Kiswahili

Sura ya Nne—Kuongoka kwa Mara ya Tatu—Usiku wa Roho wa Kutendwa

Nguvu ya Kifukofuko

Fikiria mabadiliko ya ajabu yanayotokea kiwavi anapoingia katika kifukofuko.  Akiwa ndani ya mahali pale patulivu na penye giza, anabadilishwa kuwa kiumbe kipya. DNA yake inabaki ileile.  Bado ni kiumbe yuleyule. Lakini anatoka akiwa amebadilika, akiwa mpya kabisa.

Usiku wa Roho wa Kutendwa unaweza kufananishwa na kuingia katika kifukofuko.  Sababu ya jambo hili kuwa la lazima ni kwamba Mungu anataka kukuumba upya kwa mara ya tatu!  Ni kweli kwamba unapopokea Ubatizo mwanzoni, kuiacha dhambi na kuwa Mkristo, unafanywa mpya.  Huku ndiko kuongoka kwako kwa mara ya kwanza. Neema ya kutakasa inaingia maishani mwako, nawe unaanza kutembea kama mtoto wa Mungu.  Unapokua katika maisha yako ya Kikristo, Mungu atakupitisha katika utakaso wa hisi zako, kwa juhudi zako mwenyewe na kwa kutendwa naye, na kukuvuta katika maisha ya mtu aliyepiga hatua kiroho, ambayo ndiyo Njia ya Kuangaziwa.  Huku kunaweza kuitwa kuongoka kwako kwa mara ya pili.  Lakini unapokua na kukomaa katika maisha ya Kikristo kama mtu aliyepiga hatua kiroho, unapaswa kutarajia mabadiliko kamili ya maisha yako ili uwe kiumbe ambacho Mungu anakusudia uwe.  Mabadiliko hayo yanafikia kilele chake katika ukamilifu wa Kikristo. Nao ukamilifu wa Kikristo hupatikana mara Mungu anapokupitisha katika utakaso huu wa mwisho wa roho yako, wenye giza na maumivu.  Una maumivu kwa sababu kila kitu kisichotokana na Mungu wala mapenzi Yake lazima kiondolewe kabisa na kuangamizwa kikamilifu. Nafsi katika hatua hii iko tayari kupitia kuongoka kwake kwa mara ya tatu na ya mwisho, ambako kimsingi ni kipindi cha mpito kinachofikia kilele chake katika muungano na Mungu.

 

Lengo la Usiku wa Roho wa Kutendwa

Utakaso huu wa roho, ambao nafsi inatendwa, ndio unaoleta mabadiliko makubwa kuliko utakaso mwingine wote!  Pia ndio wenye maumivu makali kuliko yote. Lakini kwa kweli lengo linahalalisha njia zinazotumiwa.  Utakaso huu wa roho unafanya mambo matatu makuu kwa nafsi kwa sababu tatu kuu.

  1. Utakaso huu huleta giza rohoni (katika akili, kumbukumbu na utashi)—ili hatimaye nafsi iweze kuangaziwa kikamilifu na Mungu na kupewa mwanga katika KILA KITU.
  2. Utakaso huu huiacha roho ikiwa katika taabu na imenyenyekezwa katika hali yake ya kimaumbile—ili nafsi iweze kutukuzwa na kuinuliwa juu zaidi ya inavyoweza kuwazia.
  3. Utakaso huu huifanya nafsi iwe maskini, ukiiondolea kila kifungo na mvuto wa kimaumbile—ili ipanuliwe na Mungu na kusogezwa mbele ipate kuzaa matunda mapya bora kabisa katika mambo yote, Mbinguni na Duniani.

Roho lazima iwe sahili, safi na isiyofungamana na kitu chochote, ikipoteza mvuto wa kimaumbile kwa vitu vyote ili nafsi iweze kuunganishwa na Mungu na mambo yote, ya kimaumbile na yaliyo juu ya maumbile, na kuishi katika upendo safi kuliko wote unaoweza kuwazika.  Kwa usafi wake, roho sasa itapata utamu safi wa mambo yote mema. Mtu aliyekamilishwa atafurahia ladha, harufu, mguso, mwonekano na sauti ya vitu vyote kwa ukamilifu zaidi na kwa furaha kamilifu.  Atagundua uzuri na furaha ya kimungu katika mahusiano yote, kama Mungu anavyoyafurahia. Atampenda Mungu bila kujitafutia faida, akimpokea Yeye kama zawadi safi na takatifu kwa nafsi. Naye atashiriki furaha zote zilizo moyoni mwa Mungu Mwenyewe.

 

Utakaso Wenye Maumivu Ambao Mtu Anaupitia

Ili kupata yote yaliyotajwa hivi punde, nafsi lazima iangamizwe kabisa katika utu wake wa zamani na wa hali ya chini.  Hili litakuwa na maumivu, kwa sababu nafsi itabadilishwa kutoka mizizi yake na kikamilifu.  Mabadiliko yataumiza. Ufahamu mpya unafunua kweli zenye maumivu. Mwanga safi wa Mungu hupofusha na kuzidi uwezo wa nafsi wa kuustahimili.  Hata mzizi mdogo kabisa wa kila dhambi huondolewa. Kisha nafsi hupatwa na mkanganyiko katika vina vyake vya ndani kabisa. Kwa ujumla, utakaso hufuata mfululizo wa hatua za kawaida zinazoleta mabadiliko.

Kwanza, mwanga wa Mungu unapoijaza nafsi, nafsi huona mambo yote kwa uwazi zaidi.  Moja ya mambo inayoona ni dhambi yake. Ni kama kuchukua taa yenye mwanga mkali, kuangaza chini ya sofa na kutambua uchafu uliokusanyika.  Mwanga wa Mungu unapoangaza ndani ya nafsi yako, utaona kila kitu kilicho kinyume na mwanga huo. Utambuzi huu una maumivu na nyakati fulani huiacha nafsi ikiwa inatambua kikamilifu hali yake ya kusikitisha.  Kuona kila dhambi huifanya nafsi itambue kwamba haiwezi kamwe, kwa uwezo wake yenyewe, kufikia ukamilifu. Lakini utambuzi huu unaonyenyekeza ni wa lazima ili nafsi iweze kuacha matumaini yote katika uwezo wake yenyewe, na kupokea imani, matumaini na mapendo safi yanayotolewa na Mungu.

Pili, nafsi inapoona unyonge wake, yaani kila upungufu unaofunuliwa na mwanga, haiwezi kuwazia kwamba mtu yeyote anaweza kuipenda.  Inahisi taabu na udhaifu wake na, kama Ayubu, inahisi kana kwamba mahali pake panapoifaa ni kuketi juu ya jaa la samadi, ikiwa imeachwa na Mungu na kila mtu. Hivyo, matumaini yake ya kibinadamu yanashindwa kabisa.  Na hilo linaumiza.

Tatu, nafsi inapomwona Mungu akiingia ndani yake kwa undani zaidi na kuitwaa iwe Yake, nafsi inatambua kwamba lazima ife.  Utu wa kale, utu wa dhambi, na mizizi mirefu ya kila kifungo, lazima viangamizwe. Utambuzi huu wa kuangamizwa kabisa una maumivu na huishtua nafsi.  Ni kana kwamba nafsi, ikiwa ndani ya kifukofuko, inatazama utu wake wa zamani ukiangamizwa. Ingawa hatimaye kutoka kwake baadaye kunakuwa kwa utukufu, bado kuna maumivu yanayohusiana na kufa kwa utu wa zamani.

Nne, nafsi inapopitia maumivu ya utakaso huu na kupokea ufahamu huu mpya unaomiminwa ndani yake na Mungu, inajaribiwa kukata tamaa, ikitambua kwamba haitaweza tena kufurahia maisha kama ilivyokuwa hapo awali.  Hii ni kwa sababu nafsi bado haiwezi kuona ng’ambo ya giza hili na kutazama kile kinachoingojea. Badala yake, hutazama nyuma kwenye yaliyopita, ikitamani ingeweza kupata tena furaha zake za zamani na mivuto ya hisi iliyowahi kupata katika mikutano yake ya kiroho.  Inapotambua kwamba haitarudi kamwe kuwa kama ilivyokuwa, nafsi huhisi huzuni na maumivu yanayotokana na kujipendelea yenyewe.

Tano, nafsi hupatwa na hali ya kutotulia yenye kuchosha, ikiwa na hamu kubwa ya Mungu.  Lakini huhisi kana kwamba Mungu ameondoka na hapatikani popote. Nafsi hutafuta faraja ya kiroho, lakini haipati yoyote.  Kumhisi Mungu kwa njia ya hisi, ujuzi wa awali usio kamili juu ya Mungu, na ufahamu wa awali usio kamili wa mapenzi ya Mungu, vyote huondoka katika nafsi.  Kwa hiyo, mwanzoni nafsi huhisi kukosa matumaini na kuwa peke yake. Utakaso huu ni wa lazima ili hatimaye nafsi iweze kuwashwa kwa namna mpya na ya moja kwa moja na moto wa imani, matumaini na upendo pekee ambavyo Mungu anavimiminia ndani yake.

Mwishowe, nafsi haiwezi tena kusali kama ilivyokuwa ikisali zamani.  Inapojaribu kusali, huonekana kana kwamba sala zake hazisikilizwi.  Hivyo, nafsi hupitia kufa kabisa kwa namna yake ya zamani ya kuwasiliana na Mungu.  Lakini hili ni la lazima ili ifikie kusali kwa namna mpya. Hata hivyo, mwanzoni hupatwa na hisia ya kupoteza zawadi ya thamani ya sala, ingawa kwa kweli sala yake ina kina kikubwa zaidi.

 

Mfano wa Gogo na Moto

Mtakatifu Yohane anatumia picha ya gogo linalowekwa motoni kutufundisha kuhusu utakaso huu wa mwisho.  Ikiwa umewahi kuketi kando ya moto wa kambi na kutazama gogo jipya likiwekwa juu ya moto unaowaka kwa nguvu, utaelewa fundisho analotoa.  Mwanzoni, gogo huanza kutoa milio ya kupasuka. Hii ni kwa sababu ndani ya gogo kuna uchafu, kama vile unyevunyevu na utomvu, ambao hauwezi kuipokea ipasavyo asili ya moto.  Uchafu huo lazima uteketezwe. Pia, gogo huwa jeusi kabla halijashika moto. Hatimaye, uchafu wote unapoondoka, gogo lenyewe hupokea sifa za moto hadi ndani kabisa, kwa kuwa linang’aa, linatoa joto na linakuwa zuri linapokuwa kitu kimoja na mwali.  Nalo likishabadilishwa na moto, moto hauwezi kutenganishwa na gogo linalowaka. Mwali na gogo ni kitu kimoja.

