Ang Kapangyarihan ng Isang Kukon
Isipin ang kamangha-manghang pagbabagong nagaganap kapag pumapasok ang isang higad sa isang kukon. Sa loob ng tahimik at madilim na lugar na iyon, nagiging bagong nilalang ito. Nananatiling pareho ang DNA nito. Ito pa rin ang dating nilalang. Ngunit lumalabas itong nagbagong-anyo, ganap na bago.
Ang Gabing Pasibo ng Espiritu ay maihahalintulad sa pagpasok sa isang kukon. Kailangang mangyari ito sapagkat nais ng Diyos na likhain kang muli sa ikatlong pagkakataon! Totoo, noong una kang tumanggap ng Binyag, tumalikod sa kasalanan at naging Kristiyano, ginawa kang bago. Ito ang iyong unang pagbabalik-loob. Pumapasok sa iyong buhay ang biyayang nagpapabanal at nagsisimula kang lumakad bilang anak ng Diyos. Habang lumalago ka sa iyong buhay Kristiyano, dadalhin ka ng Diyos sa aktibo at pasibong paglilinis ng iyong mga pandama at aakayin ka tungo sa buhay ng isang sumusulong, na siyang Daan ng Pagliliwanag. Matatawag itong iyong ikalawang pagbabalik-loob. Ngunit habang lumalago at nagiging ganap ka sa buhay Kristiyano bilang isang sumusulong, dapat mong asahan ang lubos na pagbabagong-anyo ng iyong buhay tungo sa nilalang na nilalayon ng Diyos. Ang pagbabagong-anyong iyon ay humahantong sa kaganapang Kristiyano. At nakakamit ang kaganapang Kristiyano kapag naidaan ka na ng Diyos sa huling madilim at masakit na paglilinis na ito ng iyong espiritu. Masakit ito sapagkat ang lahat ng hindi mula sa Diyos at sa Kanyang kalooban ay kailangang lubusang alisin at ganap na pawiin. Ang kaluluwa sa yugtong ito ay handa nang dumaan sa ikatlo at huling pagbabalik-loob nito, na sa diwa nito ay isang yugto ng paglipat na humahantong sa pakikipagkaisa sa Diyos.
Ang Layunin ng Gabing Pasibo ng Espiritu
Ang pasibong paglilinis na ito ng espiritu ang nagdudulot ng pinakamalaking pagbabago sa lahat! Ito rin ang pinakamasakit sa lahat. Ngunit tunay na nabibigyang-katwiran ng layunin ang mga paraang ginagamit. Ang paglilinis na ito ng espiritu ay gumagawa ng tatlong pangunahing bagay sa kaluluwa dahil sa tatlong pangunahing dahilan.
- Ang paglilinis na ito ay nagdadala ng kadiliman sa espiritu (ang talino, alaala at kalooban)—upang sa bandang huli ay lubusang maliwanagan ng Diyos ang kaluluwa at mabigyan ito ng liwanag sa LAHAT NG BAGAY.
- Iniiwan ng paglilinis na ito ang espiritu na kaawa-awa at nasa kababaan sa likas nitong kalagayan—upang maitaas at maiangat ang kaluluwa nang higit pa sa anumang maiisip nito.
- Ang paglilinis na ito ay nagpapadukha sa kaluluwa, inaalisan ito ng lahat ng likas na pagkakapit at pagmamahal—upang sa pamamagitan ng Diyos ay mapalawak ang kakayahan nito upang magbunga ng pinakamasaganang bagong bunga sa lahat ng bagay, kapwa sa Langit at sa Lupa.
Ang espiritu ay kailangang maging payak, dalisay at malaya sa pagkakapit sa lahat ng bagay, na nawawalan ng likas na pagmamahal sa lahat ng bagay upang ang kaluluwa ay makipagkaisa sa lahat ng bagay sa pamamagitan ng Diyos, maging likas man o higit sa kalikasan, at mamuhay sa pinakadalisay na pag-ibig na maiisip. Sa pamamagitan ng kadalisayan nito, tataglayin na ngayon ng espiritu ang dalisay na tamis ng lahat ng mabubuting bagay. Ang taong naging ganap ay magtatamasa sa lasa, amoy, haplos, anyo at tunog ng lahat ng bagay nang higit na ganap at may ganap na kaluguran. Matutuklasan niya ang banal na kagandahan at kagalakan ng lahat ng ugnayan gaya ng pagtatamasa ng Diyos sa mga ito. Mamahalin niya ang Diyos nang walang pagkamakasarili, tinatanggap Siya bilang isang dalisay at banal na kaloob sa kaluluwa. At makikibahagi siya sa lahat ng kaluguran sa puso ng Diyos Mismo.
Ang Masakit na Paglilinis na Pinagdaraanan ng Isang Tao
Upang makamit ang lahat ng nabanggit, kailangang lubusang mapawi ang dati at mas mababang sarili ng kaluluwa. Magiging masakit ito, sapagkat ang kaluluwa ay babaguhin nang lubusan at hanggang sa kaibuturan nito. Masakit ang pagbabagong ito. Ang bagong pagkaunawa ay naghahayag ng masasakit na katotohanan. Ang dalisay na liwanag ng Diyos ay nakasisilaw at hindi makayanan. Inaalis maging ang pinakamaliit na ugat ng bawat kasalanan. Pagkatapos, nakararanas ang kaluluwa ng pagkalito sa pinakakaibuturan nito. Sa pangkalahatan, ang pagdadalisay ay dumaraan sa isang sunod-sunod na karaniwang yugto ng pagbabago.
