मराठी

सामान्य काळातील एकोणिसावा आठवडा

चारही खंड मऊ मुखपृष्ठाच्या छापील पुस्तकांच्या & ई-पुस्तकांच्या स्वरूपात उपलब्ध आहेत!

अनुक्रमणिका

अशक्य वाटणाऱ्या गोष्टींवर मात

सामान्य काळातील एकोणिसावा रविवार (वर्ष अ)

लोकांना जेवू घातल्यावर येशूने शिष्यांना नावेत बसून आपल्या आधी पलीकडच्या तीरावर जायला लावले आणि स्वतः लोकसमुदायाला निरोप दिला. त्यानंतर तो प्रार्थना करण्यासाठी एकटाच डोंगरावर गेला. संध्याकाळ झाली तेव्हा तो तेथे एकटाच होता. मत्तय 14:22–23

आजचे शुभवर्तमान आपल्यासमोर चिंतनासाठी दोन वेगवेगळे प्रसंग ठेवते. पहिला प्रसंग वर दिला आहे, आणि दुसरा येशू पाण्यावरून चालतो तो आहे. दुसऱ्या प्रसंगात पहाटे, सूर्य उगवण्यापूर्वी, शिष्य वारा आणि लाटा यांना तोंड देत नाव वल्हवत होते. येशू पाण्यावरून चालत येताना त्यांना दिसला आणि ते घाबरले. येशू त्यांच्या भीतीला थेट सामोरा जातो आणि आपल्यावरील विश्वासाचे चिन्ह म्हणून पेत्राला पाण्यावरून चालत येण्यास बोलावतो. पेत्र पाण्यावरून चालू लागतो; पण मग तो घाबरतो आणि बुडू लागतो. तो येशूला हाक मारतो. येशू त्याला धरतो आणि त्याचा विश्वास कमी पडल्याबद्दल त्याला सौम्यपणे खडसावतो.

शुभवर्तमानाच्या या उताऱ्यातील दुसरे दृश्य समजून घेण्यासाठी पहिले दृश्य त्याची पार्श्वभूमी म्हणून पाहणे उपयुक्त ठरते. पहिल्या दृश्यात येशू पाच हजार लोकांना जेवू घातल्यानंतर जमावाला निरोप देतो आणि एकांतात प्रार्थना करण्यासाठी डोंगरावर जातो. येशू पित्याशी सदैव पूर्णपणे एकरूप होता, त्यामुळे त्याला प्रार्थनेची गरज नव्हती. तरीही त्याने प्रार्थना केली, कारण आपल्या पित्याशी असलेले गाढ ऐक्य त्याने मानवी रीतीने प्रार्थनेतून व्यक्त केले. प्रार्थना करताना त्याने आपल्या सर्व अनुयायांसमोर आदर्श ठेवला आणि एकांतात प्रार्थना करणे किती महत्त्वाचे आहे, हे स्वतःच्या उदाहरणाने शिकवले. या प्रसंगी त्याने दिलेली मुख्य शिकवण ही होती की जीवनात अडथळे भासणाऱ्या सर्व गोष्टींवर मात करण्यासाठी आणि भीतीला पूर्ण श्रद्धेने सामोरे जाण्यासाठी प्रार्थनेतून आधीपासूनच तयारी करणे आवश्यक आहे.

पहिली गोष्ट अशी की, येशूने प्रार्थनेच्या बळावर ज्या उघड ‘अडथळ्यावर’ मात केली, त्याचे प्रतीक म्हणजे त्याचे वादळी समुद्रावरून चालणे. पाण्यावरून कोणीही चालू शकत नाही. निसर्गाच्या नियमांनुसार ते अशक्य आहे. पण नेमका मुद्दा हाच आहे. आपण वैयक्तिक प्रार्थनेला आपल्या जीवनात प्राधान्य दिले, तर जे आपल्याला अशक्य वाटते ते साध्य करण्यासाठी देव आपल्याला मार्ग दाखवेल. कदाचित आपल्याला प्रत्यक्ष पाण्यावरून चालावे लागणार नाही; पण रात्र प्रार्थनेत घालवल्यानंतर येशूचे पाण्यावरून चालणे हे जीवनात आपल्यासमोर येणाऱ्या प्रत्येक अशक्यप्राय गोष्टीचे प्रतीक आहे. यातून मिळणारा बोध असा की, देवाची इच्छा असेल तर काहीही अशक्य नाही. वैयक्तिक प्रार्थनेला आपण पहिले प्राधान्य दिले, तर हे आपल्याला उमगेल.

येशू ज्या दुसऱ्या अडथळ्याला सामोरा जातो, तो म्हणजे भीती. भीती आपल्याला असहाय करते आणि जीवन कठीण झाले की आपण ‘बुडू’ लागतो. भीतीवर मात करण्यासाठीही वैयक्तिक प्रार्थनेतून तयारी करणे आवश्यक आहे. विशेष म्हणजे, इथे आपल्याला प्रार्थनेची दोन उदाहरणे दिसतात. पहिले उदाहरण येशूचे आहे. प्रार्थना करणे चांगले आणि योग्य होते म्हणून त्याने प्रार्थना केली. दुसरे उदाहरण पेत्राचे आहे. तो बुडू लागला तेव्हा त्याने प्रार्थना केली. तो म्हणाला, “प्रभू, मला वाचव!” ही प्रार्थना अशा एका माणसाची होती, ज्याची श्रद्धा त्या क्षणी कमी पडली आणि ज्याने केवळ देवावरील प्रेमापोटी नव्हे, तर त्या क्षणाच्या गरजेपोटी प्रार्थना केली. अनेक ख्रिस्ती लोकांचे प्रार्थनाजीवन पुष्कळदा पेत्रासारखेच असते. आपण अनेकदा मदतीची गरज भासेपर्यंत आणि बुडू लागेपर्यंत प्रार्थना करायचे थांबवतो. पण पेत्रानेही केवळ देवावरील प्रेमापोटी रात्र प्रार्थनेत घालवली असती तर? रात्रभर प्रार्थना करून तो नुकताच उठला असताना त्याला पाण्यावरून चालण्याचे आमंत्रण मिळाले असते तर? कदाचित मग तो सहजपणे येशूकडे चालत गेला असता आणि भीतीला बळी पडला नसता.

प्रार्थनेला आपल्या जीवनात सर्वांत पहिले स्थान कसे देता येईल, यावर आज चिंतन करा. कदाचित तुमच्या जीवनात अनेक जबाबदाऱ्या असतील. पण प्रार्थनेपेक्षा महत्त्वाचे काहीही नाही; आणि प्रार्थना केवळ आपण कोंडीत सापडलो आहोत किंवा बुडत आहोत असे वाटते तेव्हाच करायची नसते. उलट, देवाची प्रार्थना करणे चांगले आणि योग्य आहे, या एकाच कारणासाठी आपण सर्वांनी प्रार्थनेची अशी सवय लावून घेतली पाहिजे की ती कधीही मोडणार नाही. अशा प्रार्थनामय जीवनाचे फळ हे की, आपल्या वाटेत कोणताही अडथळा आला तरी आपल्या प्रभूची प्रत्येक आज्ञा पाळण्यासाठी आवश्यक ती श्रद्धा आपल्यात असेल आणि अशक्य वाटणाऱ्या गोष्टींवरही आपण मात करू शकू.

हे माझ्या प्रार्थनामग्न प्रभू, तू तुझ्या पित्याची प्रार्थना करण्यात रात्र घालवलीस, ती तुला मदतीची गरज होती म्हणून नव्हे, तर तुझ्या प्रेमापोटी. तुझी प्रार्थना ही त्या प्रेमाची अभिव्यक्ती होती आणि त्या प्रेमातूनच प्रार्थनेची ओढ स्वाभाविकपणे निर्माण झाली. प्रार्थनेची कधीही न मोडणारी सवय लावून घेण्यास मलाही मदत कर, जेणेकरून तुझ्यावरचे माझे प्रेम दृढ राहील आणि जीवनात अडथळे भासणाऱ्या सर्व गोष्टींना तोंड देत मी तुझ्या पावलांवर पाऊल ठेवून चालू शकेन. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.


