उ. वा, तुमचं निरीक्षण अगदी नेमकं आहे! आधी 2011 मध्ये लागू झालेल्या नव्या भाषांतरामुळे जे बदल झाले, त्यांविषयी सांगतो. मग पोप फ्रान्सिस यांनी केलेल्या समावेशाविषयी बोलूया.
उपासना-विधीचं लॅटिनमधून इंग्रजीत आणि इतर भाषांत भाषांतर झालं, तेव्हा चर्चच्या इतिहासात लॅटिन विधिपरंपरेनुसार मिस्सा लॅटिनशिवाय दुसऱ्या भाषेत साजरा होण्याची ही पहिलीच वेळ होती. 1970 च्या दशकाच्या सुरुवातीला हे भाषांतर करण्याची जबाबदारी ‘उपासना-विधीतील इंग्रजीसाठीचा आंतरराष्ट्रीय आयोग’ (आय.सी.ई.एल.) याच्याकडे होती. आयोगाला कोणत्याही स्पष्ट मार्गदर्शक तत्त्वांशिवाय हे काम करावं लागलं. भाषांतरात सहभागी असलेल्या सर्वांनी निःसंशयपणे आपापल्या परीने उत्तम काम केलं; तरीही तो पहिलाच प्रयत्न होता आणि तो बऱ्यापैकी घाईत झाला.
गेली अनेक वर्षे लॅटिनमधून उपासनाविधीचे अधिक चांगले भाषांतर कसे करता येईल, याविषयी अनेक जण नवनव्या सूचना आणि कल्पना मांडत होते. 1997 मध्ये पोप जॉन पॉल द्वितीय यांनी एक दस्तऐवज जारी केला. त्यात उपासनाविधीच्या भाषांतरासाठी त्यांनी काही नवी मार्गदर्शक तत्त्वे दिली. थोडक्यात, लॅटिन मजकुराचा केवळ भावार्थ देण्याऐवजी मूळ मजकुराशी अधिक नेमकेपणाने जुळणारे भाषांतर करावे, असे त्यांनी सांगितले. त्यातून मूल्यमापन, अभ्यास, चर्चा, सल्लामसलत आणि नव्याने भाषांतर करण्याची दीर्घ प्रक्रिया सुरू झाली. या वेळी सर्वांना मान्य होईल असे भाषांतर सादर करण्याची चर्चची इच्छा होती. इंग्रजीभाषक जगातील प्रत्येक बिशपचे, तसेच अनेक विद्वानांचे मत घेण्यात आले. भाषांतर योग्य व्हावे, एवढीच त्यांची इच्छा होती. या प्रदीर्घ प्रक्रियेतून मिस्साचे अतिशय सुंदर आणि उदात्त इंग्रजी भाषांतर तयार झाले, असे मला वाटते. अनेक वर्षांच्या परिश्रमांचे चीज झाले!
सर्व युकरिस्तीय प्रार्थनांमध्ये संत योसेफ यांचे नाव समाविष्ट करण्याचा विषय मात्र अगदी वेगळा आहे. संपूर्ण उपासनाविधीचे भाषांतर सर्वोत्तम रीतीने कसे करावे, हा इथे प्रश्न नव्हता. संत योसेफ यांच्याविषयीची आपली भक्ती केवळ एका युकरिस्तीय प्रार्थनेत नव्हे, तर सर्व युकरिस्तीय प्रार्थनांमध्ये व्यक्त करायची होती. 1870 मध्ये पोप पायस नववे यांनी संत योसेफ यांना विश्वव्यापी चर्चचे आश्रयदाते म्हणून घोषित केले. व्हॅटिकनच्या आदेशपत्रात म्हटले आहे की संत योसेफ “ख्रिस्ती श्रद्धा ज्या दयाळूपणाला आणि नम्रतेला एका महान ध्येयाकडे नेते, त्या गुणांचा आदर्श आपल्यापुढे ठेवतात आणि ख्रिस्ताचे चांगले व खरे अनुयायी होण्यासाठी आवश्यक असलेले साधेसुधे सद्गुण आपल्या जीवनातून दाखवतात.” 1962 मध्ये पोप जॉन तेविसावे यांनी रोमन कॅननमध्ये संत योसेफ यांचे नाव समाविष्ट केले. रोमन कॅनन ही पहिली युकरिस्तीय प्रार्थना आहे आणि त्या काळी केवळ तीच वापरात होती. 1970 मध्ये आणखी तीन युकरिस्तीय प्रार्थना वापरासाठी उपलब्ध झाल्या; पण काही कारणाने रोमन कॅननप्रमाणे त्यांत संत योसेफ यांचे नाव नव्हते.
असे दिसते की, त्या वेळी वापरात असलेल्या एकमेव युकरिस्तीय प्रार्थनेत पोप जॉन तेविसावे यांनी 1962 मध्ये संत योसेफ यांचे नाव जसे समाविष्ट केले होते, तसेच ते सर्व युकरिस्तीय प्रार्थनांमध्ये समाविष्ट करावे, अशा अनेक विनंत्या चर्चच्या विविध भागांतून पोप बेनेडिक्ट सोळावे यांना आल्या होत्या. पोपपदावरून पायउतार होत असतानाच पोप बेनेडिक्ट सोळावे यांनी अखेर या बदलाला मान्यता दिली. पोप फ्रान्सिस यांनी पोप बेनेडिक्ट यांच्या इच्छेनुसार लगेच पाऊल उचलले आणि याबाबतचा अधिकृत आदेश जाहीर केला. एका अर्थी, ही प्रक्रिया 1962 मध्येच सुरू झाली असे म्हणता येईल! त्यामुळे 1997 मध्ये सुरू झालेल्या आणि चौदा वर्षांनी अमलात आलेल्या उपासनाविधीच्या नव्या भाषांतराच्या प्रक्रियेपेक्षा ही प्रक्रिया बरीच जास्त काळ चालली.