Una, kapag binaha ng banal na liwanag ang kaluluwa, mas malinaw nitong nakikita ang lahat ng bagay. Isa sa mga nakikita nito ay ang sarili nitong kasalanan. Para itong pagtanglaw ng isang maliwanag na ilaw sa ilalim ng sopa at pagkakita sa naipong dumi roon. Kapag tumanglaw ang liwanag ng Diyos sa iyong kaluluwa, makikita mo ang lahat ng salungat sa liwanag na iyon. Masakit ang pagkaunawang ito at, kung minsan, lubos na namumulat ang kaluluwa sa kahabag-habag nitong kalagayan. Sa pagkakita sa bawat kasalanan, nauunawaan ng kaluluwa na hindi nito kailanman kayang makamit ang pagiging ganap sa sarili lamang nitong kakayahan. Ngunit ang nakapagpapakumbabang pagkaunawang ito ay kailangan upang talikuran ng kaluluwa ang lahat ng pag-asa sa sarili at tanggapin ang dalisay na pananampalataya, pag-asa, at pag-ibig na kaloob ng Diyos.
Ikalawa, habang nakikita ng kaluluwa ang kahabag-habag nitong kalagayan, ibig sabihin, ang bawat di-kaganapang nabibigyang-liwanag, hindi nito maisip na maaari itong mahalin ng sinuman. Nadarama nito ang kanyang paghihirap at kahinaan at, tulad ni Job, nadarama nitong ang nararapat nitong kalagyan ay ang maupo sa bunton ng dumi, pinabayaan ng Diyos at ng lahat. Sa gayon, nagagapi ang makataong pag-asa nito. At masakit iyon.
Ikatlo, habang napapansin ng kaluluwa na lalong pumapasok ang Diyos sa kaibuturan nito at inaangkin ito, nauunawaan ng kaluluwa na kailangan nitong mamatay. Ang lumang pagkatao, ang makasalanang pagkatao, at ang malalalim na ugat ng bawat pagkakapit ay kailangang wasakin. Ang pagkaunawang ito tungkol sa ganap na pagkapawi ay masakit at nakagigitla para sa kaluluwa. Para bang nasa loob ng bahay-uod ang kaluluwa at pinanonood ang pagkawasak ng dati nitong sarili. Bagaman magiging maluwalhati sa huli ang paglabas nito, may kirot pa ring kaakibat ang pagkamatay ng dating sarili.
Ikaapat, habang nararanasan ng kaluluwa ang sakit ng pagdadalisay na ito at tinatanggap ang bagong kaalamang ibinubuhos ng Diyos, natutukso itong mawalan ng pag-asa, sapagkat nauunawaan nitong hindi na nito kailanman matatamasa ang buhay gaya ng dati. Ito ay dahil hindi pa makakita ang kaluluwa sa kabila ng kadilimang ito at matanaw ang naghihintay dito. Sa halip, lumilingon ito sa nakaraan, na naghahangad na maibalik ang dati nitong mga kagalakan at mga damdaming pandama na naranasan nito noon sa mga espirituwal na pakikipagtagpo. Sa pagkaunawang hindi na ito kailanman makababalik sa dati, nakararamdam ang kaluluwa ng makasariling lungkot at sakit.
Ikalima, nakararanas ang kaluluwa ng nakapapagod na pagkabalisa habang nananabik sa Diyos. Ngunit ang nararanasan nito ay tila wala na ang Diyos, at hindi Siya matagpuan saanman. Naghahanap ang kaluluwa ng espirituwal na kaaliwan, ngunit wala itong masumpungan. Nawawala sa kaluluwa ang pandamang karanasan sa Diyos, ang dati nitong di-ganap na pagkakilala sa Diyos, at ang dati nitong di-ganap na kalinawan tungkol sa kalooban ng Diyos. Dahil dito, sa simula ay nadarama ng kaluluwa na wala itong pag-asa at nag-iisa ito. Kailangan ang pagdadalisay na ito upang sa kalaunan ay mapag-alab ang kaluluwa, sa bago at tuwirang paraan, ng apoy ng pananampalataya, pag-asa, at pag-ibig na tanging ang Diyos ang nagbubuhos dito.
Panghuli, hindi na makapanalangin ang kaluluwa gaya ng dati. Kapag sinusubukan nitong manalangin, tila hindi dinirinig ang mga panalangin nito. Kaya nararanasan ng kaluluwa ang ganap na pagkamatay ng dati nitong paraan ng pakikipag-ugnayan sa Diyos. Ngunit kailangan ito upang matuto itong manalangin sa bagong paraan. Gayunman, kabilang sa unang karanasan nito ang pakiramdam na nawala ang mahalagang kaloob ng panalangin, bagaman ang totoo ay higit na malalim ang panalangin nito.
Paghahambing sa Isang Troso at Apoy
Ginagamit ni San Juan ang larawan ng isang trosong inilalagay sa apoy upang ituro sa atin ang tungkol sa huling pagdadalisay na ito. Kung nakaupo ka na sa paligid ng isang siga at nagmasid habang inilalagay ang isang bagong troso sa naglalagablab na apoy, mauunawaan mo ang aral na itinuturo niya. Sa simula, lumalagutok ang troso. Ito ay dahil may mga karumihan sa troso, gaya ng halumigmig at dagta, na hindi lubusang makatataglay ng kalikasan ng apoy. Kailangang masunog at maalis ang mga karumihang iyon. Nangingitim din ang troso bago ito magliyab. Sa kalaunan, kapag nawala na ang lahat ng karumihan, tunay na tinataglay ng troso ang mga katangian ng apoy hanggang sa pinakagitna nito: nagbabaga ito, nagbibigay ng init at nagiging maganda habang nagiging kaisa ng liyab. At kapag nabago na ito ng apoy, hindi na maihihiwalay ang apoy sa nagliliyab na troso. Iisa na ang liyab at ang troso.
Gayon din ang kaluluwa. Kailangan muna itong dalisayin sa lahat ng karumihan. Habang nangyayari ito, “nangingitim” ito, kaya sa sarili nitong paningin ay tila pangit at marumi ito. Ngunit habang nagaganap ang pagdadalisay sa pamamagitan ng naglalagablab na liyab ng pag-ibig ng Diyos, nagsisimulang makibahagi ang kaluluwa sa kalikasan ng banal na Espiritu. Nagniningning ang liwanag at lumalaganap ang init ng Diyos. Kaya ang banal na presensiyang babago sa kaluluwa upang ito ay maging kaisa nito ay may unang epektong dalisayin ito sa pamamagitan ng patuloy na paglapit ng presensiyang iyon. Ang presensiyang ibinubuhos ng Diyos sa kaluluwa ay sa simula nagsusunog, nagdadalisay at naghahayag ng kahabag-habag nitong kalagayan at kasalanan, hanggang sa mag-alab at mabago ang kaluluwa. Matagal bago madalisay at mag-alab ang kaloob-loobang bahagi ng kaluluwa, ngunit kapag nangyari na ito, iisa na ang kaluluwa at ang Diyos.
