चारही खंड मऊ मुखपृष्ठाच्या छापील पुस्तकांच्या & ई-पुस्तकांच्या स्वरूपात उपलब्ध आहेत!
तुमच्या आत्म्याच्या खिडक्या
सामान्य काळातील बत्तिसावा रविवार (वर्ष अ)
येशूने आपल्या शिष्यांना हा दृष्टान्त सांगितला: “स्वर्गाचे राज्य त्या दहा कुमारींसारखे असेल, ज्या आपले दिवे घेऊन वराला भेटायला निघाल्या. त्यांच्यापैकी पाच मूर्ख होत्या आणि पाच शहाण्या होत्या.” मत्तय 25:1–2
आपली पाच ज्ञानेंद्रिये म्हणजे आपल्या आत्म्याकडे उघडणारी एक खिडकी आहे, असे म्हणता येईल. ज्ञानेंद्रियांद्वारे आपण आपल्या सभोवतालचे जग जाणून घेतो, त्याचा अनुभव आपल्या मनात आणि हृदयात सामावून घेतो आणि आपण घेतलेल्या निर्णयांनुसार त्या जगात वावरतो. अनेक चर्चपिते सांगतात की आजच्या दृष्टान्तातील पाच शहाण्या कुमारी देवाच्या इच्छेनुसार आपल्या पाच ज्ञानेंद्रियांचा उपयोग करणाऱ्यांचे प्रतीक आहेत. याउलट, पाच मूर्ख कुमारी पापमय जीवन जगताना आपल्या पाच ज्ञानेंद्रियांच्या सुखलालसेला मोकळीक देणाऱ्यांचे प्रतीक आहेत.
विशेष म्हणजे, संत योहान ऑफ द क्रॉस असे शिकवतात की देवाशी सर्वोच्च प्रकारचा संवाद तेव्हा घडतो, जेव्हा आपली पाच ज्ञानेंद्रिये शांत होतात आणि त्यांच्यामार्फत मिळालेले सारे ज्ञान अंधुक होते. अशा वेळी देव आपल्याशी थेट, आध्यात्मिक रीतीने संवाद साधू शकतो. पण आत्म्याच्या शुद्धीकरणाच्या विविध टप्प्यांतून जाऊन आपण आध्यात्मिक परिपूर्णतेच्या त्या पातळीवर पोहोचेपर्यंत, ज्ञान मिळवण्यासाठी, विशेषतः देवाला जाणून घेण्यासाठी, आपल्याला आपल्या ज्ञानेंद्रियांवर अवलंबून राहावे लागते.
सृष्टीत, विशेषतः इतर व्यक्तींमध्ये, देवाच्या उपस्थितीचे सौंदर्य आपल्या डोळ्यांनी पाहण्यास आपल्याला बोलावले आहे. आपल्या कानांनी आपण देवाच्या वचनाची घोषणा ऐकतो. ते वचन आपल्या अंतर्यामी प्रतिध्वनित होते आणि आपल्यात श्रद्धेची देणगी जागवते. गंध, चव आणि स्पर्श यांची जाणीव करून देणारी आपली ज्ञानेंद्रियेही आपल्याला विविध प्रकारे शिकवतात. ती आपल्याला देवाच्या राज्यातील आनंदाकडे किंवा पापाने पतित झालेल्या जगातील भोगांकडे नेऊ शकतात.
पाच शहाण्या कुमारी या पाच ज्ञानेंद्रियांच्या पवित्र वापराचे प्रतीक असतील, तर त्या कुमारी आणि त्यांच्या दिव्यांसाठीचे तेल यांचा संबंध आपण समजून घेतला पाहिजे. अनेक चर्चपिते या तेलाकडे सत्कृत्यांचे, म्हणजेच देव आणि शेजारी यांच्यावरील प्रेमाचे प्रतीक म्हणून पाहतात. स्वर्गप्राप्तीसाठी, म्हणजेच अनपेक्षित वेळी येणाऱ्या वराला भेटण्यासाठी, हे प्रेम आवश्यक आहे. असे प्रेम कृतीत आणणारी व्यक्ती देवाने दिलेल्या नैसर्गिक देणग्यांचा उपयोग त्याच्या गौरवासाठी करते. देवाचा गौरव कसा करता येईल आणि त्याची पवित्र इच्छा कशी पूर्ण करता येईल, याचा शोध घेण्यात त्या व्यक्तीची पाचही ज्ञानेंद्रिये सदैव तत्पर असतात.
पाच ज्ञानेंद्रिये आपल्याला सहजपणे देहसुखांच्या स्वार्थी पाठलागाकडेही नेऊ शकतात. असे घडते तेव्हा आपल्यातील प्रेमाचे तेल संपून जाते आणि आपल्या मृत्यूच्या क्षणी, जेव्हा वर परत येतो, तेव्हा त्याला भेटण्यासाठी आपण तयार नसतो.
तुम्ही तुमच्या पाच ज्ञानेंद्रियांचा कसा वापर करता, याचा विचार करा आणि त्या शहाण्या किंवा मूर्ख कुमारिकांपैकी तुम्ही कोणासारखे आहात हे पाहा. तुमच्या डोळ्यांनी तुम्ही नेहमी काय पाहता? आपल्या जगात देवाची उपस्थिती तुम्ही शोधता का? गरीब, असुरक्षित, एकाकी आणि गरजू लोकांमध्ये तुम्हाला देव दिसतो का? की आजूबाजूला दिसणाऱ्या अनेक वाईट गोष्टींची तुम्हाला भुरळ पडते आणि तुम्हीही त्या वाईट गोष्टी करू लागता?
तुम्ही देवाचे वचन लक्षपूर्वक ऐकता का? की कुचाळक्या, परनिंदा आणि इतर पापी बोलणे ऐकण्यात तुम्हाला गोडी वाटते? तुम्ही स्पर्श, गंध आणि चव यांतून मिळणाऱ्या सुखांचा अतिरेक करता आणि त्यांत प्रमाणाबाहेर गुंतता का? की अहितकारक आणि पापी सुखांना नकार देऊन संयम व आत्मसंयम जोपासण्याचा प्रयत्न करता?
आज आपल्या आत्म्याच्या नैसर्गिक क्षमतांवर, विशेषतः आपल्याला लाभलेल्या पाच ज्ञानेंद्रियांच्या देणगीवर चिंतन करा. तुम्ही त्यांचा वापर कसा करता, काय पाहता, काय ऐकता आणि कोणत्या सुखांत रमता, याचे परीक्षण करा. तुमची ज्ञानेंद्रिये म्हणजे तुमच्या आत्म्याकडे उघडणारी खिडकी. त्यांच्याद्वारेच देव प्रथम तुमच्याशी बोलतो आणि तुमच्या हृदयात प्रवेश करतो. आपल्या ज्ञानेंद्रियांवर पहारा ठेवा आणि स्वर्गातील चांगल्या गोष्टींनाच आत येऊ द्या. असे केल्याने तुमच्या अंतःकरणात देवावरील व शेजाऱ्यावरील प्रेमाचे तेल साठेल आणि आपल्या प्रभूच्या आगमनासाठी तुम्ही सदैव तयार राहाल.
