“Wewe mpumbavu, usiku huu uhai wako utadaiwa kutoka kwako; na vitu ulivyoviandaa vitakuwa vya nani?” (Luka 12:20).
Haya ni maneno ya Mungu Mwenyezi kama yanavyoonyeshwa katika Mfano wa Tajiri Mpumbavu. Mungu kumwita mtu “mpumbavu” ni tendo Lake la mwisho na kuu zaidi la upendo kabla ya mtu huyo kutumbukia katika hali ya milele ya kujitenga kwa kujifikiria mwenyewe tu, ukiwa, na kupoteza kila kitu—hali tunayoiita maangamizi ya milele, yaani jehanamu.
Mfano huu unasimulia juu ya tajiri aliyepata mavuno mengi sana hata akashindwa kuyahifadhi katika maghala yake. Mavuno hayo yalimwahidi utajiri kwa miaka mingi ijayo, hivyo akajiambia:
“Hivi ndivyo nitakavyofanya: Nitayabomoa maghala yangu na kujenga makubwa zaidi. Humo nitahifadhi nafaka zangu zote na mali nyingine, nami nitajiambia, ‘Sasa una vitu vingi vizuri ulivyojiwekea kwa miaka mingi; pumzika, ule, unywe, ufurahi!’” (Luka 12:18–19).
Kwa hayo, Mungu anasema, “Wewe mpumbavu!”
Yesu anaonyesha wazi kwamba kukusanya na kujilimbikizia mavuno haya mengi ni dhambi nzito. Baada ya Mungu kumwita mtu huyo mpumbavu, akifunua kwamba usiku huohuo uhai wake utadaiwa kutoka kwake, Yesu anawaambia watu wanaosikiliza mfano Wake: “Ndivyo itakavyokuwa kwa mtu anayejiwekea hazina lakini si tajiri katika mambo yaliyo muhimu kwa Mungu” (Luka 12:21).
Dhambi ni upumbavu—si dhambi ya tamaa ya mali tu, bali kila dhambi ni upumbavu kwa sababu inakataa Hekima ya Mungu na kupotosha kusudi la kweli la maisha: kumjua, kumpenda, na kumtukuza Yeye. Maandiko yanatangaza: “Mpumbavu anasema moyoni mwake, ‘Hakuna Mungu.’” (Zaburi 14:1). Kila dhambi, kwa namna fulani, ni kumkana Mungu kwa matendo—ni kuchagua kitu kilicho chini ya Mungu badala ya Mungu Mwenyewe. Tunapotenda kama wapumbavu, tunapoteza kila kitu.
Mfano wa Yesu unakusudiwa kutushtua—si kwa lengo la kutushtua tu, bali kutuamsha tutambue uzito wa dhambi na kutuita tutubu. Mtu anapozidi kukita mizizi katika dhambi polepole—akiing’ang’ania, akiitetea, na hata kuifurahia (“pumzika, ule, unywe, ufurahi!”)—upendo wa Mungu humfikia mtu huyo kwa namna ya kumhukumu na kumlaani kwa namna inayomshtua, kisha Mungu humwalika atubu.
Mfano huu unafunua si upumbavu wa tamaa ya mali tu, bali pia upumbavu wa kila dhambi. Kama vile tajiri alivyojilimbikizia mali za dunia, ndivyo nasi tunavyojilimbikizia madeni ya kiroho, yaani dhambi zetu, tukikataa kukiri kwamba tunahitaji msamaha. Dhambi ni kuikataa Hekima na ni kosa dhidi ya Haki ya Mungu. Sala ya Baba Yetu inatukumbusha kwamba upumbavu wetu si lazima uishie katika maangamizi; Mungu anatupa msamaha kama njia ya kurejeshwa upya Naye.
Msamaha kama Njia ya Kufikia Lengo
Ombi tunalolitafakari katika sura hii linaeleweka vizuri zaidi tunapolitazama kwa kuzingatia upumbavu wa dhambi na msamaha wa Baba kama njia ya lazima ya kufikia upatanisho. Tunaposali, “Utusamehe makosa yetu, kama tunavyowasamehe waliotukosea,” tunakiri kwa unyenyekevu kwamba tumetenda kipumbavu—tukajiingiza katika deni la kiroho mbele ya Mungu.
Lakini msamaha si lengo la mwisho. Ni njia ya kufikia jambo kubwa zaidi. Kusamehewa deni tunalodaiwa kwa sababu ya dhambi yetu ni njia ya kufikia lengo kuu zaidi: kushiriki milele katika kumwabudu Mungu. Dhambi hupotosha uwezo wetu wa kumpa Mungu ibada anayostahili, na msamaha huturudisha kwenye kusudi letu la kweli.
