चारही खंड मऊ मुखपृष्ठाच्या छापील पुस्तकांच्या & ई-पुस्तकांच्या स्वरूपात उपलब्ध आहेत!
दयेच्या तुकड्यांसाठी याचना
सामान्य काळातील विसावा रविवार (वर्ष अ)
त्या वेळी येशू तेथून निघून सोर आणि सिदोन यांच्या प्रदेशात गेला. पाहा, त्या भागातील एक कनानी स्त्री आली आणि मोठ्याने म्हणाली, “हे प्रभू, दाविदाच्या पुत्रा, माझ्यावर दया कर! एका दुष्ट आत्म्याकडून माझ्या मुलीला फार त्रास होत आहे.” मत्तय 15:21–22
परुश्यांनी येशूला कठोरपणे आव्हान दिल्यानंतर तो आपल्या शिष्यांसह वायव्येकडे 35 मैलांचा प्रवास करून एका प्रदेशात गेला. तो प्रदेश यहुदीतर लोकांचा होता आणि हेरोद व यहुदी नेते यांच्या अधिकारक्षेत्राबाहेर होता. येशू आणि त्याच्या शिष्यांना थोडी विश्रांती मिळावी आणि येशूला आपल्या शिष्यांना अधिक थेटपणे घडवता यावे, यासाठी कदाचित ही संधी होती. ते तिथे असतानाच एक यहुदीतर स्त्री येशूकडे मदत मागायला आली.
हा प्रसंग पुढे उलगडत जातो, तेव्हा तिची प्रार्थना आपल्या सर्वांसाठी एक आदर्श आहे, हे दिसते. प्रथम, ती येशू कोण आहे हे मान्य करते—तो दाविदाचा पुत्र आहे. यातून तिची श्रद्धा दिसून येते. गालीलमधील अनेक लोकांमध्ये येशूला जाणवलेल्या श्रद्धेच्या अभावाच्या अगदी उलट हे चित्र आहे. दुसरे म्हणजे, ती आपली विनंती सरळ आणि साध्या शब्दांत मांडते: “माझ्यावर दया कर!” आणि “प्रभू, मला मदत कर.” तिसरे म्हणजे, ती चिकाटीने प्रार्थना करते. येशू आधी तिच्या विनंतीला काहीच उत्तर देत नाही. मग तो तिला म्हणतो, “मुलांचे अन्न घेऊन कुत्र्यांना टाकणे योग्य नाही.” अशा रीतीने तो तिला आपली चिकाटी दाखवण्याची संधी देतो. येशू हे उद्धटपणे बोलण्यासाठी म्हणत नाही, हे स्पष्ट आहे. ती आपल्या श्रद्धेत किती चिकाटीने टिकून राहते हे दाखवण्यास तो तिला प्रवृत्त करतो, आणि ती तसेच करते. शेवटी, तिच्या प्रार्थनेतून गाढ नम्रता दिसून येते. ती उत्तर देते, “प्रभू, कृपा कर; कुत्रीसुद्धा आपल्या धन्यांच्या मेजावरून पडलेले तुकडे खातात.” ती येशूच्या दयेच्या ‘तुकड्यांसाठी’ याचना करत होती, आणि तिला त्याची दया भरभरून मिळाली.
कुत्र्याला जसे आपल्या धन्याच्या मेजावरून पडणारे तुकडे हवे असतात, तशी तुम्हालाही येशूच्या दयेच्या तुकड्यांची आस आहे का? तशी आस तुम्हाला असेल, अशी आशा आहे. प्रार्थना करताना आपल्या सर्वांची मनोवृत्ती अशीच असली पाहिजे. कधीकधी अभिमानामुळे आपल्याला वाटते की देवाच्या दयेवर आपला हक्क आहे. देवाने आपल्याला दया दाखवलीच पाहिजे, असेही आपल्याला वाटू शकते. देवाची दया आपल्याला पात्रतेमुळे मिळत नाही, हे आपल्याला कळत असले, तरी हे सत्य आपण मनात खोलवर रुजू दिले पाहिजे. म्हणूनच हा प्रसंग इतका महत्त्वाचा आहे. तो आपल्याला प्रार्थना करण्याची आदर्श रीती दाखवतो आणि देवाकडे जाताना आपल्या अंतःकरणात कशी नम्रता असली पाहिजे, हे शिकवतो.
मेजावरचे उरलेले तुकडे मागणाऱ्या कुत्र्याचे चित्र डोळ्यांसमोर आणा आणि प्रार्थनेत काही वेळ त्यावर मनन करा. उरलेले अन्न मिळाले की कुत्र्याला खूप आनंद होतो. दुसऱ्याच्या ताटातले उरलेले तुकडे खावेसे आपल्याला वाटत नाही. पण ते ‘ताट’ जगाच्या तारणाऱ्याचे असेल आणि ते ‘अन्न’ त्याची कृपा आणि दया असेल, तर सगळेच बदलते. शेवटी, स्वामी आपल्यालाही आपल्या मेजावर बोलावतो आणि उत्तमात उत्तम आध्यात्मिक अन्न आपल्याला देतो. तरीही, या नम्र स्त्रीने दाखवून दिलेली नम्र वृत्ती आपण नेहमी जपली पाहिजे.
आज या पवित्र स्त्रीचे चिंतन करा. शेवटी येशू उद्गारला, “हे स्त्रिये, तुझी श्रद्धा किती मोठी आहे!” पण तिने नम्रतेने आणि चिकाटीने आपली श्रद्धा मनापासून व्यक्त केल्यावरच येशूने हे उद्गार काढले. तिचे उज्ज्वल उदाहरण डोळ्यांसमोर ठेवून, तुम्ही देवाला कशी प्रार्थना करता याचा विचार करा. आपण देवाच्या दयेला पात्र आहोत, अशा आत्मधार्मिक भावनेने तुम्ही प्रार्थना करता का? देवाने आपल्याला काहीतरी दिलेच पाहिजे, असे तुम्हाला वाटते का? तुमच्या मागण्या देवाने लगेच पूर्ण केल्या नाहीत, तर तुम्ही त्याच्यावर रागावता का? या स्त्रीप्रमाणे नम्र होण्याचा प्रयत्न करा. देवाला तुम्हाला जे काही द्यायचे आहे, तेच कळकळीने मागा. चिकाटीने आणि पूर्ण विश्वासाने असे करा. तुम्ही असे केले, तर आपला प्रभू तुम्हाला आपल्या दयेचे तुकडे तर भरभरून देईलच, पण तुम्हाला उचलून आपल्या विपुल कृपेच्या वैभवशाली मेजवानीसाठी आमंत्रणही देईल.
हे परमदयाळू येशू, तुझ्या दयेच्या मेजावरचे उरलेले तुकडे तरी मला मिळू देत, अशी मी तुला विनवणी करतो. ही विनवणी मी तुला मनापासून करतो. मी तुला प्राप्त करण्यास पात्र नसलो, तरीही मी तुझा शोध घेतो. हे प्रिय प्रभू, मला कशाची गरज आहे हे तुला माहीत आहे; त्या गरजांसाठी माझ्यावर दया कर. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
पवित्र युकरिस्ताने होणारे परिवर्तन
सामान्य काळातील विसावा रविवार (वर्ष ब)
येशू जमलेल्या लोकांना म्हणाला, “स्वर्गातून उतरलेली जिवंत भाकर मी आहे; जो कोणी ही भाकर खाईल तो सर्वकाळ जिवंत राहील; आणि जी भाकर मी देईन, ती जगाच्या जीवनासाठी दिलेले माझे मांस आहे.” योहान 6:51
येशूचे हे शब्द पहिल्यांदा ऐकणाऱ्या लोकांना काहीसा धक्का बसला असावा. येशूने असे म्हटल्यावर लगेचच आपण वाचतो, “यहुदी आपापसांत वाद घालू लागले. ते म्हणाले, ‘हा मनुष्य आपले मांस आपल्याला खायला कसे देऊ शकतो?’” त्यांच्या संभ्रमाला उत्तर देताना येशू आणखी स्पष्टपणे म्हणाला, “आमेन, आमेन, मी तुम्हाला सांगतो, तुम्ही मनुष्यपुत्राचे मांस खाल्ले नाही आणि त्याचे रक्त प्यायले नाही, तर तुमच्यामध्ये जीवन नाही.” येशूची इतकी स्पष्ट आणि सखोल शिकवण ऐकून जे संभ्रमात होते त्यांचा संभ्रम आणखी वाढला असावा, आणि ज्यांनी विश्वास ठेवला होता त्यांची श्रद्धा अधिक दृढ झाली असावी.
