मराठी

प्रकरण ४ – देव मृत्यूला सामोरा जातो

अनुक्रमणिकेकडे परत जा

ख्रिस्ताचा क्रूस आणि पुनरुत्थान यांचे पास्का रहस्य हे प्रेषितांनी आणि त्यांच्या पावलांवर पाऊल ठेवून चर्चने जगाला जाहीर करावयाच्या शुभवर्तमानाच्या केंद्रस्थानी आहे. (कॅथलिक चर्चची धर्मशिक्षणसंहिता #571) 

येशूला क्रूसावर खिळण्यात आले, ही कदाचित त्यांच्या जीवनातील सर्वांत परिचित घटना आहे. पण ती खरोखरच आपल्याला इतकी परिचित आहे का? घटना आपल्याला चांगली माहीत आहे, आपल्या घरांत आणि चर्चमध्ये क्रूसावर खिळलेल्या येशूची प्रतिमा आपल्याला दिसते; पण या घटनेचा अर्थ आणि महत्त्व आपल्याला खरोखरच ‘समजते’ का? या सगळ्याचा नेमका अर्थ आपल्याला उमगतो का? येशूला दुःख का सोसावे लागले आणि का मरावे लागले, हे आपल्याला समजते का? की या मध्यवर्ती घटनेकडे आपण सहज दुर्लक्ष करतो आणि बहुतेकदा आपले लक्ष केवळ पुनरुत्थानाकडे आणि स्वर्गातील देवाच्या उपस्थितीकडे वळवतो?

ख्रिस्ताच्या पुनरुत्थानाचा आपण पूर्ण मनाने स्वीकार केला पाहिजे. स्वर्गात ते सदैव उपस्थित आहेत आणि तिथून ते निरंतर आपली सेवा करतात, हेही आपण मान्य केले पाहिजे. पण त्यांचे दुःखसहन आणि मरण ही खरोखरच इतिहासात घडलेली घटना आहे; तिच्या महत्त्वाकडे आपण दुर्लक्ष करू नये. तिचा अर्थ, तिचे सामर्थ्य आणि आपल्या जीवनावर होणारा तिचा परिणाम आपल्या नजरेतून सुटू नये. येशूने मरण पत्करले, त्यामागे एक कारण होते. आणि त्यांनी ज्या प्रकारचे मरण पत्करले, त्यामागेही एक कारण होते. तर मग, या घटनेच्या वास्तवावर थोडा वेळ चिंतन करूया आणि आपल्या जीवनात तिला किती महत्त्व आहे, ते पाहूया.

थोडी पार्श्वभूमी समजून घेण्यासाठी, येशूच्या दुःखसहनाच्या आणि मृत्यूच्या आधीच्या त्यांच्या जीवनाकडे प्रथम पाहूया.


काही जण येशूचे शत्रू बनतात

ज्यांच्या ठायी परिपूर्ण प्रेम आहे, अशा व्यक्तीमुळे दुसरे कोणी दुखावले कसे जाऊ शकते? पित्याचे सनातन पुत्र येशू यांना लोकांनी विरोध करावा, त्यांचा इतका द्वेष करावा की त्यांना येशूचा जीव घ्यावासा वाटावा, हे कसे शक्य आहे? हे विचित्र वाटते. ‘मी सर्वांशी चांगलेपणाने आणि प्रेमाने वागलो, तर सगळे माझ्यावर प्रेम करतील,’ असे आपल्याला सहज वाटते. पण येशूच्या बाबतीत तसे झाले नाही.

प्रेम खरे आणि अस्सल असायचे असेल, तर त्याचा पाया सत्य असला पाहिजे. आणि कधीकधी सत्य बोचते. एखादी व्यक्ती सत्य स्वीकारत नाही तेव्हा ते सत्यच तिच्या अहंकाराला ठेच लावू शकते. तसेच, तिच्या स्वतःच्या अधिकारापेक्षा मोठ्या अधिकाराने सत्य तिच्यासमोर मांडले जाते, तेव्हा ते ज्या रीतीने मांडले जाते त्यामुळेही तिचा अहंकार दुखावू शकतो. येशूला अशाच आव्हानांना तोंड द्यावे लागले.

पिढ्यान्‌पिढ्या चालत आलेले आणि महान संदेष्ट्यांद्वारे प्रकट झालेले संपूर्ण नियमशास्त्र देण्यामागे पिता आणि पवित्र आत्मा यांच्यासह येशूही होते, हे उघड आहे. जुन्या करारातील देवाचे सर्व नियम खरोखर देवाकडूनच आले होते. पण त्यांचा अर्थ लावताना चुका आणि मतभेद यांना वाव होता. परुशी आणि सदुकी हे नियमशास्त्राचे जाणकार होते. ते नियमशास्त्राविषयीच्या स्वतःच्या आकलनानुसार आणि अर्थनिर्णयानुसार लोकांना शिकवत. आणि मग येशू आले. त्यांनी नियमशास्त्राचा आणि जुन्या करारातील सर्व भविष्यवचनांचा निर्णायक अर्थ अधिकाराने सांगितला. हे चांगलेच बोचले! त्या काळच्या अनेक धर्मगुरूंना हे पचवणे फार कठीण गेले! येशू स्वतःला कोण समजत होते? ते जे अर्थ सांगत होते, ते त्यांना कोणी दिले? त्यांना इतकी दृढ खात्री कुठून आली?