ज्ञानातून श्रद्धेचे रूपांतर

सामान्य काळातील एकोणिसावा रविवार (वर्ष ब)

“मी जीवनाची भाकर आहे. तुमच्या पूर्वजांनी वाळवंटात मान्ना खाल्ला, पण ते मरण पावले. ही स्वर्गातून उतरून येणारी भाकर आहे, यासाठी की ती खाणाऱ्याला मरण येऊ नये. स्वर्गातून उतरलेली जिवंत भाकर मीच आहे. जो कोणी ही भाकर खाईल तो सदासर्वकाळ जगेल; आणि जगाला जीवन मिळावे म्हणून मी जी भाकर देईन, ती माझा देह आहे.” योहान 6:48–51

या रविवारी आपण योहानाच्या शुभवर्तमानातील ‘जीवनाच्या भाकरीवरील प्रवचन’ हा सुंदर भाग पुढे वाचतो. आजच्या उताऱ्याच्या सुरुवातीला आपण वाचतो की हे प्रवचन ऐकणारे लोक ‘येशूविषयी कुरकुर करू लागले.’ स्वर्गातून उतरलेली जीवनाची भाकर आपणच आहोत, असे येशू त्यांना शिकवत होता, म्हणून त्यांनी कुरकुर केली. त्याच्या काही श्रोत्यांना हे स्वीकारणे फार कठीण गेले. नाझरेथच्या येशूला आणि त्याच्या कुटुंबाला ओळखणाऱ्यांसाठी तर हे विशेषच कठीण होते. त्यांची कुरकुर येशूच्या लक्षात आली तेव्हा तो त्यांना थेट म्हणाला, “आपापसांत कुरकुर करू नका.” मग त्याने आपली शिकवण अधिक ठामपणे मांडली आणि त्याहीपुढे जाऊन त्यांना सांगितले की जो कोणी त्याचा देह खाईल तो सदासर्वकाळ जगेल.

काही बाबतींत येशूची शिकवण मानवी तर्कबुद्धीच्या पलीकडची आहे, असे म्हणता येईल. तुमच्याच गावात लहानाचा मोठा झालेल्या एखाद्या व्यक्तीकडून ही शिकवण तुम्ही पहिल्यांदाच ऐकत आहात, अशी कल्पना करा. अशी शिकवण समजून घेण्यासाठी आणि स्वीकारण्यासाठी केवळ मानवी तर्कबुद्धी पुरेशी नाही. पण नेमका मुद्दा हाच आहे. मानवी तर्कबुद्धी एकटी पुरेशी नाही. पण स्वर्गातील पित्याकडून मानवी बुद्धीला विशेष प्रकटीकरण लाभते, तेव्हा सगळे स्पष्ट होते आणि त्या शिकवणीचा अर्थ उमगतो.

याच मुद्द्यावर येशू म्हणाला, “ज्या पित्याने मला पाठवले, त्याने एखाद्याला माझ्याकडे ओढल्याशिवाय तो माझ्याकडे येऊ शकत नाही,” आणि “जो कोणी माझ्या पित्याचे ऐकतो आणि त्याच्याकडून शिकतो, तो माझ्याकडे येतो.” म्हणून, येशूच्या शिकवणीचा अर्थ केवळ मानवी तर्कबुद्धीच्या स्वाभाविक क्षमतेने उमगणे शक्य नसले, तरी पित्याने ज्यांना आपल्याकडे ओढले आणि ज्यांनी त्याचा आवाज ऐकला, त्यांना एका नव्या प्रकारचे ज्ञान लाभले. त्या ज्ञानामुळे त्यांच्या बुद्धीला ही शिकवण स्पष्ट झाली. अनंत जीवनाचा मार्ग ओळखण्यासाठी आणि समजून घेण्यासाठी, तसेच परमपवित्र युखारिस्ताचे रहस्य समजून घेण्यासाठी आणि त्यावर श्रद्धा ठेवण्यासाठी हे ज्ञान अत्यावश्यक आहे.

आपल्या आकलनापलीकडे असलेल्या एखाद्या गोष्टीवर विश्वास ठेवणे म्हणजेच श्रद्धा, असा गैरसमज कधी कधी आपला होतो. पण श्रद्धा त्याहून कितीतरी अधिक आहे. ती केवळ आंधळेपणाने विश्वास ठेवणे नव्हे. एखादी गोष्ट खरी असावी असे आपल्याला वाटते, म्हणून ती खरी मानायचे ठरवणे, एवढेच श्रद्धेचे स्वरूप नाही. श्रद्धेचा आधार पूर्णपणे वास्तविक आणि निःसंदिग्ध आहे. देवाने आध्यात्मिक रीतीने प्रकट केलेले सत्यज्ञान हा तिचा आधार आहे. खरे तर, देवाने दिलेले हे ज्ञान इतर कोणत्याही प्रकारच्या ज्ञानापेक्षा कितीतरी अधिक खात्रीचे असते.

उदाहरणार्थ, 2+2=4 हे तुम्हाला माहीत आहे, कारण तुम्ही दोन वस्तू घेऊन त्यांत आणखी दोन वस्तू मिळवू शकता आणि मग त्या मोजल्यावर चार भरतात. किंवा संगीत वाजत आहे हे तुम्हाला कळते, कारण तुमच्या कानांना त्याचा आवाज ऐकू येतो. अशा रीतीने, ज्ञान मिळवण्यासाठी आणि त्यावरून निष्कर्ष काढण्यासाठी तुम्ही आपल्या इंद्रियांवर अवलंबून असता. पण देवाने अंतःकरणात दिलेले आध्यात्मिक ज्ञान इंद्रियांद्वारे मिळणाऱ्या ज्ञानापेक्षाही अधिक खात्रीचे असते, कारण देव स्वतः ते सत्य प्रकट करतो. म्हणून देव तुमच्याशी बोलून तुम्हाला हे ज्ञान देतो की त्याचे देह हे खरे अन्न आहे आणि त्याचे रक्त हे खरे पेय आहे, आणि त्याचे देह खाल्ल्याने व त्याचे रक्त प्यायल्याने तुम्हाला अनंत जीवन मिळेल, तर हे ज्ञान निःसंशय असते, तुमचे जीवन बदलते आणि निर्मळ श्रद्धेने जगण्याचा पाया बनते. हा विचार जरा जास्तच तत्त्वज्ञानात्मक वाटला, तरी तो खरा आहे आणि तो समजून घेणे आवश्यक आहे.

आज तुमची श्रद्धा ज्या बाबतीत अजून पूर्ण नाही, त्या प्रत्येक बाबीवर चिंतन करा. परमपवित्र युखारिस्तावर तुमची श्रद्धा आहे का? अनंत जीवनासाठी ते अन्न आहे, यावर तुमचा विश्वास आहे का? येशूने जे काही शिकवले त्या सर्वांवर तुमचा विश्वास आहे का? तुमच्या श्रद्धेचे परीक्षण करा आणि ती जिथे कमी पडते, तिथे पित्याचा आवाज ऐकण्याचा प्रयत्न करा. आध्यात्मिक जीवनातील सर्वांत गहन ज्ञान केवळ देवच तुम्हाला देऊ शकतो. तुमच्या बाजूने तुम्ही ते ऐकले पाहिजे, समजून घेतले पाहिजे, स्वीकारले पाहिजे आणि त्यावर विश्वास ठेवला पाहिजे. असे केल्याने तुमच्या बुद्धीत श्रद्धेची देणगी रुजेल आणि ती श्रद्धा तुम्हाला कृपेच्या परिपूर्णतेने जीवन जगण्याचा मार्ग दाखवेल.

हे प्रभु, तू आम्हाला जीवनातील सर्वांत गहन रहस्ये प्रकट केली आहेत. तू आम्हाला तुझे प्रेम आणि करुणा प्रकट केली आहेस आणि अनंत जीवनाचा मार्ग दाखवला आहेस. तू प्रकट केलेल्या सर्व गोष्टींवर मी विश्वास ठेवावा, म्हणून कृपया मला श्रद्धेची देणगी दे. विशेषतः परमपवित्र युखारिस्ताच्या देणगीवरील माझी श्रद्धा अधिक दृढ कर. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.


