बोध: संत होण्यासाठी अजून बरेच प्रयत्न करायचे आहेत, याची अधिक खोल जाणीव कदाचित मागील ध्यानातून तुम्हाला झाली असेल. पण तशी जाणीव झाली नसेल आणि ‘माझं तर बरंच चांगलं चाललं आहे’ असं तुम्हाला वाटत असेल, तर कदाचित पापाविषयी अधिक ‘पवित्र भय’ बाळगण्याची गरज आहे.
केवळ दैवी दयेमुळेच देव तुम्हाला मृत्यूनंतर शुद्धिस्थानात प्रवेश देतो, जेणेकरून प्रत्येक लघुपापापासून आणि प्रत्येक अपूर्णतेपासून तुम्ही मुक्त व्हावे. यामागचे अधिक खोल सत्य असे आहे की, तुमच्या आत्म्यावर कोणतेही पाप असेल तर तुम्ही शाश्वत शिक्षेस पात्र ठरता. शुद्धिस्थानात देव तुमचे शुद्धीकरण करतो, ही त्याची दया आहे; तो तुमचा हक्क नाही. ती त्याची देणगी आहे.
शिवाय, नरकाचा पुन्हा एकदा विचार करणे महत्त्वाचे आहे. या ध्यानाला इतक्यात कंटाळू नका. तुमच्या आत्म्यावर एखादे मरणपाप असेल, तुम्ही ते करतच राहिलात आणि त्या पापापासून तुमचे शुद्धीकरण झाले नाही, तर तुम्ही निश्चितच नरकात जाल आणि तेथे अनंतकाळ राहाल. तुमच्या वैयक्तिक न्यायनिवाड्यात तुम्हाला शाश्वत शिक्षा ठोठावली जाईल.
चिंतन: या सत्यांवर चिंतन करा. नरकात गेलात तर जे गमावाल त्याची वेदना, ती वेदना कधीही संपणार नाही याची जाणीव, तसेच तेथे तुम्हाला वाटणारे दुःख, लज्जा आणि पश्चात्ताप स्वतःला अनुभवू द्या. तुमच्या स्वतःच्या जीवनात पाप आणि त्याचे परिणाम यांविषयी ‘पवित्र भय’ वाटू लागेपर्यंत काही वेळ यावर चिंतन करा. (मौन चिंतन)
पापापासून दूर राहण्याची खरी प्रेरणा मिळावी आणि पाप करण्यापासून तुम्ही स्वतःला रोखावे म्हणून, नरकाचे भयावह वास्तव कल्पनेत स्पर्शाने जाणा, त्याची चव घ्या, ते ऐका, पाहा आणि त्याचा वास घ्या. ‘इंद्रियांचा उपयोग’ या प्रार्थनेच्या पद्धतीचा अवलंब करून पाहा. संत इग्नेशियस यांचे पुढील पाच मुद्दे तुम्हाला मार्गदर्शक ठरतील:
पहिला मुद्दा. पहिला मुद्दा म्हणजे कल्पनेच्या डोळ्यांनी पाहणे: प्रचंड ज्वाळा आणि जणू अग्निमय देहांत असलेले आत्मे.
दुसरा मुद्दा. दुसरा मुद्दा म्हणजे कानांनी ऐकणे: विलाप, आक्रोश, किंकाळ्या आणि आपला प्रभू ख्रिस्त व त्याचे सर्व संत यांची निंदा करणारे शब्द.
तिसरा मुद्दा. तिसरा मुद्दा म्हणजे नाकाने वास घेणे: धूर, गंधक, गाळ आणि कुजलेल्या वस्तूंचा वास.
चौथा मुद्दा. चौथा मुद्दा म्हणजे जिभेने कडू गोष्टींची चव घेणे: अश्रू, दुःख आणि सदसद्विवेकबुद्धीला कुरतडणारा किडा.
पाचवा मुद्दा. पाचवा मुद्दा म्हणजे स्पर्शाने अनुभवणे: ज्वाळा कशा आत्म्यांना स्पर्श करतात आणि त्यांना जाळतात.
- देव : सर्व अस्तित्वाचा निर्माणकर्ता
- देव : तुमच्या जीवनाचा जिव्हाळ्याचा मार्गदर्शक
- देव : तुमच्या जीवनाचे ध्येय, प्रयोजन आणि अंतिम गंतव्य
- देवदूतांचे पाप
- आदाम आणि हव्वा यांचे पाप
- पापाचे सर्वसाधारण परिणाम
- सातव्या ते नवव्या ध्यानांची ओळख
- वैयक्तिक पाप : दैवी सूर्याच्या प्रकाशात
- माझ्या जीवनातील वैयक्तिक पापे
- अपमान आणि नम्रता
- मृत्यू
- न्यायनिवाडा
- नरक
मुख्य चित्र: अंतिम न्यायनिवाडा — मायकेलअँजेलो