मनुष्यस्वभावच असा आहे की, येशूच्या काळातील नियमशास्त्राच्या शिक्षकांचा अहंकार त्यांच्या केवळ उपस्थितीनेही दुखावला जात असे. येशूंबद्दल लोकांच्या मनात जे विस्मयमिश्रित आदराचे भाव होते, ते या शिक्षकांबद्दल नव्हते. लोक येशूचा शब्द न् शब्द ज्या तन्मयतेने ऐकत, तसे त्यांचे ऐकत नसत. हे त्यांना खुपत होते आणि त्यांना राग आला. येशू जे काही शिकवत, त्याची ते बारीक छाननी करू लागले आणि त्यांच्या बोलण्यात दोष शोधू लागले. यातून मोठा संघर्ष निर्माण झाला. अर्थात, येशू माघार घेत नव्हते. ते मुद्दाम वाद पेटवत नव्हते; लोकांना जे सत्य ऐकण्याची गरज होती, तेवढेच ते अतिशय शांतपणे, दृढ खात्रीने आणि स्पष्टपणे शिकवत होते. लोकांनी त्यांच्या शिकवणीला प्रतिसाद दिला. परुश्यांनीही प्रतिसाद दिला: येशूला रोखण्यासाठी त्यांनी त्यांच्या विरोधात कट रचला. दुर्दैवाने, हा त्यांच्या दुखावलेल्या अहंकाराचा परिणाम होता.

कधीकधी येशू असे काही शिकवत, जे परुश्यांच्या आकलनापलीकडे होते. उदाहरणार्थ, ज्या मंदिराबद्दल येशूला फार आदर होता, त्याविषयी ते म्हणाले, “हे मंदिर पाडा आणि तीन दिवसांत मी ते पुन्हा उभे करीन” (योहान 2:19). त्यांचे हे वचन लक्षात ठेवण्यात आले आणि त्यांच्या खटल्यात देवाची निंदा केल्याचा आरोप करताना ते पुन्हा पुढे आणण्यात आले. पण येशू प्रत्यक्षात काय म्हणत होते हे समजले, तर त्यांनी भविष्याविषयी सत्य सांगितले होते, हे लक्षात येईल. ते स्वतःच नवे मंदिर आहेत; ते लोक त्यांचा नाश करतील आणि तिसऱ्या दिवशी ते पुन्हा उठतील. अशा प्रकारे, येशूच्या काही विधानांचा अर्थ पूर्णपणे चुकीचा लावण्यात आला, तरी ती विधाने पूर्णपणे खरी होती.

इतर वेळी येशू शास्त्री आणि परुशी यांना थेट जाब विचारत. “अहो शास्त्र्यांनो आणि परुश्यांनो, ढोंग्यांनो, तुमची केवढी दुर्दशा होणार…” पुढे त्यांनी त्यांना “आंधळे मार्गदर्शक” आणि “आंधळे मूर्ख” असे म्हटले (मत्तय 23:15–17). याही वेळी येशूचे बोलणे खरे होते. पण ते शब्द बोचले. येशू फार कठोर किंवा उद्धट होते म्हणून ते शब्द बोचले नाहीत; ज्यांना उद्देशून ते बोलले गेले होते, त्यांच्या अहंकारामुळे ते बोचले. खरे तर, येशूचे हे बोलणे ही प्रेमाचीच कृती होती.

पापी लोकांशी येशू ज्या प्रेमाने आणि ममतेने वागत, तेही काहींना खटकले. ते जकातदारांबरोबर जेवत असत. वेश्या त्यांच्या मागे येत आणि त्यांचा प्रत्येक शब्द लक्षपूर्वक ऐकत असत. गर्विष्ठ आणि अहंकारी लोकांकडे त्यांनी लक्ष दिले नाही; उलट, दीनदुबळ्या आणि पापी लोकांमध्ये ते मिसळले. त्यामुळे त्यांच्या शत्रूंच्या रोषात आणखी भर पडली.