अर्थात, येशू पवित्र युकरिस्ताविषयी बोलत होता. पवित्र युकरिस्त म्हणजे खरोखरच त्याचे शरीर व रक्त, आत्मा व देवत्व. हे आपल्याला माहीत आहे. यावर आपली श्रद्धा आहे. तरीही, आपल्या प्रभूने दिलेल्या या अगदी स्पष्ट आणि निःसंदिग्ध शिकवणीवर वेळोवेळी पुन्हा मनन करणे आपल्या आध्यात्मिक जीवनासाठी उपयुक्त आहे. पवित्र युकरिस्ताच्या गाभ्याशी श्रद्धेचे एक गहन रहस्य आहे आणि ते तसेच राहील. आपण त्याचे मांस कसे खाऊ शकतो आणि त्याचे रक्त कसे पिऊ शकतो? ज्याच्याकडे श्रद्धा नाही आणि ज्याला पवित्र युकरिस्ताची प्राथमिक समजही नाही, त्याला ही शिकवण धक्कादायक आणि अविश्वसनीय वाटते. ही शिकवण प्रथम ऐकणाऱ्यांपैकी काही जण गोंधळून आपापसांत का वाद घालू लागले, हे समजणे कठीण नाही. म्हणूनच, आपणही अशा संभ्रमात पडू नये यासाठी समजुतीच्या आध्यात्मिक वरदानाच्या साहाय्याने येशूचे शब्द ऐकले पाहिजेत. समजूत हे पवित्र आत्म्याचे वरदान आहे. येशू उलगडून दाखवत असलेली गहन आध्यात्मिक सत्ये ग्रहण करण्यासाठी हे वरदान आपले मन उघडते. केवळ मानवी बुद्धीच्या बळावर ही शिकवण समजून घ्यायचा प्रयत्न केला, तर ती आपल्याला कधीच समजणार नाही.
पवित्र युकरिस्ताविषयी येशूने दिलेल्या शिकवणीचा विचार करता, तुम्हाला काय समजते आणि तुम्ही कशावर श्रद्धा ठेवता? विशेषतः, पवित्र मिस्साबलिदानात सहभागी होताना आणि परमप्रसाद ग्रहण करण्यासाठी पुढे जाताना तुमच्या मनात कोणते विचार येतात, याचा विचार करा. त्या क्षणी तुमच्या अंतःकरणात सहसा काय घडते? काही जणांचे लक्ष विचलित झालेले असते, तर काही जण उदासीनपणे पुढे येतात. पवित्र युकरिस्तापेक्षा आजूबाजूच्या लोकांकडेच त्यांचे अधिक लक्ष असते. इतर काही जण नेहमी असेच करत आले आहेत म्हणून केवळ सवयीने पुढे जातात. काहींना पवित्र युकरिस्त हे मुख्यतः देवाच्या मेजवानीत आपण सहभागी होतो याचे प्रतीक वाटते. पण काही जण देवासाठी अंतःकरणात खोल भूक आणि तहान घेऊन पुढे येतात. ते श्रद्धेने त्याला स्वीकारतात, त्याला ग्रहण करताना त्याच्यावर मनापासून प्रेम करतात आणि हे पवित्र दान स्वीकारल्याने आपल्या अंतःकरणाचे परिवर्तन होईल व पवित्रतेच्या वाटेवर आपली पावले अधिक दृढ होतील, अशा आशेने ते भरून जातात. यांपैकी कोणाशी तुमचे सर्वाधिक साम्य आहे?
आपल्या अंतःकरणात श्रद्धा असेल, तरच आपण पवित्र युकरिस्तावर विश्वास ठेवू आणि तो पूर्ण श्रद्धेने व भक्तिभावाने ग्रहण करू. पण श्रद्धा आपोआप येत नाही. त्यासाठी आधी समज असणे आवश्यक आहे. आणि ही समज तेव्हाच येते, जेव्हा आपण येशूचे रहस्य आणि त्याची शिकवण मनापासून विचारात घेतो, त्यावर मनन व चिंतन करतो, त्याचा गाभा जाणून घेण्याचा प्रयत्न करतो आणि ते रहस्य उलगडून दाखवणाऱ्या देवाच्या सौम्य वाणीसाठी आपले अंतःकरण उघडतो. हे रहस्य उलगडून सांगण्यास शब्द अपुरे पडतात. देवाची वाणी ऐकण्यासाठी आपले अंतःकरण उघडणारी प्रार्थनाच त्यासाठी पुरेशी आहे.
दर आठवड्याला पवित्र ख्रिस्तप्रसाद स्वीकारायला तुम्ही कोणत्या भावनेने जाता, यावर आज चिंतन करा. गेल्या काही वेळा तुम्ही अशा रीतीने आपल्या प्रभूला स्वीकारण्यासाठी पुढे गेलात, त्या आठवा. मग त्या क्षणाचा अर्थ तुम्हाला किती खोलवर उमगतो, याचा विचार करा. तो क्षण तुमच्यात परिवर्तन घडवतो का? ज्यांना येशूची भूक आणि तहान आहे, त्यांच्यापैकी तुम्ही आहात का? पवित्र युखारिस्त स्वीकारल्यामुळे तुमच्या अंतर्यामी घडणारे आध्यात्मिक परिणाम तुम्हाला जाणवतात का? तसे असेल, तर पुढच्या वेळी मिस्साबलिदानात अधिक प्रार्थनापूर्वक सहभागी होण्याचा निश्चय करून तुमची श्रद्धा अधिक दृढ करा. तसे नसेल, तर थोडे थांबून स्वतःला विचारा: माझी नेमकी कशावर श्रद्धा आहे, कशाबद्दल माझ्या मनात संभ्रम आहे आणि कशावर माझा विश्वास नाही? पवित्र युखारिस्तापेक्षा मोठी देणगी आपल्याला आयुष्यात कधीही मिळणार नाही. हे मनापासून माना, आणि पवित्र युखारिस्त तुमचे जीवन बदलेल.
हे पवित्र युखारिस्तात उपस्थित असलेल्या माझ्या प्रभू, माझी श्रद्धा आहे; माझा अविश्वास दूर करण्यास मला मदत कर. पवित्र ख्रिस्तप्रसाद स्वीकारताना तू स्वतःलाच मला देणगी म्हणून देतोस, त्याबद्दल मी तुझे आभार मानतो. हे प्रिय प्रभू, या देणगीचे महत्त्व मला शिकवत राहा. ती समजून घेण्यासाठी माझे मन उघड, म्हणजे ती स्वीकारायला मी नेहमी पूर्ण श्रद्धेने, प्रेमाने आणि आशेने पुढे येईन. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
आध्यात्मिक ऐक्य
सामान्य काळातील विसावा रविवार (वर्ष क)
“मी पृथ्वीवर शांती प्रस्थापित करायला आलो आहे, असे तुम्हाला वाटते काय? मी तुम्हाला सांगतो, नाही; उलट फूट पाडायला आलो आहे. यापुढे पाच जणांच्या घरात फूट पडेल: तिघे दोघांच्या विरोधात आणि दोघे तिघांच्या विरोधात उभे राहतील. बाप मुलाच्या विरोधात आणि मुलगा बापाच्या विरोधात, आई मुलीच्या विरोधात आणि मुलगी आईच्या विरोधात, सासू सुनेच्या विरोधात आणि सून सासूच्या विरोधात उभी राहील.” लूक 12:51–53
या उताऱ्याच्या सुरुवातीला येशू म्हणतो, “मी पृथ्वीवर आग लावायला आलो आहे, आणि ती आतापर्यंत पेटली असती तर किती बरे झाले असते!” तो ज्या “अग्नी”विषयी बोलतो, तो त्याच्या दयेचा शुद्ध करणारा अग्नी आहे. जगाच्या तारणासाठी वधस्तंभावर स्वतःचे जीवन अर्पण करताना त्याने ही दया ओतली. आपल्याला पापांतून मुक्त करण्यासाठी आणि आपले आत्मे शुद्ध करण्यासाठी तो आपल्यावर दया करतो, जेणेकरून देव स्वतः आपल्यामध्ये येऊन वास करू शकेल. यासाठीच आपले अस्तित्व आहे. आपण त्याच्याशी पूर्णपणे एकरूप व्हावे आणि त्याने आपल्यामध्ये वास करावा, अशी देवाची इच्छा आहे.