सतर्कता, सावधानता आणि कृती

सामान्य काळातील एकोणिसावा रविवार (वर्ष क)

येशू आपल्या शिष्यांना म्हणाला, “कंबर कसा आणि आपले दिवे पेटवा. आपला धनी लग्नाहून कधी परत येईल याची वाट पाहणाऱ्या सेवकांसारखे राहा, म्हणजे तो येऊन दार ठोठावताच तुम्ही लगेच दार उघडाल. धनी आल्यावर जे सेवक त्याला जागे व सावध आढळतील, ते धन्य! आमेन, मी तुम्हाला सांगतो, तो स्वतः कंबर कसेल, त्या सेवकांना भोजनासाठी बसवेल आणि स्वतः त्यांची सेवा करील.” लूक 12:35–37

सतर्कता, परिश्रम, दृढनिश्चय, सावधानता आणि निष्ठा—येशू ज्या गुणांविषयी बोलत आहे, त्यांपैकी हे काही गुण आहेत. “कंबर कसा” म्हणजे एखादे आव्हानात्मक काम हाती घेण्यासाठी तत्काळ सज्ज राहा. पुढे कष्टाचे काम आहे, याची तुम्हाला जाणीव आहे आणि ते करण्याचा तुमचा निर्धार आहे. “आपले दिवे पेटवा” याचा अर्थ असा की तुम्ही अंधारात नाही, तर तुमच्या मनात असा प्रकाश आहे की देवाची इच्छा काय आहे हे तुम्हाला ओळखता येते.

जीवनाच्या वाटचालीत श्रद्धेच्या बाबतीत आपले चालले आहे तेवढे पुरे, असे सहज वाटू लागते. आळस येणे, रस कमी होणे, लक्ष विचलित होणे आणि ध्येयावरचे लक्ष ढळणे सहज घडते. या दृष्टांतात पुढे येशू मध्यरात्री घर फोडून आत शिरण्याचा प्रयत्न करणाऱ्या एका चोराविषयी सांगतो. यातून येशू असे सांगतो की दुष्ट शत्रू खोटेपणा आणि हल्ले यांचा अविरत, निर्दयपणे आणि जोरदारपणे वापर करतो, आणि तो पुढे काय करील याचा अंदाज लावता येत नाही. म्हणून आपण आध्यात्मिक जीवनात सतर्क राहण्याचा कधीही कंटाळा करू नये आणि देवाच्या वाणीतून मिळणाऱ्या प्रकाशाकडे नेहमी लक्ष द्यावे.

दररोजच्या जीवनात ख्रिस्ताने सोपवलेल्या कार्याकडे तुम्ही किती लक्ष देता? या महत्त्वाच्या प्रश्नाचे प्रामाणिकपणे उत्तर देणे गरजेचे आहे. देवाने आपल्याला सोपवलेल्या कार्यावरून आपले लक्ष भरकटते, असे बहुतेकांना जाणवेल. दररोज असंख्य गोष्टी आपले लक्ष वेधून घेत असतात. त्यांपैकी अनेक गोष्टी पापमय वाटतही नाहीत. उदाहरणार्थ, कदाचित तुमचा बहुतेक मोकळा वेळ एखाद्या छंदात जात असेल. किंवा कामाच्या जबाबदाऱ्यांमुळे कुटुंबासाठी राखून ठेवलेला वेळही कामात जात असेल. किंवा एखाद्या वेदनादायक, किंबहुना आनंददायक अनुभवानेही काही काळ तुमचे सारे लक्ष व्यापले असेल. पापमय गोष्टींनी आपले लक्ष विचलित होणे वाईट आहे, हे उघड आहे. पण स्वतःत चांगल्या किंवा वाईट नसलेल्या इतर अनेक गोष्टीही आपले लक्ष विचलित करून खरा अडथळा ठरू शकतात, हे नेहमीच तितके स्पष्ट होत नाही. त्यांच्यामुळे देवाच्या इच्छेकडे आपले पुरेसे लक्ष राहत नाही आणि देव हाक देतो त्याच क्षणी त्याच्या इच्छेनुसार वागण्याची आपली तयारीही नसते.

उदाहरणार्थ, कल्पना करा की एखादी अतिशय महत्त्वाची व्यक्ती तुम्हाला फोन करून काही मदत मागते. बहुधा तुम्ही हातातले सगळे काम बाजूला ठेवून ताबडतोब प्रतिसाद द्याल. पण दुःखाची गोष्ट अशी की, विश्वाचा राजा आपल्याशी बोलू पाहतो आणि एखादे कार्य करण्याची प्रेरणा देतो, तेव्हा आपले लक्ष इतके भरकटलेले असू शकते की त्याचे ऐकणेही आपल्याला जमत नाही, मग तत्परतेने आणि उत्साहाने प्रतिसाद देणे तर दूरच. ही एक अडचण आहे. पण जो माणूस देवाचा आवाज ऐकण्यासाठी सदैव सजग असतो आणि देवाने मनात दिलेल्या प्रेरणांना लगेच प्रतिसाद देतो, तो खरोखर धन्य आहे, असे येशू सांगतो. येशू असेही सांगतो की तो “सेवकांना भोजनासाठी बसवील आणि स्वतः त्यांची सेवा करील.” म्हणजेच, देवाच्या प्रेरणांकडे आपण जागरूकपणे लक्ष दिले, तर देव स्वतः आपली सेवा करून आपल्याला प्रतिफळ देईल. जिथे आध्यात्मिक विसावा, शांती, आनंद आणि परिपूर्णता लाभते, अशा भोजनासाठी तो आपल्याला आमंत्रण देईल. तो आपल्याला आपली दया देईल, आणि ती आपल्या कल्पनेपलीकडची असेल.

देव बोलतो त्याच क्षणी त्याचा आवाज ऐकण्यासाठी नेहमी सजग राहावे, या त्याच्या आवाहनावर आज चिंतन करा. तुमच्या जीवनात तो सतत उपस्थित आहे आणि तुमच्याशी निरंतर संवाद साधत आहे, याची तुम्हाला किती जाणीव आहे, यावर विचार करा. नेहमी त्याचे ऐकण्याची सवय तुम्ही लावून घेतली, तर आपल्या प्रभूने तुम्हाला सोपवलेले कृपापूर्ण कार्य करण्याची संधी तुम्ही कधीही गमावणार नाही, हे लक्षात ठेवा. त्याचे नेहमी ऐका, त्याचा शांत आणि मृदू स्वर ऐकण्याचा प्रयत्न करा आणि तो जेव्हा जेव्हा हाक देईल तेव्हा त्याला प्रतिसाद देण्यास तयार राहा.

हे माझ्या प्रभू, तू माझ्याशी सतत बोलतोस. तुला कितीतरी गोष्टी सांगायच्या आहेत आणि कितीतरी गोष्टी उलगडून दाखवायच्या आहेत. माझ्या मनाला प्रकाश दे आणि तुझे नेहमी ऐकण्याचा व तुला मनापासून प्रतिसाद देण्याचा माझा निश्चय दृढ कर. तुझी इच्छा परिपूर्ण आहे आणि ती मला परम आनंद व परिपूर्ण समाधान लाभेल अशा जीवनाकडे नेईल. हे मी मनापासून मानावे आणि त्याप्रमाणे वागावे, अशी कृपा कर. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.


आशेचे चमत्कार

सामान्य काळातील एकोणिसाव्या आठवड्याचा सोमवार

“पृथ्वीवरील राजे जकात किंवा दरडोई कर कोणाकडून घेतात? आपल्या प्रजेकडून की परक्यांकडून?” तो म्हणाला, “परक्यांकडून.” तेव्हा येशू त्याला म्हणाला, “मग प्रजेला कर द्यावा लागत नाही. पण त्यांना नाराज करू नये म्हणून समुद्रावर जा, गळ टाक आणि जो पहिला मासा गळाला लागेल तो घे. त्याचे तोंड उघडल्यावर मंदिराच्या कराच्या दुप्पट किमतीचे एक नाणे तुला सापडेल. ते माझ्यासाठी आणि तुझ्यासाठी त्यांना दे.” मत्तय 17:25–27

हा छोटासा चमत्कार घडण्याच्या थोडे आधीच येशूने आपल्या शिष्यांना येऊ घातलेल्या दुःखसहनाविषयी दुसऱ्यांदा सांगितले होते. याही वेळी ते ऐकणे त्यांना कठीण गेले. आठवा, येशूने आपल्या दुःखसहनाचे आणि मृत्यूचे पहिले भाकीत केल्यानंतर पेत्र, याकोब आणि योहान यांना डोंगरावर नेले आणि त्यांच्यासमोर त्याचे रूपांतर झाले. त्या रूपांतरामागचा एक हेतू शिष्यांची भीती दूर करणे आणि पुढे जे घडणार होते त्याला सामोरे जाण्यासाठी त्यांना आशा देणे हा होता. आता येशूने आपल्या दुःखसहनाचे दुसरे भाकीत केल्यानंतर, पेत्राला धीर आणि आशा देण्यासाठी खास त्याच्यासाठी आणखी एक चमत्कार घडला.