Ndivyo ilivyo kwa nafsi.  Lazima kwanza itakaswe uchafu wote.  Hili linapotokea, huwa “nyeusi,” ikijiona mbaya na chafu.  Lakini utakaso unapoendelea kwa mwali mkali wa upendo wa Mungu, nafsi huanza kuipokea asili ya Roho wa Mungu.  Mwanga na joto la Mungu huangaza na kuenea. Hivyo, uwepo wa Mungu ambao nafsi inakusudiwa kubadilishwa ndani yake, kwanza huitakasa kwa kuikaribia zaidi na zaidi.  Mwanzoni, uwepo wa Mungu unaomiminwa na Mungu ndani ya nafsi huichoma, huitakasa na kufunua unyonge na dhambi zake, mpaka nafsi iwashwe na kubadilishwa. Huchukua muda mrefu kwa sehemu ya ndani kabisa ya nafsi kutakaswa na kuwashwa, lakini hili likishatokea, nafsi na Mungu huwa kitu kimoja.

Utakaso huu wa ndani kabisa wa nafsi hutendeka kwa upendo wa Mungu.  Nafsi huzidi kuzama ndani zaidi na zaidi katika upendo kwa Mungu, na upendo huu unaozidi kuwa wa kina ndio unaoitakasa.  Akili hubaki gizani na haiwezi kumwona Mungu waziwazi, lakini upendo huanza kuwasha utashi kwa namna mpya yenye kuleta mabadiliko.  Upendo humiminwa ndani ya nafsi, na upendo huu huitakasa kadiri unavyokua.

 

Madaraja Matano ya Upendo

Huenda sasa ikafaa kuangalia muhtasari mfupi wa madaraja matano tofauti ya upendo ambayo nafsi huyapitia.  Mtakatifu Yohane anaeleza madaraja haya katika sura mbalimbali za Usiku wa Giza wa Nafsi kama ifuatavyo:

  1. Hisia za ari zinazotokana na hisi (Usiku wa Giza 1.1.2)
  2. Hangaiko la kumtumikia Mungu katika hali ya ukavu (Usiku wa Giza 1.11.2)
  3. Kuwashwa kwa upendo katika hisi (Usiku wa Giza 1.11.1)
  4. Upendo wenye kustaajabia na kuthamini (Usiku wa Giza 2.13.5)
  5. Kuwashwa kwa upendo wenye hamu kubwa katika roho (Usiku wa Giza 2.11.1-5; 13.3-9)

Tuanze kwa kupitia tena kwa ufupi madaraja manne ya kwanza ya upendo.  Hii itatupatia muktadha unaohitajika ili kuelewa daraja jipya la upendo ambalo bado halijajadiliwa (Na. 5 hapo juu).

Hisia za ari zinazotokana na hisi—Daraja hili la kwanza la upendo linaelezwa vizuri zaidi kwa picha ya mama anayemnyonyesha mtoto wake mchanga.  Mtoto huridhika sana na maziwa haya na huyafurahia. “Maziwa” ya nafsi hupatikana katika kazi za kitume, kukesha usiku mrefu katika sala, matendo ya kitubio, sakramenti na mazungumzo ya kiroho.  Hutoa furaha inayogusa hisi (yaani faraja ya kihisia) ambayo Mungu humpa anayeanza. Mtakatifu Yohane anatumia kifungu kifuatacho cha Maandiko Matakatifu kuonyesha jinsi mtu anavyopenda katika daraja hili la kwanza linalohusu hisi: “kama watoto wachanga, yatamanini maziwa safi ya kiroho ili kwa hayo mpate kukua na kufikia wokovu, kwa maana mmeonja kwamba Bwana ni mwema” (1 Petro 2:2-3).

Hangaiko la kumtumikia Mungu katika hali ya ukavu—Katika daraja la pili la upendo, nafsi hupewa zawadi ya “kumcha Bwana.”  Faraja katika tamaa za hisi ambazo ilizipata katika daraja la kwanza la upendo kwa Mungu hukauka, lakini sasa nafsi huanza kuwa na hangaiko kubwa la kumtumikia Mungu na kutomkosea kamwe.  Ingawa nafsi huhisi ukavu na utupu katika sehemu yake ya hisi, inamsikiliza Mungu kwa makini.  Nafsi haimtumikii tena Mungu kwa sababu inajisikia vizuri; bali, inamtumikia kwa sababu ya neema iliyopewa, ambayo huisukuma kumtumikia Mungu kwa namna safi zaidi.  Ingawa hali hii “haihisiwi” kuwa ya kufurahisha kama daraja la kwanza la upendo, hata hivyo ni ya hali ya juu zaidi.

Kuwashwa kwa upendo katika hisi—Daraja hili la tatu la upendo huiwasha nafsi kwa hamu mpya ya kumtumikia Mungu.  Si kwamba tu haitaki kamwe kumkosea Mungu (hofu ya Bwana), bali pia inazidi kumwonea kiu Mungu Mwenyewe, kuwa Naye na kumtumikia.  Ingawa ina kiu kubwa ya kumpenda na kumtumikia Mungu, nafsi haitambui kwa nini ina kiu hiyo.  Inajua tu kwamba ina kiu.  Kiu hii iko katika sehemu ya nafsi inayohusiana na hisi badala ya kuwa katika roho, na ina nguvu kiasi kwamba nafsi huhisi kana kwamba inakufa kwa njaa isiyoweza kushibishwa.  Mtakatifu Yohane anataja kifungu hiki cha Maandiko kama mfano: “Nafsi yangu inamwonea kiu Mungu, Mungu aliye hai” (Zab. 42:3a).