देवाशी एकरूप होण्याचे अनेक सुंदर परिणाम आहेत. त्यांपैकी एक म्हणजे, जे इतर लोक देवाशी एकरूप आहेत, त्यांच्याशीही आपले आध्यात्मिक नाते जुळते. देवाशी आणि एकमेकांशीही सखोल सहभागितेत राहण्यासाठी आपल्याला निर्माण केले आहे. या ऐक्यात सहभागी होण्यासाठी देव विशेषतः कुटुंबातील सदस्यांना आमंत्रण देतो. आपल्यात मैत्री आणि ऐक्य वेगवेगळ्या पातळ्यांवर असू शकते; पण दोन व्यक्तींपैकी प्रत्येक जण देवाशी एकरूप असतो, तेव्हा त्यांच्यात सर्वांत खोल नाते जुळते. उदाहरणार्थ, दोघांनाही तोच क्रीडा संघ आवडत असेल किंवा त्यांच्या आवडीनिवडी सारख्या असतील, तर त्यांच्यात जवळीक किंवा मैत्री निर्माण होऊ शकते. ही चांगली गोष्ट आहे. पण त्या दोन्ही मित्रांचे देवाशीही घनिष्ठ नाते असेल, तर त्यांच्यातील ऐक्य वरवरच्या गोष्टींतून नव्हे, तर देवाकडून येते.
आपल्याला विचार करायला लावणारा शुभवर्तमानातील वरील उतारा दाखवतो की, घरातील एक किंवा अधिक जण देवाच्या प्रेमाच्या शुद्ध करणाऱ्या अग्नीला आपले अंतःकरण उघडत नाहीत आणि त्यामुळे देवाशी एकरूप होऊन जगत नाहीत, तेव्हा काय घडते. त्याचा परिणाम म्हणजे, निदान सर्वांत खोल आणि खऱ्या पातळीवर तरी, त्यांच्यातील ऐक्य तुटते. या फुटीचे कारण देव नाही, तर पाप आहे. एक व्यक्ती देवाशी एकरूप असते आणि दुसरी पापमय जीवनात बुडालेली असते, तेव्हा खरे आध्यात्मिक ऐक्य शक्य नसते. अर्थात, दोघांच्या काही आवडी सारख्या असू शकतात आणि रोजच्या व्यवहारात वरवर पाहता त्यांचे जमतही असेल. पण दोघांपैकी एकाच्या किंवा दोघांच्याही हृदयात देव नसेल, तर त्यांना खरी आध्यात्मिक मैत्री आणि सहभागिता कधीही अनुभवता येणार नाही.
घरात फूट पाडायला आपण आलो आहोत, असे येशू म्हणतो, तेव्हा तो एवढेच दाखवून देतो की, घरातील सर्व जण देवाशी एकरूप नसतील, तर त्या घरात फूट पडणारच. येशू आपल्याला आणखी एक इशारा देतो: आपल्या घरातील कोणी आपल्यालाही आपल्याबरोबर पापमय जीवनाकडे ओढण्याचा प्रयत्न केला, तर त्या व्यक्तीच्या आमंत्रणाला आपण नकार दिलाच पाहिजे. पण अनेकदा त्या व्यक्तीला वाटते की आपण केवळ तिचे आमंत्रण नव्हे, तर तिलाच नाकारले आहे. त्यामुळे दुरावा आणखी वाढतो. सारांश असा की, पापाच्या किंवा कोणत्याही असत्याच्या आधारावर खरे ऐक्य निर्माण होऊ शकत नाही.
तुमच्या मनातील सर्वांत खोल आध्यात्मिक इच्छेवर आज चिंतन करा. स्वतःशी प्रामाणिक राहिलात, तर तुमच्या हृदयातील सर्वांत खोल इच्छा प्रेमाची आहे, हे तुम्हाला उमगेल. प्रेम देण्यासाठी आणि स्वीकारण्यासाठी आपल्याला निर्माण केले आहे. देवाच्या प्रेमाला आपले अंतःकरण उघडण्यातून ही इच्छा पूर्ण होण्यास सुरुवात होते. असे घडले की, आपण इतरांना देवाचे प्रेम देऊ शकतो आणि त्यांच्याकडूनही देवाचे प्रेम स्वीकारू शकतो. याहून अधिक परिपूर्ण समाधान देणारे जीवनात दुसरे काहीही नाही.
हे परमदयाळू प्रभू, सर्वांना तुझ्या प्रेमात एकत्र आणण्यासाठी तू आलास; पण जेव्हा आम्ही तुझे प्रेम नाकारतो, तेव्हा आमच्यात फूट पडते. माझ्याकडे ये आणि माझ्या अंतःकरणात अधिक पूर्णपणे वास कर. तुझ्या उपस्थितीमुळे माझ्या जीवनात केवळ तुझ्याशीच नव्हे, तर याच प्रेमात सहभागी असणाऱ्यांशीही आध्यात्मिक ऐक्य निर्माण होऊ दे. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
परिपूर्णता
सामान्य काळातील विसाव्या आठवड्याचा सोमवार
“तुला परिपूर्ण व्हायचे असेल, तर जा, तुझ्याजवळ जे आहे ते विकून गरिबांना दे. म्हणजे तुला स्वर्गात संपत्ती मिळेल. मग ये आणि माझ्यामागे चल.” हे ऐकून तो तरुण दुःखी होऊन निघून गेला, कारण त्याच्याजवळ पुष्कळ संपत्ती होती. मत्तय 19:21–22
येशू आणि एका श्रीमंत तरुणामधील संवादाचा हा शेवट आहे. त्या तरुणाने येशूकडे येऊन विचारले होते, “गुरुजी, सार्वकालिक जीवन मिळवण्यासाठी मी कोणते चांगले कृत्य करावे?” येशूने त्याला आज्ञा पाळायला सांगितले. आपण लहानपणापासून त्या पाळत आलो आहोत, असे सांगून त्या तरुणाने आणखी काय करावे, हे विचारले. येशूने त्याच्या प्रश्नाचे उत्तर दिले. पण ते उत्तर स्वीकारणे त्या तरुणाला झेपले नाही.
“तुला परिपूर्ण व्हायचे असेल, तर जा, तुझ्याजवळ जे आहे ते विकून गरिबांना दे. म्हणजे तुला स्वर्गात संपत्ती मिळेल. मग ये आणि माझ्यामागे चल.” तुम्हाला परिपूर्ण व्हायचे आहे का? तसे असेल, तर हे ध्येय गाठण्यासाठी येशूने आपल्यापुढे फार मोठे आव्हान ठेवले आहे. ख्रिस्ताच्या अनेक अनुयायांना ‘आपले बरे चालले आहे’ एवढ्यातच समाधान वाटते, असे दिसते. दुसऱ्या शब्दांत सांगायचे तर, परिपूर्णतेसाठी मनापासून झटणारी व्यक्ती क्वचितच आढळते. अनेकांचा हेतू चांगला असतो; पण ज्या परिपूर्णतेसाठी आपल्या सर्वांना पाचारण केले आहे, ती खरोखर प्राप्त करण्यासाठी जे काही करावे लागते, त्यासाठी स्वतःला पूर्णपणे वाहून घेणारे फार थोडे दिसतात.
एक गोष्ट लक्षात घेण्यासारखी आहे: येशूने त्या श्रीमंत तरुणाला दिलेल्या पहिल्या उत्तरात सार्वकालिक जीवनात प्रवेश करण्यासाठी काय आवश्यक आहे, म्हणजेच स्वर्गप्राप्तीसाठी किमान काय करावे लागते, हे सांगितले. अगदी सोप्या शब्दांत, येशू म्हणाला की आज्ञा पाळून तुम्ही गंभीर पापांपासून दूर राहिलात, तर तुम्हाला सार्वकालिक जीवनाचा वारसा मिळेल. अर्थात, तुम्हाला श्रद्धेचे वरदान मिळाले आहे आणि त्यामुळे तुम्ही तारणाचे वरदान स्वीकारण्यास तयार आहात, हेही यात गृहीत आहे. मग तुम्हाला एवढेच पुरेसे वाटते का? स्वर्गात जाण्यासाठी जेवढे करणे किमान आवश्यक आहे, तेवढेच करण्यात तुम्ही समाधानी आहात का?
परिपूर्ण होणे आपल्या आवाक्याबाहेरचे आहे, असे वाटू शकते. ‘शेवटी मी माणूसच आहे,’ असा विचार आपण किती सहज करतो. पण देवाने आपल्याला पाचारण केले आहे, आणि माणूस म्हणून आपल्याला साध्य होऊ शकेल अशा अधिक पवित्र जीवनाकडे वाटचाल करण्याचे आमंत्रण दिले आहे. आपण नेहमीच परिपूर्णतेपेक्षा कमी पडू; तरीही काहीही राखून न ठेवता, जितके पवित्र होणे आपल्या हातात आहे तितके होण्यासाठी आपण झटले पाहिजे.