आपण पेत्राच्या जागी आहोत अशी कल्पना करा. येशूच्या सांगण्याप्रमाणे आपण समुद्रावर जातो, गळ टाकतो, मासा बाहेर काढतो आणि त्याचे तोंड उघडतो, असे डोळ्यांसमोर आणा. तो मासा बाहेर काढताना पेत्राच्या मनात किती आशा आणि उत्सुकता दाटली असेल! येशूचे शब्द खरे ठरतील का, असा विचार त्याच्या मनात आला असेल. आणि येशूने सांगितल्याप्रमाणे नाणे दिसताच पेत्र थक्क झाला असेल. आपल्या प्रभूकडून मिळालेले आणखी एक अद्भुत चिन्ह पाहून, येशूच्या दुःखसहनाचे आणि मृत्यूचे दुसरे भाकीत ऐकल्यापासून पेत्राला वाटत असलेली भीती आणि चिंता हळूहळू ओसरू लागली असेल.

देव आपल्या जीवनात दररोज चमत्कार घडवतो. अडचण अशी की अनेकदा ते आपल्याला ओळखता येत नाहीत. त्याचे वैभवशाली सामर्थ्य आपल्यामध्ये कार्य करून आपल्याला बळ देते किंवा आपले अंतःकरण धैर्य, आशा, देवावरील व शेजाऱ्यावरील प्रेम आणि इतर सर्व सद्गुणांनी भरते, तेव्हा आपले जीवन बदलणाऱ्या त्याच्या कृपेचा चमत्कार घडतो. जीवनात आपल्याला कशाची गरज आहे हे देवाला नेहमी ठाऊक असते. आपल्या अडचणी आणि शंकाही तो जाणतो. जाणीवपूर्वक केलेल्या प्रार्थनेतून आणि श्रद्धेने केलेल्या कृतींतून आपल्याला आपल्या अधिक जवळ आणण्यासाठी तो कधीकधी मौन बाळगतो. तर कधी जीवनाकडे पाहताना अचानक एक नवी स्पष्टता लाभते. ही त्याची कृपा कार्यरत असल्याची फलश्रुती आहे.

पेत्राला आपल्या भीतीवर आणि अडचणींवर मात करून येशूवर पूर्ण भरवसा ठेवता यावा, यासाठी खास त्याच्यासाठी घडवलेल्या या चमत्कारातून मिळणाऱ्या अधिक कृपेची त्याला गरज आहे, हे येशूला ठाऊक होते. येशूवर भरवसा ठेवता येतो, या निष्कर्षाप्रत पेत्र आला असेल. येशू भरवशास पात्र होता. म्हणून त्याने सांगितलेल्या प्रत्येक गोष्टीवर विश्वास ठेवायला हवा. आपण सर्वांनीही या निष्कर्षाप्रत पोहोचणे किती सुंदर आहे!

तुमच्या जीवनात देवाने आपल्या दैवी उपस्थितीची आणि तो कार्यरत असल्याची खात्री तुम्हाला कशी दिली आहे, यावर आज चिंतन करा. तुम्हाला खात्री देण्यासाठी देवाने तुमच्या जीवनात घडवलेले चमत्कार कदाचित डोळ्यांना दिसण्यासारखे नसतील. तरी देवाचे कार्य आपल्याला स्पष्टपणे जाणवले, तर त्यातूनही तितकीच खात्री पटू शकते. तुमच्या जीवनात देव तुम्हाला कशाची खात्री देऊ इच्छितो? कोणती अडचण किंवा शंका तुम्हाला सतावत आहे? तुम्ही अशा झुंजीत असाल, तर देव तुमच्या जीवनात कसा उपस्थित आणि कार्यरत होता, याकडे लक्ष द्या. देवाने तुमच्या जीवनात कसा हस्तक्षेप केला, तुमची कशी काळजी घेतली आणि तुम्हाला कसे मार्गदर्शन केले, याचे चिंतन करा. कृतज्ञ राहा. देवाने तुमच्यासाठी जे केले त्याच्या स्मरणातून आज तुम्हाला बळ मिळू द्या आणि जेव्हा आशेची सर्वाधिक गरज असेल तेव्हा तेच स्मरण तुमच्या आशेचा स्रोत होऊ द्या.

हे चमत्कार करणाऱ्या माझ्या प्रभू, माझ्या जीवनातील तुझे कार्य खरोखर गौरवशाली आणि अद्भुत आहे. मला गरज पडते तेव्हा तू माझी गरज भागवतोसच. अडचणीत असताना प्रत्येक वेळी तुझ्याकडे वळण्यास मला मदत कर, म्हणजे तुझ्यावरची आशा माझ्या मनात नव्याने फुलेल. हे प्रिय प्रभू, तू सदैव विश्वासू आहेस. माझी सारी आशा मी तुझ्यावरच ठेवतो. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.


तुम्हाला उचलून घरी नेणे

सामान्य काळातील एकोणिसाव्या आठवड्याचा मंगळवार

“तुम्हाला काय वाटते? एखाद्या माणसाकडे शंभर मेंढरे असतील आणि त्यांपैकी एक भरकटले, तर तो नव्याण्णव मेंढरे डोंगरांवर सोडून त्या भरकटलेल्या मेंढराच्या शोधात जाणार नाही काय? आणि ते त्याला सापडले तर, आमेन, मी तुम्हाला सांगतो, न भरकटलेल्या त्या नव्याण्णव मेंढरांपेक्षा या एका मेंढरामुळे त्याला अधिक आनंद होतो. त्याचप्रमाणे, या लहानग्यांपैकी एकाचाही नाश व्हावा, अशी तुमच्या स्वर्गीय पित्याची इच्छा नाही.” मत्तय 18:12–14

वाट चुकणे किती सोपे आहे! अनेक जीव वाट चुकून भटकत आहेत, गोंधळलेले आहेत आणि त्यांना मेंढपाळाची गरज आहे. भरकटण्याची अनेक कारणे असू शकतात: देहसुखाची ओढ, पैशाचा मोह, गर्व, राग आणि स्वार्थ यांना बळी पडण्याची प्रलोभने, गोंधळ आणि अशा इतर कितीतरी गोष्टी. आजच्या शुभवर्तमानातील उताऱ्यात लोक भरकटतात या गोष्टीपेक्षा, त्यांना पुन्हा आपल्याकडे आणण्याची देवाची इच्छा यावर अधिक भर आहे.

माणूस देवापासून दूर भरकटतो तेव्हा त्याच्या अंतःकरणात पोकळी उरते. आपल्या मानवी अवस्थेचे हे वास्तव आहे. जीवनात समाधान मिळवण्याचा एकमेव मार्ग म्हणजे प्रेमापोटी स्वतःला देवाला अर्पण करणे. केवळ देवच आपले जीवन परिपूर्ण करतो. केवळ देवच आपल्याला आनंद आणि सुख देऊ शकतो. म्हणून, एखादी व्यक्ती भरकटत असून तिला आतून रिकामेपणा जाणवत असेल, तर तिला निवड करावी लागते. ती आपल्या पापांचा पश्चात्ताप करून पुन्हा देवाकडे वळेल का? की ती इतरत्र समाधान शोधत राहील?

आपल्या पापांचा पश्चात्ताप करून पुन्हा देवाकडे वळण्याच्या मार्गातील सर्वांत मोठ्या अडथळ्यांपैकी एक म्हणजे आपला अहंकार. आपण पाप केले आहे, हे कबूल करणे कठीण असते. आपण वाट चुकलो, हे मान्य करणे कठीण असते. आपण जे केले त्याची जबाबदारी स्वीकारून दया आणि करुणा यांसाठी देवाकडे वळणे कठीण असते.