आणि शेवटी, लोकांना सर्वांत जास्त संताप आला तो येशूंनी स्वतःला देव म्हणून प्रकट केल्याचा. त्यांनी पापांची क्षमा केली. आपण जी कार्ये करतो ती पित्याचीच कार्ये आहेत, असे त्यांनी सांगितले. “मी आहे” अशी त्यांनी स्वतःची ओळख दिली. आणि “पिता आणि मी एक आहोत,” असेही त्यांनी म्हटले. हे त्यांना मुळीच झेपले नाही. हे सर्व खरे होते, सुंदर सत्य होते; पण ते समजून घेणे आणि त्यावर विश्वास ठेवणे त्यांच्या आवाक्याबाहेरचे होते. पुन्हा एकदा, याचे मुख्य कारण त्यांचा गर्व आणि त्यांच्या अंतःकरणाचा कठोरपणा हेच होते. या सगळ्यामुळे येशूंचे शत्रू निर्माण झाले आणि शेवटी त्यांना आपला जीव गमवावा लागला.


येशूंना क्रुसावर खिळण्यास कोण जबाबदार आहे?

येशूंना विरोध करणारे पुष्कळ होते, पण त्यांच्या बाजूने उभे राहणारे आणि त्यांचे अनुसरण करणारेही पुष्कळ होते. त्यांच्यात त्या काळातील अनेक सामान्य लोक होते, तसेच यहुद्यांच्या प्रमुख नेत्यांपैकी काही जणही होते. त्यामुळे येशूंविरुद्ध कट आकार घेत गेला, तरी त्याला कोणताही एक विशिष्ट गट किंवा एक व्यक्ती जबाबदार नव्हती. होय, यहुद्यांच्या महासभेत कट रचला गेला, यहूदाने येशूंचा विश्वासघात केला आणि पिलाताने अंतिम निर्णय घेतला. पण त्यांच्यापैकी कोणत्याही एकाला किंवा एखाद्या विशिष्ट गटाला दोष देणे चुकीचे ठरेल. का? कारण येशूंनी स्वेच्छेने आपले प्राण दिले. येशूंनी सर्वांसाठी मरण स्वीकारावे, याला पित्याच्या इच्छेनुसार अनुमती होती. त्यामुळे एका अर्थाने, यामागे पित्याची इच्छा होती, असे आपण म्हणू शकतो. पण यातून अधिक मोठे कल्याण साधणार होते, म्हणून पित्याने हे घडू दिले. आपल्या पुत्राला क्रुसावर खिळू दिल्याने, आत्मबलिदानातून व्यक्त झालेल्या त्या प्रेमाचाच शेवटी विजय होईल, हे पित्याला माहीत होते. अखेर, पित्याने या कृत्याला अनुमती दिली असली, तरी ज्यांनी पाप केले आहे ते सर्व ख्रिस्ताचे रक्त सांडण्यास दोषी आहेत, असे म्हणणेच सत्याला धरून आहे. सर्व पापांची क्षमा व्हावी म्हणून हे घडू देण्यात आले; म्हणून ज्याने पाप केले आहे तो प्रत्येक जण दोषी आहे. म्हणजे आपणच! खरे तर, “अशा गोष्टीत मी कधीच भाग घेतला नसता किंवा तिला पाठिंबाही दिला नसता!” असे आपण म्हणू शकतो. कदाचित. तरी आपल्या पापांचे डाग धुऊन टाकण्यासाठी येशूंनी प्रेमापोटी मरण स्वीकारले; म्हणून आपण अजूनही दोषी आहोत.

एक उदाहरण घेऊया. कोणतीच उपमा तंतोतंत लागू पडत नाही; पण या पेचावर निदान थोडा तरी प्रकाश पडेल, असे मला वाटते. समजा, तुम्हाला असलेला एखादा विशिष्ट आजार बरा करणारे नवे औषध बाजारात आले आहे. त्या आजारावर परिणाम करते असे माहीत असलेले ते एकमेव औषध आहे, पण ते तयार करण्यासाठी अनैतिक पद्धतीचा वापर करण्यात आला आहे. “त्या पद्धतीला माझा विरोध आहे, पण तरीही मी ते औषध विकत घेणार,” असे म्हणता येईल का? खरे तर नाही. ते औषध विकत घेऊन तुम्ही त्याच्या निर्मितीच्या अनैतिक प्रक्रियेला हातभार लावता. ही उपमा तंतोतंत लागू पडत नाही, पण मुख्य मुद्दा समजून घ्यायला ती मदत करते. मुद्दा इतकाच की, ज्या मार्गाने उपाय आपल्याला मिळाला, त्यापासून तो उपाय वेगळा करता येत नाही. येशूंचे मरण हा उपाय आहे, आणि आपण आजारी आहोत. त्यांना क्रुसावर खिळणे हे दुष्कृत्य होते; पण त्यातूनच आपल्याला बरे करणारा उपाय मिळाला. म्हणून येशूंना क्रुसावर खिळण्यास आपण जबाबदार आहोत. आपण त्यांच्यावर प्रेम करतो, त्यांची उपासना करतो आणि त्यांची सेवा करतो, तरीही आपली जबाबदारी नाहीशी होत नाही. देव केवळ या वस्तुस्थितीचा स्वीकार करतो असे नाही, तर आपल्या दुःखसहनाचे आणि मरणाचे फळ स्वीकारण्यासाठी तो आपल्याला स्वेच्छेने आमंत्रण देतो. पण त्यांच्या मरणाला आपण जबाबदार आहोत आणि त्यात आपलाही वाटा आहे, हे मान्य करण्यातच आपला प्रामाणिकपणा आहे.