“जा, तुझ्याजवळ जे आहे ते विकून गरिबांना दे,” असे आमंत्रण आपल्या प्रभूने त्या तरुणाला दिले. प्रत्येकाने असे केलेच पाहिजे, अशी अट तो घालत नाही; पण काहींना मात्र तो हे प्रत्यक्षात करायला बोलावतो. इतर सर्वांनाही हे आमंत्रण आहे, पण शब्दशः नव्हे, तर आध्यात्मिक अर्थाने. हे अंतःकरणाने गरीब होण्याचे आध्यात्मिक पाचारण आहे. आपल्याकडे मालमत्ता असली तरी मनाने या जगातील वस्तूंच्या आसक्तीपासून पूर्णपणे मुक्त होण्यासाठी आपल्यापैकी प्रत्येकाला पाचारण केले आहे. देवावर प्रेम करणे आणि त्याच्या इच्छेप्रमाणे त्याची सेवा करणे, हीच आपली एकमेव संपत्ती असली पाहिजे. इतकी खोल अनासक्ती म्हणजे जीवनात देव आणि त्याची पवित्र इच्छा यांखेरीज आपल्याला दुसरे काहीही नको असणे. आणि देवाने कधी खरोखरच सर्व काही सोडून द्यायला सांगितले, तर आपण क्षणाचाही संकोच न करता तसे करू. हे टोकाचे वाटू शकते; पण खरे पाहता, यातच आपले सर्वांत मोठे हित आहे. पूर्ण अर्थाने माणूस होण्याचा आणि आपण जसे व्हावे असा देवाचा हेतू आहे तसे घडण्याचा हाच एकमेव मार्ग आहे. शेवटी मिळणारे फळ केवळ स्वर्गप्राप्ती नाही, तर स्वर्गातील आपल्या आकलनापलीकडचा गौरवही आहे. इथे पृथ्वीवर आपण जितके अधिक पवित्र होऊ, तितके स्वर्गातील आपले सार्वकालिक प्रतिफळ मोठे असेल. सदैव तुमच्याबरोबर राहणारी ती संपत्ती साठवण्यासाठी जे काही शक्य आहे ते करायला संकोच करू नका.
परिपूर्णतेसाठी देवाने तुम्हाला दिलेल्या उदात्त पाचारणावर आज चिंतन करा. स्वतःला अगदी प्रामाणिकपणे विचारा: ‘माझे बरे चालले आहे’ एवढ्यातच मला समाधान आहे का, की मला याहून कितीतरी अधिक हवे आहे? तुम्हाला स्वर्गातील सर्वांत मोठी संपत्ती हवी आहे का? आता तुम्ही साठवत असलेली आध्यात्मिक संपत्ती अनंतकाळ तुमच्याबरोबर राहावी, असे तुम्हाला वाटते का? येशूचे हे उदात्त पाचारण स्वीकारायला संकोच करू नका. त्या श्रीमंत तरुणाला दिलेले येशूचे आमंत्रण तुमच्यासाठीही त्याने वैयक्तिकरीत्या दिलेले आमंत्रण म्हणून तुमच्या अंतःकरणात घुमू द्या. त्याला ‘हो’ म्हणा आणि खात्री बाळगा की हा होकार दिल्याबद्दल तुम्ही अनंतकाळ कृतज्ञ राहाल.
हे माझ्या प्रेमळ प्रभू, परिपूर्णतेसाठी प्रयत्न करण्याचे आमंत्रण तू त्या श्रीमंत तरुणाला दिलेस. हे पवित्र आणि उदात्त आवाहन तू मलाही आणि तुझ्या सर्व लेकरांनाही करतोस. या ध्येयाच्या आड येणाऱ्या सर्व गोष्टींची आसक्ती सोडण्यासाठी मला आवश्यक ती कृपा दे, जेणेकरून तू आणि तुझी पवित्र इच्छा हेच माझ्या जीवनाचे एकमेव आणि सर्वांत महत्त्वाचे ध्येय ठरेल. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
सुईचे नेढे
सामान्य काळातील विसाव्या आठवड्याचा मंगळवार
पुन्हा मी तुम्हांला सांगतो, श्रीमंत माणसाने देवाच्या राज्यात प्रवेश करण्यापेक्षा उंटाला सुईच्या नेढ्यातून जाणे सोपे आहे.” हे ऐकून शिष्य फारच थक्क झाले आणि म्हणाले, “मग कोणाचे तारण होऊ शकते?” येशूंनी त्यांच्याकडे पाहून म्हटले, “माणसांना हे अशक्य आहे, पण देवाला सर्व काही शक्य आहे.” मत्तय 19:24–26
एका परंपरेनुसार, “सुईचे नेढे” म्हणजे यरुशलेमच्या तटबंदीतील एक प्रवेशद्वार होते. दिवसा मोठे प्रवेशद्वार उघडे असे आणि त्यातून उंट सहज जाऊ शके. पण रात्री ते मोठे दार बंद केले जाई आणि त्याच्या मधोमध असलेल्या लहान दारातून लोकांना ये-जा करता येई. उंटाला मात्र त्या लहान दारातून जाता येत नसे, जोपर्यंत तो गुडघे टेकीत नसे, त्याच्या पाठीवरचे ओझे उतरवले जात नसे आणि तो रांगत त्यातून जात नसे. या कथेचा संदर्भ देताना संत आन्सेल्म म्हणतात, “श्रीमंत माणसाला जीवनाकडे नेणाऱ्या अरुंद वाटेने जाता येणार नाही, जोपर्यंत तो पापाचे आणि संपत्तीचे ओझे उतरवत नाही, म्हणजेच त्यांच्यावर प्रेम करणे सोडत नाही” (कातेना औरेआ). मग उंटाला “सुईच्या नेढ्यातून” जाणे आणि त्याचप्रमाणे श्रीमंत माणसाला स्वर्गात प्रवेश करणे शक्य आहे का? होय. पण त्यासाठी गुडघे टेकणे, स्वतःला नम्र करणे आणि आपल्या संपत्तीचे “ओझे” झुगारून देणे आवश्यक आहे.
ज्यांच्याकडे या जगातील धनसंपत्ती खरोखरच विपुल आहे, त्यांना शुभवर्तमानातील हा उतारा वाचणे आणि त्यावर चिंतन करणे कठीण जाऊ शकते. सार्वकालिक जीवनात प्रवेश कसा करावा, असा प्रश्न येशूंना विचारणाऱ्या त्या श्रीमंत तरुणाच्या संदर्भात हे शब्द उच्चारले गेले. येशूंनी उत्तर दिले, “जा, तुझ्याकडे जे आहे ते विकून गरिबांना दे, म्हणजे तुला स्वर्गात खजिना मिळेल.” हे ऐकून तो श्रीमंत तरुण दुःखी होऊन निघून गेला, कारण त्याला आपल्या संपत्तीची आसक्ती होती, हे स्पष्ट होते.
मात्र, इतकी मोठी अपेक्षा पूर्ण करणे ज्याला कठीण जाते, त्याला येशूंच्या वरील स्पष्टीकरणातून आशा मिळायला हवी. येशूंचे शब्द ऐकून शिष्य खरोखरच अस्वस्थ झाले होते. म्हणूनच येशू पुढे म्हणाले, “माणसांना हे अशक्य आहे, पण देवाला सर्व काही शक्य आहे.” देवाला सर्व काही शक्य आहे! भौतिक संपत्तीची अतिरेकी आसक्ती सोडण्यासाठी ज्याला झगडावे लागते, त्याने या सत्यावर नीट चिंतन करावे आणि ते खरे मानावे. आपल्याकडे संपत्ती नसली तरी तिची आसक्ती असू शकते, हेही लक्षात घ्यावे. अधिक संपत्ती मिळवण्याची इच्छा हीच दूर करायची आसक्ती आहे; संपत्ती जवळ असणे ही समस्या नाही. खरे तर, आपल्याकडे पुष्कळ वस्तू असूनही त्यांची अजिबात आसक्ती नसणे शक्य आहे. आत्म्याच्या दारिद्र्याचे सौंदर्य यातच आहे. पण ही धन्यता आपण पूर्णपणे आत्मसात केली आहे, असे घाईने समजू नका. या जगातील गोष्टींची अतिरेकी आसक्ती असलेल्यांवर प्रेम असल्यामुळेच येशूंनी वरील शब्द उच्चारले. म्हणून तुमचीही अशीच स्थिती असेल, तर स्वतःशी दयाळूपणे वागा आणि येशूंच्या शब्दांकडे तसेच या बाबतीत तुमच्या अंतःकरणात चाललेल्या संघर्षाकडे बारकाईने लक्ष द्या.