Mungu hafuti tu deni letu na kutuacha katika hali ya kutokuwa na mwelekeo wowote wa kiroho. Deni letu linapoondolewa, Yeye humimina neema Yake, akitugeuza kuwa warithi wa Ufalme Wake, ambamo tutapaza sauti milele, “Mtakatifu, Mtakatifu, Mtakatifu ni Bwana Mungu Mwenyezi!” Lengo la mwisho ni kurudishiwa hadhi yetu ya kweli—kuwa matajiri katika mambo yaliyo muhimu kwa Mungu na kuingia katika utajiri wa milele wa Ufalme wa Mungu.
Hivyo, tunapomwomba Mungu atusamehe, hatuombi tu kuondolewa adhabu, bali tunaomba utimilifu wa Huruma ya Mungu—ili tuwe kama Yeye, tulingane na utakatifu Wake, na tuandaliwe kwa ajili ya Mbingu Mpya na Dunia Mpya.
Kuomba na Kutamani Msamaha Kamili
Neno la Kigiriki linalotumiwa kumaanisha “madeni” katika Sala ya Baba Yetu ilivyoandikwa na Mathayo ni opheilēmata, nalo linarejelea kile kinachodaiwa, wajibu wa kisheria au wa kimaadili, au deni linalohitaji kulipwa. Neno hili lina umuhimu kwa sababu linaonyesha dhambi si kama kosa au tendo la kuudhi tu, bali kama deni halisi tunalodaiwa na Haki ya Mungu—deni ambalo hatuwezi kulilipa kwa uwezo wetu wenyewe.
Katika Sala hiyo ilivyoandikwa na Luka, badala yake linatumiwa neno hamartias, linalomaanisha dhambi, likisisitiza kwamba dhambi hutufanya tuwe na deni mbele ya Mungu, nasi tunahitaji huruma Yake ili tupewe msamaha. Kitenzi cha Kigiriki aphes, kinachotafsiriwa “samehe,” kiko katika hali ya amri ya aoristi—ombi la dhati na thabiti: “Samehe!!!”—kwa haraka, kwa uamuzi thabiti, na kikamilifu. Kinamaanisha “kuachilia,” “kuondoa,” au “kusamehe deni.” Kwa hiyo, msamaha si kusahau tu bila kutenda lolote, bali ni tendo lenye nguvu la Huruma ya Mungu linalofuta deni letu la kiroho na kuturudisha katika neema. Hatuombi kupuuzwa kwa makosa yetu—tunasihi kuwekwa huru.
Kirai “kama tunavyowasamehe waliotukosea” ni hōs kai hēmeis aphiemen tois opheiletais hēmōn kwa Kigiriki. Neno hōs linamaanisha “kama” au “kwa namna ileile,” likionyesha kwamba jinsi tunavyowasamehe wengine ndicho kipimo tunachotumia kumwomba Mungu atusamehe. Kitenzi aphiemen, kinachomaanisha “tunasamehe” au “tunaachilia,” kiko katika wakati uliopo, kauli ya kutenda, kikidokeza tendo linaloendelea na kufanywa kwa mazoea badala ya tukio moja tu. Vivyo hivyo, opheiletais linarejelea “wadaiwa,” likimaanisha kwamba tunakiri kuwa wengine wanatudaiwa kitu fulani, lakini kwa hiari tunawaondolea deni hilo—kama vile tunavyomwomba Mungu atuondolee deni letu wenyewe.
Ombi hili si la kuomba tu Huruma ya Mungu; ni kujitolea pia kuwa na huruma kwa wengine. Tukikataa kusamehe, kwa kweli tunamwomba Mungu asituonyeshe Huruma Yake. Basi, msamaha wa kweli si jambo la hiari—ni sharti la kupokea Huruma ya Mungu.
Kuwa na Deni
Hakuna anayetaka kuwa na deni. Kwa upande wa mali, deni ni mzigo unaomlemea mtu usiku na mchana. Deni linapokuwa kubwa, mzigo wake huwa mzito. Lakini deni linapolipwa lote hatimaye, mtu huhisi nafuu na uhuru ambao hakuwa nao hapo awali. Kwa mfano, mtu anayejitahidi kwa miaka mingi kulipa mkopo wa nyumba anaweza kuona ugumu wa kufikiria maisha yake ya baadaye. Lakini deni linapoisha, anaweza kuanza kuweka akiba na kupanga mambo kwa kujiamini.
Kama vile wajibu wa kifedha unavyoleta deni la mali, ndivyo dhambi inavyotuingiza katika deni la kiroho mbele ya Mungu. Kila dhambi ni kosa dhidi ya Haki kamilifu ya Mungu, na kwa kuwa Mungu ni Mwenye Haki isiyo na kikomo, kila dhambi inadai malipo. Deni la dhambi lisiposamehewa, lazima lilipwe lote. Ndiyo sababu Maandiko mara nyingi yanaeleza dhambi kwa kutumia mfano wa deni, hasa katika Mfano wa Mtumishi Asiyesamehe (Mathayo 18:23–35).