Ang pagdadalisay na ito sa kaloob-looban ng kaluluwa ay nagaganap sa pamamagitan ng banal na pag-ibig. Palalim nang palalim ang pag-ibig ng kaluluwa sa Diyos, at ang lumalalim na pag-ibig na ito ang dumadalisay rito. Nananatiling nadidiliman ang talino at hindi nito makita nang malinaw ang Diyos, ngunit nagsisimulang pag-alabin ng pag-ibig ang kalooban sa isang bago at nakapagpapabagong paraan. Ibinubuhos ang pag-ibig, at ang pag-ibig na ito ay dumadalisay habang lumalago.
Limang Antas ng Pag-ibig
Maaaring makatulong ngayon na tingnan ang isang maikling buod ng limang magkakaibang antas ng pag-ibig na nararanasan ng isang kaluluwa. Inilalarawan ni San Juan ang mga antas na ito sa iba’t ibang kabanata ng Madilim na Gabi ng Kaluluwa gaya ng sumusunod:
- Mga damdamin ng sigasig na nararanasan sa pandama (Madilim na Gabi 1.1.2)
- Pagmamalasakit sa paglilingkod sa Diyos sa gitna ng pagkatuyot (Madilim na Gabi 1.11.2)
- Pag-aalab ng pag-ibig na nararanasan sa pandama (Madilim na Gabi 1.11.1)
- Pag-ibig na humahanga at nagpapahalaga (Madilim na Gabi 2.13.5)
- Pag-aalab ng marubdob na pag-ibig sa espiritu (Madilim na Gabi 2.11.1-5; 13.3-9)
Magsimula tayo sa isang maikling pagbabalik-tanaw sa unang apat na antas ng pag-ibig. Magbibigay ito sa atin ng kinakailangang konteksto upang maunawaan ang isang bagong antas ng pag-ibig na hindi pa natatalakay (#5 sa itaas).
Mga damdamin ng sigasig na nararanasan sa pandama—Ang unang antas na ito ng pag-ibig ay pinakamalinaw na nailalarawan ng isang inang nagpapasuso sa kaniyang bagong silang na sanggol. Lubhang nasisiyahan ang sanggol sa gatas na ito at nalulugod dito. Ang “gatas” para sa kaluluwa ay matatagpuan sa mga gawaing apostoliko, mahahabang gabing ginugugol sa pananalangin, mga penitensiya, mga sakramento, at mga espirituwal na pag-uusap. Nagbibigay ito ng kalugurang nararanasan sa pandama (ibig sabihin, kaaliwan sa damdamin) na ipinagkakaloob ng Diyos sa nagsisimula pa lamang. Ginagamit ni San Juan ang sumusunod na sipi mula sa Banal na Kasulatan upang ilarawan kung paano umiibig ang isang tao sa unang antas na ito na nararanasan sa pandama: “tulad ng mga bagong silang na sanggol, hangarin ninyo ang dalisay na gatas na espirituwal upang sa pamamagitan nito ay lumago kayo tungo sa kaligtasan, sapagkat natikman ninyo na mabuti ang Panginoon” (1 Pedro 2:2-3).
Pagmamalasakit sa paglilingkod sa Diyos sa gitna ng pagkatigang—Sa ikalawang antas ng pag-ibig, ipinagkakaloob sa kaluluwa ang kaloob na “takot sa Panginoon.” Ang mga kaaliwang naranasan sa mga pagnanasa ng pandama sa unang antas ng pag-ibig sa Diyos ay natutuyo, ngunit ngayon ay nagsisimulang makaranas ang kaluluwa ng matinding pagmamalasakit sa paglilingkod sa Diyos at sa hindi kailanman pagkakasala sa Kanya. Bagaman nakadarama ang kaluluwa ng pagkatigang at kawalan sa bahaging pandama nito, nananatili itong nakatuon sa Diyos. Hindi na naglilingkod ang kaluluwa sa Diyos dahil masarap ito sa pakiramdam; sa halip, naglilingkod ito dahil sa isang biyayang ipinagkaloob dito, na nag-uudyok dito na maglingkod sa Diyos sa mas dalisay na paraan. Bagaman hindi ito “nadarama” na kasinsarap ng unang antas ng pag-ibig, higit na mataas pa rin ang kalikasan nito.
Pag-aalab ng pag-ibig sa pandama—Ang ikatlong antas ng pag-ibig na ito ay nagpapaningas sa kaluluwa ng isang bagong pagnanais na maglingkod sa Diyos. Hindi lamang nito ninanais na huwag kailanman magkasala sa Diyos (takot sa Panginoon), lalo rin itong nauuhaw sa Diyos mismo, upang makamtan Siya at paglingkuran Siya. Bagaman may matinding pagkauhaw na mahalin at paglingkuran ang Diyos, hindi alam ng kaluluwa kung bakit ito nauuhaw. Ang alam lamang nito ay talagang nauuhaw ito. Ang pagkauhaw na ito ay nasa antas ng pandama ng kaluluwa sa halip na nasa espiritu, at napakatindi ng pagkauhaw na ito anupat nadarama ng kaluluwa na para itong namamatay sa isang gutom na hindi mapawi. Tinutukoy ni San Juan ang sumusunod na talata sa Kasulatan bilang halimbawa: “Nauuhaw ang aking kaluluwa sa Diyos, sa Diyos na buhay” (Ps. 42:3a).