हे परिपूर्ण प्रेमाच्या प्रभू, अनेक मार्गांनी माझ्याशी बोलण्याची आणि मला स्वतःची ओळख करून देण्याची तुझी इच्छा आहे. माझ्या डोळ्यांनी आणि कानांनी मला तुझी उपस्थिती सदैव जाणवो आणि माझ्या पाचही ज्ञानेंद्रियांचा उपयोग मी तुझ्या गौरवासाठी करो, अशी मी प्रार्थना करतो. प्रत्येक अतिरेकी आणि अहितकारक आसक्तीतून मला मुक्त कर, म्हणजे मी पूर्णपणे तुझ्याशी एकनिष्ठ राहू शकेन. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
उपजीविकेचे सारे धन अर्पण करणे
सामान्य काळातील बत्तिसावा रविवार (वर्ष ब)
येशू मंदिराच्या दानपेटीसमोर बसला आणि लोक दानपेटीत पैसे कसे टाकत होते, हे पाहू लागला. अनेक श्रीमंत लोकांनी मोठमोठ्या रकमा टाकल्या. एक गरीब विधवाही आली आणि तिने काही सेंट किमतीची दोन छोटी नाणी टाकली. मार्क 12:41–42
मंदिराच्या दानपेटीची जबाबदारी तुमच्यावर असती, तर तुम्ही कशाला प्राधान्य दिले असते? श्रीमंतांनी मोठमोठ्या रकमा टाकण्याला? की एका गरीब विधवेने दोन छोटी नाणी टाकण्याला? अर्थात, या प्रश्नाचे प्रामाणिक उत्तर देणे कठीण जाऊ शकते. मोठ्या रकमेतून पुष्कळ चांगली कामे करता येतात, नाही का? मग थोड्याशा पैशांपेक्षा अधिक रक्कम स्वीकारणे चांगले नाही का? अशा वेळी पडणारा पेच आपल्या जीवनात वारंवार आढळणारा एक गैरसमज उघड करतो. कमीपेक्षा जास्त असणे चांगले का? गरिबीपेक्षा श्रीमंती चांगली का? अपयशापेक्षा यश चांगले का? त्या परिस्थितीतील आध्यात्मिक वास्तव काय आहे, यावरच हे सारे अवलंबून आहे.
उदाहरणार्थ, यश आणि अपयश यांचा विचार करा. समजा, एखादी व्यक्ती स्वार्थापोटी एक अनैतिक व्यवसाय सुरू करते आणि अल्पावधीत त्यातून प्रचंड उत्पन्न मिळवते. अनेक जण याला यश म्हणतील. समजा, दुसरी एखादी व्यक्ती प्रार्थनापूर्वक देवाची इच्छा पूर्ण करण्याचा प्रयत्न करते आणि एखादा वेगळा व्यवसाय सुरू करते. अनेक वर्षांच्या प्रयत्नांनंतर तो व्यवसाय अपयशी ठरतो आणि दिवाळे निघते. यापैकी कोणती परिस्थिती अधिक चांगली? देवाची इच्छा पूर्ण करण्याचा प्रयत्न करणारी व्यक्तीच खऱ्या अर्थाने यशस्वी ठरली, हे स्पष्ट आहे. का? कारण लौकिक अपयश आले तरी देवाच्या इच्छेशी एकनिष्ठ राहिल्याने त्या व्यक्तीला आध्यात्मिक फळ म्हणून पृथ्वीवरील संपत्तीपेक्षा अधिक मौल्यवान असा शाश्वत ठेवा लाभला.
देव लौकिक परिणाम पाहून नव्हे, तर अंतःकरण पाहून न्याय करतो. खरे तर, केवळ जगाच्या दृष्टीने पाहिले, तर येशूचे जीवन पूर्णपणे अपयशी ठरले. त्याला अटक करण्यात आली, मृत्युदंड होऊ शकेल अशा गुन्ह्याचा आरोप त्याच्यावर ठेवण्यात आला, त्याला मारहाण करण्यात आली आणि ठार मारण्यात आले. त्याच्या अनेक अनुयायांना हवे असलेले त्याचे पृथ्वीवरील राज्य कधीच स्थापन झाले नाही. त्याला ठार मारण्यात आले तेव्हा त्यांच्यापैकी अनेकांनी त्याला सोडून दिले. मृतांतून उठल्यानंतरही त्याने पृथ्वीवरील राज्य स्थापन केले नाही.
अर्थात, आध्यात्मिक क्षेत्रात, म्हणजे शाश्वत सत्यांच्या क्षेत्रात, येशूचे जीवन अमर्याद यशस्वी ठरले. त्याच्या मृत्यूने मृत्यूचाच नाश केला, आणि त्याच्या पुनरुत्थानामुळे त्याच्यावर श्रद्धा ठेवणाऱ्या सर्वांना शाश्वत जीवनात सहभागी होणे शक्य झाले. त्याचे आध्यात्मिक राज्य आता पूर्ण बहरात आहे आणि एके दिवशी ते सर्वांना दिसेल.
आता आपल्या मूळ प्रश्नाकडे वळूया. मंदिराच्या दानपेटीची जबाबदारी तुमच्यावर असती आणि येशूने दाखवून दिल्याप्रमाणे श्रीमंतांकडून मोठमोठ्या रकमा स्वीकारणे किंवा गरीब विधवेकडून दोन नाणी स्वीकारणे असे दोन पर्याय तुमच्यासमोर असते, तर ती दोन नाणी स्वीकारणे नक्कीच अधिक चांगले ठरले असते. हे समजून घेणे कठीण वाटत असेल, तर तुम्ही देवाच्या आध्यात्मिक राज्याच्या मूल्यांपेक्षा जगाच्या मूल्यांनुसार अधिक जगता, याचे ते लक्षण आहे. त्या गरीब विधवेने केवळ दोन छोटी नाणी दिली नाहीत; तिने आपल्या उदारतेची आणि देवावरील पूर्ण विश्वासाची आध्यात्मिक देणगीही दिली. तिच्याजवळ जे काही होते ते सर्व तिने दिले. देव आपली काळजी घेईल आणि आपल्या देणगीचा उपयोग चांगल्या कार्यासाठी करेल, असा तिला विश्वास होता. एखाद्याने आपल्याकडचा जास्तीचा पैसा देण्यापेक्षा, देवाचे राज्य उभारण्यासाठी हे कितीतरी अधिक फलदायी आहे. देवाला आपल्या पैशाची गरज नाही. पण आपल्याला तो देण्याची, त्याच्यावरील आसक्ती सोडण्याची आणि आपल्याजवळचे सर्व काही, आपले संपूर्ण अस्तित्व व उपजीविकेची सारी साधने देवाला अर्पण करण्यासाठी मनापासून तयार राहण्याची गरज आहे. हाच विश्वास. ही अशी आध्यात्मिक देणगी आहे की आत्म्यांच्या तारणासाठी तिचे शाश्वत परिणाम जगातील साऱ्या पैशांच्या परिणामांपेक्षा कितीतरी मोठे असतील.
येशू या गरीब विधवेची जी प्रशंसा करतो, तिच्यावर आज चिंतन करा. “तिने आपल्या गरिबीतून तिच्याजवळ होते ते सर्व, म्हणजे तिच्या उदरनिर्वाहाचे सारे साधन, अर्पण केले.” तुम्हीही तुमच्या उदरनिर्वाहाचे सारे साधन अर्पण करता का? तुमच्याजवळ जे काही आहे, तुमची सारी शक्ती, तुम्हाला लाभलेली सर्व दाने आणि तुमचे संपूर्ण अस्तित्व तुम्ही देवाच्या गौरवासाठी त्याच्या सेवेला समर्पित करता का? आपल्या जीवनाचा केवळ एक भाग नव्हे, तर सर्वस्व देवाला अर्पण करण्याचे आपल्याला आवाहन आहे. या गरीब विधवेचे तुम्ही कितपत अनुकरण करता, यावर चिंतन करा आणि तिच्या पवित्र उदाहरणानुसार वागण्याचा प्रयत्न करा.