आज येशूंच्या या स्पष्ट आणि निःसंदिग्ध विधानावर चिंतन करा. “श्रीमंत माणसाने देवाच्या राज्यात प्रवेश करण्यापेक्षा उंटाला सुईच्या नेढ्यातून जाणे सोपे आहे.” हे तुम्हांला खरे वाटते का? तुम्ही हे स्वीकारू शकता का? या उताऱ्यातून येशू तुमच्याशी बोलत आहेत का? पुन्हा स्वतःला विचारा: भौतिकदृष्ट्या तुम्ही गरीब असलात, तरी तुम्हांला संपत्ती मिळवण्याची तीव्र इच्छा आहे का? तसे असेल, तर हा उतारा तुम्हांलाही तितकाच लागू होतो. प्रार्थनेत हा उतारा आपल्या अंतःकरणात मुरू द्या आणि तो वाचताना स्वतःशी शक्य तितके प्रामाणिक राहा. या जगातील क्षणभंगुर गोष्टींपेक्षा स्वर्गातील खरी संपत्ती निवडायला कचरू नका. शेवटी, पृथ्वीवरील या थोड्याशा काळात तुमच्याजवळ जे काही आहे, त्या सर्वांपेक्षा आध्यात्मिक संपत्तीचे मोल अनंत पटींनी अधिक आहे.
हे खऱ्या संपत्तीच्या प्रभू, या जगात आम्हाला जे काही मिळू शकेल, त्याहून अमाप श्रेष्ठ अशा आध्यात्मिक संपत्तीने आम्हांपैकी प्रत्येकाचे जीवन समृद्ध व्हावे, अशी तुझी इच्छा आहे. भौतिक संपत्तीच्या आसक्तीतून मला मुक्त कर, म्हणजे त्या ओझ्याविना मला जगता येईल. तुझ्या कृपेच्या आणि दयेच्या खजिन्याचे मोल ओळखायला आणि ही खरी संपत्तीच माझ्या जीवनाच्या केंद्रस्थानी ठेवायला मला मदत कर. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
मत्सरावर मात करणे
सामान्य काळातील विसाव्या आठवड्याचा बुधवार
संध्याकाळी सुमारे पाच वाजता तो बाहेर गेला. त्याला आणखी काही जण तिथे उभे असलेले दिसले. तो त्यांना म्हणाला, “तुम्ही दिवसभर इथे काम न करता का उभे आहात?” त्यांनी उत्तर दिले, “कारण कोणीही आम्हांला कामावर घेतले नाही.” तो त्यांना म्हणाला, “तुम्हीही माझ्या द्राक्षमळ्यात जा.” मत्तय 20:6–7
द्राक्षमळ्याच्या मालकाच्या या शब्दांत किती उदारता आहे! दाखल्यात सांगितल्याप्रमाणे, या मालकाने भल्या पहाटे आपल्या द्राक्षमळ्यात काम करण्यासाठी मजूर ठेवले. मग सकाळी नऊ वाजता, दुपारी बारा वाजता, दुपारी तीन वाजता आणि शेवटी संध्याकाळी पाच वाजताही त्याने मजूर ठेवले. पण दिवसाच्या शेवटी त्याने सर्वांना सारखीच दिवसाची मजुरी दिली, जणू ते सगळे पहाटेपासून काम करत होते. ज्यांना सर्वांत आधी कामावर घेतले होते, ते नाराज झाले. ज्यांनी फक्त एक तास काम केले त्यांनाही आपल्याइतकीच मजुरी मिळावी, हा अन्याय आहे, असे त्यांना वाटले. पण शेवटी मालक म्हणतो, “या शेवटच्या मजुरालाही तुझ्याइतकेच द्यावे असे मला वाटले, तर त्यात काय झाले? माझ्या स्वतःच्या पैशांचे मला हवे तसे करण्याचे स्वातंत्र्य नाही का? मी उदार आहे म्हणून तुला मत्सर वाटतो का?” देव आपल्या दयाळूपणाने इतके उदारपणे देतो की त्याची उदारता आपल्या आकलनापलीकडची आहे. पण पापामुळे पतन झालेली आपण माणसे आपल्याला आपला योग्य वाटा मिळतो की नाही, हे सतत पाहत राहतो आणि स्वतःची तुलना इतरांशी करतो. आपल्याला अधिकाधिक हवे असते. इतरांना यश मिळाले किंवा आपल्याला न मिळालेले आशीर्वाद त्यांना मिळाले, की आपल्याला सहज मत्सर वाटतो. उदाहरणार्थ, समाजमाध्यमांवर कोणी आपल्यापेक्षा अधिक लोकप्रिय असेल, त्याच्याकडे आपल्यापेक्षा चांगली गाडी किंवा मोठे घर असेल, किंवा तो सुट्टीत एखाद्या महागड्या सहलीला जात असेल, तर त्याच्याकडे जे आहे ते आपल्याकडे नाही, याची जाणीव अनेकदा आपल्याला खिन्न करते. हाच मत्सर.
मत्सरावरचा उपाय म्हणजे मनापासून उदार असणे. ही उदारता केवळ पैसे देण्यात नव्हे, तर इतरांविषयीच्या आपल्या भावनांत आणि त्यांना मिळालेल्या आशीर्वादांत मनापासून आनंद मानण्यातही दिसली पाहिजे. उदाहरणार्थ, ज्या ठिकाणी जायची तुमची फार दिवसांपासून इच्छा आहे, तिथे पुढच्या महिन्यात सुट्टी घालवायला जाणार असल्याचे कोणी तुम्हाला सांगितले, तर तुमची प्रतिक्रिया काय असेल? कदाचित तुम्ही गंमतीने म्हणाल, “वा! मला तर हेवा वाटतोय!” हेव्याचे रूपांतर पटकन मत्सरात होऊ शकते. आपल्याला न मिळालेले आशीर्वाद दुसऱ्याला मिळाले, याचे दुःख म्हणजे मत्सर. आणि दुसऱ्याला मिळालेल्या आशीर्वादांबद्दलचे हे दुःख पुढे रागात बदलू शकते.
द्राक्षमळ्यात दिवसभर काम करूनही फक्त एक तास काम करणाऱ्यांइतकीच मजुरी मिळालेल्या मजुरांना नंतर आलेल्या मजुरांचे अभिनंदन करता आले असते. ते गंमतीने असेही म्हणू शकले असते, “तुम्ही नशीबवान आहात! आम्हीही पाच वाजताच आलो असतो तर किती बरं झालं असतं!” पण त्याऐवजी त्यांनी कुरकुर केली आणि मालकाच्या उदारपणाला आडकाठी घालण्याचा प्रयत्न केला. ते म्हणाले, “या शेवटच्या मजुरांनी फक्त एक तास काम केले, आणि आम्ही दिवसभर कामाचा भार आणि उन्हाचा तडाखा सहन केला, तरी तुम्ही त्यांना आमच्या बरोबरीचे केले.” हाही मत्सरच आहे. मालकाच्या उदारपणामुळे त्यांना इतके वाईट वाटले की इतरांना मिळालेल्या आशीर्वादात त्यांनी अडथळा आणण्याचा प्रयत्न केला.
मनात अशा प्रकारची अपवित्र खिन्नता जाणवेल तेव्हा तिच्याकडे लक्ष द्या. इतरांबद्दल निःस्वार्थ उदारता तुमच्यात कमी आहे, याचे ते लक्षण आहे. देव दुसऱ्या कोणाला आध्यात्मिक संपदेचा आशीर्वाद देत आहे असे दिसले, तर मोठ्या मनाने त्यात आनंद मानण्याचा प्रयत्न करा. देवाच्या चांगुलपणाबद्दल त्याची स्तुती करा आणि त्याचे आभार माना. स्वतःचाच विचार करत बसू नका आणि इतरांशी तुलना करण्याचा प्रत्येक मोह झटकून टाका. केवळ एक तास काम करूनही दिवसाची पूर्ण मजुरी मिळालेले मजूर अनेक बाबतींत आपल्यापैकी प्रत्येकाचे प्रतिनिधित्व करतात. कारण तारणाची कृपा आपण आपल्या कर्तृत्वाने कधीच मिळवू शकत नाही. शाश्वत तारणाची देणगी आणि देवाकडून मिळणारी इतर प्रत्येक कृपा आपल्याला लाभते, याचे एकमेव कारण म्हणजे देवाची अमर्याद उदारता. म्हणून देवाचा चांगुलपणा आणि उदारता यांवर आपले लक्ष सतत असले पाहिजे. देव आपल्याशी उदारतेने वागतो तेव्हाही आणि इतरांशी उदारतेने वागतो तेव्हाही आपण आनंद मानला पाहिजे.
आज आपल्या मनात मत्सराची काही प्रवृत्ती आहे का, यावर चिंतन करा. इतरांना मिळालेल्या, पण तुम्हाला न मिळालेल्या आशीर्वादांचा विचार करा. त्याबद्दल तुमच्या मनात नेमकी काय प्रतिक्रिया उमटते, हे प्रामाणिकपणे पाहा. त्या आशीर्वादांत मोठ्या मनाने आनंद मानण्याची देणगी देवाने तुम्हाला द्यावी, अशी प्रार्थना करा. देवाने दिलेला प्रत्येक आशीर्वाद आपल्या आनंदाचे कारण ठरला पाहिजे, मग तो आपल्याला लाभो किंवा इतरांना.