Pag-ibig na humahanga at lubos na nagpapahalaga—Nagsisimulang ilipat ng ikaapat na antas ng pag-ibig na ito ang mga pagnanasa ng kaluluwa mula sa bahaging pandama tungo sa bahaging espirituwal. Ipinagkakaloob ng Diyos ang kaloob na ito ng pag-ibig bilang paghahanda sa susunod na antas ng pag-ibig. Sa yugtong ito, napakalaki ng pagpapahalaga at paghanga ng kaluluwa sa Diyos anupat hindi nito matiis ang isiping magkasala sa Diyos at mawala Siya rito. Katulad ito ng ikalawang antas ng pag-ibig, ngunit ngayon ang “banal na takot” ay higit na espirituwal sa kalikasan sa halip na nasa mga pagnanasa ng pandama. Nadarama ng kaluluwa na hindi nalulugod ang Diyos dito, at dahil sa malalim at mahiwagang paghanga nito sa Diyos, labis itong nagdurusa, na nag-iisip kung iniwan na ito ng Diyos. Ngunit sa gitna ng pagdurusang ito (na nagmumula sa takot na mawala ang Diyos), lubos pa ring pinahahalagahan ng kaluluwa ang Diyos. Maaaring kailangan ng taong ito ang katiyakang hindi pa nawala ang lahat, na higit na malapit ang Diyos kaysa kailanman, kahit hindi Siya nadarama ng kaluluwa. Bagaman masakit ang karanasang ito, nagsisimulang mahalin ng kaluluwa ang Diyos sa mas dalisay pang paraan at inihahanda ito upang pumasok sa huling antas ng pagdadalisay ng pag-ibig.
Pag-aalab sa espiritu ng isang marubdob na pag-ibig—Habang ibinubuhos sa kaluluwa ang mga espirituwal na pagpapala ng pag-ibig ng Diyos, nararanasan nito kapwa ang pagdurusa at mga pananabik ng pag-ibig sa Diyos. Nadarama ng kaluluwa na ito ay nasusugatan at natatarakan ng pag-ibig ng Diyos, at masakit ito. Ngunit ang sugat na ito ay pumupukaw rin ng matinding espirituwal na pananabik sa pag-ibig. Kaya, sa kabila ng pagdurusa, naghahangad pa ng higit ang kaluluwa. Ang pagnanais na ito ay wala sa antas ng mga pandama at damdamin ng tao; ito ay isang espirituwal na pananabik.
Nagtitiis ng dalamhati ang kaluluwa habang nakararanas ito ng matitinding pananabik. Una itong nagdurusa dahil sa espirituwal na kadiliman, sapagkat hindi nito makita ang lunas sa mga pananabik nito. Ngunit tuwiran din itong nagdurusa mula sa Diyos, sapagkat inaakit ito ng presensya ng Diyos, kahit hindi nito makita ang Diyos ni matagpuan sa Kanya ang kasiyahan. Gayunman, hinahanap at hinahagilap ng kaluluwa ang Diyos, kahit nadarama nitong ito ay nag-iisa, walang laman at mahina. Itinuturing ng kaluluwa ang sarili na kaawa-awa at hindi karapat-dapat sa anumang pag-ibig ng Diyos. Subalit kahit ganito ang nakikita ng isip, ang kalooban ay pinupuspos ng isang maalab na pagsinta sa Diyos na napakatindi anupa’t inuudyukan itong hanapin ang Diyos sa lahat ng bagay. Maaari pa nga itong kumilos nang tila hangal, sa isang pag-ibig na nakabubulag, dahil napakatindi ng silakbo ng pag-ibig. Hindi ito pag-ibig na nagmumula sa sariling pagpapasya, kundi isang silakbong espirituwal na ibinubuhos sa kalooban at nag-uudyok sa tao.
Sa katunayan, lalo pang napapalapit ang kaluluwa sa Diyos. Ngunit kadiliman ang nararanasan nito sapagkat may hangganan ang kaluluwa at hindi nito kayang tanggapin ang kapuspusan ng Diyos. Kaya, sa pagtanggap sa Diyos sa ganitong paraan ng pagbubuhos, natitilihan ang kaluluwa at kailangang mabago upang matanggap nito ang dalisay na pagbubuhos na ito ng banal na pag-ibig. Para itong pagtatangkang ibuhos ang buong karagatan sa isang maliit na bote. Magagawa lamang ito sa pamamagitan ng kamay ng Diyos.
Gayunman, kahit hindi maunawaan ng isip ang kapuspusan ng Diyos, nag-aalab ang kalooban sa pag-ibig ng Diyos na tinatanggap nito. Kaya umiibig ito sa kadiliman at pagkabulag, at nagsisimulang mag-alab sa pananabik na higit pang mahalin ang Diyos. Bagaman ang pananabik na ito ay ganap na espirituwal, nakikiisa at sumusunod dito ang mga pandama. Gayunman, ang pananabik na ito ay una sa lahat isang espirituwal na silakbo. Nag-aalab ang kaluluwa sa isang di-mapawing pagkauhaw sa Diyos. Sinasang-ayunan ng kalooban ang silakbong ito, ngunit ang Diyos ang nagbubuhos nito. Nananabik ito sa Minamahal na hindi nito matagpuan. Itinuturo rin ni San Juan ang talatang ito sa Banal na Kasulatan bilang paglalarawan: “O Diyos, Ikaw ang aking Diyos—Ikaw ang aking hinahanap! Nananabik sa Iyo ang aking katawan; nauuhaw sa Iyo ang aking kaluluwa, sa isang lupaing tigang, walang buhay, at walang tubig” (Psalm 63:2).
Taglay ni Santa Maria Magdalena ang pag-ibig na ito nang pumunta siya sa libingan upang hanapin si Jesus. Nang mapagtanto niyang wala na si Jesus sa libingan, ang tanging hangad niya ay matagpuan Siya. Nag-aalab siya sa pananabik sa kanyang Panginoon at walang nakapigil sa kanyang paghahanap kay Jesus. Ipinaliliwanag ni San Juan na hindi niya pinansin ang mga anghel sa libingan sapagkat lubos na nakatuon ang kanyang pansin sa paghahanap kay Jesus.