हे परम उदार प्रभू, जगाच्या तारणासाठी तू प्रेमाने तुझ्याजवळ जे काही होते ते सर्व आणि स्वतःलाही पूर्णपणे अर्पण केलेस. माझे संपूर्ण जीवन, माझे सर्वस्व आणि माझ्या उदरनिर्वाहाची सारी साधने तुझ्या हाती सोपवून सर्व काही तुला परत अर्पण करण्यास आणि अशा रीतीने तुझ्या संपूर्ण आत्मदानाचे अनुकरण करण्यास मला मदत कर. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
शोध आणि विस्मय
सामान्य काळातील बत्तिसावा रविवार (वर्ष क)
पुनरुत्थान नाही असे मानणारे काही सदूकी पुढे आले आणि त्यांनी येशूला असा प्रश्न विचारला, “गुरुजी, मोशेने आमच्यासाठी असे लिहिले आहे: एखाद्या माणसाचा भाऊ मरण पावला आणि त्याची पत्नी जिवंत असली, पण त्याला मूल नसले, तर त्या माणसाने आपल्या भावाच्या पत्नीशी लग्न करून आपल्या भावासाठी संतती निर्माण करावी. सात भाऊ होते. पहिल्याने एका स्त्रीशी लग्न केले, पण त्याला मूल होण्यापूर्वीच तो मरण पावला. मग दुसऱ्या आणि तिसऱ्या भावाने तिच्याशी लग्न केले; अशाच प्रकारे सातही भाऊ निःसंतान मरण पावले.” लूक 20:27–31
सदूकी हा यहुद्यांमधील एक लहान, धनाढ्य आणि विशेषाधिकार असलेला सत्ताधारी वर्ग होता. ते जुन्या करारातील केवळ पहिल्या पाच ग्रंथांना, म्हणजे तोराला, मान्यता देत असत. ते मौखिक परंपरा मानत नसत आणि परुश्यांशी त्यांचा सतत संघर्ष होत असे. तरीही, येशूच्या बाबतीत मात्र दोन्ही गटांनी आळीपाळीने आपल्या प्रभूला आव्हान दिले आणि त्याची प्रतिष्ठा कमी करण्याचा प्रयत्न केला.
शरीराचे पुनरुत्थान आणि आत्म्याचे अमरत्व यांवर सदूक्यांचा विश्वास नव्हता. म्हणूनच त्यांनी येशूला कोंडीत पकडण्यासाठी वरचा प्रसंग रचला. येशूने त्यांना उत्तर दिले. मग सदूकी मानत असलेल्या निर्गम ग्रंथाच्या आधारे त्याने दाखवून दिले की मोशेने अब्राहाम, इसहाक आणि याकोब हे जिवंत असून देवाबरोबर आहेत, असे म्हटले होते. म्हणजेच, मोशेच्या म्हणण्यानुसार त्यांचे आत्मे अमर होते, आणि त्यामुळे सदूक्यांचे मत चुकीचे ठरले. येशूला कोंडीत पकडण्याच्या त्यांच्या प्रयत्नात सदूक्यांना स्वतःलाच नमावे लागले आणि ते निरुत्तर झाले.
या प्रसंगातून आपल्याला एक गोष्ट शिकायला मिळते: शाश्वत सत्यांकडे मर्यादित आणि संकुचित दृष्टीने पाहण्याचे आपण टाळले पाहिजे. जेव्हा आपण स्वर्गात पोहोचू आणि देवाच्या सत्याची परिपूर्णता आपल्या बुद्धीला उलगडेल, तेव्हा आपण विस्मयचकित होऊ आणि पृथ्वीवर असताना आपली समज किती मर्यादित होती, हे आपल्याला जाणवेल. देवाची सत्ये अधिक पूर्णपणे समजून घेण्याचा आणि आपल्या श्रद्धेत व त्या सत्यांच्या ज्ञानात वाढण्याचा आपण नेहमी प्रयत्न केला पाहिजे. पण ही शाश्वत सत्ये समजून घेताना आपण नेहमी नम्र असले पाहिजे आणि ती आपल्याला प्रत्यक्षात किती थोडी उमगली आहेत, हे मान्य केले पाहिजे. आपल्या श्रद्धेच्या प्रवासात आपण नवे सत्य शोधावे, त्या शोधाने विस्मित व्हावे आणि मग आपल्या श्रद्धेविषयी आपल्याला जे उमगले आहे ते खरोखर किती मर्यादित आहे, हे नम्रपणे मान्य करावे. हे नम्रपणे मान्य करणे म्हणजे आपल्याला उमगलेली सत्ये नाकारणे नव्हे. उलट, अजून कितीतरी जाणून घ्यायचे आहे, याची सतत जाणीव ठेवण्याचा तो एक मार्ग आहे.
देव आणि त्याने प्रकट केलेले सर्व काही तुम्हाला कितपत समजते? या प्रश्नाचे उत्तर देणे कठीण ठरू शकते. संत थॉमस अक्विनास हे कदाचित आजवरच्या सर्व धर्मशास्त्रज्ञांमध्ये सर्वांत ज्ञानसंपन्न होते. श्रद्धेविषयी विपुल लेखन करणाऱ्यांमध्ये त्यांचे स्थान अग्रक्रमाचे होते. आज श्रद्धेच्या अनेक विषयांवर आपण जे शिकवतो, त्यातील बराचसा भाग त्यांच्या सविस्तर शिकवणुकीवर आधारलेला आहे. आयुष्याच्या अखेरीस, आपला शेवटचा ग्रंथ पूर्ण करण्यापूर्वी त्यांना एक गूढ आध्यात्मिक अनुभव आला, जो शब्दांत सांगणे शक्य नव्हते. त्या अनुभवानंतर, त्यांना मदत करणाऱ्या डॉमिनिकन संघाच्या एका सदस्याने संत थॉमस यांना आपले लेखन पूर्ण करण्यास सांगितले. असे सांगितले जाते की थॉमस यांनी त्याला उत्तर दिले, “रेजिनाल्ड, मला ते शक्य नाही, कारण मी जे काही लिहिले आहे ते सारे मला काडीकचऱ्यासारखे वाटते.” त्यामुळे कॅथलिक धर्मशास्त्रातील एक सर्वोत्तम ग्रंथ, सुम्मा थिओलॉजिका, अपूर्णच राहिला. धर्मशास्त्रज्ञांमध्ये श्रेष्ठ असलेले संत थॉमस अक्विनास यांना प्रत्यक्षात आपल्याला किती थोडे कळले आहे आणि देवाची सत्ये शब्दांत मांडण्याची आपली क्षमता किती मर्यादित आहे, याचा विस्मय वाटला.
आपल्या संपूर्ण बुद्धीनिशी सत्याचा शोध घेण्याचे जे उदात्त आवाहन तुम्हाला मिळाले आहे, त्यावर आज चिंतन करा. या महत्त्वाच्या कार्याला तुम्ही किती समर्पित आहात, याचाही विचार करा. आपल्याला जितके अधिक समजेल, तितकी आणखी समजून घेण्याची इच्छा वाढेल. देवाची असीम बुद्धी आपल्याला कधीही पूर्णपणे समजणार नाही, या आपल्याला नम्र करणाऱ्या सत्यावरही चिंतन करा. या सत्याने आपल्याला अधिकाधिक खोलवर शोध घेण्यास आणि त्या शोधात विस्मय अनुभवत पुढे जाण्यास प्रेरित केले पाहिजे.
हे माझ्या अनंत प्रभू, तुझे ज्ञान माझ्या ज्ञानाहून अनंत पटींनी श्रेष्ठ आहे आणि तुझे मार्ग माझ्या मार्गांहून कितीतरी उंच आहेत. तुला जाणून घेण्याची आणि तू प्रकट केलेले सर्व काही समजून घेण्याची उत्कट ओढ मला दे. हे प्रिय प्रभू, तुझ्याविषयी मला अधिकाधिक कळत असताना मला नम्र ठेव, जेणेकरून तुझ्या असीम स्वरूपाचा विस्मय मला सदैव वाटत राहील. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
प्रत्येक पाप्यावर प्रेम करणे
सामान्य काळातील बत्तिसाव्या आठवड्याचा सोमवार
येशू आपल्या शिष्यांना म्हणाला, “पापाला प्रवृत्त करणारे प्रसंग येणारच; पण ज्याच्यामुळे ते येतात, त्याची दुर्दशा होईल! या लहानांपैकी एकाला पाप करायला लावण्यापेक्षा त्याच्या गळ्यात जात्याची तळी बांधून त्याला समुद्रात फेकून दिलेले बरे.” लूक 17:1–2
गळ्यात जात्याची तळी बांधून समुद्रात फेकले जाण्याचे चित्र डोळ्यांसमोर सहज उभे राहते. येशूने इथे अतिशय परिणामकारक भाषा वापरली आहे. जात्याची तळी म्हणजे मध्यभागी भोक असलेला मोठा गोल दगड. ती एखाद्याच्या गळ्यात बांधून त्याला समुद्रात फेकले, तर तो तळाशी बुडून मरेल, हे उघड आहे. “या लहानांपैकी एकाला पाप करायला लावणाऱ्यांच्या” वाट्याला जे येईल, त्यापेक्षा हा भयंकर अंतही बरा, असे येशू स्पष्टपणे सांगत आहे.