 


आज्ञाभंगामुळे झालेली वाताहत

मग येशूंनी इतके दुःख सोसून क्रुसावर मरण पत्करल्याने काय साधले? आठवा: येशूंना अटक झाली तेव्हा त्यांनी पेत्राला सांगितले की, स्वर्गातील असंख्य देवदूतांना ते कधीही आपल्या मदतीला बोलावू शकले असते. आणि ते देवदूत आले असते आणि त्यांनी अगदी सहजपणे येशूंचे रक्षण केले असते! पण येशूंनी त्यांना बोलावले नाही. त्यांनी लोकांना आपल्याला अटक करू दिली, आपली हेटाळणी आणि थट्टा करू दिली, छळ आणि मारहाण करू दिली, आपल्याला दोषी ठरवू दिले आणि क्रुसावर खिळू दिले. आणि हे सर्व सोसल्यानंतर, एक मनुष्य म्हणून त्यांनी मरण पत्करले.

त्यांच्या बहुतेक अनुयायांसाठी हा फार मोठा धक्का असणार. ते पुरते गोंधळून गेले असतील; कदाचित त्यांच्या श्रद्धेलाही धक्का बसला असेल. आपल्याला फसवले गेले, आपली दिशाभूल झाली, असे काहींना लगेचच वाटू लागले. येशू मरण पावले होते, आणि त्यांचे मरण भयंकर होते. मग ते मशीहा कसे असू शकतील?

या घटनेचा शेवट आपल्याला माहीत असल्यामुळे, त्या वेळी लोकांनी काय अनुभवले आणि ते कोणत्या पेचात सापडले, हे समजून घेणे कदाचित आपल्याला कठीण जाते. आपण येशूंच्या दुःखसहनाकडे आणि मरणाकडे सहज दुर्लक्ष करून थेट पुनरुत्थानाकडे वळतो. पण त्यांचे पुनरुत्थानही समजून घ्यायचे असेल, तर त्यांच्या दुःखसहनाचे आणि मरणाचे सर्व अंगांनी सखोल चिंतन करणे आवश्यक आहे. म्हणून पुन्हा तोच प्रश्न: का? येशूंनी हे का केले? आणि त्यातून काय साधले?

या प्रश्नाचे उत्तर समजून घेण्यासाठी सर्वांत महत्त्वाच्या गोष्टींपैकी एक म्हणजे पापाचे मूळ कारण लक्षात घेणे: आज्ञाभंग. आदाम आणि हव्वा यांनी देवाची आज्ञा मोडली. या आज्ञाभंगामुळे त्यांचा आणि आपलाही स्वभाव पतित झाला. देवाची आज्ञा मोडणे म्हणजे त्याच्या परिपूर्ण योजनेला ‘नाही’ म्हणणे. जणू आपण देवाला सांगतो, ‘मी माझ्या मर्जीप्रमाणे करीन!’ पण यातली खरी अडचण देव आपल्यावर रागावतो आणि आपल्याला शिक्षा करतो ही नव्हे. उलट, देव आपल्या निर्णयाचा आदर करतो आणि आपल्याला आपल्या मर्जीप्रमाणे वागू देतो. तो आपली इच्छा आणि योजना आपल्यावर लादत नाही. म्हणून आपल्या आदिम आईवडिलांनी आज्ञा मोडली तेव्हा ते स्वतःच्या वाटेने निघाले आणि परिणामी वाट चुकले. आपली वाट आणि आपल्या जीवनाचा अर्थ स्वतःच शोधण्याच्या प्रयत्नात ते भरकटले. ते अशा पतित अवस्थेत गेले की त्यांच्या जीवनाची घडीच विस्कटली. आता त्यांना योग्य वाट दिसेनाशी झाली आणि जे चांगले आहे ते निवडणेही जमेना. देवाचा आवाज त्यांना आता स्पष्टपणे समजत नाही आणि त्याला प्रत्युत्तरही देता येत नाही. ते हरवले आहेत.

पण देव त्यांना किंवा आपल्याला वाऱ्यावर सोडत नाही. ही पतित आणि भरकटलेली अवस्था आपणही अनुभवतो. हेच मूळ पाप आहे. जीवनात काय करावे हे स्पष्टपणे कळेनासे होते आणि आपली दिशाही हरवते. आपल्याला आपली वाट सापडत नाही. त्यामुळे आपणही पाप करतो आणि देवाची आज्ञा मोडतो. अशा वेळीही देव आपल्या स्वातंत्र्याचा आदर करतो. आपण त्याच्यापासून दूर जाण्याचे ठरवले, तर तो आपल्याला तसे करू देतो. आपल्याला दुसरी संधी मिळाली नसती, तर याचा परिणाम असा झाला असता की आपल्याला शाश्वत मरण आले असते. जीवनदात्याकडे परत जाण्याची वाट आपल्याला स्वतःहून कधीच सापडली नसती. तरीही देव आपल्याला वाऱ्यावर सोडत नाही. इथेच येशू येतो!