हे माझ्या परम उदार प्रभू, तू सर्वांना विपुल आशीर्वाद देतोस. इतरांना तू कशा प्रकारे आशीर्वाद देतोस हे पाहताना, त्यांना जे काही लाभले आहे त्याबद्दल माझ्या मनात खरी कृतज्ञता वाढू दे. तू तुझ्या सर्व लोकांना कितीतरी प्रकारे आशीर्वाद देतोस, याचा मनापासून आनंद मानायला मला मदत कर. हे प्रिय प्रभू, मला मत्सरापासून मुक्त कर, म्हणजे त्या कुरूप पापाचे ओझे मला वाहावे लागणार नाही. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
पित्याचे आमंत्रण
सामान्य काळातील विसाव्या आठवड्याचा गुरुवार
“स्वर्गाच्या राज्याची तुलना अशा एका राजाशी करता येईल, ज्याने आपल्या मुलाच्या लग्नाची मेजवानी दिली. आमंत्रित पाहुण्यांना मेजवानीला बोलावण्यासाठी त्याने आपले सेवक पाठवले, पण पाहुण्यांनी येण्यास नकार दिला.” मत्तय 22:2–3
या दाखल्यातील राजा म्हणजे देवपिता, आणि लग्न म्हणजे ख्रिस्त व ख्रिस्तसभा यांचा विवाह. ख्रिस्तसभेचे सदस्य होण्यासाठी आणि आपला पुत्र येशू याच्याशी दैवी ऐक्यात येऊन परमपवित्र त्रैक्याच्या जीवनात सहभागी होण्यासाठी पिता आपल्यापैकी प्रत्येकाला आमंत्रण देतो. पण दाखल्याच्या सुरुवातीलाच आपण पाहतो की आमंत्रित पाहुण्यांनी “येण्यास नकार दिला.” दाखल्यात पुढे राजा पाहुण्यांना बोलावण्यासाठी आणखी प्रयत्न करतो, पण त्यांच्यापैकी प्रत्येकाने दोनपैकी एका प्रकारे प्रतिसाद दिला. “काही जण आमंत्रणाकडे दुर्लक्ष करून निघून गेले…” आणि “बाकीच्यांनी त्याच्या सेवकांना पकडले, त्यांना वाईट वागणूक दिली आणि त्यांना ठार मारले.” उदार राजाला असा प्रतिसाद अपेक्षित नव्हता, हे स्पष्ट आहे.
या दोन प्रतिक्रियांतून शुभवर्तमान नाकारण्याचे दोन स्तर आपल्याला दिसतात. येशूच्या काळात जसे ते होते, तसेच आजही ते आपल्या जगात दिसतात. पहिला स्तर म्हणजे उदासीनता. आज अनेक जण खूप व्यग्र आहेत. शेवटी फारसे महत्त्व नसलेल्या अनेक गोष्टींत आपण सहज गुंतून पडतो. अनेक जण आपले स्मार्टफोन, संगणक आणि टॅबलेट यांतच गढून गेलेले असतात. कित्येक जण दूरदर्शन पाहण्यात अगणित तास घालवतात. तर काही जण कामात इतके बुडून जातात की त्यांचा बहुतेक वेळ कामातच जातो आणि कुटुंब, प्रार्थना व सेवा यांसारख्या सर्वांत महत्त्वाच्या गोष्टींसाठी फारच थोडा वेळ उरतो. परिणामी, श्रद्धेच्या बाबतीत उदासीन होणे अगदी सहज शक्य होते आणि देवाची इच्छा जाणून घेऊन ती पूर्ण करण्यासाठी दररोज प्रार्थना करणेही सहज राहून जाते. ही उदासीनता फार गंभीर आहे.
ख्रिस्तसभा आणि नैतिकता यांच्याविषयी वाढत चाललेल्या वैरभावातूनही आज आपल्या जगात श्रद्धा नाकारली जात आहे. लौकिक जग अनेक प्रकारे शुभवर्तमानाच्या विरुद्ध असलेल्या संस्कृतीला प्रोत्साहन देत आहे. ख्रिस्ती लोक जेव्हा या नव्या सांस्कृतिक प्रवृत्तींविरुद्ध उघडपणे बोलतात, तेव्हा त्यांचा निषेध केला जातो आणि अनेकदा ते पूर्वग्रहदूषित आहेत किंवा इतरांना दोष देण्यास तत्पर असतात, असे म्हटले जाते. या दाखल्यातील पाहुण्यांनी असाच दुष्टपणा दाखवला: त्यांनी “त्याच्या सेवकांना पकडले, त्यांना वाईट वागणूक दिली आणि ठार मारले.” ख्रिस्तसभा, श्रद्धा आणि देवाने घालून दिलेली स्पष्ट नैतिक तत्त्वे यांच्याविषयीचा वैरभाव दरवर्षी वाढत असल्याचे दिसते. शुभवर्तमान नाकारण्याचा हा प्रकार वर उल्लेख केलेल्या साध्या उदासीनतेपेक्षाही अधिक घातक आहे. आजच्या दाखल्यात येशू सांगतो की, त्या उदासीन आणि वैरभाव बाळगणाऱ्या लोकांना प्रत्युत्तर म्हणून राजाने “आपले सैन्य पाठवले, त्या खुन्यांचा नाश केला आणि त्यांचे शहर जाळले.”
हा दाखला वाचताना, जणू आपणच राजा आहोत आणि इतरांना दोषी ठरवण्याचा अधिकार आपल्याला आहे, अशा भावनेने आपण इतरांकडे पाहू नये. तो अधिकार आपल्याला नाही. तो फक्त देवाला आहे. त्याऐवजी, हा दाखला आपल्या स्वतःच्या जीवनाच्या संदर्भात वाचावा. तुम्ही शुभवर्तमानाचा द्वेष करणाऱ्यांपैकी नसाल, अशी आशा आहे. पण कदाचित तुम्ही आणि इतर अनेक ख्रिस्ती जण शुभवर्तमान नाकारण्याच्या पहिल्या प्रकाराशी, म्हणजे उदासीनतेशी, झगडत असाल. अनेक प्रकारे आणि अनेक पातळ्यांवर आपण सहज उदासीन होऊ शकतो. उदासीनतेच्या उलट म्हणजे, लग्नाच्या मेजवानीचे आमंत्रण मिळाल्यावर तिथे जाणे आपल्याला मनापासून महत्त्वाचे वाटणे.
ज्या विवाहभोजाचे तुम्हाला आमंत्रण आहे, त्यावर आज चिंतन करा. जगाच्या तारणाऱ्याशी एकरूप होण्याच्या गौरवशाली सोहळ्यात सहभागी होण्यासाठी तुम्हाला आमंत्रण आहे. आपले जीवन काहीही राखून न ठेवता त्याला समर्पित करण्यासाठी तुम्हाला आमंत्रण आहे. पवित्र जीवन जगण्यासाठी, नैतिक सचोटी जपण्यासाठी, देवाशी अढळ निष्ठा राखण्यासाठी, इतरांची सेवा करण्यासाठी, अमर्याद प्रेम करण्यासाठी आणि आणखी कितीतरी गोष्टींसाठी तुम्हाला आमंत्रण आहे. कोकराच्या विवाहभोजात सहभागी होणे ही अशी गोष्ट आहे जी उरलेल्या आयुष्यात दररोज, दिवसाच्या प्रत्येक क्षणी घडली पाहिजे. देव तुम्हाला आमंत्रण देत आहे. तुम्ही आपल्या संपूर्ण अस्तित्वाने “हो” म्हणाल का?
