የቅጂ መብት ገደብ የሌለበት፣ በዊኪሚዲያ ኮመንስ በኩል
_-_WGA01299.jpg){kind=link}
ኦክቶበር 28፦ ቅዱስ ስምዖንና ቅዱስ ይሁዳ፣ ሐዋርያት—በዓል
የመጀመሪያው ክፍለ ዘመን
የቆዳ አለስላሾች፣ የእንጨት ቆራጮችና የቆዳ ፋቂዎች ጠባቂ ቅዱስ (ስምዖን)፤ ተስፋ ለሌላቸው ጉዳዮችና የሆስፒታል ሠራተኞች ጠባቂ ቅዱስ (ይሁዳ)
የቅዱሳን ጉዳይ ጉባኤ ከመቋቋሙ በፊት በቅድስና የታወቁ
የሥርዓተ አምልኮ ቀለም፦ ቀይ
ቅጂ፦ ሙሉ – አጭር
የፖድካስት ቻናሎች፦
አፕል – ስፖቲፋይ – አይሃርት – ኦዲብል
ጥቅስ፦
በእነዚያ ቀኖች ለመጸለይ ወደ ተራራ ወጣ፤ ሌሊቱንም ሙሉ ወደ እግዚአብሔር ሲጸልይ አደረ። በነጋም ጊዜ ደቀ መዛሙርቱን ወደ ራሱ ጠራ፤ ከእነርሱም አሥራ ሁለቱን መርጦ ሐዋርያት ብሎ ሰየማቸው። እነርሱም ጴጥሮስ ብሎ የሰየመው ስምዖን፣ ወንድሙ እንድርያስ፣ ያዕቆብ፣ ዮሐንስ፣ ፊልጶስ፣ በርተሎሜዎስ፣ ማቴዎስ፣ ቶማስ፣ የእልፍዮስ ልጅ ያዕቆብ፣ ቀናተኛው የተባለው ስምዖን፣ የያዕቆብ ልጅ ይሁዳ እና ከዳተኛ የሆነው ይሁዳ አስቆሮታዊ ናቸው። ~ሉቃስ 6:12–16
ማሰላሰያ፦ ዛሬ ቤተ ክርስቲያን ጌታችን ከመረጣቸው አሥራ ሁለት ሐዋርያት መካከል የሆኑትን ቅዱሳን ስምዖንና ይሁዳን ታከብራለች። ጌታችን በእነርሱ አማካይነት ቤተ ክርስቲያኑን ከመሠረተባቸው የመጀመሪያዎቹ ጳጳሳት መካከል ሁለቱ ነበሩ፤ እያንዳንዱም ጳጳስ፣ ካህንና ዲያቆን መንፈሳዊ ዘሩን ከእነርሱ ይቆጥራል።
በአዲስ ኪዳን ስለ እነዚህ ሁለት ሐዋርያት በአጭሩ ከተጠቀሰው በቀር፣ ስለ እነርሱ የሚታወቀው በጣም ጥቂት ነው፤ ያም እንኳ ጥቂት ግራ ያጋባል። ሁለቱም ኢየሱስ ሐዋርያት ብሎ ከሰየማቸው አሥራ ሁለቱ መካከል ተዘርዝረዋል፦ ማቴዎስ 10:2–4፤ ማርቆስ 3:16–19፤ ሉቃስ 6:13–16፤ የሐዋርያት ሥራ 1:13።
ዛሬ የምናከብረው ስምዖን የሐዋርያት አለቃ የሆነው ስምዖን ጴጥሮስ ሳይሆን፣ «ቀነናዊው ስምዖን» (ማቴዎስና ማርቆስ) እና «ቀናተኛው ስምዖን» (ሉቃስና የሐዋርያት ሥራ) ተብሎ የተጠራው ነው። ሁለቱም ስሞች አንድ ትርጉም አላቸው። «ቀነናዊ» የሚለው የከነዓንን ምድር አያመለክትም፤ ይልቁንም «ቀናተኛ» ማለት የሆነ የአራማይክ ቃል ትርጉም ነው።