सर्वप्रथम हे स्पष्ट केले पाहिजे की कोणीही आपल्याला प्रत्यक्षात पाप करायला भाग पाडू शकत नाही. पाप करणे ही आपल्या स्वतःच्या स्वातंत्र्याने केलेली निवड आहे आणि आपल्या पापाबद्दल आपण स्वतःच जबाबदार आहोत. येशू इथे एका गोष्टीकडे आपले लक्ष वेधतो: प्रत्येकाने स्वतःच्या कृतींची आणि पापांची जबाबदारी स्वीकारली पाहिजे, पण आपल्या वागण्याने आपण इतरांना पापाच्या मोहात पाडतो, त्याचीही जबाबदारी आपण घेतली पाहिजे. आपण सगळेच पापी आहोत. त्यामुळे आपल्या पापाने आपणही इतरांना पापाच्या मोहात पाडतो. कधी लोकांना राग आणून आपण त्यांना पापाच्या मोहात पाडतो, तर कधी त्यांच्यासमोर वाईट उदाहरण ठेवून. याउलट, सद्गुणांकडेही आपण लोकांना ‘भुरळ घालून’ वळवू शकतो. अधिक नेमके सांगायचे तर, आपण त्यांना सद्गुणी आचरणासाठी प्रेरणा व प्रोत्साहन देऊ शकतो.
हे लक्षात घेऊन येशू स्पष्ट करतो की इतरांना, विशेषतः ‘लहानांना’, पापाच्या मोहात पाडणाऱ्यांना अकाली मृत्यूपेक्षाही गंभीर परिणाम भोगावे लागतील. येशू ज्यांना ‘लहान’ म्हणतो, ते म्हणजे श्रद्धेत दुर्बल असलेले, अतिसंवेदनशील असलेले किंवा आयुष्यातील त्या टप्प्यावर विशेष असुरक्षित आणि बाहेरच्या प्रभावाला सहज बळी पडणारे लोक. एखादे मूल असे असू शकते, किंवा एखादी व्यक्ती सध्या निराशा, गोंधळ, संताप किंवा एखाद्या गंभीर पापाच्या काठावर असू शकते. अशी माणसे भेटतात तेव्हा तुम्ही त्यांच्याशी कसे वागता? येशूच्या हृदयात या लोकांबद्दल अपार कळवळा आहे आणि तितकाच खोल कळवळा आपल्याही मनात असावा, अशी त्याची इच्छा आहे. पण कधीकधी आपण यात कमी पडतो. त्यांच्यापर्यंत पोहोचून त्यांना आधार देण्याच्या आपल्या कर्तव्याकडे आपण दुर्लक्ष करू शकतो. असे दुर्लक्ष करणे हाही ‘या लहानांपैकी एकाला पाप करायला लावण्याचा’ एक प्रकार ठरू शकतो. अर्थात, त्यांना जाणूनबुजून अस्वस्थ करणे, त्यांच्यावर कठोर न्याय करणे, त्यांचा संताप भडकवणे किंवा त्यांना मोहात पाडून दुर्बलतेपोटी खोटा दिलासा देणाऱ्या एखाद्या पापाकडे ओढणे, हे तर त्याहूनही वाईट आहे. साधे सत्य हे आहे की जे दुर्बल, असुरक्षित आणि पापी आहेत, त्यांच्यावर येशू प्रेम करतो. आपणही त्याच्या हृदयाने त्यांच्यावर प्रेम करावे, अशी त्याची इच्छा आहे. तसे करण्यात आपण कमी पडलो, तर ते देवाच्या कृपेपासून आणखी दूर जाण्यास आपण कितपत कारणीभूत ठरलो, याचा जाब येशू आपल्याला विचारेल.
आज तुमच्या जीवनात अशा कोणत्या व्यक्ती आहेत, ज्या सध्या विशेष असुरक्षित, पापात अडकलेल्या, गोंधळलेल्या आणि दिशाहीन वाटतात, यावर चिंतन करा. राग, व्यसन किंवा एखादी पापमय जीवनशैली यांच्याशी कोण झगडत आहे? त्यांच्याविषयी तुमचा दृष्टिकोन कसा आहे, याचा विचार करा. तुम्ही त्यांच्याविषयी लगेच निकाल लावता का, त्यांचा धिक्कार करता का, त्यांना कमी लेखता का? असुरक्षित अवस्थेत दुर्बलतेपोटी ते जी पापे करतात, त्यांत आणखी खोलवर पडण्याचा मोह तुम्ही त्यांना घालता का, आणि अशा प्रकारे त्यांना आणखी पापाकडे नेता का? की, अतिशय कठीण संघर्षातून जाणारी एखादी व्यक्ती भेटली, तर तुम्ही मनापासून कळवळ्याने आणि दयेने तिच्याकडे वळता? तिने तुमच्याविरुद्ध केलेल्या पापांची तुम्ही तिला क्षमा करता का? तुम्हाला स्वतःला कितीही कठीण गेले तरी, तिच्या गरजेच्या वेळी तिच्या पाठीशी उभे राहण्यासाठी तुम्ही शक्य तितके प्रयत्न करता का? देवाच्या सर्व ‘लहानांवर’ मनापासून प्रेम करण्याचा संकल्प करा आणि ख्रिस्ताच्या हृदयाने त्यांची सेवा करण्याचा प्रयत्न करा, जेणेकरून एके दिवशी ते स्वर्गात तुमच्यासोबत सदैव आनंदित होतील.
हे माझ्या परम करुणामय प्रभू, तू पापी माणसावर प्रेम करतोस आणि त्याने आपल्या गरजेच्या वेळी तुझ्याकडे वळावे, अशी तुझी मनापासून इच्छा आहे. तुझ्यासारखे करुणामय हृदय मला दे, म्हणजे तू त्याच्यावर जसे प्रेम करतोस, तसे प्रेम मला मोकळेपणाने करता येईल. माझ्यामुळे त्याला मोह होऊन तो तुझ्यापासून आणखी दूर जाऊ नये; उलट, मी तुझ्या अखंड दयेचे साधन बनावे. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
धन्याचे सेवक
सामान्य काळातील बत्तिसाव्या आठवड्याचा मंगळवार
येशू प्रेषितांना म्हणाला, “तुमच्यापैकी कोण आपल्या सेवकाला, तो शेतात नांगरणी करून किंवा मेंढरे राखून नुकताच परतल्यावर, असे म्हणेल, ‘लगेच इकडे ये आणि जेवायला बस’? उलट तो त्याला असे म्हणणार नाही का, ‘माझ्यासाठी काहीतरी खायला तयार कर. एप्रन बांध आणि माझे खाणेपिणे होईपर्यंत मला वाढ. माझे झाल्यावर तू खा आणि पी’? त्या सेवकाने आज्ञेप्रमाणे केले म्हणून धनी त्याचा आभारी असतो का?” लूक 17:7–9
आज बहुतेक संस्कृतींमध्ये स्वतःच्या दिमतीला सेवक ठेवून त्याला हुकूम देणे ही काही आदर्श गोष्ट मानली जात नाही. पण येशू ज्या लोकांशी बोलत होता, त्यांना हे उदाहरण सहज समजण्यासारखे होते. नम्रतेचा धडा देण्यासाठी त्याने हे उदाहरण दिले. त्याचा नीट अर्थ लावला, तर येशू त्या प्रत्येकाला ही जाणीव करून देत होता की तो धनी नव्हे, तर सेवक आहे. देवच एकमेव धनी आहे.
देवाची सेवा करताना तो आपल्याला काय काय आज्ञा देईल, याला मर्यादा नाही. सुरुवातीला हे कठोर वाटेल, पण तसे नाही; कारण देव आपल्याला देतो त्या आज्ञा त्याच्या परिपूर्ण प्रेमातून येतात. आपल्याला त्याच्या आज्ञांची गरज आहे. तो आपल्या जीवनाला जी शिस्त लावतो, तिची आपल्याला गरज आहे. आपण त्याच्या पूर्ण आज्ञाधारकतेत जगले पाहिजे. तो आपल्याला जे काही सांगतो ते सर्व ऐकून तंतोतंत पाळले पाहिजे. देव कसा धनी आहे हे आपल्याला कळत नाही, तेव्हाच त्याला आपला धनी आणि स्वतःला त्याचे सेवक मानणे आपल्याला कठोर वाटते.