Katika mfano huo, tunaambiwa kwamba mdaiwa aliyekuwa anadaiwa na mfalme “kiasi kikubwa sana” aliletwa mbele ya mfalme. Zaidi ya hayo, mdaiwa huyo “hakuwa na njia ya kulilipa.” Hiyo ndiyo hali tuliyo nayo. Mbele ya Haki kamilifu ya Mungu, hatuwezi kufanya chochote kulipa deni tuliloingia kwa sababu ya dhambi zetu. Huo ndio ukweli wa kwanza na wa msingi tunaopaswa kuuelewa katika ombi hili. Tusipouelewa ukweli huu, tunaweza kuamini kimakosa kwamba dhambi zetu ni mambo madogo yasiyo na maana au kwamba tunaweza kulipa deni letu kwa juhudi zetu wenyewe—mitazamo yote miwili inapingana na ukweli wa Utakatifu na Haki ya Mungu isiyo na kikomo.
Mtazamo huo hauzingatii Ukamilifu wa Mungu wala hamu Yake ya kutushirikisha katika Ukamilifu Wake: “Basi, iweni wakamilifu, kama Baba yenu wa mbinguni alivyo mkamilifu” (Mathayo 5:48). Ukamilifu haumaanishi tu kutokuwa na deni, bali pia utimilifu wa neema—kushiriki kwetu katika uzima wa kimungu tukiwa watoto Wake wapendwa.
Gharama ya Dhambi
Ikiwa ni vigumu kuelewa deni tunaloingia mbele ya Mungu kwa sababu ya dhambi, fikiria matokeo ya dhambi katika uhusiano kati ya watu. Fikiria mwanamume anayezini. Mke wake anapogundua usaliti wake, haitoshi kwa mume kukiri tu kosa lake—lazima atubu kwa dhati, yaani, asiombe msamaha tu bali pia abadili mwenendo wake na ajitahidi kujenga tena uaminifu. Ikiwa mume huyo asiye mwaminifu angejibu bila kujali—akisema, “Kwani kuna nini? Achana na hilo!”—ndoa isingeweza kupona, na uhusiano wao ungebaki umevunjika. Hata kama mke angesema, “Nimekusamehe” bila kuombwa, bado mume lazima atubu ili apokee msamaha kikamilifu na uhusiano wao upone kweli.
Vivyo hivyo, dhambi husababisha mvunjiko katika uhusiano wetu na Mungu. Yeye yuko tayari kusamehe daima, lakini tusipotubu kikamilifu, hatuwezi kupokea msamaha kamili wala kurejeshwa katika ushirika kamili Naye.
Mfano wa Mtumishi Asiyesamehe unapoendelea, tunajifunza kwamba hatua ya kwanza ya mfalme ilikuwa kumfunga gerezani mtumishi aliyekuwa na deni kubwa sana. Mtumishi alipomsihi—akisema, “Univumilie, nami nitakulipa deni lote.”—mfalme alitenda kwa huruma isiyo na kikomo na kumsamehe deni lote.
Hili halitokei katika maisha yetu kwa Mungu kusahau tu dhambi zetu. Haki ya Mungu inadai kwamba deni la dhambi lilipwe, na Huruma Yake inatamani tupatanishwe Naye. Ndiyo sababu Kristo alijitwika deni letu—ili kwa njia ya toba ya kweli, tuweze kuwekwa huru kutoka katika dhambi na kurejeshwa katika utajiri wa neema ya Mungu: “Kwa maana mshahara wa dhambi ni mauti, bali zawadi ya Mungu ni uzima wa milele katika Kristo Yesu Bwana wetu” (Warumi 6:23).
Sakramenti ya Upatanisho
Ukweli wa deni la dhambi ungetuacha katika umaskini wa kiroho kama si huruma ya Mungu. Habari njema ni kwamba Kristo Mwenyewe amelipa gharama ya dhambi zetu, akitufungulia njia ya upatanisho. Kwa Mateso na Kifo Chake, Yesu alijitwika uzito wote wa deni letu, akitufungulia mlango wa kusamehewa bure—lakini tu ikiwa tunautafuta msamaha huo kwa majuto na toba ya kweli.
Ndiyo sababu Kristo alianzisha Sakramenti ya Upatanisho, ambamo Huruma Yake humfikia kila nafsi binafsi na kwa namna halisi. Tunapoungama dhambi zetu kwa padre, hatusimulii tu makosa yetu wala kutafuta ushauri wa kibinadamu. Badala yake, tunakiri deni la dhambi zetu mbele ya Mungu, tunapokea maondoleo ya dhambi kwa mamlaka ya mhudumu wa Kristo, na kurejeshwa katika hali ya neema.