ኢየሱስ የተለያዩ ዓይነት ሰዎችን ሐዋርያቱ እንዲሆኑ መምረጡን ልብ ማለት አስገራሚ ነው። ምናልባትም እጅግ ግልጽ የሆነው ልዩነት በቀናተኛው ስምዖንና በቀረጥ ሰብሳቢው ማቴዎስ መካከል ይታያል። ስምዖን ቀናተኛ በመሆኑ፣ ለአይሁዳዊ ማንነቱ እጅግ የተሰጠ፣ የሮማውያንንም ጭቆናና ግብር አስከፋይነት በጽኑ የሚቃወም ሳይሆን አይቀርም። ቀደም ሲል ከአይሁድ ግብር በመሰብሰብ ሮማውያንን ያገለግል የነበረውን ማቴዎስን ወዲያውኑ ይጠላው ነበር ማለት ይቻላል። ኢየሱስ ተመሳሳይ አስተሳሰብ ያላቸውን ሐዋርያት አለመምረጡ ሰዎችን ሁሉ እንደሚያካትት ያሳያል። ኢየሱስ በተለየ የሚወደው የሰው ዓይነት አልነበረም። በባህላዊ ትስስር፣ በርዕዮተ ዓለሞች ወይም በማኅበራዊ መደቦች አልታሰረም። ከሌሎች በመለየት ወይም ራስን በማግለል ትርጉም ብሔርተኛ አልነበረም። ከማንኛውም ዳራና ልምድ የመጡ ሰዎችን ሁሉ ያስብ ነበር፤ ሐዋርያቱም ይህን እውነታ ያሳያሉ። ኢየሱስ ለአይሁዳዊ ቅርሳቸው፣ ወጋቸውና እምነታቸው በጽኑ የተሰጡትን ሰዎች መድረስ ስለፈለገ፣ ስምዖንን መርጦት ሊሆን ይችላል፤ ስምዖንም ወደ እነዚያ ሰዎች መድረስ ይችል ነበር።
ይሁዳ «የያዕቆብ ልጅ ይሁዳ» (ሉቃስና የሐዋርያት ሥራ) እና «ታዴዎስ» (ማቴዎስና ማርቆስ) ተብሎ ተጠርቷል። ስለ ይሁዳ በእርግጠኝነት የሚታወቀው ሌላው ብቸኛ ማጣቀሻ በዮሐንስ ወንጌል በመጨረሻው እራት ወቅት የተጠቀሰው ሲሆን፣ በዚያም «አስቆሮታዊው ያልሆነው ይሁዳ…» (ዮሐንስ 14:22) ተብሎ ተጠርቷል። በመጨረሻው እራት ወቅት፣ ኢየሱስ በቅርቡ እንደሚለያቸው፣ ነገር ግን መበርታትና የእርሱን አጽናኝ፣ መንፈስ ቅዱስን መጠበቅ እንዳለባቸው ለሐዋርያቱ በርኅራኄ አስተማራቸው። ይሁዳም ጥቂት ግራ እንደተጋባ በሚያሳይ ሁኔታ፣ «ጌታ ሆይ፣ [እንግዲህ] ራስህን ለዓለም ሳይሆን ለእኛ ልትገልጥ ምን ሆነ?» ብሎ ኢየሱስን ጠየቀው። በሌላ አነጋገር፣ ይሁዳ ኢየሱስን የሚጠይቀው፣ ሁሉም በእርሱ እንዲያምኑ መለኮቱን ለሁሉም ሰው ግልጽና አሳማኝ በሆነ መንገድ ለምን አይገልጥም የሚል ነበር። የኢየሱስ መልስ ምሥጢራዊ ነው፤ ነገር ግን በዋናነት የሚያመለክተው፣ በእርሱ ማመን በመለኮታዊ ተመስጦ በሚሰጠው የእምነት ስጦታ አማካይነት መምጣት እንዳለበት፣ ለዚያ እምነትና ለእግዚአብሔር ፈቃድ መታዘዝም ከእግዚአብሔር ጋር ወደ አንድነት እንደሚያደርስ ነው።