प्रधान देवदूत गब्रिएलकडून आज्ञा मिळाली, तेव्हा आपल्या धन्य मातेने उच्चारलेले सुंदर शब्द आठवा. देवदूत तिला म्हणाला, “तू गर्भधारण करशील आणि तुला पुत्र होईल. त्याचे नाव येशू असे ठेवायचे आहे.” हा तिला विचारलेला प्रश्न नव्हता; ती प्रेमाची आज्ञा होती. मरियेने संकोच केला नाही, नकारही दिला नाही. ती म्हणाली, “पाहा, मी प्रभूची दासी आहे. तुझ्या वचनाप्रमाणे माझ्या बाबतीत घडो.”
आजच्या शुभवर्तमानाच्या शेवटी येशू पुढे म्हणाला, “तुम्हाला जे काही करण्याची आज्ञा दिली आहे ते सर्व केल्यावर म्हणा, ‘आम्ही निरुपयोगी सेवक आहोत; जे करणे आमचे कर्तव्य होते, तेवढेच आम्ही केले आहे.’” अनेक अर्थांनी आपल्या धन्य मातेने नेमके हेच केले. देवाच्या परिपूर्ण आज्ञा पाळणारी ती त्याची सेविका होती. देवावरच्या प्रेमामुळे त्याच्या इच्छेप्रमाणे वागणे हे आपले कर्तव्य आहे, याची तिला जाणीव होती.
देवाच्या इच्छेप्रमाणे वागण्याचा विचार करताना, आपण देवावर उपकार करत आहोत असे तुम्हाला वाटते का? देवाच्या आज्ञा पाळणे हा तुमच्या उदारपणाचा भाग आहे आणि त्या आज्ञांनुसार वागून तुम्ही तुमच्या स्वाभाविक कर्तव्यापेक्षा काही अधिक करत आहात, असे तुम्हाला वाटते का? आशा आहे की तसे नाही. आपल्या धन्य मातेप्रमाणे तुम्हीही सर्वांच्या एकमेव खऱ्या धन्याचे सेवक आहात, हे तुम्हाला समजत असेल अशी आशा आहे. देवाच्या आज्ञा जीवनाच्या पूर्णतेकडे नेणारी वाट दाखवतात, हेही तुम्हाला दिसत असेल अशी आशा आहे. आपला धनी कोण आहे हे उमगले, की त्याचे सेवक, इतकेच काय, त्याचे गुलाम होण्यासही आपण कचरणार नाही. पूर्ण आणि अढळ आज्ञाधारकतेने, स्वेच्छेने स्वतःला त्याच्या इच्छेला समर्पित करण्यास आपण कचरणार नाही. आपल्यासाठी सर्वांत चांगले काय आहे, हे देवालाच माहीत आहे. म्हणून आपल्या जीवनाची सूत्रे आपण पूर्णपणे त्याच्या हाती दिली पाहिजेत.
आज धनी आणि गुलाम या प्रतिमेवर चिंतन करा. असे करताना कठोरपणा, क्रूरता, वर्चस्व आणि नियंत्रण यांच्याशी जोडलेल्या तुमच्या मनातल्या सगळ्या पूर्वकल्पना बाजूला सारण्याचा प्रयत्न करा. त्याऐवजी, ज्याला केवळ आपल्या सेवकाच्या भल्याची काळजी आहे, अशा दैवी धन्याची प्रतिमा डोळ्यांसमोर आणा. आपल्या सेवकावर परिपूर्ण प्रेम करणारा धनी कसा असेल, हे पाहण्याचा प्रयत्न करा. तुमच्या स्वतःच्या जीवनात अशा धन्याची तुम्हाला किती गरज आहे, यावर चिंतन करा. सर्व बाबतींत तुमच्या जीवनाची सूत्रे पूर्णपणे देवाच्या हाती सोपवता यावीत म्हणून प्रार्थना करा, म्हणजे त्याने तुमच्यासाठी राखून ठेवलेल्या वैभवशाली गोष्टींकडे तो तुमच्या जीवनाला नेऊ शकेल.
हे माझ्या प्रभू आणि धन्या, तुझ्या परिपूर्ण प्रेमातून आलेल्या आज्ञा पाळण्यास तू मला आणि तुझ्या सर्व सेवकांना सांगितले आहेस. तुझी इच्छाच आमच्या जीवनासाठी सर्वांत हिताची आहे आणि तुझ्या आज्ञा आमच्या जीवनाला पूर्णता व उद्देश देतात. हे प्रिय प्रभू, मी तुझा सेवक आहे. तुझ्या धन्य मातेप्रमाणे मलाही सर्व बाबतींत सदैव तुझी आज्ञा पाळता येवो. जे करणे माझे कर्तव्य आहे ते मी आनंदाने करावे. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
हे माझ्या प्रभू, तुझे आभार
सामान्य काळातील बत्तिसाव्या आठवड्याचा बुधवार
येशूने उत्तर दिले, “दहाही जण शुद्ध झाले, नाही का? मग बाकीचे नऊ कुठे आहेत? या परदेशीयाशिवाय देवाचे आभार मानायला दुसरा कोणी परत आला नाही का?” मग तो त्याला म्हणाला, “ऊठ आणि जा; तुझ्या विश्वासाने तुझे तारण केले आहे.” लूक 17:17–19
येशूचे आभार मानायला परत आलेल्या त्या एकाच कुष्ठरोग्याला आपल्या प्रभूने हे उत्तर दिले. दहा कुष्ठरोगी येशूकडे आले होते. काही अंतरावर उभे राहून त्यांनी मोठ्याने विनवणी केली, “येशू, गुरुदेव! आमच्यावर दया कर!” तेव्हा येशूने त्या सर्वांना बरे केले. पण या प्रसंगाचा गाभा ते बरे झाले यात नाही, तर त्या दहांपैकी केवळ एकाने व्यक्त केलेल्या कृतज्ञतेत आहे.
या शुभवर्तमानात आपण वाचतो की या एका कुष्ठरोग्याने आपली मनापासूनची कृतज्ञता व्यक्त करण्यासाठी पाच गोष्टी केल्या. तो परत आला, त्याने देवाचा गौरव केला, तो मोठ्या आवाजात केला, तो येशूच्या चरणी पडला आणि त्याने येशूचे आभार मानले. आपल्या सर्वांसाठी त्याची ही किती सुंदर साक्ष आहे!
याची तुलना मुलांशी करता येईल. आईवडील प्रेमाने घेत असलेली काळजी मुले अनेकदा गृहीत धरतात. म्हणूनच अनेक चांगले आईवडील आपल्या मुलांना ‘धन्यवाद’ म्हणण्याची वारंवार आठवण करून देतात. देवाशी असलेल्या आपल्या नात्यातही, देव आपल्या तारणासाठी जे करतो ते आपण सहज गृहीत धरू शकतो. आपल्याला मिळणारी सारी कृपा ही देवाच्या असीम दयेतून मिळालेली देणगी आहे, हे विसरून ती आपल्याला मिळायलाच हवी, असे सहज वाटू शकते. असे घडते तेव्हा आपण त्या इतर नऊ जणांसारखे वागू लागतो, ज्यांनी येशूप्रती आपली कृतज्ञता योग्य रीतीने व्यक्त केली नाही.