Yesu aliweka Sakramenti hii alipowaambia Mitume Wake: “Wale mtakaowasamehe dhambi wamesamehewa, na wale mtakaowafungia dhambi wamefungiwa” (Yohane 20:23). Wakati huo, Kristo alilikabidhi Kanisa Lake uwezo wa kusamehe dhambi kwa Jina Lake, akihakikisha kwamba kila kizazi kingeweza kufikia hazina hii ya Huruma ya Mungu. Kama vile mtumishi katika mfano alivyopaswa kukiri deni lake mbele ya mfalme, sisi pia tunapaswa kujinyenyekeza mbele ya Mungu, kuungama dhambi zetu, na kutafuta msamaha kwa njia ambayo Kristo Mwenyewe ameweka.
Kwa hiyo, ombi “Utusamehe madeni yetu” ni zaidi ya kusihi tu tupewe huruma kwa ujumla—ni wito wa kujichunguza dhamiri zetu, kumgeukia Mungu kwa majuto, na kupokea Huruma Yake ya Kimungu kwa njia ya sakramenti alizotupatia.
Kama Nasi Tunavyosamehe
Yesu anasimulia Mfano wa Mtumishi Asiyesamehe akimjibu Petro, ambaye anauliza: “Bwana, ndugu yangu akinikosea, nimsamehe mara ngapi? Hata mara saba?” Huenda Petro alidhani kwamba alikuwa anaonyesha ukarimu, lakini jibu la Yesu bila shaka lilimshangaza: “Nakuambia, si mara saba, bali mara sabini na saba” (Mathayo 18:22).
Maneno ya Kigiriki yanayomaanisha “mara sabini na saba” (hebdomekontakis hepta) yanaweza pia kutafsiriwa kuwa “mara sabini kwa saba” (mara 490). Huenda jibu la Yesu lilirejelea Mwanzo 4:24, ambapo Lameki, mzao wa Kaini, anajigamba: “Ikiwa Kaini atalipiziwa kisasi mara saba, basi Lameki mara sabini na saba.” Lameki alikuwa ameua kwa kulipiza kisasi na kutangaza kwamba ulipizaji wake wa kisasi usingekuwa na kikomo. Yesu, hata hivyo, anaigeuza kanuni hii: Badala ya kisasi kisicho na kikomo, Mungu anatuita kusamehe bila kikomo. Kama vile dhambi ya Lameki ilivyoendeleza uharibifu, huruma ya Kristo lazima ienee ulimwenguni kupitia msamaha usio na mipaka wala mwisho. Hivi ndivyo Mungu anavyotutendea, kwa hiyo nasi lazima tufanye vivyo hivyo.
Kwa kuwa Mungu alikuwa wa kwanza kutupatia msamaha usio na kikomo na kulipa deni la dhambi yetu—hata kabla hatujamwomba afanye hivyo—tunaitwa kuwasamehe wengine, hata kabla hawajaomba. Tukikataa kusamehe, tukiweka kinyongo, au tukiwahukumu wengine kwa ukali, tunajiletea hukumu ya haki ya Mungu: “Acheni kuhukumu, msije mkahukumiwa. Kwa maana jinsi mnavyohukumu, ndivyo mtakavyohukumiwa, na kipimo mnachopimia ndicho mtakachopimiwa” (Mathayo 7:1–2).
Hili linaonyeshwa vizuri katika Mfano wa Mtumishi Asiyesamehe. Baada ya mfalme kumsamehe mtumishi wake deni kubwa sana alilokuwa nalo kwake, mtumishi huyo alitoka na kumkuta mtumishi mwenzake aliyekuwa anamdai kiasi kidogo zaidi. Badala ya kumwonyesha huruma, alidai alipwe mara moja na, mtumishi mwenzake aliposhindwa kulipa, akamtupa gerezani.
Mfalme aliposikia jambo hilo, alimwita yule mtumishi ambaye alikuwa amemsamehe hapo awali, akasema: “Je, haikukupasa kumhurumia mtumishi mwenzako, kama mimi nilivyokuhurumia?” Kisha, kwa hasira, bwana huyo akamkabidhi kwa watesaji mpaka atakapoweza kulipa deni lote (Mathayo 18:33–34). Yesu anahitimisha mfano huo kwa onyo: “Ndivyo Baba yangu wa mbinguni atakavyowatendea ninyi, isipokuwa kila mmoja wenu amsamehe ndugu yake kutoka moyoni” (Mathayo 18:35).
Kwa hiyo, kusamehe si jambo la hiari; ni sharti la kupokea Huruma ya Mungu. Yesu anatuamuru kusamehe kutoka moyoni, si kijuujuu au kwa shingo upande, bali kwa ukarimu uleule ambao tumeupokea kutoka kwa Mungu.
Hata hivyo, tunapotambua ulazima wa kusamehe, tunakiri pia jinsi inavyoweza kuwa vigumu kusamehe bila kikomo—hasa tunapokuwa tumejeruhiwa sana moyoni.