आजचे शुभवर्तमान विशेषतः वाट चुकलेल्या पापी माणसासाठी आहे. ते देवाचे असे रूप आपल्यासमोर उभे करते, जे आपल्याला खास जवळ बोलावते. वाट चुकलेल्या मेंढराच्या शोधात निघालेल्या देवाचे हे रूप आहे. पण आजच्या शुभवर्तमानात सर्वांत महत्त्वाचे आहे ते मेंढपाळाच्या आनंदाचे चित्र. देव आपला शोध घेतो आणि आपल्या हृदयापर्यंत पोहोचतो, तेव्हा आपण यापुढे लाज बाळगण्याची गरज नाही, हे आपण समजून घेतले पाहिजे. आपल्या पापाबद्दल दुःख वाटणाऱ्याला देव दोषी ठरवत नाही. उलट, तो आनंदित होतो आणि त्या जिवाला उचलून पुन्हा घरी आणतो. जीवनात जेव्हा जेव्हा आपण वाट चुकू लागतो आणि पापाच्या आहारी जातो, तेव्हा आपण देवाचे हे रूप समजून घेतले पाहिजे आणि हे चित्र आपल्यालाही लागू होते, हे ओळखले पाहिजे.

खरे तर पापामुळे आपल्याला लाजिरवाणे व्हावे लागते. त्या लाजेला सामोरे जाणे कठीण असते, पण त्यातून आपले शुद्धीकरणही होते. आपले पाप कबूल करताना वाटणारी लाज स्वीकारण्याची तुमची तयारी असेल, तर अमर्याद स्वातंत्र्य तुमची वाट पाहत आहे. हे स्वातंत्र्य विशेषतः तेव्हा अनुभवायला मिळते, जेव्हा देव आनंदाने तुम्हाला उचलून घरी नेतो.

आज तुमचा अथकपणे शोध घेणाऱ्या चांगल्या मेंढपाळाच्या पवित्र प्रतिमेवर चिंतन करा. तुमच्या हृदयापर्यंत पोहोचण्याची, तुम्हाला पुन्हा आपल्याशी जोडण्याची, तुम्हाला क्षमा करण्याची आणि प्रेमाने उचलून घरी नेण्याची त्याची इच्छा किती प्रेमळ आहे, हे पाहा. आपल्याला दोषी ठरवले जाईल ही भीती दूर होऊ द्या. नम्र व्हा आणि आपले पाप मान्य करा. स्वतःच्या बळावर तुम्ही त्या पापावर मात करू शकत नाही, हे कबूल करा. असे केलेत, तर तुम्हाला उचलून स्वातंत्र्याकडे नेताना चांगल्या मेंढपाळाचे हृदय आनंदित होईल.

हे येशू, माझ्या चांगल्या मेंढपाळा, तुझे प्रेम आणि करुणा विलक्षण आहेत. तू परम दयाळू देव आहेस. तू जसा आहेस तसा मला दिसावास म्हणून माझे डोळे उघड आणि माझ्या हृदयातील सारी भीती दूर कर. माझ्या पापाची मला क्षमा कर, मला उचलून घे आणि पुन्हा तुझ्या कळपात आण. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.


पुत्रासोबत एकत्र प्रार्थना

सामान्य काळातील एकोणिसाव्या आठवड्याचा बुधवार

“पुन्हा एकदा मी तुम्हाला खरे सांगतो, पृथ्वीवर तुमच्यापैकी दोघांचे आपण प्रार्थनेत काय मागावे याविषयी एकमत झाले, तर ते माझ्या स्वर्गीय पित्याकडून त्यांना मिळेल. कारण जिथे दोन किंवा तीन जण माझ्या नावाने एकत्र जमले आहेत, तिथे मी त्यांच्या मध्ये आहे.” मत्तय 18:19–20

आपल्या प्रभूचे हे वचन धाडसी आहे आणि आपल्याला विस्मयचकित करते. आपण इतरांसोबत प्रार्थना करावी आणि सर्वांची प्रार्थना एक करून ती पित्याला अर्पण करावी, अशी येशूची इच्छा या उताऱ्यातून दिसून येते. येशू सांगतो की जेव्हा आपण आपली प्रार्थना त्याच्या प्रार्थनेशी एकरूप करतो, तेव्हा आपल्या प्रार्थनेला उत्तर मिळेल.

सर्वप्रथम हे लक्षात घ्यायला हवे की या उताऱ्याचा सहज गैरसमज होऊ शकतो. उदाहरणार्थ, दोन किंवा अधिक जणांनी एकत्र येऊन पाऊस पडावा म्हणून प्रार्थना केली, तर पाऊस पडेलच, असे येशू आपल्याला सांगत आहे का? नक्कीच नाही. हा उतारा समजून घेण्याची गुरुकिल्ली शेवटच्या ओळीत आहे: “…तेथे मी त्यांच्यामध्ये आहे.” याचा अर्थ असा की, दोन किंवा अधिक जणांनी प्रार्थनेसाठी एकत्र येण्याचा उद्देश आपली सामूहिक प्रार्थना येशूच्या प्रार्थनेशी एकरूप करणे हा आहे. पिता पुत्राची प्रार्थना नेहमी ऐकतो आणि तिला उत्तर देतो. पुत्र पित्याकडे जे काही मागतो, ते त्याला दिले जाते. म्हणून हा उतारा आपल्याला सांगतो की इतरांबरोबर, म्हणजेच ख्रिस्तसभेबरोबर, प्रार्थनेसाठी एकत्र येण्याचा उद्देश देवपुत्राच्या एकमेव आणि शाश्वत प्रार्थनेशी स्वतःला एकरूप करणे हा आहे. हे सर्वप्रथम आणि प्रामुख्याने पवित्र उपासनाविधीत घडते.

उपासनाविधीसाठी आपण एकत्र येतो, तेव्हा आपली प्रार्थना नेहमी ऐकली जाते. का? कारण उपासनाविधी ही सर्वप्रथम देवपुत्राची कृती आहे आणि त्या कृतीत सहभागी होण्यासाठी तो आपल्याला, म्हणजे ख्रिस्तसभेला, आमंत्रण देतो. तेथे अर्पण केली जाणारी प्रार्थना ही देवपुत्राची एकमेव आणि शाश्वत प्रार्थना आहे. त्या प्रार्थनेत तो पित्याकडे विनंती करतो की, क्रूसावरील त्याच्या बलिदानाची तारणदायी कृती स्वीकारणाऱ्या सर्वांना तारण मिळावे. जेव्हा आपण या प्रार्थनेत सहभागी होतो, तेव्हा ती विनंती पूर्ण होते.

कोणत्या प्रकारची प्रार्थना फलदायी ठरत नाही? पहिले म्हणजे, जे त्याच्या कार्याला पूरक नाही, ते देव देत नाही. दुसरे म्हणजे, देवाची इच्छा पूर्ण व्हावी अशी प्रार्थना आपण करतो, पण आपल्याकडून जे करणे आवश्यक आहे ते करत नाही, तर आपल्या प्रार्थनेला उत्तर मिळू शकत नाही. उदाहरणार्थ, एखाद्या विशिष्ट पापावर मात करण्यासाठी तुम्ही प्रार्थना करता, पण देव देत असलेल्या कृपेला प्रतिसाद देत नाही, तर त्यात देवाचा दोष नाही. तिसरे म्हणजे, ज्यांनी आपल्याला दुखावले आहे त्यांच्यावर सूड उगवला जावा अशी प्रार्थना निष्फळ ठरते. आणि चौथे म्हणजे, पश्चात्ताप करण्यास नकार देणाऱ्या व्यक्तीच्या मनपरिवर्तनासाठी केलेली प्रार्थनाही, ती व्यक्ती अखेरीस पश्चात्ताप करत नाही तोपर्यंत, फलदायी ठरू शकत नाही. ही फक्त काही उदाहरणे आहेत.