Upendo wa kuvutiwa na kuthamini—Kiwango hiki cha nne cha upendo huanza kuhamisha matamanio ya nafsi kutoka sehemu ya hisi hadi sehemu ya kiroho.  Mungu huitoa zawadi hii ya upendo kama utangulizi wa daraja linalofuata la upendo. Katika hatua hii, nafsi humthamini na kuvutiwa na Mungu sana kiasi kwamba haiwezi kustahimili wazo la kumkosea Mungu na kumpoteza.  Hali hii inafanana na daraja la pili la upendo, lakini sasa “hofu takatifu” ina asili ya kiroho zaidi badala ya kuwa katika matamanio ya hisi.  Nafsi huhisi kana kwamba Mungu hapendezwi nayo, na kutokana na jinsi inavyovutiwa na Mungu kwa kina na kwa namna ya fumbo, huteseka sana, ikijiuliza kama Mungu ameiacha.  Lakini katikati ya mateso haya (yanayotokana na hofu ya kumpoteza Mungu), nafsi bado humthamini Mungu sana. Huenda mtu huyu akahitaji kuhakikishiwa kwamba si kila kitu kimepotea, kwamba Mungu yuko karibu zaidi kuliko wakati mwingine wowote, ingawa nafsi haihisi uwepo Wake.  Ingawa hali hii inaumiza, nafsi huanza kumpenda Mungu kwa namna iliyo safi hata zaidi na hutayarishwa kuingia katika daraja la mwisho la utakaso wa upendo.

Kuwashwa kwa upendo wenye ari kubwa rohoni—Nafsi inapomiminiwa baraka za kiroho za upendo wa Mungu, hupata mateso na pia shauku za kumpenda Mungu.  Nafsi huhisi kuwa imejeruhiwa na kuchomwa na upendo wa Mungu, na hili linaumiza. Lakini jeraha hili pia huchochea shauku kubwa ya kiroho ya upendo.  Hivyo, licha ya mateso hayo, nafsi hutamani zaidi.  Tamaa hiyo haiko katika kiwango cha hisi na hisia za mtu; ni shauku ya kiroho.

Nafsi huvumilia dhiki inapopata shauku hizi.  Kwanza huteseka kwa giza la kiroho kwa kuwa haiwezi kuona kitulizo cha shauku zake.  Lakini nafsi pia hupata mateso moja kwa moja kutoka kwa Mungu, kwa kuwa uwepo wa Mungu huivuta, ingawa haiwezi kumwona Mungu wala kupata utoshelevu ndani Yake.  Hata hivyo, nafsi humtafuta Mungu kwa bidii, ingawa hujihisi iko peke yake, tupu na dhaifu. Nafsi hujiona kuwa yenye taabu na isiyostahili upendo wowote wa Mungu.  Hata hivyo, ingawa akili hutambua hali hii, utashi humiminiwa ari kubwa kwa ajili ya Mungu yenye nguvu kiasi kwamba husukumwa kumtafuta Mungu katika kila kitu.  Huenda hata nafsi ikatenda kwa upumbavu, kwa upendo unaopofusha, kwa sababu ari ya upendo ina nguvu sana. Huu si upendo unaotokana na uamuzi wa utashi, bali ni ari inayomiminiwa kiroho katika utashi na kumsukuma mtu.  

Kwa hakika, nafsi inazidi kumkaribia Mungu.  Lakini inachopitia ni giza kwa sababu nafsi ina mipaka na haiwezi kuupokea utimilifu wa Mungu.  Hivyo, inapompokea Mungu kwa namna hii ya kumiminiwa, nafsi hulemewa na lazima ibadilishwe, ili iweze kupokea mmiminiko huu safi wa upendo wa Mungu.  Hii ni kama kujaribu kumimina bahari nzima ndani ya chupa ndogo. Hili linaweza kufanywa kwa mkono wa Mungu pekee.

Hata hivyo, ingawa akili haiwezi kuuelewa utimilifu wa Mungu, utashi huwashwa kwa upendo wa Mungu unaoupokea.  Hivyo, hupenda katika giza na upofu na huanza kuwashwa kwa shauku za kumpenda Mungu zaidi. Ingawa hii ni shauku safi ya kiroho, hisi hujiunga nayo na kuifuata.  Hata hivyo, shauku hiyo kwanza kabisa ni ari ya kiroho. Nafsi huwaka kwa kiu ya Mungu isiyokatika. Utashi huikubali ari hii, lakini Mungu ndiye anayeimimina.  Nafsi humwonea shauku Mpendwa ambaye haiwezi kumpata. Mtakatifu Yohane pia anataja kifungu hiki cha Maandiko kama kielelezo: “Ee Mungu, Wewe ndiwe Mungu wangu—ni Wewe ninayekutafuta! Mwili wangu unakuonea shauku; nafsi yangu inakuonea kiu, katika nchi kavu, isiyo na uhai wala maji” (Zaburi 63:2).

Maria Magdalena alikuwa na upendo huu alipokwenda kaburini kumtafuta Yesu.  Alipotambua kwamba Yesu hakuwa tena kaburini, hamu yake pekee ilikuwa kumpata.  Aliwaka kwa shauku ya Bwana wake, wala hakukata tamaa katika kumtafuta Yesu. Mtakatifu Yohane anaeleza kwamba hakuwajali malaika waliokuwa kaburini kwa sababu alikuwa ameelekeza mawazo yake yote katika kumpata Yesu.