स्वेच्छेने केलेले परिपूर्ण आज्ञापालन आज्ञाभंगाचा गुंता सोडवते

तर मग आपल्या मूळ प्रश्नाकडे परत येऊया: ‘येशूने जे दुःख सोसले आणि वधस्तंभावर प्राण दिला, त्यातून काय साध्य झाले?’ हे समजून घेण्यासाठी कदाचित एक उदाहरण उपयोगी पडेल. कल्पना करा की तुम्ही लहान आहात आणि जवळच्या जंगलात जाऊन तिथे काय आहे ते पाहायची तुम्हाला उत्सुकता आहे. आईवडिलांनी तिथे जाऊ नका म्हणून तुम्हाला कितीतरी वेळा सांगितले आहे. तरीही तुम्ही बहिणीला ‘आईबाबांना सांगू नकोस’ असे सांगून चोरून निघता. जंगलात पोहोचल्यावर तिथले सगळे पाहून तुम्ही थक्क होता. ओक आणि पाइनच्या झाडांतून फिरता, एक ओढा ओलांडता, काही झाडांवर चढता आणि काही तास मजेत घालवता. अचानक अंधार पडू लागल्याचे तुमच्या लक्षात येते आणि तुम्ही घरी परतायचे ठरवता. पण तेवढ्यात जाणवते की घर कोणत्या दिशेला आहे, याची तुम्हाला काहीच कल्पना नाही! घाबरून इकडेतिकडे जाताना तुम्ही काटेरी झुडपांच्या मध्ये वाट चुकता आणि आणखीनच घाबरता. तासभर गोलगोल फिरल्यानंतर मिट्ट काळोख होतो. रात्रीचे आवाज ऐकू येऊ लागतात आणि तुम्ही घाबरून तिथेच रडत बसता.

अशा वेळी तुमची सगळ्यात मोठी आशा कोणावर असते? आईबाबांवर. ते तुम्हाला या संकटातून सोडवतील, अशी तुम्हाला आशा असते. तुम्ही कुठे गेलात हे बहिणीने त्यांना सांगितले असेल आणि ते आता तुमच्याकडे येत असतील, अशी आशा तुम्ही करता. वाट चुकून तिथे बसलेले असताना दूरवर विजेरीचा प्रकाश दिसावा, अशी आशा तुम्ही करता. तेवढ्यात कुणीतरी तुमच्या नावाने हाक मारल्याचे ऐकू येते. ते तुमचे बाबा असतात. त्यांचा आवाज ऐकून आणि त्यांना जवळ येताना पाहून तुमचा जीव भांड्यात पडतो. त्यांनी तुम्हाला शोधून काढले, याबद्दल तुम्हाला कृतज्ञ वाटते. तुम्ही त्यांच्याशी बोलता. ते तुम्हाला लगेच माफ करतात, पण आजची रात्र जंगलातच काढावी लागेल, असे समजावून सांगतात. मात्र ते लगेच सांगतात की तेही तुमच्यासोबत तिथेच राहणार आहेत. आता इतका अंधार झाला आहे की परतीची वाट सापडणार नाही. त्यामुळे सकाळी उजाडेपर्यंत थांबावे लागेल. सुदैवाने, असे होऊ शकते हे बाबांच्या आधीच लक्षात आले होते. म्हणून त्यांनी झोपण्यासाठी दोन पिशव्या आणि थोडे खाणे सोबत आणले होते. शेवटी, बाबांमुळे ती रात्र तुमच्या आयुष्यातील सर्वांत संस्मरणीय रात्रींपैकी एक ठरते.