कोणत्या प्रकारची प्रार्थना फलदायी ठरते? आधी सांगितल्याप्रमाणे, ख्रिस्ताचा एकमेव यज्ञ साजरा करणाऱ्या उपासनेत आपण सहभागी होतो, तेव्हा तिची प्रार्थना नेहमी ऐकली जाते. पण आपली एकत्रित प्रार्थना निश्चितपणे फलदायी ठरण्याचे इतरही मार्ग आहेत. उदाहरणार्थ, तुम्ही इतरांसोबत जमून अधिक सखोल मनपरिवर्तनाची कृपा मागितली, तर ती कृपा देऊ केली जाईल, याची खात्री बाळगा. ती कृपा तुमच्या जीवनात फलदायी व्हावी म्हणून तिला आपले हृदय खुले करणे तुमच्या हातात आहे. किंवा पापात अडकलेल्या एखाद्या व्यक्तीला देवाने आपली दया देऊ करावी म्हणून तुम्ही प्रार्थना केली, तर ती व्यक्ती ती स्वीकारण्यास नकार देत असली तरी ती कृपा तिला देऊ केली जाईल, याची खात्री बाळगा. अशी आणखीही उदाहरणे देता येतील. थोडक्यात, आपण इतरांसोबत जमलो आणि देवपुत्र स्वर्गातील पित्याला अर्पण करीत असलेल्या एकमेव आणि परिपूर्ण प्रार्थनेशी आपली प्रार्थना जोडण्याचा प्रयत्न केला, तर पुत्राच्या ज्या प्रार्थनेत आपण सहभागी होतो, तिला उत्तर मिळेल. अशा रीतीने एकत्र प्रार्थना करण्याचा कदाचित सर्वांत चांगला मार्ग म्हणजे दुसऱ्या एखाद्या व्यक्तीसोबत ‘हे आमच्या पित्या’ ही प्रार्थना म्हणणे. ही प्रार्थना पुत्राने आपल्याला दिली आहे, म्हणून पिता ती नेहमी ऐकतो आणि तिला उत्तर देतो.

आज देवपुत्र पित्याला करत असलेल्या प्रार्थनेवर चिंतन करा. त्याची परिपूर्ण प्रार्थना कोणती आहे? तो पित्याकडे काय मागतो? इतरांबरोबर एकत्र येऊन आपली प्रार्थना देवपुत्राच्या या प्रार्थनेशी एकरूप करण्याचे मार्ग शोधा. हे सर्वप्रथम आणि प्रामुख्याने पवित्र उपासनाविधीत करा; पण अशा प्रकारे प्रार्थना करण्याचे इतर मार्गही शोधा. इतरांबरोबर एकत्र येऊन येशूच्या एकमेव प्रार्थनेशी एकरूप होऊन केलेल्या प्रार्थनेला स्वर्गीय पिता नेहमी उत्तर देतो.

हे माझ्या परिपूर्ण प्रभू, तू पित्याकडे जे काही मागतोस ते सर्व तुला मिळते. मला आणि तुझ्या चर्चच्या सर्व सदस्यांना तू पित्याला अर्पण करीत असलेल्या परिपूर्ण प्रार्थनेत सामावून घे. विशेषतः पवित्र उपासनेतून, तसेच आम्ही दोघे किंवा अधिक जण एकत्र जमतो तेव्हाही, आम्हाला या प्रार्थनेत सहभागी होऊ दे. आम्ही केवळ तुझ्यासोबत आणि तुझ्या परिपूर्ण इच्छेनुसार प्रार्थना करावी. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.


सदैव आणि निरंतर क्षमा करणे

सामान्य काळातील एकोणिसाव्या आठवड्याचा गुरुवार

पेत्र येशूजवळ येऊन त्याला म्हणाला, “प्रभू, माझ्या भावाने माझ्याविरुद्ध पाप केले, तर मी त्याला किती वेळा क्षमा करावी? सात वेळा का?” येशूने उत्तर दिले, “मी तुला सांगतो, सात वेळा नव्हे, तर सत्याहत्तर वेळा.” मत्तय 18:21–22

या उताऱ्यावर भाष्य करताना संत योहान क्रिसोस्टम स्पष्ट करतात की “सत्त्याहत्तर वेळा” हा “नेहमी” असे सांगण्याचा एक मार्ग होता. दुसऱ्या शब्दांत, आपण किती वेळा क्षमा करावी याची नेमकी संख्या येशू सांगत नव्हता. क्षमा सदैव, नेहमी आणि कोणतीही मर्यादा न ठेवता केली पाहिजे, असे तो सांगत होता. आपल्याला मिळणारी क्षमा इतकी गहन आहे.

क्षमा करण्याच्या बाबतीत माणसाची वृत्ती आणि देवाची वृत्ती यांतील फरकही हा उतारा दाखवतो. आपल्या भावाला तब्बल सात वेळा क्षमा करावी का, असे विचारताना आपण उदारपणा दाखवत आहोत, असे पेत्राला नक्कीच वाटले असेल. इतकी उदार वाटणारी सूचना ऐकून येशू प्रभावित होईल, असे कदाचित त्याला वाटले असेल. पण देवाच्या असीम दयेला कोणीही मागे टाकू शकत नाही. देवाच्या दयेला मर्यादाच नाही; म्हणून आपण इतरांना दाखवत असलेल्या दयेलाही मर्यादा असता कामा नये.

आपल्या जीवनात देवाकडे क्षमा मागण्याची तुमची सवय कशी आहे? आणि दुसऱ्याला क्षमा करण्याच्या बाबतीत तुमची सवय कशी आहे? वर उद्धृत केलेल्या ओळीनंतर क्षमा न करणाऱ्या सेवकाचा दृष्टांत येतो. त्या दृष्टांतात एका सेवकाला आपल्या राजाचे “फार मोठे देणे” होते. राजाने दया दाखवून त्याचे कर्ज माफ केले. त्याचप्रमाणे, आपण काहीही केले असले तरी देव आपल्याला क्षमा करण्यास तयार आहे. पण क्षमेची एक किंमत आहे: आपल्यालाही इतरांना तितक्याच उदारतेने क्षमा करावी लागते. पुढे, ज्याचे एवढे मोठे कर्ज माफ झाले होते, त्या सेवकाला आपला एक सेवक दिसतो. त्याच्याकडून याला अगदी थोडेच येणे असते, तरीही तो त्याच्याकडे संपूर्ण रकमेची परतफेड मागतो. हे राजाच्या कानावर पडते तेव्हा तो यापूर्वी दाखवलेली दया मागे घेतो आणि त्या सेवकाला संपूर्ण कर्ज फेडण्यास सांगतो.

यावरून आपल्याला कळते की आपण परिपूर्ण असू आणि देवाचे आपल्याकडे काहीही देणे नसेल, तरच क्षमा करायची की नाही हा पर्याय आपल्यापुढे असू शकतो. अर्थात, आपली स्थिती अशी आहे असे कोणाला वाटत असेल, तर ती व्यक्ती वस्तुस्थितीचे भान ठेवत नाही. रोमकरांस लिहिलेल्या पत्रात आपण वाचतो, “सर्वांनी पाप केले आहे आणि ते देवाच्या गौरवाला उणे पडतात” (रोमकरांस 3:23). म्हणून नेहमी आणि सर्वत्र, कोणतीही अट न घालता, कोणतीही मर्यादा न ठेवता आणि न कचरता क्षमा करणे अत्यावश्यक आहे. तुम्ही किती सहजपणे क्षमा करता? तुम्ही किती पूर्णपणे क्षमा करता?

ज्याला आपल्या पापाबद्दल जराही खेद नाही, अशा माणसाला क्षमा करणे सर्वांत कठीण असते. अशा वेळी त्या व्यक्तीला दोष देणे योग्यच आहे, असे आपल्याला सहज वाटते. सध्या तुम्ही एखाद्या व्यक्तीला क्षमा करायला तयार नसाल आणि तुमच्या मनात अजूनही राग, कटुता किंवा दुखावलेपण असेल, तर एका गोष्टीवर विचार करणे उपयोगी ठरेल: तुम्ही क्षमा न केल्याने त्या व्यक्तीच्या आत्म्यापेक्षा तुमच्याच आत्म्याचे अधिक नुकसान होते. क्षमा करण्यास नकार देऊन तुम्ही तुमच्या आत्म्याची आणि देवाशी असलेल्या तुमच्या नात्याची अपरिमित हानी करता. राग आणि दुःख मनात धरून ठेवल्याने राग आणि दुःख आणखी वाढतात. त्यातून सूडाचे विचार येतात आणि प्रसंगी त्या विचारांप्रमाणे कृतीही घडते. आणि ते पाप आहे; त्यासाठी तुम्हाला जाब द्यावा लागेल.