በሁለቱ ወንጌሎችም ስምዖንና ይሁዳን የኢየሱስ ወንድሞች ብሎ የሚጠቅስ ክፍል አለ፦ «ይህ የአናጺው ልጅ አይደለምን? እናቱ ማርያም አትባልምን? ወንድሞቹስ ያዕቆብ፣ ዮሴፍ፣ ስምዖንና ይሁዳ አይደሉምን?» (ማቴዎስ 13:55; ማርቆስ 6:3)። ይሁን እንጂ በዛሬው ጊዜ አብዛኞቹ የመጽሐፍ ቅዱስ ምሁራን እነዚህ ሁለቱ ሐዋርያት ሳይሆኑ የኢየሱስ የአጎት ወይም የአክስት ልጆች እንደሆኑ ያምናሉ። በዚያ ዘመን የአጎትን ወይም የአክስትን ልጅ ወንድም ወይም እህት ብሎ መጥራት ልማድ ነበር። በአዲስ ኪዳን ያለውን የይሁዳ መልእክት የጻፈው፣ ሐዋርያው ሳይሆን የኢየሱስ ወንድም ተብሎ የተጠቀሰው ይሁዳ ሊሆን ይችላል። ሆኖም ይህ ጉዳይ አከራካሪ ነው፤ ርዕሰ ሊቃነ ጳጳሳት በነዲክቶስ 16ኛ እንኳን በ2006 ባደረጉት አጠቃላይ አደባባይ ትምህርት፣ የይሁዳ መልእክት በእርግጥ በሐዋርያው እንደተጻፈ የሚናገረውን ትውፊት ጠቅሰዋል። እንዲህ ከሆነ፣ እነዚህ ሁለቱ ይሁዳዎች አንድና ያው ሰው ሊሆኑ ይችላሉ።
ስለ ሞታቸው፣ እንደ የስምዖንና የይሁዳ ስቃይ ካሉ አስተማማኝ ካልሆኑ አዋልድ ጽሑፎች፣ እንዲሁም ከአራተኛው መቶ ዘመንና ከዚያ በኋላ ከተጻፉ ሌሎች ምንጮች በስተቀር የሚታወቅ ነገር የለም። እጅግ ከተስፋፉት ትውፊቶች አንዱ፣ ስምዖንና ይሁዳ ወንጌልን ለመስበክ ወደ ፋርስ እንደሄዱና ሁለቱም በ65 በዚያ እንደተገደሉ ይናገራል። በትውፊት እንደሚነገረው፣ ስምዖን በመጋዝ ለሁለት ተቆርጦ፣ ይሁዳ ደግሞ በዱላ ተደብድቦ ተገድለዋል። በቅዱሳን ሥዕሎች ላይም ብዙውን ጊዜ የተገደሉባቸውን መሣሪያዎች ይዘው ይታያሉ። ሌሎች ትውፊቶች ደግሞ በአርሜኒያ፣ በቤይሩት፣ በሊባኖስ፣ በሮማ ግዛት ሥር በነበረችው ብሪታንያ፣ በግብጽ እና/ወይም በሰማርያ እንዳገለገሉ፣ እንዲሁም በቀስት ተወግተው፣ ተሰቅለው፣ ወይም እንዲያውም በሰላም እንዳረፉ ይናገራሉ።
በትውፊት ለቅዱስ ይሁዳ ሐዋርያ የሚሰጠው መልእክት አጭር ሆኖም በጥልቅ ስሜት የተጻፈ ደብዳቤ ነው። በዚህ መልእክት ወደ ጥንታዊቷ ቤተ ክርስቲያን ለመግባት ይሞክሩ ከነበሩት ብልግናና መናፍቅነት እንዲጠነቀቁ ሁሉንም ክርስቲያኖች ያስጠነቅቃል። አንዳንዶች፣ ተስፋ ለተቆረጠባቸው ጉዳዮች ጠባቂ ቅዱስ ተብሎ የተሰየመው በዚህ ምክንያት፣ ማለትም በቅንዓት ባቀረበው ተማጽኖ ሳቢያ እንደሆነ ይናገራሉ። ሌላ ትውፊት ደግሞ፣ ይሁዳ ከከሃዲው ከአስቆሮቱ ይሁዳ ጋር ተመሳሳይ ስም ስለነበረው፣ የቅዱስ ይሁዳ ምልጃ እምብዛም እንዳይጠየቅ ሆኖ ነበር ይላል። ነገር ግን የሌሎችን ሐዋርያትና ቅዱሳን ሁሉ ምልጃ ከጠየቁ በኋላ፣ በጥንታዊቷ ቤተ ክርስቲያን የነበሩ ሰዎች የመጨረሻ ተስፋቸው አድርገው ወደ ቅዱስ ይሁዳ ይዞሩ ነበር። ቅዱስ ይሁዳ በዘመናት ሁሉ ብዙ ተአምራትን እንዳደረገ የሚናገሩ ብዙ ጥንታዊ ትውፊቶች አሉ።
እነዚህን ሐዋርያት ስናከብር፣ በእርግጠኝነት የምናውቀው ነገር በጥንታዊቷ ቤተ ክርስቲያን ውስጥ ወሳኝ ሚና እንደነበራቸው ነው። ከመጀመሪያዎቹ ጳጳሳት መካከል በመሆናቸው፣ ገና በመመሥረት ላይ ለነበረችው ቤተ ክርስቲያን ምሥጢራትንና የኢየሱስን ትምህርቶች የማስተላለፍ ቅዱስ ኃላፊነት ተሸክመው ነበር። አንድ ቀን በሰማይ፣ የእረኝነት አገልግሎታቸው ያፈራውን ፍሬ በግልጽ እናያለን። ዛሬ ግን ሕይወታቸው ለእግዚአብሔር ታላቅ ክብር እንዳመጣና ለብዙ ነፍሳት ድኅነትን እንዳስገኘ እየታመንን፣ ሙሉ በሙሉ በማናውቀው ነገር ሐሴት እናደርጋለን።
ጸሎት፦ ቅዱሳን ስምዖንና ይሁዳ ሆይ፣ ሁለታችሁም ከኢየሱስ ራሱ የመማር ልዩ ጸጋ ተሰጥቷችሁ ነበር። ከዕርገቱ በኋላ፣ መንፈስ ቅዱስንና የጵጵስና ሹመትን ከተቀበሉት የመጀመሪያዎቹ መካከል ነበራችሁ። ከዚያም ወጥታችሁ ወንጌልን እስከ ምድር ዳርቻ ድረስ እንድታደርሱ የሰጠውን ትእዛዝ እንድትፈጽሙ እግዚአብሔር በእናንተ ተጠቀመ። በክርስቶስ አካል ውስጥ ያለኝን ተልእኮ የበለጠ እንድረዳና ኃላፊነቶቼን በትጋትና በፍቅር እንድፈጽም እባካችሁ ጸልዩልኝ። ቅዱሳን ስምዖንና ይሁዳ ሆይ፣ ጸልዩልኝ። ኢየሱስ ሆይ፣ በአንተ እታመናለሁ።
ማሰላሰያው የተወሰደው ከ፦
የሥርዓተ አምልኮ ዓመቱ ቅዱሳንና በዓላት
ከመጀመሪያው እስከ አራተኛው ቅጽ
ለተጨማሪ ንባብ፦
በበትለር የተጻፉ የቅዱሳን የሕይወት ታሪኮች፦ ስምዖን
(አጭር ቅጂ)
ኦክቶበር 28፦ ቅዱስ ስምዖንና ቅዱስ ይሁዳ፣ ሐዋርያት—በዓል
የመጀመሪያው መቶ ዘመን
የቆዳ አለስላሾች፣ የእንጨት ቆራጮችና የቆዳ አፋቂዎች ጠባቂ ቅዱስ (ስምዖን)፤ ተስፋ የተቆረጠባቸው ጉዳዮችና የሆስፒታል ሠራተኞች ጠባቂ ቅዱስ (ይሁዳ)
የቅዱሳን ጉዳዮች ጉባኤ ከመቋቋሙ በፊት ቅዱሳን ተብለው የታወጁ
