ikinukumpisal natin ang ating mga kasalanan.
- Tinatanggap natin ang kapatawaran ng Diyos.
- Pinagkakalooban tayo ng biyaya upang magbagong-buhay.
Ginagabayan din tayo ng Pagpapayo upang tularan si Kristo sa pagpapatawad sa kapwa. Tinutulungan tayo nitong:
- Bitiwan ang hinanakit at paghihiganti.
- Magpatawad hindi lamang sa salita, kundi mula sa puso.
- Maunawaan na ang pagpapatawad ay isang kondisyon sa pagtanggap ng Awa ng Diyos.
Binibigyan tayo ng Kaloob na Pagpapayo ng kakayahang:
- Tingnan ang pagpapatawad sa liwanag ng banal na Karunungan.
- Kumilos alinsunod dito nang may habag at pagkilatis.
- Unawain na hindi binabalewala ng awa ang katarungan ni kinukunsinti ang pang-aabuso.
- Iangat ang ating isip at kalooban tungo sa mas mataas na kabutihan—ang paghahangad ng awa sa ating buhay at ang pagnanais na maranasan din ito ng iba sa kanilang buhay.
Ang Sabda ng Mapalad: “Mapapalad ang mga Mahabagin”
Iniuugnay nina San Agustin at Santo Tomas de Aquino ang ikalimang kahilingan sa Ama Namin sa ikalimang Sabda ng Mapalad: “Mapapalad ang mga mahabagin, sapagkat kahahabagan sila” (Matthew 5:7). Ang ikalimang kahilingang ito ang tanging kahilingan sa Ama Namin na naglalagay ng kondisyon sa hinihiling natin sa Diyos: Patawarin Mo kami gaya ng pagpapatawad namin sa iba. Masasalamin ang katotohanang ito sa Sabda ng Mapalad na ito: Kahahabagan lamang tayo ng Diyos kapag mahabagin tayo sa iba.
Bilang isang Sabda ng Mapalad, nauunawaan natin na ang pagpapakita ng awa at ang pagtanggap nito mula sa Diyos ang bukal ng ating pinakadakilang kaligayahan. Kung nais natin ang kaligayahan—ang pagiging mapalad—dapat nating hangarin ang paraan upang makamit ito, na siyang pagbibigay at pagtanggap ng Awa ng Diyos.
Pag-aayon ng Ating mga Hangarin
Ang pagdarasal ng “Patawarin Mo kami sa aming mga utang, gaya ng pagpapatawad namin sa mga may utang sa amin” ay pag-aayon ng ating puso sa mahabaging Puso ng Diyos. Ito ay pagpapahintulot sa Kanyang Awa na muling isaayos ang ating mga hangarin—palayo sa kapalaluan, paghihiganti, at pag-aakalang tayo lamang ang matuwid, at patungo sa kababaang-loob, habag, at pag-ibig na mula sa Diyos.
Magsimula sa pagninilay kung hinahangad mo ang Awa ng Diyos. Isaalang-alang ang tanong na ito sa liwanag ng Walang-hanggang Karunungan ng Diyos. Hahangarin lamang natin ang awa kung makikita muna natin ang ating pangangailangan dito, at makikita lamang natin ang ating pangangailangan sa awa kung makikita natin ang utang na natamo natin dahil sa ating kasalanan.
- Nakikita mo ba ang utang na iyon, o binabalewala mo ang bigat ng kasalanan at ang mga bunga nito?
Sa balangkas ni San Ignacio de Loyola para sa tatlumpung araw na rekoleksiyon, inilalaan ng nagrerekoleksiyon ang unang linggo sa kongkreto at malinaw na pagninilay sa bigat ng kasalanan, kamatayan, at impiyerno. Maaaring makagimbal ang paglalaan ng isang linggo sa kasalanan, kamatayan, at impiyerno. Ngunit iyon mismo ang layunin. Madalas ay kailangan tayong magimbal upang malinaw nating makita ang kahangalan at kakilabutan ng kasalanang hindi pinagsisisihan.
- Hinahangad ko ba ang kapatawaran ng Diyos, o minamaliit ko ang aking kasalanan?
- Nananabik ba akong lubusang malinis at mapanumbalik, o nasisiyahan na ako sa mababaw na pagsisisi?
- Pinananabikan ko ba ang kapangyarihang makapagpabago ng Sakramento ng Pakikipagkasundo, o iniiwasan ko ito?
Kapag dumating tayo sa puntong nakikita na natin ang ating kasalanan at pinananabikan ang Awa ng Diyos, saka natin isinasaalang-alang ang kondisyong kalakip ng alok ng Diyos na walang-hanggang kapatawaran: “Gaya ng pagpapatawad namin sa mga nagkakasala sa amin.” Hinahangad mo bang magpatawad sa iba nang kasintindi ng paghahangad mong mapatawad ka?
Kapag hindi maayos ang ating mga hangarin, tumatanggi tayong magpatawad sa iba. Paulit-ulit nating ginugunita ang mga pagkakasalang ginawa sa atin, naghahangad tayo ng kabayaran sa mga maling ginawa sa atin, at binibigyang-katwiran ang ating kapaitan. Ngunit kapag nakaayon sa Diyos ang ating mga hangarin, nakikita natin ang pagpapatawad hindi bilang kahinaan kundi bilang pakikibahagi sa Kanyang kapangyarihan. Hinahangad natin ang awa dahil tumanggap tayo ng awa. Nananabik tayong maranasan ng iba ang naranasan natin mismo kay Kristo.