Ugumu wa Kusamehe Bila Kikomo
Kumsamehe mtu mara moja kunaweza kuwa vigumu. Kusamehe bila kikomo—kama Yesu anavyoamuru—ni vigumu zaidi. Tunapokuwa tumejeruhiwa sana moyoni, tunapokosewa tena na tena, au anayetukosea asipoonyesha majuto, kusamehe kunaweza kuonekana kuwa jambo lisilowezekana.
Ni muhimu kuelewa kwamba amri ya Yesu ya kusamehe bila kikomo si lengo bora la juu tu, bali ni wajibu wa kimaadili. Hii inamaanisha kwamba lazima tuchukue hatua za vitendo ili tujitahidi kusamehe kama Yesu anavyosamehe. Hatua hizo za vitendo si rahisi, lakini ugumu wake hupungua tukielewa kusamehe ni nini na si nini.
Kusamehe bila kikomo hakumaanishi kujifanya kwamba kosa halikutokea kamwe. Si kitendo cha kukana ukweli. Ni kinyume chake. Tunaweza “kusamehe” tu jambo linalohitaji msamaha. Kitendo cha kusamehe kinakiri kwamba kitendo chenyewe ni cha dhambi, kinatambua kuwa kinahitaji msamaha, kisha kinachagua kwa uhuru kusamehe.
Kitendo hiki cha makusudi na cha vitendo, ambacho kwacho tunatafuta kuufikia ukamilifu wa huruma, si baraka kwa mkosaji tu, bali pia kwa anayesamehe. Kinamkomboa aliyejeruhiwa kutoka katika tamaa inayomkandamiza ya kulipiza kisasi, uchungu na kinyongo, na kumwachia Mungu adhabu yoyote na zote, Yeye pekee anayeweza kuleta Haki. “Kisasi” chochote tunachotaka kulipiza kwa sababu ya kosa hatimaye ni bure, kwa sababu hakirejeshi haki; kinaendeleza tu maumivu kwa mkosaji na aliyekosewa pia.
Pia, msamaha si sawa na upatanisho. Msamaha hutangulia upatanisho ukiwa sharti la lazima, lakini upatanisho unahusisha mengi zaidi. Upatanisho unahitaji mkosaji akubali kuwajibika kwa kosa alilofanya, aombe radhi, apokee msamaha anaotolewa, na ajitahidi kujenga upya hali ya kuaminiana. Hilo linapotokea, uhusiano unaofikia upatanisho unakuwa imara zaidi kuliko hapo awali, ukishuhudia uwezo wa Mungu wa kuleta mema hata kutokana na maovu.
Majeraha mengine ya moyoni ni makubwa sana kiasi kwamba kusamehe huonekana kuwa jambo lisilowezekana. Kadiri usaliti unavyokuwa mkubwa, ndivyo maumivu yanavyokuwa makali zaidi, na ndivyo tunavyoweza kupata ugumu zaidi wa kuachilia kinyongo. Hata hivyo, ni katika nyakati hizi hasa ambapo amri ya Kristo inaleta mabadiliko makubwa zaidi.
Tafakari Msalaba wa Kristo. Katika maisha Yake yote, Yesu alipenda kwa upendo mkamilifu. Waraka kwa Waebrania unatuambia: “Ingawa alikuwa Mwana, alijifunza utii kutokana na mateso aliyoyapata; na alipofanywa mkamilifu, akawa chanzo cha wokovu wa milele kwa wote wanaomtii…” (Waebrania 5:8).
Kusema kwamba Yesu “alijifunza utii” na “alifanywa mkamilifu” kupitia mateso Yake hakumaanishi kwamba hakuwa tayari mtii na mkamilifu kabla ya Mateso Yake. Badala yake, kunamaanisha kwamba mateso Yake—mateso aliyosababishiwa bila haki na dhambi ya binadamu—yalimwezesha kudhihirisha kikamilifu upendo Wake katika asili Yake ya kibinadamu. Hili linaonekana wazi zaidi Yesu alipopaza sauti kutoka Msalabani: “Baba, uwasamehe, hawajui wanalofanya” (Luka 23:34).
Yesu hakuuona ukatili aliotendewa kuwa jambo la kumtia uchungu moyoni. Aliuona kuwa kilele cha maisha Yake, ambapo angeweza kuangamiza uovu kwa kuuvumilia na kuujibu kwa Huruma ya Mungu pekee. Maumivu Yake yalikuwa halisi, usaliti aliotendewa ulimchoma moyoni, lakini uamuzi Wake wa makusudi na wa moyo wote wa kusamehe uliishinda dhambi yenyewe.
Yesu hatuombi tufanye jambo lolote ambalo Yeye mwenyewe hakulifanya. Akiwa Mungu na mwanadamu, Yesu anaweza kututazama machoni na kusema, “Ninaelewa uchungu huo. Fanyeni yale niliyofanya, nanyi mtakuwa huru. Sameheni, sameheni, sameheni.” Habari njema ni kwamba hatuhitaji kufanya hivyo peke yetu. Tunapochagua kwa makusudi kusamehe kama Mungu anavyosamehe, neema hutiririka kwa wingi usio na kipimo, nasi tunaimarishwa kumwiga Kristo kwa kushiriki katika tendo Lake lenyewe la kusamehe.