सर्वप्रथम हे लक्षात घेतले पाहिजे की देवाला आपल्या स्तुतीची गरज आहे म्हणून आपण त्याच्याप्रती कृतज्ञता व्यक्त करत नाही. स्वतःचे मोल पटवून घेण्यासाठी देव आपल्या कृतज्ञतेवर अवलंबून नाही. हे उघड आहे. देव हा देव आहे; त्याला आपल्या स्तुतीची मुळीच गरज नाही. तरीही अंतःकरणापासून देवाची स्तुती करणे आणि त्याचा गौरव करणे अत्यावश्यक आहे. कारण देवाकडून आपल्याला जे काही मिळते, ते आपल्या कोणत्याही पुण्याईशिवाय मिळालेली देणगी आहे, याची दररोज आठवण राहण्यासाठी कृतज्ञतेचा सद्गुण आपल्याला आवश्यक आहे. देवाचे प्रेम आणि कृपा आपण स्वतःच्या कर्तृत्वाने मिळवू शकत नाही. त्यांवर आपला हक्क नाही. तरीही देव आपल्या दयेने ती आपल्याला देण्याचे निवडतो. आणि दयेला एकच योग्य प्रतिसाद आहे: कृतज्ञता. अगदी अंतःकरणाच्या तळापासूनची कृतज्ञता.
कृतज्ञता आवश्यक आहे, कारण ती सत्याची जाणीव व्यक्त करते. प्रभूने आपल्यावर कृपा केल्यावर आपण नेहमी त्याच्याकडे परत आले पाहिजे. आपण मोठ्या उत्साहाने त्याचा गौरव केला पाहिजे आणि अंतःकरणाच्या आवेशाने त्याला हाक मारली पाहिजे. आपण प्रत्यक्ष कृतीत आणि अंतःकरणातही त्याच्या चरणी साष्टांग दंडवत घातला पाहिजे आणि पुन्हा पुन्हा, कितीही वेळा झाले तरी, त्याचे आभार मानले पाहिजेत. असे केल्याने हे सत्य आपल्या सदैव लक्षात राहील: आपल्याकडे जे काही आहे आणि आपण जे काही आहोत, ते सर्व देवाची देणगी आहे. ती कृपेची देणगी आहे; ती आपण कमावलेली नाही आणि तिच्यावर आपला हक्कही नाही.
आज आपल्या अंतःकरणातील कृतज्ञता किती खोल आहे, यावर चिंतन करा. तुम्ही अनेकदा लाडावलेल्या, स्वार्थी मुलासारखे वागता का, की देवाची कृपा तुम्हाला नित्य जाणवते? तुमची कृतज्ञता कुठेही कमी पडत असेल, तर या एका कुष्ठरोग्याचे मनन करा. त्याने अगदी उत्कटतेने व्यक्त केलेली कृतज्ञता हा या प्रसंगाचा सर्वांत महत्त्वाचा भाग आहे. शेवटी, इतर नऊ जणांपेक्षा त्याला कितीतरी अधिक कृपा लाभली, कारण त्याच्या रोगमुक्तीतून त्याच्यात श्रद्धा जागी झाली; आणि त्या श्रद्धेने केवळ त्याचे शरीरच नव्हे, तर त्याचा आत्माही तारला. रोगमुक्त झालेल्या या पवित्र कुष्ठरोग्याच्या श्रद्धेचे अनुकरण करून आपल्या आत्म्याच्या तारणासाठी प्रयत्न करा.
हे माझ्या कृपाळू प्रभू, तू माझ्यावर तुझ्या दयेचा विपुल वर्षाव करतोस. हे येशू, तुझ्याशिवाय माझ्याजवळ काहीच नाही; पण तुझ्या सहवासात मला सर्व काही मिळते. मला तुझ्या कृपेची किती गरज आहे, याचे भान आणि जाणीव मला सदैव राहो. तुझी कृपा मला देणगी म्हणून मिळते तेव्हा मी मनापासून कृतज्ञतेने तिला प्रतिसाद देऊ दे, आणि अशा रीतीने श्रद्धेद्वारे माझ्या आत्म्याचे तारण होऊ दे. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
देवाचे राज्य ओळखणे
सामान्य काळातील बत्तिसाव्या आठवड्याचा गुरुवार
देवाचे राज्य केव्हा येईल, असे परुश्यांनी विचारले असता येशूने उत्तर दिले, “देवाचे राज्य येताना पाहता येत नाही. ‘पाहा, ते इथे आहे,’ किंवा ‘ते तिथे आहे,’ असे कोणी जाहीर करणार नाही. कारण पाहा, देवाचे राज्य तुमच्यामध्ये आहे.” लूक 17:20–21
परुश्यांनी येशूला हा प्रश्न का विचारला? देवाचे राज्य केव्हा येईल हे त्यांना का जाणून घ्यायचे होते? या प्रश्नाचे उत्तर देण्यासाठी प्रथम येशू आणि परुशी यांच्यातील विविध संवादांचा संपूर्ण संदर्भ पाहिला पाहिजे. परुश्यांनी येशूला त्याच्याच बोलण्यात पकडण्याचे किती प्रकारे प्रयत्न केले आणि आपल्या प्रभूने त्यांना प्रसंगी किती ठामपणे खडसावले, हे पाहिल्यावर एक गोष्ट स्पष्ट होते: परुश्यांनी हा प्रश्न निरागसपणे आणि मोकळ्या मनाने विचारला नव्हता. उलट, ते पुन्हा एकदा येशूला सापळ्यात पकडण्याचा प्रयत्न करत होते. देवाचे राज्य येत आहे, या येशूच्या शिकवणीवर आपला विश्वास असल्याचा आव त्यांनी प्रश्न विचारताना आणला. पण त्यांनी तो श्रद्धेने विचारला नव्हता; येशूची थट्टा करण्यासाठी आणि त्याला त्याच्याच उत्तरात अडकवण्यासाठी त्यांनी तो विचारला होता.
येशूचे उत्तर गूढ आहे. त्याचे शब्द त्याच्याविरुद्ध वापरण्याची संधी परुश्यांना या उत्तरामुळे जवळजवळ मिळतच नाही. देवाचे राज्य लवकरच, पुढच्या महिन्यात किंवा वर्षभरात येईल, असे येशू म्हणेल, अशी कदाचित त्यांची अपेक्षा होती. पण “देवाचे राज्य तुमच्यामध्ये आहे,” या गूढ उत्तराने ते गोंधळून जातात.
येशू जे सांगतो त्यातील बऱ्याच गोष्टी केवळ श्रद्धेनेच पूर्णपणे समजू शकतात. तो अनेकदा जाणूनबुजून अर्थ सहज उलगडणार नाही अशा भाषेत बोलतो. कारण त्याच्या शिकवणीवरील पडदा दूर करून तिचा अर्थ जाणण्याचा एकमेव मार्ग म्हणजे देवाने दिलेल्या श्रद्धेच्या देणगीवर विसंबणे. देवाची गूढ रहस्ये उलगडणारी किल्ली म्हणजे श्रद्धा. श्रद्धेच्या दृष्टीने पाहिले की आपल्या प्रभूचा प्रत्येक दाखला, त्याची प्रत्येक रूपकात्मक उक्ती आणि त्याने शिकवलेले प्रत्येक रहस्य समजू लागते. पण देवाने दिलेल्या श्रद्धेच्या या देणगीशिवाय येशूची शिकवण गूढ आणि अगम्यच राहते.
“देवाचे राज्य तुमच्यामध्ये आहे,” या शब्दांवर तुम्ही मनन करता तेव्हा तुम्हाला काय समजते? श्रद्धेच्या देणगीच्या साहाय्याने या पवित्र शिकवणुकीचा अर्थ तुम्हाला उलगडता येतो का? विशेष म्हणजे, येशूने सूचक रीतीने उच्चारलेले हे शब्द वाचताना आपल्याला स्वतःच्या श्रद्धेची परीक्षा घेण्याची संधी मिळते. हे शब्द वाचूनही आपला संभ्रम दूर होत नसेल, तर श्रद्धेची देणगी मिळावी म्हणून आपण प्रार्थना करावी आणि ती स्वीकारण्यास तयार असावे, याचे हे स्पष्ट लक्षण आहे. पण येशूची गूढ शिकवण वाचताना तिचा अर्थ समजण्याचा प्रकाश आपल्याला मिळाला, तर ते नक्कीच आनंदाचे कारण आहे; कारण असा बोध केवळ श्रद्धेच्या देणगीमुळेच होऊ शकतो.