ዛሬ ቤተ ክርስቲያን ከጌታችን አሥራ ሁለቱ ሐዋርያት መካከል የሆኑትን ቅዱሳን ስምዖንና ይሁዳን ታከብራለች። ኢየሱስ ቤተ ክርስቲያኑን ከመሠረተባቸው የመጀመሪያዎቹ ጳጳሳት ሁለቱ እነርሱ ነበሩ፤ ሁሉም ጳጳሳት፣ ካህናትና ዲያቆናትም ከእነርሱ የተላለፈውን ተከታታይነት ይይዛሉ። በማቴዎስ 10:2–4; ማርቆስ 3:16–19; ሉቃስ 6:13–16; እና የሐዋርያት ሥራ 1:13 በአሥራ ሁለቱ ሐዋርያት ዝርዝር ውስጥ ከመጠቀሳቸው በስተቀር፣ ስለ እነዚህ ሁለት ሐዋርያት የሚታወቀው እጅግ ጥቂት ነው።
ዛሬ የምናከብረው ስምዖን «ቀናናዊው» (በማቴዎስና በማርቆስ) እና «ቀናተኛው» (በሉቃስና በሐዋርያት ሥራ) ተብሎ ይጠራል። ሁለቱ ስያሜዎች ተመሳሳይ ትርጉም አላቸው። «ቀናናዊ» የሚለው፣ «ቀናተኛ» ማለት የሆነ የአራማይክ ቃል ትርጉም ነው።
የኢየሱስ ሐዋርያት፣ እርሱ ከሁሉም ዓይነት አስተዳደግና የሕይወት ተሞክሮ ለመጡ ሰዎች ያለውን ትኩረት ያሳያሉ። ቀናተኛው ስምዖን ለአይሁዳዊ ማንነቱ የተሰጠ፣ የሮማውያንን ጭቆናና ቀረጥ በጽኑ የሚቃወም ሰው ሳይሆን አይቀርም። ማቴዎስ ደግሞ ከአይሁድ ቀረጥ በመሰብሰብ ሮማውያንን አገልግሎ ነበር። ኢየሱስ በባህላዊ ትስስር፣ በብሔር፣ በርዕዮተ ዓለም ወይም በማኅበራዊ ክፍል አልተገደበም።
ይሁዳ «የያዕቆብ ልጅ ይሁዳ» (በሉቃስና በሐዋርያት ሥራ) እና «ታዴዎስ» (በማቴዎስና በማርቆስ) ተብሎ ይጠራል። ይሁዳን የሚጠቅሰው ብቸኛው ሌላ ክፍል በዮሐንስ ወንጌል፣ በመጨረሻው እራት ወቅት ሲሆን፣ በዚያም «ይሁዳ፣ የአስቆሮቱ ያልሆነው…» ተብሎ ይጠራል (ዮሐንስ 14:22)። ኢየሱስ በቅርቡ እንደሚለያቸው ለሐዋርያቱ በነገራቸው ጊዜ፣ ይሁዳ ኢየሱስን፣ «ጌታ ሆይ፣ [እንግዲያው] ራስህን ለእኛ እንጂ ለዓለም የማትገልጠው ምን ሆኖ ነው?» ብሎ ይጠይቀዋል። ይሁዳ ኢየሱስን የሚጠይቀው፣ ሁሉም በእርሱ እንዲያምኑ መለኮቱን ለሁሉም ሰው በግልጽና በአሳማኝ ሁኔታ ለምን እንደማያሳይ ነው።
በሁለቱ ወንጌሎች ውስጥ ስምዖንንና ይሁዳን የኢየሱስ ወንድሞች ብሎ የሚጠራ ጥቅስ ይገኛል፦ «ይህ የአናጺው ልጅ አይደለምን? እናቱ ማርያም፣ ወንድሞቹስ ያዕቆብ፣ ዮሴፍ፣ ስምዖንና ይሁዳ አይባሉምን?» (ማቴዎስ 13:55; ማርቆስ 6:3)። አብዛኞቹ ምሁራን እነዚህ ሁለቱ ሐዋርያቱ ሳይሆኑ የኢየሱስ የአጎት ወይም የአክስት ልጆች እንደሆኑ ያምናሉ፤ ምክንያቱም በዚያን ጊዜ የአጎትን ወይም የአክስትን ልጅ ወንድም ወይም እህት ብሎ መጥራት የተለመደ ነበር።