Ikiwa tunapata shida kusamehe, tunapaswa kukumbuka maneno ambayo Yesu alisema mara tu baada ya kufundisha sala ya Baba Yetu: “Mkiwasamehe wengine makosa yao, Baba yenu wa mbinguni atawasamehe ninyi. Lakini msipowasamehe wengine, wala Baba yenu hatawasamehe makosa yenu” (Mathayo 6:14–15). Kusamehe bila kikomo ni wajibu wetu wa kimaadili.
Njia ya Kufikia Lengo Kuu Zaidi
Ikiwa unaona kuwa kuwasamehe wengine ni vigumu, basi kumbuka kwamba kusamehe si lengo lenyewe. Badala yake, kusamehe ni njia ya kufikia lengo kuu zaidi: utukufu wa Mungu na ushiriki wetu katika Ufalme Wake. Kwa mfano, fikiria hakimu amekuamuru umlipe $100 mtu aliyekushtaki kwa kosa fulani ambalo hukulitenda. Lakini kisha hakimu akakuahidi kwamba ukilipa hizo $100 kwa ukarimu na bila kusita, utaruhusiwa kutumia akaunti ya benki yenye fedha zisizo na kikomo kwa maisha yako yote yaliyobaki. Ni mpumbavu tu angeng’ang’ania hizo $100 ikiwa thawabu ingekuwa isiyo na kikomo.
Hili ndilo Yesu anatuomba. Anatuita tuachilie namna yetu binafsi ya kuiona haki, tamaa yetu ya kulipiza kisasi, na hata kile tunachokiona kuwa haki yetu ya kufidiwa kwa makosa tuliyotendewa—yote hayo ili tupokee thawabu inayozidi kwa mbali chochote tunachoachilia. Tunapowasamehe wengine kutoka moyoni, hatutimizi amri tu; tunashiriki katika Huruma yenyewe ya Mungu. Na ushiriki huo hutubadilisha. Unaifanya mioyo yetu ifanane na Moyo Wake, unapanua uwezo wetu wa kupenda, na unatutayarisha kwa ajili ya Mbingu—ambako huruma na upendo hufikishwa kwenye ukamilifu.
Mungu hatutolei msamaha kwa shingo upande. Msamaha hutiririka kutoka katika asili Yake yenyewe, ambayo ni Upendo. Tunapowasamehe wengine, tunamwiga Mungu. Tunakuwa kama Mungu katika matendo yetu, tukichagua huruma badala ya kinyongo, na kuwahurumia wengine badala ya kulipiza kisasi. Kumwiga Mungu kwa namna hii hututakatifuza—hutuingiza kwa undani zaidi katika ushirika na Mungu na husaidia kuujenga Ufalme Wake duniani.
Kusamehe si njia ya kupokea Huruma ya Mungu tu, bali pia ni namna tunavyomtukuza Mungu. Tunaposamehe, hasa tunapolazimika kujinyima kitu fulani ili kufanya hivyo, tunaitukuza Huruma ya Mungu kwa namna inayoonekana na inayogusika. Tunautangazia ulimwengu kwamba Huruma ya Mungu ni halisi, kwamba neema ina nguvu kuliko dhambi, na kwamba uzima wa milele una thamani kubwa zaidi kuliko kuthibitishiwa haki yetu hapa duniani.
Kusamehe kwa namna hii ya kina kamwe si hasara. Daima ni faida, inayotuwezesha kutimiza wito wetu mkuu zaidi na kufikia lengo letu la mwisho. Kwa kweli, kutimizwa kwa ombi hili la tano kunatuelekeza tena kwenye ombi la kwanza na kusaidia kulikamilisha, nalo ndilo tamanio la ndani kabisa tunalopaswa kuwa nalo mioyoni mwetu: Jina Lako litukuzwe.
Kipaji cha Roho Mtakatifu: Shauri
Watakatifu Augustino na Thoma wa Akwino wanahusianisha “Utusamehe madeni yetu…” na Kipaji cha Shauri, kimojawapo cha Vipaji saba vya Roho Mtakatifu. Kipaji hiki cha Mungu huiangazia nafsi, kikituongoza kupambanua mambo kwa usahihi—hasa katika namna tunavyowahurumia wengine na kupokea huruma. Kinatusaidia kukabiliana na mvutano unaoonekana kuwepo kati ya haki na huruma, kikituongoza kusamehe kama Mungu anavyosamehe.
Kipaji cha Shauri huikamilisha fadhila ya busara, kikituwezesha:
- Kufanya maamuzi kulingana na mapenzi ya Mungu.