 

Safari ya Mwisho ya Kuingia katika Giza la Fadhila

Kwa watu wengi, wazo kwamba hisi na roho ya mtu lazima “zitiwe giza” ni jipya.  Kumbuka kwamba Mtakatifu Yohane anaandika kuhusu vilele vya juu kabisa vya ukamilifu, jambo ambalo watu wachache wamelipitia katika maisha haya.  Kwa hiyo, ikiwa lugha na maelezo ya “usiku huu wenye giza” yanaonekana kuwa magumu kueleweka na yenye kutatanisha, jua kwamba hali unayopitia ni ya kawaida. Kujifunza masomo haya kutakuwa kama kujifunza lugha na utamaduni mpya kabisa.  Njia bora ya kufanya hivyo ni kusahau kila kitu ulichokijua hapo awali. Itakuwa lazima uanze kufikiri kwa namna mpya, ukijaribu kumwelewa Mungu na maisha yako mwenyewe kupitia lugha usiyoizoea inayotolewa na Mungu Mwenyewe.

Zifuatazo ni baadhi ya faida ambazo nafsi itapata inaposafiri katika giza la utakaso huu wa mwisho na kuangamizwa kwa hali yake ya awali, ikigundua maisha mapya na muungano mpya na Mungu. Mtakatifu Yohane anaweka mafundisho yake yafuatayo juu ya msingi wa beti hizi za shairi lake:

Gizani na salama,
Kwa ngazi ya siri, nikiwa nimejificha sura—ee, fursa yenye heri!—
Gizani na mafichoni,
Nyumba yangu ikiwa sasa imetulia.

Giza—Kwanza, “giza” linamaanisha kwamba namna za awali za nafsi za kuelewa, kuwaza, kufikiri, kuhisi, kupata uzoefu, kufurahia, na kadhalika, zinafikia mwisho. Uelewa wake wa awali kuhusu Mungu na maisha unatoweka. Haiwezi tena kutafakari na kutafakuri kweli za Mungu. Hisia zake za awali za faraja na furaha katika Mungu zinakoma. Nafsi sasa iko gizani kuhusiana na namna zake zote za awali za kufikiri, kuhisi na kupata uzoefu wa maisha na wa Mungu.

Kumbuka mfano wa mtu anayetaka kulitazama Jua kwa saa moja ili auone vizuri uzuri wake. Jicho la kiasili haliwezi kufanya hivyo. Mwangaza wa Jua unazidi uwezo wake. Ndivyo ilivyo kwa uwezo mbalimbali wa kiasili wa nafsi: akili, utashi, kumbukumbu, hisia, mihemko na matamanio. Uwezo huu wa kiasili wa nafsi HAUWEZI wenyewe kumwelewa, kumwona, kumfahamu kikamilifu, kumshika, kumjua, kumhisi au kupata uzoefu wa Mungu. Mungu anauzidi uwezo huo. Hata hivyo, Mungu anataka kujishirikisha kwa kila nafsi. Ili kutimiza hili, Yeye husimamisha utendaji wote wa kiasili wa nafsi na kujishirikisha nayo kwa namna mpya na ya siri. Kwa hiyo, uwezo mbalimbali wa kiasili wa nafsi (akili, utashi, kumbukumbu, matamanio, hisia, na kadhalika) husimamishwa na kutiwa gizani mpaka uzoee uwepo wa Mungu unaouzidi sana uwezo huo. Mpaka utakapotakaswa kikamilifu, hautatosha kumpokea Mungu katika hali Yake safi. Mungu sasa anajishirikisha kwa nafsi moja kwa moja zaidi na kwa namna isiyotegemea uwezo wa kiasili wa nafsi. Ndiyo maana uwezo huo hutiwa gizani.

Salama—Sababu inayofanya mkutano huu uwe “salama” ni kwamba nafsi haifanyi tena makosa ya uamuzi kuhusu mambo ya Mungu, kwa sababu haitegemei uwezo wake wa kiasili. Kwa mfano, kama ungetumia miezi kadhaa ukijaribu kumfahamu Mungu kikamilifu, usingeweza kamwe kufanya hivyo, na kwa kweli, hitimisho lako la mwisho lingekuwa la makosa. Kwa hiyo, Mungu akikuondolea uwezo wako wa “kumfahamu kikamilifu,” unakuwa salama kwa maana kwamba hutaangukia katika kosa hilo. Mantiki hiyo hiyo inaweza kutumika kwa kila uwezo wa kiasili: kuwaza, kutaka, kuhisi, kupata uzoefu, kutamani, na kadhalika. Hakuna kitu cha kiasili chenye uwezo wa kuhusiana na Mungu katika hali Yake safi. Kwa hiyo, Mungu hutia gizani kila kilicho cha kiasili ili awasiliane nawe kwa lugha mpya! “Lugha mpya” ni imani, matumaini na mapendo vinavyomiminwa na Mungu nafsini. Fadhila hizi huwasilishwa moja kwa moja katika nafsi yako, sasa kwa namna iliyo salama kabisa, ili ufikie kumjua Mungu, kumtumainia Mungu, na kumpenda Mungu kwa namna ambayo usingeweza kamwe kuifikia kwa nguvu zako mwenyewe. Unaanza kwa usalama kushiriki katika uzima wa kimungu wa Mungu kwa namna ya Mungu, kwa uwezo wa Mungu, na kwa nguvu za Mungu pekee!