Huling Paglalakbay Tungo sa Kadiliman ng Birtud
Para sa karamihan, bago ang kaisipang kailangang “magdilim” ang mga pandama at espiritu ng isang tao. Tandaan na isinusulat ni San Juan ang tungkol sa pinakamatayog na rurok ng pagiging ganap, na iilan lamang ang nakaranas sa buhay na ito. Kaya kung tila malabo at nakalilito ang wika at mga paglalarawan ng “madilim na gabing” ito, alaming likas lamang ang iyong nararanasan. Ang pagkatuto sa mga aral na ito ay magiging katulad ng pag-aaral ng isang ganap na bagong wika at kultura. Ang pinakamainam na paraan upang gawin ito ay kalimutan ang lahat ng dati mong nalalaman. Kakailanganin mong magsimulang mag-isip sa bagong paraan, na sinisikap unawain ang Diyos at ang iyong sariling buhay sa pamamagitan ng isang di-pamilyar na wikang ipinagkakaloob ng Diyos Mismo.
Nasa ibaba ang ilan sa mga biyayang tatanggapin ng kaluluwa habang naglalakbay ito sa kadiliman ng huling pagdadalisay at pagpawi sa dati nitong sarili, at natutuklasan ang isang bagong buhay at bagong pakikipagkaisa sa Diyos. Ibinabatay ni San Juan ang kanyang mga turo sa ibaba sa mga sumusunod na saknong ng kanyang tula:
Sa kadiliman at panatag,
Sa lihim na hagdan, nakabalatkayo—o, mapalad na pagkakataon!—
Sa kadiliman at pagkakubli,
Habang payapa na ang aking tahanan.
Kadiliman—Una, ang “kadiliman” ay nangangahulugang nagwawakas ang dating mga paraan ng kaluluwa sa pag-unawa, paglikha ng mga larawan sa isip, pag-iisip, pagdama, pagdanas, pagtatamasa, at iba pa. Naglalaho ang dati nitong pagkaunawa sa Diyos at sa buhay. Hindi na nito kayang pagnilayan at bulay-bulayin ang mga katotohanan ng Diyos. Nagwawakas ang dati nitong nadaramang kaaliwan at kaluguran sa Diyos. Ang kaluluwa ay nasa kadiliman na ngayon hinggil sa lahat ng dati nitong paraan ng pag-iisip, pagdama, at pagdanas sa buhay at sa Diyos.
Alalahanin ang larawan ng taong nais tumitig sa Araw nang isang oras upang masaksihan ang kagandahan nito. Hindi ito kayang gawin ng likas na mata. Hindi nito kayang tiisin ang Araw. Ganoon din ang mga likas na kakayahan ng kaluluwa: talino, kalooban, alaala, damdamin, emosyon, at mga pagnanasa. Ang mga likas na kakayahang ito ng kaluluwa ay HINDI kayang umunawa, makakita, makaunawa nang lubos, humawak, makakilala, makadama, o makaranas sa Diyos sa sarili lamang nilang lakas. Higit ang Diyos sa kaya nilang tanggapin. Gayunman, nais pa rin ng Diyos na ipagkaloob ang Kanyang sarili sa bawat kaluluwa. Upang magawa ito, pansamantala Niyang pinatitigil ang lahat ng likas na pagkilos ng kaluluwa at ipinagkakaloob ang Kanyang sarili rito sa isang bago at lihim na paraan. Dahil dito, ang mga likas na kakayahan ng kaluluwa (isip, kalooban, alaala, mga pagnanasa, damdamin, at iba pa) ay pansamantalang pinatitigil at dinidiliman hanggang sa masanay ang mga ito sa di-makayanang tindi ng presensiya ng Diyos. Hangga’t hindi lubusang nadadalisay, hindi sapat ang mga ito upang tanggapin ang Diyos sa Kanyang dalisay na anyo. Ipinagkakaloob na ngayon ng Diyos ang Kanyang sarili nang higit na tuwiran at sa paraang hindi umaasa sa mga likas na kakayahan ng kaluluwa. Kaya naman dinidiliman ang mga kakayahang ito.
Ligtas—Ang dahilan kung bakit “ligtas” ang pagtatagpong ito ay hindi na nagkakamali ang kaluluwa sa paghatol hinggil sa mga bagay ng Diyos, sapagkat hindi ito umaasa sa sarili nitong mga likas na kakayahan. Halimbawa, kung gugugol ka ng ilang buwan sa pagsisikap na unawain nang lubusan ang Diyos, hindi mo ito magagawa kailanman, at sa katunayan, magiging mali ang iyong pangwakas na konklusyon. Kaya, kung aalisin ng Diyos ang kakayahan mong “unawain Siya nang lubusan,” ligtas ka sapagkat hindi ka mahuhulog sa kamaliang iyon. Maikakapit ang gayunding pangangatwiran sa bawat likas na kakayahan: paglikha ng mga larawan sa isip, pagnanais ng kalooban, pagdama, pagdanas, paghahangad, at iba pa. Walang anumang likas ang may kakayahang makipag-ugnayan sa Diyos sa Kanyang dalisay na anyo. Kaya dinidiliman ng Diyos ang lahat ng likas upang makipag-ugnayan sa iyo sa isang bagong wika! Ang “bagong wika” ay ang ikinikintal na pananampalataya, pag-asa, at pag-ibig. Tuwirang ipinagkakaloob ang mga birtud na ito sa iyong kaluluwa, ngayon sa pinakaligtas na paraan, upang makilala mo ang Diyos, umasa sa Diyos, at mahalin ang Diyos sa paraang hindi mo kailanman magagawa sa sarili mong lakas. Nagsisimula kang ligtas na makibahagi sa banal na buhay ng Diyos ayon sa paraan ng Diyos, sa pamamagitan ng kakayahan ng Diyos, at sa pamamagitan lamang ng kapangyarihan ng Diyos!