- Nais ko bang tumanggap ng awa ang iba, o hinahangad ko ang paghihiganti?
- Nagpapatawad ba ako nang buong puso at walang hangganan, o kumakapit ako sa sama ng loob at paghatol?
- Ipinagdarasal ko bang lubusang makipagkasundo ang lahat ng tao sa Diyos at sa kapwa, o mas nais kong sila ay mahatulan?
Layunin ng mga tanong na ito na palayain tayo. Dumarating lamang ang tunay na kalayaan kapag nadalisay ang ating mga hangarin, kapag ang nais natin ay ang nais ng Diyos: pakikipagkasundo, pagpapagaling, at walang-hanggang pakikiisa sa pag-ibig—para sa atin at para sa lahat, kabilang ang mga nagkasala sa atin.
Ang hangarin nating magpakita ng awa sa iba ay dapat tumugma sa hangarin nating tumanggap ng kapatawaran. Habang tumitindi ang ating pagkagutom sa Awa ng Diyos, dapat ding tumindi ang ating pagkagutom na maging mahabagin tayo mismo. Hindi mapaghihiwalay ang dalawang hangaring ito. Ito ang diwa ng Sabda ng Mapalad: “Mapapalad ang mga mahabagin, sapagkat kahahabagan sila.” Nais ng Diyos na dumaloy sa atin at sa pamamagitan natin ang Kanyang awa, nang walang hangganan.
Kung makita mong hindi nakaayon sa Diyos ang iyong mga hangarin, huwag panghinaan ng loob. Bukas-palad na ibinubuhos ng Diyos ang Kanyang biyaya sa atin kapag nagpasiya tayong magsisi at pagkatapos ay magpatawad gaya ng pagpapatawad sa atin. Kung mahirap ito, subukan mong paulit-ulit na dasalin ang mga salita ni Hesus sa Krus:
“Ama, patawarin Mo sila, hindi nila nalalaman ang kanilang ginagawa” (Luke 23:34).
Habang dinarasal mo ang mga salitang ito, alalahanin ang sinumang nahihirapan kang patawarin. Gunigunihin ang taong iyon sa harap ng Krus ni Kristo at pakinggan si Jesus na sinasambit ang mga salitang iyon tungkol sa kanya. Makiisa sa Kanyang panalangin. Sa simula, ang gayong panalangin ay isang dalisay na pagkilos ng kalooban, na isinasagawa ayon sa Karunungan ng Diyos.
Habang dinarasal mo ang mga salitang ito, suriin din ang iyong mga damdamin at hangarin. Huwag kang magtaka kung matigas ang mga hangarin at damdaming iyon at ayaw umayon sa panalanging iyon. Pamahalaan ang mga ito sa pamamagitan ng matatag na pagpapasiyang magpatawad, bilang isang pagkilos ng kalooban, at pagkatapos ay manalangin para sa biyayang maiayon ang iyong mga damdamin at hangarin sa ganap na pag-ibig at awa ni Kristo.
Ang simpleng pagkilos na ito ay nagpapayaman sa iyo sa Kaharian ng Diyos at lumuluwalhati sa Diyos sa pamamagitan ng pagpapadakila sa Kanyang Awa sa iyong buhay.
Manalangin tayo:
Upang makatulong na linangin ang pagnanais sa Awa at kapatawaran ng Diyos, magsimula tayo sa Panalangin ng Pagsisisi. Ang susi sa panalanging ito at sa bawat panalangin ay ang pag-unawa rito at pagdarasal nito nang buong layon at alab ng puso. Isaalang-alang ang pagdarasal nito sa loob ng mahabang panahon, na pinagninilayan ang bawat linya, upang hindi lamang ito maging isang panalangin, kundi maging sarili mong panalangin:
O Diyos ko, buong-puso kong pinagsisisihan ang pagkakasala ko sa Iyo, at kinamumuhian ko ang lahat ng aking mga kasalanan dahil sa Iyong makatarungang mga parusa, ngunit higit sa lahat dahil ang mga ito ay nakasasakit sa Iyo, Diyos ko, na lubos na mabuti at karapat-dapat sa buong pagmamahal ko. Matatag kong ipinapasiya, sa tulong ng Iyong biyaya, na hindi na muling magkasala at umiwas sa mga malapit na okasyon ng pagkakasala. Amen.
Kapag hinahangad mo na ang Awa ng Diyos, alalahanin ang kinakailangang magpatawad nang kasinglawak ng pagpapatawad ng Diyos. Ulit-ulitin ang panalanging ito sa buong maghapon, lalo na habang inaalala ang sinumang kinikimkiman mo ng sama ng loob:
“Ama, patawarin Mo sila, hindi nila nalalaman ang kanilang ginagawa.”
“Ama, patawarin Mo sila, hindi nila nalalaman ang kanilang ginagawa.”
“Ama, patawarin Mo sila, hindi nila nalalaman ang kanilang ginagawa.”
Dasalin ang panalanging ito nang pitumpung ulit na pito—nang walang hangganan.
Kabanata Walo: “Huwag Mo Kaming Ipahintulot…”

Paperback – Kindle eBook – Audible – Google Play – Apple Books – at iba pa!