Siri—Mtakatifu Yohane anasema pia kwamba namna hii mpya ya kuwasiliana na Mungu ni ya “siri”; ni “kwa ngazi ya siri…” Fikiria kwamba ulikwenda likizoni mahali pazuri kuliko pote duniani. Ulitazama milima yenye fahari kuu, maporomoko ya maji marefu kuliko yote na yenye nguvu nyingi kuliko yote, ukatazama mabonde mapana na kukutana na viumbe wenye uzuri wa ajabu kabisa. Ulipiga picha za yote uliyoyaona, kisha uliporudi nyumbani, ukamwonyesha rafiki yako picha hizo. Huenda rafiki yako alifurahia picha hizo na kuvutiwa nazo, lakini kuona picha za yale uliyoyaona kusingeweza kamwe kumpa uzoefu na ujuzi uleule wa kuyaona maajabu hayo ya asili yeye mwenyewe.

Vivyo hivyo, na kwa kiwango kikubwa zaidi kisicho na kikomo, Mungu anapokushirikisha dhati Yake ya kimungu kwa zawadi ya kontemplasio ya kimungu, hakuna “picha” utakayojaribu kuunda akilini mwako itakayotosha kamwe. Ujuzi na uzoefu unaoupata kuhusu Mungu unapita maneno, unapita dhana, unapita lugha, na hata unapita uwezo wako wa kiasili wa kufahamu. Kwa hiyo, kujishirikisha huku kwa Mungu kwako ni kwa “siri,” kwa maana kwamba picha yake kamili imefichika kwa uwezo wako wa kiasili. Hakuna dhana ya kibinadamu inayotosha kuelewa, sembuse kueleza, kile unachokutana nacho kwa imani inayomiminwa na Mungu nafsini. Kwa hiyo, mawasiliano haya kutoka kwa Mungu yana namna mpya kabisa ambayo hujawahi kuijua hapo awali. Yanapita maarifa yote yanayopatikana kwa dhana, na kwa kweli hayaelezeki!

Ngazi—Mtakatifu Yohane anaeleza hatua kumi za ngazi ya kifumbo, yaani ngazi ya siri, ya upendo wa kimungu. Ngazi hiyo imeegemea kwa Mpendwa, Mungu Mwenyewe, na nafsi huipanda na kuishuka inapoendelea kupita katika usiku huu wa giza wa roho. Mwanzoni nafsi hupanda, lakini inaposhindwa katika fadhila, hudhalilishwa na kushuka. Nafsi hupanda na kisha kushuka, ikipata uzoefu wa kudhalilishwa na kukwezwa katika mawasiliano yake na Mungu. Hatimaye, inapokamilishwa na kutakaswa, nafsi humfikia Mpendwa. Zifuatazo ni hatua kumi za ngazi ya kifumbo inayopanda kuelekea upendo wa kimungu.

Hatua ya Kwanza—Katika hatua hii ya kwanza, nafsi huteseka kwa uchungu kwa sababu bado iko katika hatua ya kwanza tu. Inajihisi kuugua kwa upendo na kutamani kuwa pamoja na Mungu. Inapoona jinsi ilivyo mbali, nafsi hupoteza furaha yote katika mambo ya kidunia, na mateso yake ya kumkosa Mungu huivuta kuelekea juu.

Hatua ya Pili—Katika hatua hii ya pili, nafsi huanza kumtafuta Mungu bila kukoma. Hutembea ikiwa na hali fulani ya wasiwasi wa kiroho, bila kutaka chochote isipokuwa Mpendwa wake. Maneno yake yote na mawazo yake yote humhusu Mungu. Mungu ndiye pekee anayeishughulisha nafsi.

Hatua ya Tatu—Katika hatua hii ya tatu, nafsi inapata ari mpya ya kufanya kazi bila kushindwa katika kumtafuta Mpendwa wake.  Inajitahidi sana na kwa hamu. Inafanya kazi kubwa lakini inaziona kuwa ndogo. Nafsi inajiona kuwa haina faida na inaishi bure, kwa sababu, licha ya ari yake, haiwezi kufanya vya kutosha kwa ajili ya Mungu, na kile kidogo inachofanya kinaonekana si kitu. Kazi zote za nafsi zinaonekana kuwa na kasoro, na hili linasababisha mateso. Majivuno ya bure yanatoweka; hamu pekee ya nafsi ni utukufu wa Mungu.

Hatua ya Nne—Katika hatua hii ya nne, nafsi haichoki.  Hakuna kinachoizuia katika kumtafuta Mpendwa wake. Inatamani tu kumpendeza Mungu.  Hata hivyo, kuna mateso makubwa ndani ya nafsi, lakini mateso haya huzaa mema, kwa sababu nafsi haiyazingatii mateso hayo bali inatafuta tu kumpenda na kumtumikia Mungu.  Kudumu katika mateso huifanya nafsi iwe imara.

Hatua ya Tano—Katika hatua hii ya tano, nafsi inaanza kumtamani Mungu bila subira.  Kila kuchelewa kumfikia Mpendwa kunachosha. Kwa kweli, nafsi ina hamu kubwa sana ya kumpata Mpendwa wake hivi kwamba mara kwa mara hudhani imempata, kisha hutambua kwamba haijampata.  Lakini kila kukatishwa tamaa huiacha nafsi ikiwa na njaa ya Mungu, na njaa hii huwa lishe ya kuendelea kumtafuta zaidi.

Hatua ya Sita—Katika hatua hii ya sita, nafsi inakimbia kwa kasi na kuanza kumgundua Mpendwa.  Imejaa matumaini wala haichoki kamwe. Mara kwa mara, inajinyoosha na kumgusa Mpendwa, lakini kisha hushindwa kuendelea kumshikilia.  Hata hivyo, kila mguso huiwasha nafsi kwa matumaini na ari zaidi.