Lihim—Sinasabi rin ni San Juan na ang bagong paraang ito ng pakikipag-ugnayan sa Diyos ay “lihim,” ito ay “sa pamamagitan ng lihim na hagdan…” Isipin mong nagbakasyon ka sa pinakamagandang lugar sa daigdig. Minasdan mo ang pinakamaringal na mga bundok, ang pinakamatataas at pinakamalalakas na talon, tinanaw ang malalawak na lambak, at nakita ang pinakakahanga-hangang mga nilalang. Kinuhaan mo ng mga larawan ang lahat ng iyong nakita, at nang makauwi ka, ipinakita mo ang mga larawang ito sa isang kaibigan. Maaaring nasiyahan at humanga ang iyong kaibigan sa mga larawan, ngunit ang pagtingin sa mga larawan ng iyong nakita ay hindi kailanman makapagbibigay ng gayunding karanasan at kaalamang dulot ng aktuwal at personal na pagkakita sa mga kahanga-hangang likas na tanawing iyon.
Gayundin, at sa antas na higit na dakila nang walang hanggan, kapag ipinagkakaloob sa iyo ng Diyos ang Kanyang banal na esensiya sa pamamagitan ng kaloob ng banal na kontemplasyon, walang anumang “larawan” na susubukan mong buuin sa iyong isip ang magiging sapat. Ang kaalaman at karanasan mo sa Diyos ay lampas sa mga salita, sa mga konsepto, sa wika, at maging sa iyong likas na kakayahang umunawa. Kaya ang pakikipag-ugnayang ito ng Diyos sa iyo ay “lihim” sapagkat ang kabuuan nito ay nakatago sa iyong mga likas na kakayahan. Walang konsepto ng tao ang sapat upang maunawaan, lalo nang maipahayag, ang iyong nararanasan sa pamamagitan ng ibinuhos na pananampalataya. Samakatuwid, ang pakikipag-ugnayang ito mula sa Diyos ay may ganap na bagong anyo na hindi mo pa kailanman nakilala. Higit ito sa lahat ng kaalamang nakabatay sa mga konsepto at talagang hindi mailalarawan!
Hagdan—Inilalarawan ni San Juan ang sampung baitang ng isang mistikong hagdan ng banal na pag-ibig, ang lihim na hagdan. Ang hagdan ay nakasandal sa Iniibig, ang Diyos mismo, at inaakyatan at binababaan ito ng kaluluwa habang nagpapatuloy ito sa madilim na gabing ito ng espiritu. Sa simula ay umaakyat ang kaluluwa, ngunit kapag nagkukulang ito sa birtud, dumaranas ito ng pagkahamak at bumababa. Umaakyat at bumababa ang kaluluwa, na dumaranas ng pagkahamak at pagdakila sa pakikipag-ugnayan nito sa Diyos. Sa huli, kapag naging ganap at nadalisay na, nararating ng kaluluwa ang Iniibig. Nasa ibaba ang sampung baitang ng isang mistikong hagdan na umaakyat tungo sa banal na pag-ibig.
Unang Baitang—Sa unang baitang na ito, dumaranas ang kaluluwa ng matinding paghihirap sapagkat nasa unang baitang pa lamang ito. Nanghihina ito sa tindi ng pag-ibig at nagnanais na makapiling ang Diyos. Nang makita nito kung gaano pa ito kalayo, nawawala ang lahat ng kasiyahan nito sa mga makamundong bagay, at ang pagdurusa nito dahil sa pangungulila sa Diyos ang humihila sa kaluluwa paitaas.
Ikalawang Baitang—Sa ikalawang baitang na ito, nagsisimulang hanapin ng kaluluwa ang Diyos nang walang tigil. Nagpapatuloy ito na may isang uri ng espirituwal na pagkabalisa, na walang ibang hinahangad kundi ang kanyang Iniibig. Lahat ng salita at kaisipan nito ay tungkol sa Diyos. Ang Diyos lamang ang pinagkakaabalahan ng kaluluwa.
Ikatlong Baitang—Sa ikatlong baitang na ito, nakararanas ang kaluluwa ng panibagong sigasig na gumawa nang walang pagkukulang sa paghahanap nito sa Iniibig. Nagpapagal ito nang husto at buong pananabik. Gumagawa ito ng mga dakilang gawain ngunit itinuturing na maliliit ang mga ito. Itinuturing ng kaluluwa ang sarili na walang silbi at namumuhay nang walang kabuluhan sapagkat, sa kabila ng sigasig nito, hindi pa rin sapat ang nagagawa nito para sa Diyos, at ang kaunting nagagawa nito ay tila walang anuman. Nakikita nitong di-ganap ang lahat ng gawain nito, at nagdudulot ito ng pagdurusa. Naglalaho ang paghahangad ng walang-kabuluhang papuri; ang tanging hangarin ng kaluluwa ay ang kaluwalhatian ng Diyos.
Ikaapat na Baitang—Sa ikaapat na baitang na ito, hindi napapagod ang kaluluwa. Walang nakahahadlang dito sa paghahanap sa kanyang Iniibig. Ang tanging hangarin nito ay ang makalugod sa Diyos. Gayunman, may matinding pagdurusa sa kaluluwa, ngunit nagbubunga ng kabutihan ang pagdurusang ito sapagkat hindi nito pinapansin ang pagdurusa at hinahangad lamang na mahalin at paglingkuran ang Diyos. Ang pagtitiyaga sa gitna ng pagdurusa ang nagpapalakas sa kaluluwa.
Ikalimang Baitang—Sa ikalimang baitang na ito, nagsisimulang manabik ang kaluluwa sa Diyos nang hindi na makapaghintay. Bawat pagkaantala sa pag-abot sa Iniibig ay nakapapagod. Sa katunayan, gayon na lamang ang pananabik ng kaluluwa na matagpuan ang kanyang Iniibig kung kaya paulit-ulit nitong iniisip na natagpuan na Siya, saka natutuklasang hindi pa pala. Ngunit bawat pagkabigo ay nag-iiwan sa kaluluwa ng pagkagutom sa Diyos, at ang pagkagutom na ito ang nagiging pagkaing nagpapalakas dito upang lalo pang maghanap.