हे मला आमंत्रण देणाऱ्या माझ्या प्रभू, आध्यात्मिक विवाहातून तुझ्याशी एकरूप होण्यासाठी तू दिलेले आमंत्रण सर्वांनी पूर्णपणे स्वीकारावे, अशी तुझी इच्छा आहे. तू आम्हाला त्या वैभवशाली विवाहभोजनासाठी आणि चिरंतन आनंदात सहभागी होण्यासाठी बोलावतोस. तुझ्या आमंत्रणाबद्दल माझ्या मनात कधीही उदासीनता येऊ नये आणि मी त्याला नेहमी मनापासून प्रतिसाद द्यावा. हे प्रिय प्रभू, माझे तुझ्यावर प्रेम आहे. तुझ्यावर आणखी अधिक प्रेम करायला मला मदत कर. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
कठीण परिस्थितीतही प्रेम करणे
सामान्य काळातील विसाव्या आठवड्याचा शुक्रवार
“तू आपला प्रभू देव याच्यावर संपूर्ण अंतःकरणाने, संपूर्ण जिवाने आणि संपूर्ण मनाने प्रेम कर. ही सर्वांत मोठी आणि पहिली आज्ञा आहे. दुसरीही तिच्यासारखीच आहे: तू आपल्या शेजाऱ्यावर स्वतःसारखे प्रेम कर.” मत्तय 22:37–39
वरील उतारा आपल्या चांगलाच परिचयाचा आहे. येशूची परीक्षा घेण्यासाठी आलेल्या परुश्यांना त्याने दिलेले हे उत्तर आहे. याआधी सदुक्यांच्या एका गटाने येशूला अडचणीत पकडण्याचा प्रयत्न केला होता, पण तो फसला. आता आपल्या प्रभूला अडचणीत पकडण्यासाठी परुश्यांनीही आपल्या परीने पुरेपूर प्रयत्न केला. अर्थात, येशूचे उत्तर परिपूर्ण होते. उत्तर दिल्यावर येशूनेही परुश्यांना असे काही प्रश्न विचारले की त्यांना त्यांची उत्तरे देता आली नाहीत. त्या वेळी त्याला आणखी प्रश्न विचारण्याचे धाडसही त्यांनी केले नाही.
कधी कधी दुसऱ्या कुणी आपल्या श्रद्धेबद्दल आव्हानात्मक प्रश्न विचारले, तर त्याचा आपल्याला फायदा होतो. आपण नेमके काय मानतो, हे स्पष्ट करण्याची संधी त्यातून मिळते. येशूला स्वतःसाठी अशा स्पष्टीकरणाची गरज नव्हती. तरीही, त्याला युक्तीने अडचणीत आणण्याचा प्रयत्न झाला तेव्हा त्याने स्पष्ट उत्तर दिले, जेणेकरून परुश्यांना आणि लक्षपूर्वक ऐकत असलेल्या त्याच्या अनुयायांनाही त्याचा लाभ व्हावा.
कुणी कधी तुमच्या श्रद्धेविषयी प्रश्न उपस्थित करून तुम्हाला आव्हान दिले आहे का? तसे झाले असेल, तर तुम्ही कसा प्रतिसाद दिलात? पवित्र आत्म्याने दिलेल्या प्रेरणेने आणि विचारांच्या स्पष्टतेने तुम्हाला उत्तर देता आले का? की तुम्ही गोंधळून गेलात आणि उत्तर न देताच तिथून निघून गेलात? कुणी आपल्या श्रद्धेला आव्हान दिले, तर एकतर आपण गोंधळून जातो किंवा आपली श्रद्धा आपल्याला अधिक खोलवर समजते.
या प्रश्नाला असे उत्तर देऊन येशूंनी मोशेद्वारे दिलेला आणि दहा आज्ञांत मांडलेला संपूर्ण नियम नव्या आणि संक्षिप्त रीतीने सांगितला. दहा आज्ञांपैकी पहिल्या तीन देवावर प्रेम करण्याविषयी आहेत, तर शेवटच्या सात शेजाऱ्यावर प्रेम करण्याविषयी आहेत. “जशी स्वतःवर प्रीती करतोस तशी आपल्या शेजाऱ्यावर प्रीती कर,” ही येशूंनी दिलेली दुसरी आज्ञा पहिल्या आज्ञेतूनच येते. तुम्ही “स्वतःवर प्रेम” कसे करता? येशूंनी दिलेली पहिली आज्ञा पाळून: “तुझा प्रभू परमेश्वर याच्यावर पूर्ण अंतःकरणाने, पूर्ण जिवाने आणि पूर्ण मनाने प्रीती कर.” जेव्हा तुम्ही सर्वांपेक्षा देवावर अधिक प्रेम करता, तेव्हा शेजाऱ्यावर प्रेम करणे म्हणजे तुमच्या शेजाऱ्यामध्ये वास करणाऱ्या देवावर प्रेम करणे, आणि तेही देव तुमच्या शेजाऱ्यावर ज्या रीतीने प्रेम करतो त्याच रीतीने.
हेही लक्षात घ्यायला हवे की आपण आपल्या शेजाऱ्यावर अशा रीतीने “प्रेम” करू शकतो, जी देवाच्या प्रेमाच्या विरुद्ध आहे. उदाहरणार्थ, शेजाऱ्यावरचे आपले प्रेम व्यक्त करण्याची रीत देवाच्या प्रेमाशी विसंगत असेल, तर ते खरे प्रेम नाही. समजा, तुमच्या शेजाऱ्याने गंभीरपणे अनैतिक अशी जीवनशैली निवडली आहे. तुम्ही त्या व्यक्तीवर देवाच्या प्रेमाने कसे प्रेम कराल? “तुझ्या अनैतिक जीवनपद्धतीला माझा पाठिंबा आहे,” असे तुम्ही त्या व्यक्तीला म्हणणार नाही. असे करणे म्हणजे देवाच्या प्रेमाने वागणे नव्हे. ते स्वार्थी प्रेम आहे, कारण त्या व्यक्तीच्या आत्म्याच्या शाश्वत कल्याणापेक्षा ती आपल्याशी कशी वागेल, याचीच त्यात अधिक काळजी असते. जिचे वर्तन वस्तुनिष्ठ निकषांनुसार अनैतिक आहे, अशा भरकटलेल्या व्यक्तीवर योग्य रीतीने प्रेम करणे म्हणजे तुम्ही तिच्यावर प्रेम करता, पण ती करत असलेल्या निवडींना तुमचा पाठिंबा नाही, हे तिला सांगणे. यावर ती नाराजी व्यक्त करेलही, पण तिच्याशी केवळ सलोख्याचे संबंध राखण्याच्या इच्छेपेक्षा तिच्या शाश्वत तारणाची काळजी अधिक महत्त्वाची असली पाहिजे.
शेजाऱ्यावर प्रेम करणे कधीकधी कठीण असते, विशेषतः जेव्हा तो “शेजारी” म्हणजे देवापासून दूर गेलेली आपल्या कुटुंबातील एखादी व्यक्ती असते. अशा वेळी सदुकी आणि परुशी येशूंना वारंवार कसे कोंडीत पकडण्याचा प्रयत्न करत होते, याचा विचार करा. येशूंनी प्रत्येक वेळी प्रेमाने अगदी योग्य उत्तर दिले आणि त्यांच्या चुकीच्या दिशेने जाणाऱ्या बोलण्यामुळे कोणताही संभ्रम राहू दिला नाही. त्याचप्रमाणे, दुसऱ्या व्यक्तीवर प्रेम करणे कठीण जाते, तेव्हा आपण देवाच्या ज्ञानावर आणि प्रेमावर विसंबले पाहिजे. अशा प्रसंगी आपल्या प्रत्येक संभाषणाला देवाने दिशा दिली पाहिजे, जेणेकरून समोरच्या व्यक्तीला आपण तिच्यावर प्रेम करतो हे कळेल आणि आपले प्रेम देवाच्या निर्मळ प्रेमापासून ढळणार नाही.
आज तुम्हाला मिळालेल्या या उदात्त पाचारणावर चिंतन करा: सर्वांपेक्षा देवावर अधिक प्रेम करा आणि देवावर जसे प्रेम करता तसेच आपल्या शेजाऱ्यावरही प्रेम करा. एखाद्या व्यक्तीवर प्रेम करणे तुम्हाला कठीण वाटत असेल, तर केवळ देवाच्या प्रेमात राहून त्या व्यक्तीशी निष्ठावान राहण्यासाठी लागणारी सुबुद्धी प्रार्थनेत मागा. आणि तुमच्या प्रेमाची कसोटी लागली, तर आपल्या प्रभूवर विसंबून राहा. तो तुम्हाला मार्ग दाखवील आणि जेव्हा योग्य शब्दांची सर्वाधिक गरज असेल, तेव्हा ते शब्द तुम्हाला देईल.
हे माझ्या प्रेमळ प्रभू, तू सर्वांवर परिपूर्ण प्रेम करतोस आणि आम्ही सर्वांनी आपल्या संपूर्ण अंतःकरणाने, जिवाने आणि मनाने तुझ्यावर प्रेम करावे, असे आवाहन तू आम्हाला करतोस. इतरांवर जसे तू प्रेम करतोस, तसेच आम्हीही त्यांच्यावर प्रेम करावे, असे तू आम्हाला सांगतोस. माझे अंतःकरण तुझ्यावरील आणि सर्वांवरील प्रेमाने भरून टाक, विशेषतः ज्यांच्यावर प्रेम करणे सर्वांत कठीण वाटते त्यांच्यावरील प्रेमाने. हे प्रिय प्रभू, तुझ्याशी एकरूप राहून इतरांवर कसे प्रेम करावे हे समजण्याची सुबुद्धी मला दे, म्हणजे त्यांना त्यांच्या जीवनात तुझ्या परिपूर्ण प्रेमाचा अनुभव येईल. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे!