ज्यांनी तुम्हाला दुखावले आहे किंवा पुढे दुखावतील, अशा प्रत्येक व्यक्तीला दया दाखवण्याचे आणि क्षमा करण्याचे आवाहन तुम्हाला आहे. त्या दयेच्या आणि क्षमेच्या अपार खोलीवर आज चिंतन करा. क्षमा करणे म्हणजे चुकीचे समर्थन करणे नव्हे. उलट, क्षमा करताना आपण पाप घडले आहे हे मान्य करतो. पण काहीही झाले तरी दया दाखवलीच पाहिजे. नेहमी, सर्वत्र, न थांबता आणि कोणतीही अट न घालता दया दाखवली पाहिजे. हे करणे कठीण वाटले, तरी ते करा आणि थांबू नका. यामुळे पाप करणाऱ्या व्यक्तीलाच मदत होईल असे नाही, तर तुमच्या जीवनात देवाच्या दयेची दारेही उघडतील.

हे माझ्या क्षमाशील प्रभू, तुझी दया अमर्याद आणि अथांग आहे. माझ्या जीवनातील प्रत्येक पापाची क्षमा करून मला पुन्हा तुझ्याशी परिपूर्ण एकरूपतेच्या जीवनात पूर्णपणे आणावे, अशी तुझी इच्छा आहे. हे प्रिय प्रभू, क्षमेची ही देणगी मी माझ्या जीवनात स्वीकारतो आणि ज्यांनी माझ्याविरुद्ध पाप केले आहे किंवा जे पुढे करतील, त्या सर्वांवर तितक्याच अंतःकरणाने दया करण्याचे मी स्वेच्छेने ठरवतो. मला शक्य आहे तितक्या पूर्णपणे मी त्यांना क्षमा करतो. तुझ्या कधीही न संपणाऱ्या दयेचे अनुकरण करण्यास मला मदत कर. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.


पवित्र जीवनाची आवड

सामान्य काळातील एकोणिसाव्या आठवड्याचा शुक्रवार

येशूने उत्तर दिले, “हे वचन सर्वांनाच स्वीकारता येत नाही; ज्यांना ते स्वीकारण्याची देणगी मिळाली आहे, त्यांनाच ते स्वीकारता येते.” मत्तय 19:11

विवाहबंधन अतूट आहे या विषयावर झालेल्या प्रदीर्घ चर्चेला येशूने असे उत्तर दिले. “हे वचन सर्वांनाच स्वीकारता येत नाही…” याचे एक कारण असे की विवाहात, तसेच देवाकडून मिळालेल्या इतर प्रत्येक जीवनपाचारणात, मनापासून त्याग करावा लागतो आणि निःस्वार्थपणे जगावे लागते. जिथे असा त्याग आणि निःस्वार्थपणा नसतो, तिथे आपल्याकडून अपेक्षित असलेल्या निःस्वार्थ जीवनाची जागा स्वार्थ घेतो. मग प्रत्येक मतभेद एक जड ओझे बनतो. कृपेशिवाय ते ओझे पेलणे अशक्य असते.

प्रेम म्हणजे काय? विवाहात आणि इतर प्रत्येक जीवनपाचारणात कोणत्या प्रकारचे प्रेम आवश्यक आहे? आई-वडिलांकडून आणि आजी-आजोबांकडून कशा प्रकारच्या प्रेमाची अपेक्षा आहे? या सर्व प्रश्नांचे उत्तर एकच आहे. आपण पूर्णपणे निःस्वार्थ भावनेने आणि त्यागपूर्वक प्रेम केले पाहिजे. खरे प्रेम नेहमी दुसऱ्याचे हित पाहते; ते कधीही स्वतःपुरतेच पाहत नाही.

केवळ कृपेमुळेच आपण खऱ्या प्रेमावर आधारलेले जीवन जगू शकतो. आपल्या पतित मानवी स्वभावाचा कल स्वतःतच गुरफटून राहण्याकडे असतो. म्हणजेच, आयुष्यभर आपण स्वतःचाच विचार करत राहतो: “कशाने माझे जीवन अधिक चांगले होईल? याचा माझ्यावर काय परिणाम होईल? या व्यक्तीने मला दुखावले आहे. मला हे किंवा ते करायचे नाही,” वगैरे. स्वतःवरून लक्ष हटवून इतरांवर प्रेम करण्याकडे वळणे फार कठीण असते. म्हणूनच येशू म्हणाला की अशा प्रेमाचा स्वीकार “ज्यांना ते स्वीकारण्याची देणगी मिळाली आहे,” त्यांनाच करता येतो. आणि इतके गहिरे प्रेम करण्याची देणगी त्यांनाच मिळते, जे आपले जीवन बदलून टाकणाऱ्या देवाच्या कृपेचा स्वीकार करण्यास तयार असतात.

पूर्णपणे निःस्वार्थ प्रेम करणे इतके कठीण असण्याचे एक कारण म्हणजे त्यासाठी आपल्याला कृपेच्या बळावर जगावे लागते. आपल्या दुर्बल मानवी बुद्धीच्या बळावर प्रेमाच्या या उदात्त पाचारणाची उंची आपण गाठू शकत नाही. ज्यांच्यावर प्रेम करण्यास आपल्याला पाचारण केले आहे, त्यांच्याच नव्हे, तर आपल्याही हिताचे निःस्वार्थ जीवन आहे, हे केवळ कृपेनेच आपल्याला उमगते. वैवाहिक जीवनात, मुलांचे संगोपन करताना, इतर जीवनपाचारणांत आणि आयुष्यातील प्रत्येक परिस्थितीत, आपल्या प्रेमाचा केंद्रबिंदू नेहमी दुसऱ्याचे हित असेल आणि आपल्या जगण्यात ख्रिस्ताच्या संपूर्ण आत्मत्यागाचे अनुकरण असेल, तर देव आपल्याद्वारे महान कार्ये करताना आपल्याला दिसेल. आणि तो असे करत असताना, तो आपल्यामध्येही महान कार्ये करत आहे हे आपल्याला दिसेल. सार हेच आहे की, देवाने आपल्याला जसे घडवले आहे, तसे आपण ख्रिस्तासारखे जगतो तेव्हाच बनतो. आणि ख्रिस्ताचे संपूर्ण जीवन कोणतीही अट न घालता केलेल्या त्यागाचे आणि निःस्वार्थपणाचे होते.

प्रेम करण्याच्या ज्या उदात्त पाचारणाची देणगी तुम्हाला मिळाली आहे, त्यावर आज चिंतन करा. आपल्या प्रभूची ही शिकवण तुम्हाला स्वीकारता येईल का? खऱ्या प्रेमाचे स्वरूप समजण्याची देणगी तुम्हाला कृपेने मिळाली आहे का? असेल, तर ख्रिस्त येशूशी एकरूप होऊन निःस्वार्थ आणि त्यागमय प्रेमाचे जीवन जगण्यासाठी तुम्ही शक्य ते सर्व करत आहात का? आपल्या जीवनाचे आणि नातेसंबंधांचे, विशेषतः तुमच्या सर्वांत जवळच्या व्यक्तींशी असलेल्या नात्यांचे, परीक्षण करताना तुम्ही त्यांच्याशी कितपत ख्रिस्तासारखे वागता, याचा विचार करा. तुम्ही क्षमा करता का, दुसरा गाल पुढे करता का, दया, करुणा, समजूतदारपणा, सौम्यता आणि पवित्र आत्म्याचे इतर सर्व सद्गुण व फळे मिळवण्याचा प्रयत्न करता का, हे तपासून पाहा. जिथे तुम्ही कमी पडता आणि स्वतःमध्ये स्वार्थ दिसतो, तिथे आपल्या प्रभूकडे कळकळीने कृपा मागायला संकोच करू नका. प्रेमाचे हे उदात्त पाचारण तुम्हाला केवळ समजावे एवढेच नव्हे, तर ते तुमच्या कृतीत पूर्णपणे उतरावे, अशी कृपा मागा. तेव्हाच, आणि केवळ तेव्हाच, ज्या जीवनासाठी तुम्हाला पाचारण केले आहे, ते जीवन तुम्हाला जगता येईल.