Ikaanim na Baitang—Sa ikaanim na baitang na ito, mabilis na tumatakbo ang kaluluwa at nagsisimulang matagpuan ang Iniibig. Puspos ito ng pag-asa at hindi kailanman napapagod. Paulit-ulit nitong inaabot at nahahawakan ang Iniibig, ngunit nabibitiwan din Siya. Subalit bawat paghawak ay lalong nag-aalab sa kaluluwa sa pag-asa at sigasig.
Ikapitong Baitang—Sa ikapitong baitang na ito, nagiging lubhang matapang ang kaluluwa. Bagaman batid nito ang mabibigat nitong kakulangan, buong tapang itong sumusugod patungo sa kanyang Iniibig. Ni kahihiyan, ni payo, ni anupamang bagay ay hindi nakapipigil dito sa buong tapang na paghahanap sa Diyos. Ang katapangang ito ay nagmumula sa pag-ibig. Gaya ng sabi ni San Pablo, “Ang [Love] ay nagbabata ng lahat ng bagay, naniniwala sa lahat ng bagay, umaasa sa lahat ng bagay, nagtitiis sa lahat ng bagay. Ang pag-ibig ay hindi kailanman nabibigo” (1 Corinthians 13:7-8b).
Ikawalong Baitang—Sa ikawalong baitang na ito, mahigpit na kumakapit ang kaluluwa sa Minamahal at hindi bumibitaw. Sa wakas ay nasisiyahan ang kaluluwa, ngunit hindi ito nagtatagal sapagkat lumilisan ang Minamahal, at muling nahuhulog ang kaluluwa sa mas mababang baitang ng hagdan.
Ikasiyam na Baitang—Sa wakas, nararating ng kaluluwa ang pagiging ganap! Sa ikasiyam na baitang na ito, nakikipagkaisa ang kaluluwa sa kanyang Minamahal at nag-aalab sa di-masayod na katamisan ng Diyos. Ang Espiritu Santo ang nagdudulot ng nag-aalab na katamisang ito. Ang pinakamainam na paliwanag ni San Juan tungkol sa baitang na ito ay ang pagsasabing hindi man lamang natin ito maipaliwanag. Walang paraan upang ilarawan ang pakikipagtagpong ito sa Minamahal.
Ikasampung Baitang—Ang huling baitang na ito ay hindi para sa mundong ito. Bagaman maaaring marating ng ilang kaluluwa ang baitang na ito sa buhay na ito, nagagawa lamang nila ito sa pamamagitan ng paglisan sa katawan at pagiging ganap na katulad ng Diyos. Kung mangyari ito sa buhay na ito, nagaganap lamang ito sa maiikling sandali. Ang mga kaluluwang ito ay lubos nang nadalisay, at kung sila ay mamatay, agad nilang matatamasa ang beatipikong pangitain.
Nagbabalatkayo—Ang huling pakinabang ng madilim na gabi ng espiritu ay ang pag-akyat ng kaluluwa sa hagdan patungo sa Diyos nang “nagbabalatkayo.” Ipinaliliwanag ni San Juan na ikinukubli ng pagbabalatkayong ito ang kaluluwa mula sa tatlong kaaway: ang diyablo, ang mundo, at ang laman.
Ang pananampalataya, ang puting kasuotang bumabalot sa kaluluwa, ay nag-aalis sa pang-unawa ng lahat ng likas nitong kakayahang intelektuwal upang makaalam lamang ito sa antas ng dalisay na pananampalatayang ibinubuhos ng Diyos. Ikinukubli ng “pagbabalatkayo” ng pananampalataya ang talino mula sa diyablo upang walang paraan ang diyablo na linlangin o iligaw ang kaluluwa, sapagkat ito ay nababalutan. Hindi na ito umuunawa sa pamamagitan ng mga likas nitong kakayahan, na hindi ganap, kundi umuunawa lamang sa pamamagitan ng pag-iisip ng Diyos. Kaya, sa pamamagitan ng bagong pang-unawang ito, naihahanda ang kaluluwa para sa pakikipagkaisa sa Diyos.
Ang pag-asa, ang luntiang kasuotan, ay tumatakip sa puting kasuotan at kumakatawan sa ibinuhos na kaloob ng sobrenatural na pag-asa. Inaalisan ng pag-asa ang alaala ng lahat ng makamundong bagay, kaya ipinagsasanggalang ito mula sa kaaway na siyang mundo. Hindi na naaakit ang kaluluwa sa anumang maiaalok dito ng mundo at wala na itong interes sa anuman maliban sa iisang layon ng pag-asang ibinubuhos sa alaala nito: ang pag-asa sa Diyos at ang pag-asa sa pakikipagkaisa sa Diyos lamang. Kaya, sa pamamagitan ng pag-asa sa Diyos lamang at wala nang iba, naihahanda ang kaluluwa para sa pakikipagkaisa sa Diyos.
Ang pag-ibig, ang lilang kasuotan, ay tumatakip sa puti at luntiang kasuotan at nag-aalis sa kalooban ng bawat pag-ibig maliban sa pag-ibig sa Diyos at sa Kanyang banal na kalooban. Ipinagsasanggalang ng pag-ibig ang kaluluwa mula sa kaaway na siyang laman, sapagkat wala itong interes sa lahat ng makasariling pag-ibig na ipinantutukso rito ng laman. Hindi mahahawakan ng laman ang kalooban, sapagkat nababalutan ito ng kasuotang ito ng pag-ibig, na siyang pag-ibig sa Diyos lamang.
Samakatuwid, ngayong ganap nang nagbabalatkayo at nakatago mula sa diyablo, sa mundo, at sa laman, malaya na ang kaluluwa na hangarin ang iisang bagay: ang Diyos. Pinupuno ng Diyos ang pang-unawa, alaala, at kalooban nito. Ang Diyos lamang ang bumabalot, nagsasanggalang, at gumagabay sa kaluluwa tungo sa pakikipagkaisa sa Kanya.