Hatua ya Saba—Katika hatua hii ya saba, nafsi inakuwa jasiri sana.  Ingawa inatambua kasoro zake kubwa, inasonga mbele kwa ujasiri kumwelekea Mpendwa wake.  Wala aibu, wala ushauri, wala kitu kingine chochote hakiizuii kumtafuta Mungu kwa ujasiri. Ujasiri huo unatokana na upendo.  Kama asemavyo Mtakatifu Paulo, “[Upendo] huvumilia yote, huamini yote, hutumaini yote, hustahimili yote. Upendo haushindwi kamwe” (1 Wakorintho 13:7-8b).

Hatua ya Nane—Katika hatua hii ya nane, nafsi inamshika Mpendwa wala haimwachilii.  Hatimaye nafsi inaridhika, lakini hali hiyo haidumu kwa sababu Mpendwa hujinasua na kuondoka, nayo nafsi huanguka tena hadi hatua ya chini zaidi kwenye ngazi.

Hatua ya Tisa—Hatimaye, nafsi inafikia ukamilifu!  Katika hatua hii ya tisa, nafsi inaungana na Mpendwa wake na kuwaka kwa utamu wa ajabu wa Mungu.  Roho Mtakatifu ndiye anayesababisha utamu huu unaowaka. Maelezo bora zaidi ambayo Mtakatifu Yohane anatoa kuhusu hatua hii ni kusema kwamba hatuwezi hata kuieleza.  Hakuna namna ya kueleza mkutano huu na Mpendwa.

Hatua ya Kumi—Hatua hii ya mwisho si ya ulimwengu huu.  Ingawa baadhi ya nafsi zinaweza kufikia hatua hii katika maisha haya, hufanya hivyo tu kwa kuutoka mwili na kufanywa zifanane kikamilifu na Mungu.  Hili likitokea katika maisha haya, hutokea kwa muda mfupi tu. Nafsi hizi zimetakaswa kikamilifu, na kama zingekufa zingepata mara moja maono ya heri ya milele.

Imejificha kwa mavazi—Faida ya mwisho ya usiku wa giza wa roho ni kwamba nafsi inapanda ngazi kumwelekea Mungu ikiwa “imejificha kwa mavazi.”  Mtakatifu Yohane anaeleza kwamba mavazi haya huificha nafsi isionekane na maadui watatu: shetani, ulimwengu na mwili.

Imani, vazi jeupe linaloifunika nafsi, huondolea ufahamu uwezo wake wote wa asili wa kiakili ili uweze kujua tu katika kiwango cha imani safi iliyomiminwa na Mungu.  “Vazi la kujificha” la imani huificha akili isionekane na shetani, hivyo shetani hana njia ya kuidanganya au kuipotosha nafsi, kwa kuwa imefunikwa. Haielewi tena kwa uwezo wake wa asili, ambao una kasoro, bali inaelewa tu kwa akili ya Mungu.  Hivyo, kwa ufahamu huu mpya, nafsi inaandaliwa kwa ajili ya kuungana na Mungu.

Matumaini, vazi la kijani, hufunika vazi jeupe na kuwakilisha kipawa kilichomiminwa cha matumaini yapitayo maumbile.  Matumaini huondoa katika kumbukumbu mambo yote ya kidunia, na hivyo kuilinda dhidi ya adui ambaye ni ulimwengu. Nafsi haivutiwi tena na kitu chochote ambacho ulimwengu unaweza kuipa, wala haipendezwi na chochote isipokuwa kile kimoja tu ambacho matumaini yake yanaelekezwa kwacho na ambacho kimemiminwa katika kumbukumbu yake: kumtumainia Mungu na kutumaini kuungana na Mungu peke yake.  Hivyo, kwa kutoweka matumaini yake katika chochote isipokuwa Mungu, nafsi inaandaliwa kwa ajili ya kuungana na Mungu.

Mapendo, vazi la zambarau, hufunika mavazi meupe na ya kijani na kuondoa katika utashi kila upendo usioelekezwa kwa Mungu na kwa mapenzi Yake matakatifu.  Mapendo huilinda nafsi dhidi ya adui ambaye ni mwili, kwa sababu aina zote za upendo wa kichoyo ambazo mwili huitia kishawishi nazo haziivutii hata kidogo. Mwili hauwezi kuuteka utashi, kwa kuwa umefunikwa na vazi hili la mapendo, ambalo ni upendo kwa Mungu peke yake.

Kwa hiyo, sasa ikiwa imejificha kikamilifu kwa mavazi na kusitirika isionekane na shetani, ulimwengu na mwili, nafsi iko huru kutafuta jambo moja tu: Mungu.  Mungu anajaza ufahamu wake, kumbukumbu yake na utashi wake. Mungu peke yake ndiye anayeifunika, kuilinda na kuiongoza nafsi hadi kuungana Naye.

Neema tupu—Mtakatifu Yohane anaeleza kwamba alitumia kurasa nyingi kueleza matakaso yenye uchungu ili nafsi itambue jinsi ilivyo neema kuyapitia na kufikia muungano na Mungu.  Ni rahisi watu kuvunjika moyo njiani kwa sababu ya mateso wanayovumilia. Kwa hiyo, wakijua kwamba matakaso haya yanaongoza kwenye muungano, watakuwa na matumaini zaidi katika safari ndefu ya kuifikia “neema tupu” hii!