- Kutambua wakati na namna ya kuwahurumia wengine.
- Kujua namna ya kupokea huruma ya Mungu ipasavyo, kwa unyenyekevu na toba.
Hili ni muhimu sana hasa katika tendo la kusamehe—katika kuomba msamaha wa Mungu na pia katika kuwasamehe wengine.
Shauri hutusaidia:
- Kutambua uzito wa dhambi na matokeo yake.
- Kukiri Huruma ya Mungu isiyo na kikomo.
- Kuelewa ulazima wa toba ya kweli.
Kipaji hiki cha Mungu hutuvuta kushiriki katika Sakramenti ya Upatanisho, ambamo:
- Tunaungama dhambi zetu.
- Tunapokea msamaha wa Mungu.
- Tunapewa neema ya kurekebisha maisha yetu.
Shauri pia hutuelekeza kumwiga Kristo katika kuwasamehe wengine. Hutusaidia:
- Kuachilia kinyongo na kisasi.
- Kusamehe si kwa maneno tu, bali kutoka moyoni.
- Kuelewa kwamba kusamehe ni sharti la kupokea Huruma ya Mungu.
Kipaji cha Shauri hutuwezesha:
- Kuangalia msamaha kwa mwanga wa Hekima ya Mungu.
- Kutenda kulingana na mwanga huo, kwa huruma na utambuzi.
- Tambua kwamba huruma haipuuzi haki wala haivumilii unyanyasaji.
- Inua akili na utashi wetu kuelekea wema wa juu zaidi—tukitafuta huruma maishani mwetu na kutamani iwepo pia katika maisha ya wengine.
Heri: “Heri Wenye Huruma”
Watakatifu Augustino na Thoma wa Akwino wanahusianisha ombi la tano la sala ya Baba Yetu na Heri ya tano: “Heri wenye huruma, kwa maana watahurumiwa” (Mathayo 5:7). Ombi hili la tano ndilo pekee katika sala ya Baba Yetu linaloweka sharti kwa kile tunachomwomba Mungu: Utusamehe kama tunavyowasamehe wengine. Ukweli huu unaonekana katika Heri hii: Tutahurumiwa na Mungu tu tunapowahurumia wengine.
Kwa kuwa hii ni mojawapo ya Heri, tunaelewa kwamba kuonyesha huruma na kuipokea kutoka kwa Mungu ndiyo chemchemi ya furaha yetu kuu zaidi. Ikiwa tunataka furaha—heri—basi ni lazima tutamani njia ya kuifikia, yaani kuwafikishia wengine Huruma ya Mungu na kuipokea sisi wenyewe.
Kuyapatanisha Matamanio Yetu
Kusali “Utusamehe madeni yetu, kama tunavyowasamehe wadeni wetu” ni kuzipatanisha nyoyo zetu na Moyo wenye huruma wa Mungu. Ni kuiruhusu Huruma Yake ipange upya matamanio yetu—yaache kiburi, kisasi na kujiona wenye haki, na yaelekee unyenyekevu, huruma na mapendo ya kimungu.
Anza kwa kutafakari kama unaitamani Huruma ya Mungu. Litafakari swali hili katika mwanga wa Hekima ya Milele ya Mungu. Tutatamani huruma tu ikiwa kwanza tutatambua kwamba tunaihitaji, na tutatambua kwamba tunahitaji huruma tu ikiwa tutaona deni tuliloingia kwa sababu ya dhambi yetu.
- Je, unaliona deni hilo au unapuuza uzito wa dhambi na madhara yake?
Mtakatifu Ignasi wa Loyola, katika mpangilio wake wa mafungo ya siku thelathini, humwongoza anayefanya mafungo kutumia juma la kwanza kutafakari kwa namna halisi na iliyo wazi uzito wa dhambi, kifo na jehanamu. Kutumia juma zima kutafakari dhambi, kifo na jehanamu kunaweza kushtua. Lakini hilo ndilo lengo. Mara nyingi tunahitaji kushtushwa ili tuone wazi upumbavu na ubaya wa kutisha wa dhambi isiyotubiwa.
- Je, ninatamani msamaha wa Mungu, au ninapunguza uzito wa dhambi yangu?
- Je, ninatamani sana kutakaswa kabisa na kufanywa upya, au ninaridhika na majuto ya juu juu?
- Je, ninatamani sana nguvu ya Sakramenti ya Upatanisho inayobadili maisha, au ninaikwepa?
Tunapofikia hatua ya kuitambua dhambi yetu na kuitamani sana Huruma ya Mungu, ndipo tunapolitafakari sharti linaloambatana na msamaha usio na kikomo ambao Mungu anatupatia: “Kama tunavyowasamehe waliotukosea.” Je, unatamani kuwasamehe wengine kwa kiwango kilekile ambacho unatamani kusamehewa wewe mwenyewe?