Isang ganap na biyaya—Ipinaliliwanag ni San Juan na naglaan siya ng maraming pahina sa paglalarawan ng masasakit na pagdadalisay upang mapagtanto ng kaluluwa kung gaanong biyaya ang pagdaan sa mga ito at ang pagkamit ng pakikipagkaisa sa Diyos. Madaling panghinaan ng loob ang mga tao sa daan dahil sa pagdurusang kanilang tinitiis. Kaya, kung alam nilang humahantong sa pakikipagkaisa ang mga pagdadalisay na ito, magkakaroon sila ng higit na pag-asa sa mahabang paglalakbay tungo sa “ganap na biyayang” ito!
Ang Huling Pagdadalisay ng Huling Gabi
Tinatapos ni San Juan ang kanyang paglalahad tungkol sa “Madilim na Gabi ng Espiritu” sa pagpapaliwanag na kailangang magpatuloy ang kaluluwa sa gitna ng pinakamalalim na kadiliman, na ang Diyos lamang ang hinahanap upang makapahinga at maging handang-handa para sa pakikipagkaisa sa Diyos na naghihintay dito. Ang huling pagdadalisay na ito ng huling madilim na gabi ay isang kalagayan ng espirituwal na pakikipagtipan at nagaganap lamang sa pamamagitan ng pinakalihim na pagninilay sa Diyos sa kaibuturan ng espiritu, nang walang liwanag mula sa anumang nasa mababang bahagi ng kaluluwa (ang mga pandama) ni sa anumang nasa mataas na bahagi ng kaluluwa (ang pag-iisip, alaala at kalooban). Walang damdamin, konsepto, alaala, bagay na ninanais ng katuwiran, o anupamang makasasapat maliban sa dalisay, tahimik, nakatago at mahiwagang pagpapahayag ng Diyos Mismo sa espiritu.
Hindi makikita ng diyablo ang pagpapahayag na ito ng lihim na pagninilay mula sa Diyos, ngunit malalaman niyang may maluwalhating nagaganap, sapagkat makikita niyang pumapasok sa ganap na pamamahinga ang mababang bahagi ng kaluluwa. Maaari pa ngang makita ng diyablo, sa pahintulot ng Diyos, ang gawain ng mabubuting anghel na tumutulong sa kaluluwa. Dahil dito, magagawang pahirapan ng diyablo ang kaluluwa sa espirituwal na paraan bilang isang huling pagsubok. Ngunit ipinahihintulot ng Diyos ang pagsubok na ito sa panahon ng pakikipagtipan upang dalisayin lamang ang kaluluwa sa pinakamalalim na antas. Sa huli, kung hahanapin ng kaluluwa ang Diyos at ang Diyos lamang, at patatahimikin ang lahat ng nasa mga pandama nito AT ang lahat ng nasa pag-iisip, alaala at kalooban nito, matatanggap nito ang pinakadalisay na pagpapahayag ng Diyos sa pinakatahimik at pinakanakatagong paraan, sa pamamagitan ng dalisay na pagninilay, habang ang lahat ng kakayahan ng kaluluwa ay nasa lubos na kadiliman. Sa pagninilay na ito sa kadiliman, tinatanggap ng kaluluwa ang Diyos Mismo, at walang kapangyarihan ang diyablo, ang mundo at ang laman na hadlangan ito.
Ang kaluluwa sa kalagayan ng pakikipagtipan ay ganap nang handa para sa kaluwalhatian ng pakikipagkaisa sa Diyos. Ganap na namamahinga ang kaluluwa, tinatanggap ang lahat mula sa Diyos lamang sa pinakalihim na kaibuturan ng sarili nito, gaya ng inilalarawan sa tanyag na tula ni San Juan de la Cruz na sumusunod:
Madilim na Gabi ng Kaluluwa
Sa isang madilim na gabi,
Nag-aalab sa pag-ibig at pananabik—o, kaypalad na pagkakataon!—
Ako’y lumabas nang walang nakapansin,
Ang aking tahanan ay namamahinga na.Sa kadiliman at panatag,
Sa lihim na hagdan, nakabalatkayo—o, mapalad na pagkakataon!—
Sa kadiliman at pagkakubli,
Habang payapa na ang aking tahanan.Sa maligayang gabi,
Palihim, nang walang nakakakita sa akin,
Ni wala akong anumang natatanaw,
Walang ilaw o gabay, maliban sa nag-aalab sa aking puso.Ang liwanag na ito ang gumabay sa akin
Nang higit na tiyak kaysa sa liwanag ng katanghaliang-tapat
Patungo sa lugar kung saan siya (alam na alam ko kung sino!) ay naghihintay sa akin—
Isang lugar na walang sinumang naroon.O, gabing gumabay sa akin,
O, gabing mas marikit kaysa sa bukang-liwayway,
O, gabing nagbuklod sa Minamahal at sa umiibig,
Ang umiibig ay nabagong-anyo sa Minamahal!Sa aking dibdib na hitik sa mga bulaklak,
Na lubusang inilaan para sa kanya lamang,
Doon siya nanatiling natutulog, at hinaplos ko siya,
At ang pagpaypay ng mga sedro ay lumikha ng simoy.Umihip ang simoy mula sa munting tore
Habang hinahawi ko ang kanyang mga buhok;
Sa kanyang magiliw na kamay ay sinugatan niya ang aking leeg
At pinahinto ang lahat ng aking pandama.Ako’y nanatili, lubos na nalimot ang lahat;
Ang aking mukha’y inihilig ko sa Minamahal.
Tumigil ang lahat at lubos kong ipinaubaya ang aking sarili,
Iniwan ang aking mga alalahanin, na nalimot sa piling ng mga liryo.
Bagaman natapos ni San Juan ang kanyang komentaryo sa unang tatlong saknong ng kanyang tulang Madilim na Gabi ng Kaluluwa, hindi niya kailanman natapos ang kanyang komentaryo sa huling limang saknong o kaya ay nawala ang mga sulating iyon. Gayunman, tatalakayin sa susunod na kabanata ng aklat na ito ang Awit na Espirituwal at ang Buhay na Ningas ng Pag-ibig, dalawa pang tulang isinulat at ipinaliwanag ni San Juan na tumatalakay rin sa nilalaman ng huling limang saknong ng Madilim na Gabi ng Kaluluwa.