आज आपल्या प्रभूच्या या पवित्र शिकवणीवर चिंतन करा: “देवाचे राज्य तुमच्यामध्ये आहे.” या शब्दांवर मनन करा आणि त्यांचा अर्थ उमगावा व तो अधिक खोलवर समजावा म्हणून प्रार्थना करा. येशूचे शब्द खरे आहेत. त्याचे राज्य खरोखरच सर्वत्र आहे—आपल्या सभोवती आणि आपल्या अंतःकरणातही. ते जिवंत आहे आणि बहरत आहे. ते तुम्हाला दिसते का? त्याची जाणीव तुम्हाला होते का? ते उभारण्यात तुमची काय भूमिका आहे, हे तुम्हाला दिसते का? या प्रश्नांच्या आधारे तुमचा विश्वास किती दृढ आहे हे तपासा. हेही लक्षात ठेवा की जी रहस्ये केवळ देवाच्या कृपेने समजू शकतात, ती तो तुम्हाला उलगडून दाखवू इच्छितो.
हे माझ्या गूढ प्रभू, तुझे राज्य सर्वत्र आहे: आपल्या सभोवती आणि आपल्या अंतःकरणातही. यावर माझी खरोखर श्रद्धा आहे. मला श्रद्धेची दृष्टी दे, म्हणजे तुझा हात कसा कार्य करतो हे मला सतत दिसत राहील. तू मला जे काही प्रकट करू इच्छितोस, त्याकडे माझे नेहमी लक्ष असू दे; आणि तू प्रकट केलेल्या रहस्यांचा गहन अर्थ समजून घेण्यास मी सदैव तयार असू दे. हे प्रिय प्रभू, माझी श्रद्धा वाढव, म्हणजे मला तुझी ओळख होईल आणि तुझ्या गौरवशाली राज्याच्या उभारणीत मला सहभागी होता येईल. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
वर्तमान क्षणाचा स्वीकार
सामान्य काळातील बत्तिसाव्या आठवड्याचा शुक्रवार
येशू आपल्या शिष्यांना म्हणाला: “नोहाच्या दिवसांत जसे घडले, तसेच मानवपुत्राच्या दिवसांतही घडेल. नोहा तारवात गेला त्या दिवसापर्यंत लोक खातपीत होते, लग्न करत होते आणि लग्ने लावून देत होते. मग जलप्रलय आला आणि त्या सर्वांचा नाश झाला.” लूक 17:26–27
उपासना वर्षाच्या शेवटच्या आठवड्यांत प्रवेश करताना आपले लक्ष ख्रिस्ताच्या अंतिम आगमनाकडे वळू लागते. आजच्या शुभवर्तमानात येशू नोहा आणि लोट यांची उदाहरणे देतो. या दोन्ही कथांतील लोक आपले नेहमीचे व्यवहार करत होते: खातपीत होते, लग्न करत होते, खरेदी-विक्री करत होते, लागवड करत होते आणि बांधकाम करत होते. नोहाच्या काळात पृथ्वीचा नाश करण्यासाठी जलप्रलय आला त्या दिवसापर्यंत आणि लोटच्या काळात आकाशातून अग्नीचा वर्षाव झाला त्या दिवसापर्यंत हे व्यवहार चालूच होते. नोहा आणि लोट हे दोघेही वाचले, पण त्या काळातील इतर अनेकांचा अचानक, ध्यानीमनी नसताना नाश झाला.
येशू सांगतो की “मानवपुत्राचे दिवस” पूर्वीच्या या दोन घटनांसारखेच असतील. कोणाला अपेक्षा नसताना येशू पृथ्वीवर परत येईल आणि त्यानंतर अंतिम न्याय होईल. म्हणून त्याचा संदेश स्पष्ट आहे: सर्व वेळी तयार राहा.
आपल्या प्रभूची ही शिकवण आपल्याला परिचित आहे. शुभवर्तमानांत ती अनेकदा आणि वेगवेगळ्या प्रकारे सांगितली आहे. तरीही अनेक जण या संदेशाकडे लक्ष देत नाहीत. बदलण्यासाठी उद्याचा दिवस आहेच, असे मानणे सोपे जाते; म्हणून आज आपण मोहाला बळी पडतो. मग उद्याचा दिवस उजाडतो, आणि यावर उद्यापासून प्रयत्न करू, असा विचार करून आपण पुन्हा मोहाला बळी पडतो. उद्या बदलण्याचा चांगला हेतू मनात ठेवूनही आपण सहजपणे पाप करत राहतो आणि मोहाला बळी पडत राहतो. हे दोन कारणांनी चुकीचे आहे.
पहिली गोष्ट अशी की आपला प्रभू खरोखरच आज येईल आणि आजच जगाचा अंत होईल, ही शक्यता नेहमीच असते. किंवा, तुमचे स्वतःचे जीवन आजच, अचानक आणि ध्यानीमनी नसताना संपण्याचीही खरी शक्यता आहे. असे घडले, तर ख्रिस्ताच्या न्यायासनासमोर उभे राहण्यास तुम्ही पूर्णपणे तयार असाल का? बहुतेक लोक तयार नसतील, निदान पूर्णपणे तरी नाही. म्हणून आत्ताच आणि यापुढील प्रत्येक क्षणी तयार राहण्यासाठी आज अथक प्रयत्न करण्यास हे कारण पुरेसे आहे.
पण आपल्या प्रभूचे हे भविष्यवचन प्रत्येक दिवसाच्या प्रत्येक क्षणालाही लागू होते, हे आपण लक्षात घेतले पाहिजे. येशू सतत आपल्याकडे येतो, अचानक आणि कोणतीही पूर्वसूचना न देता. त्याच्या कृपेच्या बळावर त्याची सेवा करण्यासाठी तो आपल्याला आमंत्रण देतो. शुभवर्तमानातील या उताऱ्यात म्हटले आहे, “जो कोणी आपला जीव वाचवण्याचा प्रयत्न करील, तो तो गमावील; पण जो कोणी आपला जीव गमावील, तो तो वाचवील.” हे आपल्या जीवनाच्या शेवटाला आणि जगाच्या अंताला लागू होतेच, पण ते प्रत्येक दिवसाच्या प्रत्येक क्षणालाही लागू होते. आपला जीव गमावण्याचा आपण सतत प्रयत्न केला, म्हणजेच ज्या क्षणभंगुर ऐहिक सुखांचा मोह आपल्याला रोज पडतो त्यांच्यापेक्षा स्वर्गीय सत्यांना आपण प्राधान्य दिले, तर तारणाच्या कृपेचा अनुभवही आपल्याला रोज, इथेच आणि आत्ताच, आपल्या जीवनाच्या प्रत्येक क्षणी येईल.
देवाच्या राज्यासाठी आपले जीवन गमावण्याचा प्रयत्न तुम्ही नियमितपणे करता का, यावर आज चिंतन करा. आपल्या आयुष्यात प्रत्येक दिवशी, प्रत्येक क्षणी तुम्ही कृपा, दया, स्वर्ग, आज्ञापालन, प्रेम, आत्मत्याग, करुणा, क्षमा आणि अशाच गोष्टींची निवड करत राहता का? तसे करत असाल, तर आपला प्रभू इथे आणि आत्ता आपली तारणदायी कृपा तुम्हाला सतत देणगी म्हणून देत राहील आणि न्यायाच्या अंतिम क्षणासाठी तुम्हाला तयार करील. तसे करत नसाल, तर तुम्ही नोहा आणि लोट यांच्या काळातील लोकांसारखे व्हाल. त्यांना नाशाची किंचितही अपेक्षा नसताना त्यांचा अचानक नाश झाला. देवासाठी आत्ताच, आज, याच क्षणी जगा. तसे जगलात याबद्दल तुम्ही अनंतकाळ कृतज्ञ राहाल.