अशा इतर दृष्टान्तांप्रमाणेच, येशूच्या दुःखसहनाचा आणि मृत्यूचा अर्थ काय, या प्रश्नाच्या उत्तराची केवळ एक बाजू या दृष्टान्तातून समजते. वस्तुस्थिती अशी आहे की आपण पुरते हरवून गेलो होतो आणि आपल्याला घरचा रस्ता सापडत नव्हता. देवाजवळच आपले घर आहे; पण आपल्या अवज्ञेमुळे आपण स्वतःच्या बळावर त्याच्यापर्यंत पोहोचू शकत नव्हतो. म्हणून देवालाच आपल्याकडे यावे लागले. आणि आपण कुठे होतो? वेदना, दुःख, क्लेश आणि शेवटी मृत्यू यांत हरवून गेलो होतो. होय, अगदी बरोबर. ही गोष्ट सहज आपल्या लक्षातून सुटू शकते, म्हणून ती पुन्हा सांगतो: आपण वेदना, दुःख, क्लेश आणि शेवटी मृत्यू यांत हरवून गेलो होतो. देव येशू ख्रिस्ताच्या व्यक्तीत आपल्याला भेटायला आला नसता आणि आपल्या दुःखात व मृत्यूत आपल्यासोबत ‘रात्र घालवली’ नसती, तर सकाळी आपण कधीच घरी पोहोचू शकलो नसतो. हे जग म्हणजे जणू जंगलातली ती काळोखी रात्र. एकटे असताना आपण घाबरलेले, भेदरलेले आणि वाट चुकलेले असतो. पण येशू आपल्याला शोधून काढतो आणि आपण त्याला हाक मारतो, तेव्हा आपल्याला उमगते की आपण ज्या वाटेवर आहोत, त्याच वाटेवर तो आपल्यासोबत चालण्याचे ठरवतो. ही वाट म्हणजे पापामुळे वाट्याला आलेल्या दुःखाची आणि मृत्यूची वाट. पापाचे हे परिणाम आपल्यासोबत आणि आपल्यासाठी भोगल्यामुळे तो ‘सकाळी’ आपला हात धरून आपल्याला पुन्हा घरी नेऊ शकतो. ही सकाळ म्हणजे काळाच्या शेवटी ख्रिस्तासोबत होणारे आपले अंतिम पुनरुत्थान.

हे समजून घेण्यासाठी सर्वांत महत्त्वाची गोष्ट अशी की आपण आपल्या अवज्ञेमुळे वाट चुकलो होतो. पण देवपुत्राला आज्ञाधारक प्रेमाचे कार्य पार पाडण्यासाठी पाठवण्यात आले आणि त्याने ते पूर्णपणे स्वीकारले. आपल्याला शोधण्यासाठी त्याला दुःख आणि मृत्यू यांच्या ‘जंगलात’ यावे लागले. आपल्यासोबत त्यालाही मृत्यूच्या निद्रेत जावे लागले. त्याने हे प्रेमापोटी केले आणि अशा रीतीने पित्याच्या इच्छेला परिपूर्ण ‘होकार’ दिला. मृत्यूच्या निद्रेतही आपण त्याला धरून राहिलो, तर त्याच्यासोबत आपणही पुन्हा उठू. पण इथे आपण लक्ष द्यायला हवे ते देवाने आपल्याकडे येण्याचे निवडले, या गोष्टीकडे. आपण वाट चुकलो होतो, घाबरलो होतो; अशा अवस्थेत तो आपल्याला एकटे सोडू शकला असता. तो आपल्याला वाऱ्यावर सोडू शकला असता. पण त्याने तसे केले नाही. आपल्या अवज्ञेचे परिणाम त्याने स्वतःवर घेतले आणि ते स्वतः भोगण्याचे निवडले. आपल्याला पुन्हा स्वतःशी जोडण्याचा त्याचा हा परिपूर्ण मार्ग होता. हे परम प्रेमाचे आणि उदारतेचे कृत्य आहे. आणि हे सारे पूर्णपणे अनुभवण्यास तो जराही कचरला नाही.


अधिक तात्त्विक स्पष्टीकरण

ज्यांना अधिक तात्त्विक विचार करायला आवडतो, त्यांच्यासाठी आपण या गोष्टीकडे असे पाहू या. मानवी स्वभाव पतित अवस्थेत आहे. ही अवस्था देवाच्या मूळ हेतूच्या विरुद्ध आहे. अध्याय 2 मध्ये सांगितल्याप्रमाणे, या नैसर्गिक नंदनवनात देवासोबत राहण्यासाठी आपली निर्मिती झाली होती. हीच मूळ निष्पापतेची अवस्था. आपल्या आद्य आईवडिलांच्या अवज्ञेमुळे संपूर्ण मानवजातीने ही निष्पाप अवस्था गमावली आणि आता सगळ्यांनाच त्याचे परिणाम भोगावे लागतात. ते परिणाम कोणते? दुःख आणि शेवटी मृत्यू. यात देवाचा दोष नाही. आपल्या मनाप्रमाणे वागण्याचा हा स्वाभाविक परिणाम आहे. तरीही देवाने आपल्याला सोडून दिले नाही. त्याने आपला मानवी स्वभाव धारण करण्याचे आणि आपल्या पापाचे सर्व परिणाम स्वतः अनुभवण्याचे ठरवले. आपल्यापैकी एक होऊन आणि आपण भोगतो ते सर्व स्वतः भोगून, त्याने दिव्य स्वभाव आणि पतित मानवता यांना एकत्र आणण्याचे निवडले.