हे माझ्या प्रेमळ प्रभू, तुझे प्रेम आकलनाच्या पलीकडे आहे. तुझ्या कृपेच्या देणगीनेच हे प्रेम समजू शकते. तुझे प्रेम समजून घेण्यासाठी आणि माझ्या जीवनात ते स्वीकारण्यासाठी, तसेच ते प्रेम सर्वांना देण्यासाठी मला जी कृपा हवी आहे, ती मला दे. तू जगून दाखवलेले परिपूर्ण प्रेम माझ्या जीवनातून सतत प्रकट होत राहो. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.


सर्वांचे स्वागत आहे

सामान्य काळातील एकोणिसाव्या आठवड्याचा शनिवार

येशूने मुलांवर हात ठेवून त्यांच्यासाठी प्रार्थना करावी म्हणून त्यांना त्याच्याकडे आणण्यात आले. शिष्यांनी त्यांना दटावले, पण येशू म्हणाला, “मुलांना माझ्याकडे येऊ द्या; त्यांना अडवू नका…” मत्तय 19:13–14

संत पोप पायस पाचवे यांनी अधिकृतपणे प्रसिद्ध केलेल्या ट्रेंट परिषदेच्या धर्मशिक्षणग्रंथात या उताऱ्याचा संबंध बालकांच्या बाप्तिस्म्याशी जोडला आहे. त्यात म्हटले आहे, “शिवाय, ज्या बालकांविषयी प्रभू ख्रिस्ताने ‘लहान मुलांना माझ्याकडे येऊ द्या, त्यांना अडवू नका…’ असे म्हटले, त्या बालकांना त्याने बाप्तिस्म्याचा संस्कार व त्याची कृपा दिली नसती, असे मानू नये” (II, 2, 32). आज हा उतारा प्रत्यक्षात कसा उतरवता येतो, याचा एक उत्तम मार्ग या शिकवणीतून स्पष्ट होतो. विवेकबुद्धीचा वापर करण्याचे वय येण्यापूर्वीच अगदी तान्ह्या बालकांनाही बाप्तिस्म्याचा संस्कार स्वीकारण्यासाठी आणणे, म्हणजे “मुलांना माझ्याकडे येऊ द्या…” ही येशूची प्रेमळ आज्ञा पाळणे होय.

प्रेमाचे सर्वांत शुद्ध स्वरूप काय आहे, हे लहान मुलांना अजून बुद्धीने समजून घेता येत नाही. ही क्षमता विवेकबुद्धीचा वापर करण्याच्या वयात येते. परंपरेनुसार हे वय साधारण सात वर्षांचे मानले जाते. पण ही देणगी अजून पूर्णपणे समजत नसली, तरी लहान मुले आणि अगदी तान्ही बालकेही आपले प्रेम आणि देवाचे प्रेम स्वीकारू शकतात.

मूल जसजसे मोठे होते, तसतसे प्रेम कृतीत पाहून आणि स्वतः अनुभवून, विशेषतः आपल्या आईवडिलांमार्फत, त्याला प्रेमाचा अर्थ उमगतो. यातून त्याची सदसद्विवेकबुद्धी घडत जाते आणि वयाने परिपक्व होत असताना प्रेम करण्याची निवड ते स्वतःच्या स्वातंत्र्याने करू शकते. पण मोठेपणी ते प्रेमळ व्यक्ती व्हावे, यासाठी केवळ चांगले उदाहरण पुरेसे नाही; त्याला कृपेचीही गरज असते. बाप्तिस्म्यात मिळणारी कृपा हा त्याच्या जीवनातील त्या कृपेचा प्रमुख स्रोत आहे.

नवजात बालकाचे देवाच्या कुटुंबात स्वागत करण्याचा एक सुंदर समारंभ, एवढ्यापुरताच बाप्तिस्म्याचा अर्थ अनेकांना सहज वाटू शकतो. ते खरे आहे, पण बाप्तिस्म्याचा अर्थ त्याहून कितीतरी अधिक आहे. कॅथलिक चर्चच्या धर्मशिक्षणग्रंथात म्हटले आहे की बाप्तिस्म्याने एक अमिट चिन्ह उमटते. ते चिन्ह “कृपा स्वीकारण्याची अनुकूल वृत्ती, देवाच्या संरक्षणाचे वचन व हमी, आणि देवाची उपासना करण्याचे व चर्चची सेवा करण्याचे पाचारण म्हणून ख्रिस्ती व्यक्तीमध्ये सदैव टिकून राहते” (सीसीसी #1121). दुसऱ्या शब्दांत, बाप्तिस्म्याने आत्म्याला अशी देणगी मिळते जी कधीही हिरावून घेतली जाऊ शकत नाही आणि जी कृपेचा अखंड स्रोत बनते. एखाद्या बालकाचा बाप्तिस्मा होतो, तेव्हा वर दिलेला पवित्र शास्त्रातील उतारा जणू त्या व्यक्तीच्या संपूर्ण जीवनात साकार होत राहतो. या संस्कारातून मिळालेल्या कृपेमुळे येशू त्या बाप्तिस्मा घेतलेल्या आत्म्याला सतत म्हणतो, “माझ्याकडे ये.”

बाप्तिस्म्यात मिळालेल्या कृपेबरोबरच, आपण सर्वांनी येशूचे अनुकरण करून केवळ लहान मुलांचेच नव्हे, तर देवाच्या प्रत्येक लेकराचे स्वागत आणि स्वीकार केला पाहिजे. सुरुवातीला शिष्यांनी मुलांना आपल्या प्रभूकडे येण्यापासून रोखण्याचा प्रयत्न केला, पण आपण तसे करू नये. आपल्या पतित मानवी स्वभावामुळे इतरांना देवाच्या प्रेमापासून वंचित ठेवण्याचा, इतकेच नव्हे तर त्यांना देवाकडे येण्यापासून रोखण्याचाही खरा मोह आपल्याला होऊ शकतो, हे आपण ओळखले पाहिजे. राग, गर्व, हेवा, मत्सर अशा भावनांमुळे आपण इतरांच्या मनपरिवर्तनाला आणि देव त्यांना आपल्याकडे स्वीकारतो यालाही विरोध करू शकतो. असा मोह होतो तेव्हा येशू आपल्याला काय सांगतो ते आपण ऐकले पाहिजे: “मुलांना माझ्याकडे येऊ द्या” आणि “त्यांना अडवू नका.”

आज येशूच्या या सौम्य, आपल्याला जवळ बोलावणाऱ्या शब्दांवर चिंतन करा. चिंतन करताना आठवून पाहा: आपल्या प्रभूकडे येण्यापासून आपण कोणाला अडवण्याचा प्रयत्न करू शकतो का? सर्वांनी पवित्र व्हावे, अशी तुमची इच्छा आहे का? येशूने जवळ घ्यावे आणि आशीर्वाद द्यावा म्हणून त्याच्याकडे येण्यास प्रोत्साहन देणे तुम्हाला कठीण वाटते, अशी कोणी व्यक्ती तुमच्या जीवनात आहे का? येशूसारखे हृदय धारण करा. त्याने या मुलांना जसे जवळ घेतले, तसे इतरांना जवळ घेणे हे आपले कर्तव्य माना. तुम्ही जितके अधिक ख्रिस्ताच्या प्रेमाचे साधन बनाल, तितका अधिक आनंद तुम्हाला देव इतरांना देत असलेल्या आशीर्वादांमुळे दररोज होईल.

हे माझ्या प्रेमळ प्रभू, तू सर्वांना तुझ्या कृपेत सहभागी होण्यासाठी आमंत्रित करतोस. प्रत्येक लहान मुलाला आणि देवाच्या प्रत्येक लेकराला तू आपल्या प्रेमळ मिठीत सामावून घेतोस. मलाही असेच सामावून घे आणि तुझ्या अपार प्रेमाची ही देणगी स्वीकारायला मला मदत कर. तुझे प्रेम इतरांपर्यंत पोहोचवण्याचे अधिक चांगले साधन मला बनव. ते तुझ्याकडे वळत असताना मी कधीही मध्ये पडू नये किंवा त्यांना अडवू नये, म्हणून मला मदत कर. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.

अनुक्रमणिका


चारही खंड मऊ मुखपृष्ठाच्या छापील पुस्तकांच्या & ई-पुस्तकांच्या स्वरूपात उपलब्ध आहेत!

अ‍ॅमेझॉन – गूगल प्ले – आयट्यून्स – बार्न्स अँड नोबल