እንደ የስምዖንና የይሁዳ ስቃይ ያሉ ከመጽሐፍ ቅዱስ ቀኖና ውጭ የሆኑ አስተማማኝ ያልሆኑ ጽሑፎች፣ እንዲሁም ሌሎች የአራተኛው ክፍለ ዘመንና ከዚያ በኋላ የተጻፉ ምንጮች፣ ስለ ስምዖንና ይሁዳ አሟሟት የምናውቀውን መረጃ ይሰጡናል። አንድ ወግ እንደሚናገረው፣ ሁለቱ ወንጌልን ለመስበክ ወደ ፋርስ ሄደው በ65 ዓ.ም. በዚያ ተገደሉ። በወግ እንደሚታመነው፣ ስምዖን በመጋዝ ለሁለት ተቆርጦ፣ ይሁዳ ደግሞ በዱላ ተደብድቦ ተገድለዋል። በቅዱሳን ሥዕሎች ላይ ብዙውን ጊዜ የተገደሉባቸውን መሣሪያዎች ይዘው ይታያሉ። ሌሎች ወጎች ደግሞ በአርመን፣ በሊባኖስ፣ በሮማ ግዛት ሥር በነበረችው ብሪታንያ፣ በግብጽ እና/ወይም በሰማርያ እንዳገለገሉ፣ በቀስት ተወግተው፣ ተሰቅለው ወይም እንዲያውም በሰላም እንደሞቱ ይገልጻሉ።
በወግ ለቅዱስ ይሁዳ ሐዋርያ የሚሰጠው መልእክት፣ ክርስቲያኖችን ከሥነ ምግባር ብልሽትና ከመናፍቅነት የሚያስጠነቅቅ አጭርና በጥልቅ ስሜት የተጻፈ ደብዳቤ ነው። አንዳንዶች፣ በጽኑ ልመናው ምክንያት ተስፋ የሌላቸው ጉዳዮች አማላጅ ቅዱስ ተብሎ እንደተሰየመ ይገምታሉ። ሌላ ወግ ደግሞ፣ ይሁዳ ከከሃዲው ከይሁዳ አስቆሮታዊ ጋር ተመሳሳይ ስም ስለነበረው፣ አማላጅነቱ እምብዛም እንዳይጠየቅ እንዳደረገ ይናገራል። ይሁን እንጂ፣ በጥንቷ ቤተ ክርስቲያን ያሉ ምእመናን ሌሎቹን ሐዋርያትና ቅዱሳን ሁሉ ከተማጸኑ በኋላ፣ የመጨረሻ ተስፋቸው አድርገው ወደ ቅዱስ ይሁዳ ይዞሩ ነበር። በዘመናት ሁሉ ብዙ ተአምራት በቅዱስ ይሁዳ አማላጅነት እንደተፈጸሙ ተነግሯል።
ቅዱሳን ስምዖንና ይሁዳ ሆይ፣ ከኢየሱስ ራሱ የመማር ልዩ ጸጋ ተሰጥቷችሁ ነበር። እርሱ ወደ ሰማይ ካረገ በኋላ፣ መንፈስ ቅዱስንና የጵጵስና ሹመትን ከተቀበሉት የመጀመሪያዎቹ መካከል ነበራችሁ። እግዚአብሔር፣ ወጥታችሁ ወንጌልን እስከ ምድር ዳርቻ እንድታደርሱ የሰጠውን ትእዛዝ እንድትፈጽሙ በእናንተ ሠራ። እባካችሁ፣ በክርስቶስ አካል ውስጥ ያለኝን ተልእኮ በተሟላ ሁኔታ እንድረዳና ግዴታዎቼን በትጋትና በፍቅር እንድፈጽም ጸልዩልኝ። ቅዱሳን ስምዖንና ይሁዳ ሆይ፣ ጸልዩልኝ። ኢየሱስ ሆይ፣ በአንተ እታመናለሁ።