हे माझ्या सदैव सोबत असणाऱ्या प्रभू, तू सतत माझ्याकडे येतोस, अचानक आणि अनपेक्षितपणे; पण कितीतरी वेळा मला तुझी वाणी ऐकू येत नाही किंवा तुझी उपस्थिती जाणवत नाही. क्षणभंगुर सुखांपेक्षा स्वर्गीय सत्यांना प्राधान्य देऊन, तुझ्यासाठी आणि तुझ्या कृपेच्या बळावर सतत जगण्यास मला मदत कर. मी नेहमी असेच जगू दे, म्हणजे माझ्या जीवनाच्या प्रत्येक क्षणी तुझी भेट घडत राहो आणि न्यायाच्या वेळी तुझ्याशी होणाऱ्या त्या गौरवशाली अंतिम भेटीची मी आतुरतेने वाट पाहू दे. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
देवाची इच्छा पूर्ण व्हावी म्हणून प्रार्थना
सामान्य काळातील बत्तिसाव्या आठवड्याचा शनिवार
प्रभू म्हणाला, “तो अप्रामाणिक न्यायाधीश काय म्हणतो, त्याकडे लक्ष द्या. मग रात्रंदिवस आपला धावा करणाऱ्या आपल्या निवडलेल्यांना देव न्याय मिळवून देणार नाही काय? त्यांना उत्तर देण्यास तो विलंब करील काय? मी तुम्हाला सांगतो, तो त्यांना लवकर न्याय मिळवून देईल.” लूक 18:6–8
देवाकडे प्रार्थना करण्याचे आणि न्यायासाठी रात्रंदिवस त्याचा धावा करण्याचे महत्त्व पटवून देण्यासाठी येशू एका अप्रामाणिक न्यायाधीशाचे उदाहरण देतो, हे विशेष लक्षवेधी आहे. दाखल्यात सांगितल्याप्रमाणे, त्या न्यायाधीशाच्या नगरात एक विधवा होती. न्याय्य निर्णय मिळावा म्हणून ती वारंवार त्याच्याकडे येत असे, पण त्याला तिची फारशी पर्वा नव्हती. ती सतत आपल्याला त्रास देते, असे त्याला वाटत होते. तिने एवढा आग्रह धरला की न्यायाधीश मनात म्हणाला, “…ही विधवा मला सारखी त्रास देते, म्हणून मी तिला न्याय देईन; नाहीतर शेवटी ती येऊन मला मारेल.” या दाखल्यावरून येशूने काढलेला निष्कर्ष वर दिला आहे.
या दाखल्यातून आपण एक साधा धडा शिकला पाहिजे: प्रार्थनेत सातत्य ठेवले पाहिजे. देव आपल्या प्रार्थनांना नेहमी उत्तर देईल आणि लवकरच “न्याय मिळेल” याची काळजी घेईल. पण अनेकांनी एखाद्या परिस्थितीविषयी पुन्हा पुन्हा, अगदी कळकळीने प्रार्थना केली आहे. न्याय मिळावा म्हणूनही त्यांनी प्रार्थना केली आहे, तरी देवाने त्यांच्या प्रार्थनेला उत्तर दिले नाही, असे त्यांना वाटले. त्यामुळे सातत्याने केलेल्या प्रार्थनेला नेहमी उत्तर मिळेल आणि न्याय नेहमी मिळेल, या येशूच्या आश्वासनाविषयी काहींच्या मनात शंका येऊ शकते.
असा तुमचा अनुभव असेल, तर दोन गोष्टी स्वतःला पुन्हा आठवून देणे आवश्यक आहे. पहिली गोष्ट म्हणजे, येशूचे शब्द खरे आहेत. आपण चिकाटीने प्रार्थना करतो आणि देवावर विश्वास ठेवतो, तेव्हा तो आपली प्रार्थना ऐकतो आणि तिला उत्तर देतो. हे आपल्या प्रभूचे अढळ वचन आहे. पण दुसरी गोष्ट अशी की, देव जो “न्याय” देतो, तो अनेकदा आपल्या अपेक्षेपेक्षा वेगळा असू शकतो. आपल्याशी चुकीचे वागणाऱ्या व्यक्तीला तिच्या कृत्याची शिक्षा मिळावी असे आपल्याला वाटत असेल; पण आपण कळकळीने प्रार्थना केली तरी आपला प्रभू ती अपेक्षा पूर्ण करेलच असे नाही. म्हणून हे लक्षात ठेवणे आवश्यक आहे की देव आपल्या प्रत्येक प्रार्थनेला उत्तर देतो, पण ते त्याच्या परिपूर्ण इच्छेनुसार आणि प्रज्ञेनुसार असते. त्यामुळे न्यायाविषयी देवाचा दृष्टिकोन कधीकधी आपल्या दृष्टिकोनापेक्षा फार वेगळा असू शकतो. कधीकधी तो आपल्याला उदारपणे दया दाखवण्यास बोलावतो आणि त्यातून त्याच्या न्यायाची पूर्तता होते. खरी दया नेहमीच न्यायाची पूर्तता करते.
उदाहरणार्थ, एखादी व्यक्ती तुमच्याशी उद्धटपणे बोलते, असे समजा. तो प्रसंग तुम्ही आपल्या प्रभूकडे सोपवला, तर तो त्यात हस्तक्षेप करील आणि त्याच्या इच्छेनुसार त्या प्रसंगाला सामोरे जाण्यासाठी तुम्हाला आपली कृपा देईल. कदाचित तो त्या व्यक्तीचे हृदय मृदू करील आणि ती तुमची माफी मागेल. पण तिने माफी मागितली नाही आणि तिचे हृदय मृदू झाले नाही, तर कदाचित देव तुमच्या प्रार्थनेला असे उत्तर देईल: ती व्यक्ती आपल्या चुकीच्या वागणुकीपासून वळली नाही, तरीही तिच्यावर प्रेम करता यावे म्हणून तो तुम्हाला नम्रतेची कृपा देईल. आपला प्रभू कोणत्याही प्रकारे हस्तक्षेप करो, एक गोष्ट निश्चित आहे: तो हस्तक्षेप करील आणि त्याच्या परिपूर्ण इच्छेनुसार वागण्यास तुम्हाला समर्थ करील. पण त्या व्यक्तीला तिच्या कृत्याचा जाब विचारला जावा आणि तिला दोषी ठरवले जावे, अशी प्रार्थना तुम्ही करत असाल, तर देवाने काय करावे हे तुम्ही त्याला सांगू पाहत आहात; तो तुमची विनंती मान्य करणार नाही. शेवटी, देवाच्या प्रज्ञेनुसार त्याची परिपूर्ण इच्छा पूर्ण व्हावी, हाच आपल्या प्रत्येक प्रार्थनेचा हेतू असला पाहिजे.
आज तुम्ही देवावर किती पूर्णपणे विश्वास ठेवता, यावर चिंतन करा. तुम्ही श्रद्धेने आणि कळकळीने केलेल्या प्रत्येक प्रार्थनेला तो आपल्या दैवी इच्छेनुसार उत्तर देईल, याची तुम्हाला खात्री आहे का? हा विश्वास तुम्हाला मोकळेपणा देतो आणि त्याच्याशी अधिक पूर्णपणे एकरूप होऊन जगण्यास समर्थ करतो. सध्या तुम्ही एखाद्या अडचणीशी झुंजत असाल, किंवा तुमच्यावर अन्याय झाला आहे असे तुम्हाला वाटत असेल, तर रात्रंदिवस न थकता ती बाब आपल्या प्रभूकडे सोपवत राहा. तो आपल्या इच्छेनुसार तुम्हाला उत्तर देत असताना त्याची कृपा तुम्हाला मार्ग दाखवील, याची खात्री बाळगा.
हे माझ्या परमज्ञानी प्रभू, प्रत्येक बाबतीत तुझी इच्छा परिपूर्ण आहे. मी अखंड प्रार्थना करतो तेव्हा तू मला नेहमी तुझी कृपा देतोस. हे प्रिय प्रभू, मला तुझ्यावर भरवसा ठेवणारे हृदय दे, म्हणजे तू माझ्या प्रार्थनांना तुझ्या इच्छेनुसार नेहमी उत्तर देशील, ही माझी आशा कधीही डळमळणार नाही. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
चारही खंड मऊ मुखपृष्ठाच्या छापील पुस्तकांच्या & ई-पुस्तकांच्या स्वरूपात उपलब्ध आहेत!
अॅमेझॉन – गूगल प्ले – आयट्यून्स – बार्न्स अँड नोबल