म्हणून हे समजून घेण्याची पहिली पायरी म्हणजे देहधारणेचा विलक्षण परिणाम समजून घेणे. देवाने आपला मानवी स्वभाव धारण केला आणि तो आपल्या दिव्य स्वभावाशी जोडला; त्यामुळे देवाशी आपले पुन्हा एक होणे सुरू होते, हे आपण लक्षात घेतले पाहिजे. पण आपल्या पतित अवस्थेत आपण जे काही अनुभवतो, ते सर्व देवही आपल्या मानवी स्वभावात अनुभवत नाही, तोवर हे ऐक्य पूर्ण होत नाही. यात मृत्यूचाही समावेश आहे. आता पाप सोडले, तर सर्व बाबतींत तो आपल्यासारखा आहे. पण पुनरुत्थानाचा विचार करताना पुढे आपल्याला आनंदाची बातमी कळते. ही सुवार्ता आहे, कारण आपल्या दुःखात आणि मृत्यूत जर आपण त्याला आपल्याशी घट्ट जोडून राहू दिले, तर त्याच्या पुनरुत्थानात आपणही त्याला घट्ट धरून राहू शकतो. याबद्दल पुढे अधिक पाहू. सध्या महत्त्वाचा मुद्दा हा आहे की आपल्याला पुन्हा स्वतःशी जोडण्यासाठी देवाने दुःख आणि मृत्यू पत्करला; हे निखळ प्रेमाचे कृत्य होते. त्याला हे दुसऱ्या मार्गाने करता आले असते का? कदाचित. पण त्याने तसे केले नाही. त्याने हेच केले; आणि त्याने काय केले हे जेव्हा आपल्याला उमगते, तेव्हा आपले अंतःकरण केवळ अपार कृतज्ञतेने भरून यायला हवे.


नवा आणि परिपूर्ण यज्ञ

सृष्टीच्या आरंभापासून, अगदी आदाम आणि हव्वा यांच्या मुलांच्या काळापासूनच, ख्रिस्ताच्या एकमेव बलिदानाची ‘पूर्वचिन्हे’ आपल्याला दिसतात. ही पापांच्या प्रायश्चित्तासाठी दिलेली अर्पणे होती. त्यांत अन्नासारखे आपल्या श्रमांचे फळ अर्पण केले जाई; पण विशेषतः देवाला बलिदान म्हणून प्राणी अर्पण केले जात. ही प्रथा विशेषतः मंदिरात दिसून येत असे: तेथे याजक पापांच्या प्रायश्चित्तासाठी देवाला कोकरे अर्पण करत. खरे सांगायचे तर, यांपैकी कोणत्याही पशुबलिदानाने पापांचे खरे प्रायश्चित्त होऊ शकत नव्हते. तरीही या बलिदानांना एक उद्देश होता. सर्व पापांसाठी परिपूर्ण बलिदान ठरणाऱ्या त्या एकमेव ‘कोकरासाठी’ ती आपल्याला तयार करत होती. या सर्व पशुबलिदानांनी येशूकडेच निर्देश केला होता. पाप खरोखर दूर करणारे एकमेव बलिदान तेच आहेत.

‘देवाचे कोकरू’ हा शब्दप्रयोग आपल्या परिचयाचा आहे. हे ‘कोकरू’ म्हणून येशू सर्व पापांच्या क्षमेसाठी आपले रक्त सांडतात. शिवाय, ते स्वतःच्या इच्छेने आपले जीवन अर्पण करतात; म्हणून हे बलिदान अर्पण करणारे एकमेव याजकही तेच आहेत. आणि क्रूस त्यांची बलिदानाची वेदी बनतो. पवित्र शास्त्राच्या शिकवणुकीच्या दृष्टीने याविषयी बरेच काही सांगता येईल; पण येथे येशू हे ‘जगाची पापे दूर करणारे देवाचे कोकरू’ आहेत, एवढे समजून घेणे पुरेसे आहे.


येशूंना कबरीत ठेवले जाते

येशू खरोखर मरण पावले. म्हणजे त्यांचे शरीर आणि आत्मा वेगळे झाले. पण त्यांच्या मृत्यूत एक विलक्षण गोष्ट आहे, जी आपल्या मृत्यूच्या बाबतीत घडत नाही. तिचा संबंध त्यांच्या दफनाशी आहे.

लक्षात घ्या की येशूंच्या शरीराला विविध तेले व सुगंधी लेप लावून अभ्यंग करण्यात आला नव्हता. ते मरण पावले तेव्हा वल्हांडणाचा सण सुरू होत होता, त्यामुळे अभ्यंग करण्यास फार उशीर झाला होता. म्हणून मार्कच्या शुभवर्तमानात असे सांगितले आहे: “शब्बाथ संपल्यावर मरिया मग्दालेना, याकोबची आई मरिया आणि सालोमे यांनी सुगंधी द्रव्ये विकत घेतली, जेणेकरून त्यांना जाऊन येशूंच्या शरीराला ती लावता यावीत” (मार्क 16:1). पण येशू तिथे नव्हते! ते पुनरुत्थित झाले होते!