Matamanio yetu yasipokuwa na mpangilio mwema, tunasita kuwasamehe wengine. Tunarudia akilini makosa tuliyotendewa, tunataka kulipwa kwa maovu tuliyofanyiwa, na tunatafuta sababu za kuhalalisha uchungu wetu. Lakini matamanio yetu yanapopatana na yale ya Mungu, tunaona msamaha si kama udhaifu bali kama kushiriki katika nguvu Zake. Tunatamani huruma kwa sababu tumeipokea. Tunatamani sana wengine waonje kile ambacho sisi wenyewe tumekionja katika Kristo.
- Je, ninataka wengine wapokee huruma, au ninatamani kisasi?
- Je, ninasamehe kwa moyo wangu wote bila kikomo, au ninashikilia kinyongo na kuwahukumu wengine?
- Je, ninasali ili watu wote wapatanishwe kikamilifu na Mungu na wengine, au ninapendelea wahukumiwe?
Maswali haya yanalenga kutuweka huru. Uhuru wa kweli unapatikana tu pale matamanio yetu yanapotakaswa, tunapotaka kile Mungu anachotaka: upatanisho, uponyaji na ushirika wa milele katika upendo—kwa ajili yetu na kwa ajili ya kila mtu, wakiwemo wale waliotukosea.
Tamaa yetu ya kuwahurumia wengine inapaswa kulingana na tamaa yetu ya kusamehewa sisi wenyewe. Kadiri njaa yetu ya Huruma ya Mungu inavyoongezeka, ndivyo tunavyopaswa kuwa na njaa kubwa zaidi ya kuwa wenye huruma sisi wenyewe. Matamanio haya mawili hayatenganishiki. Hiki ndicho kiini cha Heri hii: “Heri wenye huruma, kwa maana watahurumiwa.” Mungu anatamani huruma Yake itiririke ndani yetu na pia kupitia kwetu, bila kikomo.
Ukigundua kwamba matamanio yako hayapatani na yale ya Mungu, usivunjike moyo. Mungu hutumiminia neema Yake bure mara tunapoazimia kutubu na kisha kusamehe kama tulivyosamehewa. Ikiwa hili ni gumu, jaribu kurudia mara kwa mara maneno ya Yesu Msalabani kama sala:
“Baba, uwasamehe, hawajui wanalofanya” (Luka 23:34).
Unaposali maneno hayo, mkumbuke mtu yeyote ambaye unapata ugumu wa kumsamehe. Mwone mtu huyo mbele ya Msalaba wa Kristo na umsikilize Yesu akisema maneno hayo kuhusu mtu huyo. Ungana Naye katika sala Yake. Mwanzoni, sala kama hiyo ni tendo la utashi tu, linalofanywa katika Hekima ya Mungu.
Unaposali maneno hayo, zingatia pia hisia na matamanio yako. Usishangae ikiwa matamanio na hisia hizo zinakuwa sugu, zikikataa kupatana na sala hiyo. Zitawale kwa kuazimia kwa uthabiti kusamehe, kwa tendo la utashi, kisha uombe neema ya kupatanisha hisia na matamanio yako na upendo na huruma kamilifu za Kristo.
Tendo hili rahisi linakufanya kuwa tajiri katika Ufalme wa Mungu na kumtukuza Mungu kwa kuikuza Huruma Yake katika maisha yako.
Tuombe:
Ili kusaidia kukuza tamaa ya Huruma na msamaha wa Mungu, tunaanza na Sala ya Majuto. Jambo la msingi katika sala hii na katika kila sala ni kuielewa na kuisali kwa nia thabiti na moyo wenye ari. Fikiria kutumia sala hii kwa muda mrefu, ukitafakari kila mstari, ukiifanya isiwe sala tu, bali sala yako mwenyewe:
Ee Mungu wangu, ninasikitika kwa moyo wote kwa kukukosea, nami nazichukia dhambi zangu zote kwa sababu ya adhabu Zako za haki, lakini zaidi ya yote kwa sababu zinakukosea Wewe, Mungu wangu, uliye mwema kabisa na unayestahili upendo wangu wote. Ninaazimia kwa dhati, kwa msaada wa neema Yako, kutotenda dhambi tena na kuepuka mazingira yanayonikaribisha kutenda dhambi. Amina.
Ukiisha kuitamani Huruma ya Mungu, kumbuka sharti la lazima la kusamehe kwa kiwango kilekile ambacho Mungu husamehe. Sali sala hii mara kwa mara siku nzima, hasa ukimkumbuka mtu yeyote unayemwekea kinyongo:
“Baba, uwasamehe, hawajui wanalofanya.”
“Baba, uwasamehe, hawajui wanalofanya.”
“Baba, uwasamehe, hawajui wanalofanya.”
Sali sala hii mara sabini mara saba—bila kikomo.
Kitabu chenye jalada laini – Kitabu cha kielektroniki cha Kindle – Audible – Google Play – Apple Books – na vingine zaidi!