नम्रता… थोरपणाचा मार्ग
सामान्य काळातील विसाव्या आठवड्याचा शनिवार
“तुमच्यात जो सर्वांत मोठा आहे, त्याने तुमचा सेवक झाले पाहिजे. जो स्वतःला उंचावतो, त्याला नमवले जाईल; पण जो स्वतःला नमवतो, त्याला उंचावले जाईल.” मत्तय 23:11–12
तुम्ही स्वतःसाठी आदर्श भविष्याची आखणी केली, तर ते कसे असेल? कल्पना करा की खर्चाची किंवा साधनसंपत्तीची कोणतीही मर्यादा नाही. मनाला येईल ते करता येईल, हवे तिथे जाता येईल आणि आवडेल त्या गोष्टीचा आनंद घेता येईल, अशी कल्पना करा. तुम्हाला मिळू शकेल असा सर्वांत विलक्षण अनुभव मनात आणा. तो कोणता असेल? बहुतेकांच्या मनात लगेच विचार येईल की कल्पना करता येतील अशा सर्व सुखांचा मनसोक्त उपभोग घ्यावा. राहण्यासाठी अत्यंत आलिशान जागा, उत्तमात उत्तम भोजन, अतिशय सुंदर निसर्गदृश्ये आणि शक्य तितका निवांत व आनंददायी वेळ, असे जीवन ते डोळ्यांसमोर आणतील. पण हे खरोखरच “तुमच्यासाठी आदर्श भविष्य” ठरेल का?
वरील सुवार्तेचा उतारा अगदी स्पष्ट आहे. सेवक होण्यातच थोरपण आहे. नम्रतेतूनच उंचावले जाण्याचा मान मिळतो. भोग, करमणूक, ऐषआराम आणि अशाच गोष्टींनी भरलेली जीवनशैली आदर्श आहे का? मुळीच नाही. शक्य तितक्या नम्रतेने इतरांची सेवा करण्यात घालवलेले जीवन हेच आदर्श, सर्वांत थोर आणि सर्वांत उदात्त जीवन आहे. या उताऱ्यात येशू आपल्याला मुळात हेच सांगतात. तुम्हाला हे पटते का?
येशूंनी एकाच वाक्यात “सर्वांत थोर” आणि “असले पाहिजे” हे शब्द वापरले आहेत, हे लक्षात घ्या. या दोन्ही शब्दप्रयोगांचा अर्थ अगदी स्पष्ट आहे. जो “सर्वांत थोर” आहे, त्याच्यापेक्षा थोर कोणी नाही. आणि त्या थोरपणापर्यंत पोहोचायचे असेल, तर कोणताही अपवाद न करता त्याने इतर सर्वांचा सेवक असले पाहिजे. हे सत्य अनेक बाबतींत थोरपणाविषयीच्या बहुतेक मानवी समजुतींना छेद देते. एखादी व्यक्ती “थोर” मानली जात असेल, तर सहसा लोक तिची सेवा करतात आणि बहुतेकांना मिळत नाही असा मान व आदर तिला देतात. उदाहरणार्थ, एखाद्या मोठ्या मानाच्या व्यक्तीला तुम्ही आपल्या घरी जेवायला बोलावले, तर बहुधा तुम्ही स्वतः तिची सरबराई कराल. अर्थात, इथे सेवा म्हणजे केवळ जेवण वाढणे किंवा जेवणाची सोय करणे नव्हे. इतरांची सेवा करण्याचा आणि प्रेम व्यक्त करण्याचा तो एक आशीर्वादमय मार्ग आहे, पण येशूंना अभिप्रेत असलेली सेवा त्याहीपलीकडे जाते. खऱ्या अर्थाने थोर व्यक्ती जशी सेवा करते, तशी सेवा आपण कशी करू शकतो? मुख्यतः स्वतःला नम्र करून. नम्रता ही आपण दुसऱ्यासाठी करू शकणारी सर्वांत मोठी सेवा आहे.
आजवर जगलेल्या सर्व व्यक्तींमध्ये येशू सर्वांत नम्र होता, यात शंकाच नाही. या पवित्र सद्गुणात केवळ त्याची आईच त्याच्याइतकी परिपूर्ण होती. नम्रतेमुळे माणूस प्रत्येक स्वार्थी प्रवृत्तीच्या बंधनातून मुक्त होऊन आपले प्रेम इतरांच्या हिताकडे वळवू शकतो. येशूने हे सर्वप्रथम आपल्या प्रिय मातेच्या गर्भात देह धारण करून केले. देवाचा सनातन पुत्र स्वतःचा काही स्वार्थ साधण्यासाठी मनुष्य झाला नाही. त्याने आपल्यावर प्रेम केले म्हणून तो मनुष्य झाला, आणि त्याच्या देहधारणेचा लाभ आपल्याला झाला. लोकांनी आपली थट्टा करावी, आपला उपहास करावा आणि शेवटी आपल्याला ठार मारावे, हे देवाच्या पुत्राने स्वतःच्या फायद्यासाठी होऊ दिले नाही. त्याने हे केले, जेणेकरून तो मृत्यूला सामोरा जाऊन त्याचा नाश करू शकेल आणि आपण त्याच्याबरोबर पुन्हा उठू शकू. त्याने हे आपल्यासाठी केले. शुभवर्तमानांतील प्रत्येक उतारा वाचला, तर आपल्याला दिसेल की येशूने जे काही केले ते इतरांसाठी केले; त्याने कधीही स्वार्थापोटी काही केले नाही. आपला प्रभू दररोज स्वतःला देऊन जी सेवा करत होता, ती त्याच्या जीवनातील विलक्षण नम्रतेचे फळ होती. इतरांच्या सनातन आत्म्यांचे तारण व्हावे आणि त्यांचे परिवर्तन घडावे, म्हणून येशूने आपली प्रत्येक कृती त्यांच्यावरील प्रेमातून आणि नम्रतेने केली.
आपल्या जीवनात आपल्याला एक मूलभूत निवड करावी लागते. मी स्वतःसाठी जगणार की इतरांसाठी? पूर्णपणे इतरांसाठी जगणारे फार थोडे लोक दिसतात. स्वतःवरचे लक्ष हटवून ते केवळ इतरांच्या हितावर केंद्रित करणे कठीण आहे. पण इतरांसाठी जगणे हाच आपल्यालाही खऱ्या थोरवीकडे नेणारा आणि अखेरीस उंचावणारा मार्ग आहे, हे उमगले तर ते पुष्कळ सोपे होते. इतरांची सेवा केल्यानेच तुम्ही थोर व्हाल, विशेषतः त्यांना देवाच्या अधिक जवळ जाण्यासाठी शक्य ती सर्व मदत करून तुम्ही त्यांची आध्यात्मिक सेवा करता तेव्हा. दुसरे काहीही तुम्हाला थोर बनवू शकत नाही. यावर विश्वास ठेवा आणि त्याप्रमाणे जगा.
आज खऱ्या थोरवीचे जीवन कसे असते, यावर चिंतन करा. विशेषतः, असे जीवन तुम्ही कसे जगू शकता, याचा विचार करा. इतरांची सेवा तुम्ही अधिक पूर्णपणे कशी करू शकता? त्यांनी पवित्रतेत वाढावे, हे तुम्ही आपले मुख्य ध्येय कसे बनवू शकता? देवावरील प्रेमात वाढण्यासाठी तुम्ही इतरांना कशी मदत करू शकता? स्वतःला नम्र करा आणि स्वतःवरून लक्ष हटवून इतरांकडे वळवा. असे केल्याने इतरांच्या आणि तुमच्याही जीवनात अनंतकाळ टिकणारा फरक पडेल.
हे माझ्या परमश्रेष्ठ प्रभू, तू सर्वांहून कितीतरी श्रेष्ठ आहेस. तू थोरवीचे मूर्त स्वरूप आहेस. हे प्रिय प्रभू, तू अत्यंत नम्रतेने जीवन जगलास. आणि याच नम्रतेतून तू जगाचे तारण साधलेस. इतरांची सेवा हे माझ्या जीवनाचे प्रमुख ध्येय बनवून तुझ्या थोरवीचे अनुकरण करायला मला मदत कर. हे माझ्या प्रभू, माझे तुझ्यावर प्रेम आहे. तुझ्या सोबतीने मला इतरांवर प्रेम करता येऊ दे आणि त्यांची सेवा करता येऊ दे. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
चारही खंड मऊ मुखपृष्ठाच्या छापील पुस्तकांच्या & ई-पुस्तकांच्या स्वरूपात उपलब्ध आहेत!
अॅमेझॉन – गूगल प्ले – आयट्यून्स – बार्न्स अँड नोबल