येशूंच्या शरीराला अभ्यंग करण्यात आला नाही, ही गोष्ट महत्त्वाची का आहे? कारण त्यांच्या शरीराला अभ्यंगाची गरजच नव्हती. देवाच्या योजनेनुसार त्यांच्या शरीराला अभ्यंग करण्यात आला नाही, कारण येशूंचे शरीर कुजू लागलेच नाही. येशूंच्या शरीराचे हे एक विलक्षण वैशिष्ट्य आहे, जे त्यांच्या मातेलाही लाभले. आपण पापामुळे पतित अवस्थेत आहोत आणि शरीर कुजणे हा त्या अवस्थेचा एक परिणाम आहे. मात्र हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे की शरीर कुजावे, ही आपल्या शरीरांसाठी देवाची मूळ योजना किंवा रचना नव्हती. येशूंनी दुःख सोसले आणि ते मरण पावले, तरी त्यांचे शरीर पापरहितच होते. त्यामुळे पापाच्या कोणत्याही परिणामाला त्यांचे शरीर बळी पडले नाही. म्हणूनच त्यांचे शरीर आणि आत्मा वेगळे झाले, तेव्हाही त्यांचे शरीर कुजले नाही.

आपल्या धन्य मातेलाही हेच लागू होते. अध्याय 3 मध्ये स्पष्ट केल्याप्रमाणे, तिचे निष्कलंक गर्भधारण झाले होते; म्हणजे ती स्वतः गर्भात आली त्या क्षणापासूनच मूळ पापासह सर्व पापांपासून जपली गेली आणि तिने कधीही पाप करण्याचे निवडले नाही. म्हणून तिचे शरीरही कुजण्यापासून मुक्त राहिले. याच कारणाने आपण नेहमी अशी श्रद्धा जाहीर केली आहे की पृथ्वीवरील तिचे जीवन पूर्ण झाल्यावर तिला शरीर व आत्म्यासह स्वर्गात घेण्यात आले.


ते नेमके कुठे उतरले?

प्रेषितांच्या श्रद्धासूत्रात आपण म्हणतो की ख्रिस्त ‘नरकात उतरले.’ याचा अर्थ काय? येशू नरकात कसे जाऊ शकले? नरक म्हणजे देवापासून कायमचे दूर राहण्याचे ठिकाण. त्यामुळे येशू तिथे गेले असे म्हणणे विचित्र वाटते, नाही का?

हे पवित्र शनिवारचे महान रहस्य आहे. त्या दिवशी आपण कबरीच्या शांततेचे चिंतन करतो. पण आपण आणखी एका महान रहस्याचेही चिंतन करतो: जे कार्य पूर्ण करण्यासाठी येशूंना पाठवण्यात आले होते, त्याचा शेवटचा टप्पा त्यांचे शरीर कबरीत असतानाच पूर्ण झाला.

त्या काळी ‘नरक’ म्हणजे, असे म्हणता येईल की, जिथे तोपर्यंत मरण पावलेले सर्वजण होते ते ‘ठिकाण.’ तेथे अब्राहाम, मोशे, महान संदेष्टे आणि मोठे पापीही होते. ते मृतांचे निवासस्थान होते. देव तेथे उपस्थित नव्हता, एवढ्याच अर्थाने त्याला ‘नरक’ म्हटले जाई. येशूंनी अजून मानवजातीचा देवाशी समेट घडवून आणला नव्हता, म्हणून देव तेथे उपस्थित नव्हता. येशू त्या मृतांच्या निवासस्थानी उतरले आणि अशा रीतीने त्यांनी तेथील लोकांपर्यंत शुभवर्तमान पोहोचवले. हे त्यांच्या कार्याचे शेवटचे पाऊल होते. तेथील नीतिमानांना येशू भेटले, तेव्हा त्यांच्या पुनरुत्थानाच्या वेळी त्यांच्यामागून जिवंतांच्या प्रदेशात जाणे त्या नीतिमानांना शक्य झाले.

हे कार्य पूर्ण झाल्यावर ‘नरकाचे’ स्वरूप बदलले. आता नरकात फक्त तेच लोक राहतात ज्यांना शाश्वत दंड मिळाला आहे. त्यांनी स्वतःच्या इच्छेने देवाला नाकारले आहे आणि ते त्याच्यापासून कायमचे दूर राहतात. म्हणून येशू ‘मृतांच्या निवासस्थानी उतरले’ असे म्हटल्यास अर्थ अधिक स्पष्ट होईल. मात्र देवापासून तात्पुरते दूर राहण्याचे ते ठिकाण आणि देवापासून कायमचे दूर राहण्याचे ठिकाण यांतील फरक लक्षात घेतला, तर ‘नरक’ हा शब्द वापरणे नक्कीच योग्य आहे.

पुढे: अध्याय 5 – मृत्यूचा विजय होत नाही


ई-पुस्तक & मऊ मुखपृष्ठाची छापील आवृत्ती याही स्वरूपांत उपलब्ध

ॲमेझॉन.कॉम – गुगल प्ले – आयट्यून्स – बार्न्स अँड नोबल