 

Utakaso wa Mwisho wa Usiku wa Mwisho

Mtakatifu Yohane anahitimisha maelezo yake kuhusu “Usiku wa Giza wa Roho” kwa kueleza kwamba nafsi lazima iendelee kusonga mbele katika giza kuu kabisa, ikimtafuta Mungu peke Yake ili ipate utulivu na kuandaliwa ipasavyo kwa muungano na Mungu unaoingojea.  Utakaso huu wa mwisho wa usiku wa mwisho wa giza ni hali ya uchumba wa kiroho na hutimizwa tu kwa kumtafakari Mungu kwa namna ya siri kabisa katika vilindi vya roho, bila nuru ya kitu chochote kilicho katika sehemu ya chini ya nafsi (hisi), wala kitu chochote kilicho katika sehemu ya juu ya nafsi (akili, kumbukumbu na utashi).  Hakuna hisia, wazo, kumbukumbu, kitu kinachotamaniwa kwa akili, wala kitu kingine chochote kinachotosha isipokuwa mawasiliano safi, ya kimya, yaliyofichika na ya fumbo ya Mungu mwenyewe na roho.

Ibilisi hataweza kuyaona mawasiliano haya ya tafakuri ya siri kutoka kwa Mungu, lakini atatambua kwamba jambo la utukufu linatendeka, kwa sababu ataona kwamba sehemu ya chini ya nafsi inaingia katika utulivu kamili.  Kwa ruhusa ya Mungu, ibilisi anaweza hata kuona kazi ya malaika wema wanaoisaidia nafsi. Kwa hiyo, ibilisi ataweza kuitesa nafsi kiroho kama jaribu moja la mwisho. Lakini Mungu huruhusu jaribu hili katika kipindi cha uchumba kwa kusudi tu la kuitakasa nafsi katika kina chake cha ndani kabisa.  Hatimaye, ikiwa nafsi inamtafuta Mungu na Mungu peke Yake, na kunyamazisha kila kitu katika hisi zake PAMOJA NA mambo yote katika akili, kumbukumbu na utashi wake, itapokea mawasiliano safi kabisa ya Mungu kwa namna ya kimya na iliyofichika kabisa, kwa njia ya tafakuri safi, huku uwezo wote wa nafsi ukiwa katika giza tupu.  Katika tafakuri hii iliyogubikwa na giza, nafsi humpokea Mungu mwenyewe, na ibilisi, ulimwengu na mwili havina uwezo wa kuizuia.

Nafsi iliyo katika hali ya uchumba sasa imeandaliwa kikamilifu kwa utukufu wa muungano na Mungu.  Nafsi imetulia kabisa, ikipokea kila kitu kutoka kwa Mungu peke Yake katika vilindi vya siri kabisa vya uwepo wake, kama inavyoelezwa katika shairi maarufu la Mtakatifu Yohane wa Msalaba kama ifuatavyo:

Usiku wa Giza wa Nafsi

Katika usiku wa giza,
Nikiwa nimewashwa moto wa upendo na shauku tele—lo, fursa ya heri!—
Nilitoka bila kuonekana,
Nyumba yangu ikiwa sasa imetulia.

Gizani na salama,
Kwa ngazi ya siri, nikiwa nimejificha sura—ee, fursa yenye heri!—
Gizani na mafichoni,
Nyumba yangu ikiwa sasa imetulia.

Katika usiku wenye heri,
Kwa siri, wakati ambapo hakuna aliyeniona,
Wala mimi sikuona kitu chochote,
Bila nuru wala mwongozo, isipokuwa ile iliyowaka moyoni mwangu.

Nuru hii iliniongoza
Kwa uhakika zaidi kuliko nuru ya adhuhuri
Hadi mahali ambapo yeye (nilijua vema ni nani!) alikuwa akin ingojea–
Mahali ambapo hakuna aliyeonekana.

Ee usiku ulioniongoza,
Ee usiku mzuri kuliko mapambazuko,
Ee usiku uliomuunganisha Mpendwa na mwenye kumpenda,
Mwenye kumpenda akageuzwa ndani ya Mpendwa!

Kifuani pangu paliponawiri maua,
Palipohifadhiwa kabisa kwa ajili yake peke yake,
Hapo alikaa amelala, nami nikambembeleza,
Nayo mierezi iliyoyumba ikaleta upepo mwanana.

Upepo mwanana ulivuma kutoka kwenye mnara mdogo
Nilipokuwa nikitenganisha mashungi ya nywele zake;
Kwa mkono wake mpole alinitia jeraha shingoni
Na kuzifanya hisi zangu zote zisitishe utendaji wake.

Nilibaki, nikiwa nimesahau yote;
Niliuegemeza uso wangu kwa Mpendwa.
Yote yakakoma nami nikajiachilia,
Nikiacha mahangaiko yangu yamesahaulika katikati ya maua ya yungiyungi.

Ingawa Mtakatifu Yohane alikamilisha ufafanuzi wake wa beti tatu za kwanza za shairi lake Usiku wa Giza wa Nafsi, ama hakuwahi kumaliza ufafanuzi wake wa beti tano za mwisho, au maandishi hayo yalipotea.  Hata hivyo, sura inayofuata ya kitabu hiki itaelekea kwenye Wimbo wa Kiroho na Mwali Hai wa Upendo, ambayo ni mashairi mengine mawili yaliyoandikwa na kufafanuliwa na Mtakatifu Yohane, na ambayo kwa kweli yanazungumzia maudhui yaleyale yaliyomo katika beti tano za mwisho za Usiku wa Giza wa Nafsi.


Yaliyomo

 

Shiriki ukurasa huu: