ไทย

บทที่สี่—การกลับใจครั้งที่สาม—ราตรีของจิตในภาวะรับ

พลังของรังไหม

ลองคิดถึงการเปลี่ยนแปลงอันน่าอัศจรรย์ที่เกิดขึ้นเมื่อหนอนผีเสื้อเข้าไปอยู่ในรังไหม เมื่ออยู่ภายในสถานที่อันสงบนิ่งและมืดมิดนั้น มันก็เปลี่ยนแปลงเป็นสิ่งสร้างใหม่ ดีเอ็นเอของมันยังคงเดิม มันยังคงเป็นสิ่งมีชีวิตตัวเดิม แต่เมื่อออกมา มันกลับเปลี่ยนแปลงไป เป็นสิ่งใหม่อย่างสิ้นเชิง

ราตรีของจิตในภาวะรับอาจเปรียบได้กับการเข้าไปอยู่ในรังไหม เหตุที่สิ่งนี้ต้องเกิดขึ้นก็เพราะพระเจ้าทรงประสงค์จะสร้างคุณขึ้นใหม่เป็นครั้งที่สาม! จริงอยู่ เมื่อคุณรับศีลล้างบาปในตอนแรก หันหลังให้บาปและกลายเป็นคริสตชน คุณก็ได้รับการสร้างใหม่ นี่คือการกลับใจครั้งแรกของคุณ พระหรรษทานศักดิ์สิทธิกรเข้ามาในชีวิตของคุณ และคุณเริ่มดำเนินชีวิตในฐานะบุตรของพระเจ้า เมื่อคุณเติบโตในชีวิตคริสตชน พระเจ้าจะทรงนำคุณผ่านการชำระประสาทสัมผัสทั้งในภาวะกระทำและภาวะรับ และทรงดึงคุณเข้าสู่ชีวิตของผู้ก้าวหน้า ซึ่งก็คือวิถีแห่งความสว่าง นี่อาจเรียกได้ว่าเป็นการกลับใจครั้งที่สองของคุณ แต่เมื่อคุณเติบโตและมีวุฒิภาวะในชีวิตคริสตชนในฐานะผู้ก้าวหน้า คุณควรคาดหวังถึงการเปลี่ยนแปลงชีวิตทั้งหมดของคุณให้เป็นสิ่งสร้างตามที่พระเจ้าทรงประสงค์ การเปลี่ยนแปลงนั้นบรรลุจุดสูงสุดในความครบครันของคริสตชน และความครบครันของคริสตชนนี้จะเกิดขึ้นเมื่อพระเจ้าทรงนำคุณผ่านการชำระจิตครั้งสุดท้ายอันมืดมิดและเจ็บปวดนี้ ความเจ็บปวดเกิดขึ้นเพราะทุกสิ่งที่ไม่ได้มาจากพระเจ้าและไม่เป็นไปตามพระประสงค์ของพระองค์จะต้องถูกถอดถอนออกไปอย่างสิ้นเชิงและทำลายจนหมดสิ้น วิญญาณในขั้นนี้พร้อมที่จะผ่านการกลับใจครั้งที่สามและครั้งสุดท้าย ซึ่งโดยสาระสำคัญแล้วเป็นช่วงเปลี่ยนผ่านที่บรรลุจุดสูงสุดในการเป็นหนึ่งเดียวกับพระเจ้า

 

เป้าหมายของราตรีของจิตในภาวะรับ

การชำระจิตในภาวะรับนี้ก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงมากที่สุดในบรรดาการชำระทั้งปวง! ทั้งยังเจ็บปวดที่สุดด้วย แต่ผลลัพธ์ที่ได้ก็คุ้มค่ากับวิธีการ การชำระจิตนี้ทำให้เกิดสิ่งสำคัญสามประการแก่วิญญาณ ด้วยเหตุผลสำคัญสามประการ

  1. การชำระนี้นำความมืดมิดมาสู่จิต (สติปัญญา ความทรงจำ และเจตจำนง)—เพื่อให้ ในที่สุดวิญญาณจะได้รับความสว่างจากพระเจ้าอย่างเต็มเปี่ยม และได้รับแสงสว่างในทุกสิ่งทุกอย่าง
  2. การชำระนี้ทำให้จิตทุกข์ระทมและถูกลดตนลงในสภาพตามธรรมชาติของตน—เพื่อให้วิญญาณได้รับการยกย่องและยกขึ้นสูงเกินกว่าที่ตนจะจินตนาการได้
  3. การชำระนี้ทำให้วิญญาณยากจนลง และทำให้ว่างเปล่าจากความยึดติดและความรักใคร่ตามธรรมชาติทั้งปวง—เพื่อให้ พระเจ้าทรงขยายขอบเขตของวิญญาณให้ก้าวไปข้างหน้า เพื่อเกิดผลใหม่อันอุดมสมบูรณ์ที่สุดในทุกสิ่ง ทั้งในสวรรค์และบนแผ่นดิน

จิตต้องกลายเป็นเรียบง่าย บริสุทธิ์ และปล่อยวางจากทุกสิ่ง โดยสูญเสียความรักใคร่ตามธรรมชาติที่มีต่อทุกสิ่ง เพื่อให้วิญญาณสามารถเป็นหนึ่งเดียวกับทุกสิ่งในพระเจ้า ทั้งสิ่งที่เป็นธรรมชาติและเหนือธรรมชาติ และดำรงอยู่ในความรักอันบริสุทธิ์ที่สุดเท่าที่จะจินตนาการได้ บัดนี้ ด้วยความบริสุทธิ์ของตน จิตจะได้สัมผัสความหวานชื่นอันบริสุทธิ์ของสิ่งดีทั้งปวง ผู้ที่บรรลุความครบครันจะชื่นชมรส กลิ่น สัมผัส ภาพ และเสียงของทุกสิ่งได้อย่างครบครันยิ่งขึ้น และด้วยความปีติยินดีอย่างสมบูรณ์ เขาจะค้นพบความงดงามและความยินดีจากพระเจ้าในความสัมพันธ์ทั้งปวง ดังที่พระเจ้าทรงชื่นชมความสัมพันธ์เหล่านั้น เขาจะรักพระเจ้าอย่างไม่เห็นแก่ตัว โดยรับพระองค์เป็นของประทานอันบริสุทธิ์และศักดิ์สิทธิ์แก่วิญญาณ และเขาจะมีส่วนร่วมในความชื่นชมยินดีทั้งปวงในพระทัยของพระเจ้าเอง

 

การชำระอันเจ็บปวดที่ต้องผ่าน

เพื่อจะได้รับทุกสิ่งที่เพิ่งกล่าวมา วิญญาณต้องถูกทำลายอย่างสิ้นเชิง ในส่วนที่เป็นตัวตนเดิมและตัวตนระดับต่ำของตน สิ่งนี้จะเจ็บปวด เพราะวิญญาณจะได้รับการเปลี่ยนแปลงอย่างถอนรากถอนโคนและครบถ้วน การเปลี่ยนแปลงย่อมทำให้เจ็บปวด ความเข้าใจใหม่เผยให้เห็นความจริงอันเจ็บปวด แสงสว่างอันบริสุทธิ์ของพระเจ้าจ้าเสียจนมองไม่เห็นและท่วมท้นเกินกำลัง รากที่เล็กที่สุดของบาปทุกประการถูกถอนออกไป จากนั้นวิญญาณก็ประสบความสับสนในระดับลึกที่สุด โดยทั่วไป การชำระจะดำเนินไปตามลำดับขั้นของการเปลี่ยนแปลงที่มักเกิดขึ้นดังต่อไปนี้

ประการแรก เมื่อแสงสว่างของพระเจ้าท่วมท้นวิญญาณ วิญญาณก็มองเห็นทุกสิ่งชัดเจนยิ่งขึ้น สิ่งหนึ่งที่มองเห็นคือบาปของตน เปรียบเหมือนการนำแสงสว่างจ้าไปส่องใต้โซฟา แล้วจึงตระหนักถึงสิ่งสกปรกที่สะสมอยู่ เมื่อแสงสว่างของพระเจ้าส่องเข้ามาในวิญญาณของคุณ คุณจะเห็นทุกสิ่งที่ขัดกับแสงสว่างนั้น การตระหนักรู้นี้เจ็บปวด และบางครั้งก็ทำให้วิญญาณตระหนักอย่างถ่องแท้ถึงสภาพอันน่าเวทนาของตน การมองเห็นบาปทุกประการทำให้วิญญาณตระหนักว่า ตนไม่อาจบรรลุความครบครันได้ด้วยตนเองเลย แต่การตระหนักรู้ที่ทำให้ตนต่ำต้อยลงนี้จำเป็น หากวิญญาณจะละทิ้งความหวังทั้งปวงที่ฝากไว้กับตนเอง และรับความเชื่อ ความหวัง และความรักอันบริสุทธิ์ที่พระเจ้าประทานให้

ประการที่สอง เมื่อวิญญาณเห็นความน่าเวทนาของตน ซึ่งหมายถึงความไม่สมบูรณ์ทุกประการที่ถูกเปิดเผยให้เห็น วิญญาณก็นึกไม่ออกว่าจะมีใครรักตนได้ วิญญาณรู้สึกถึงความทุกข์ระทมและความอ่อนแอของตน และเช่นเดียวกับโยบ รู้สึกว่าที่อันเหมาะสมสำหรับตนคือการนั่งอยู่บนกองมูลสัตว์ ถูกพระเจ้าและทุกคนทอดทิ้ง ดังนั้น ความหวังตามประสามนุษย์ของวิญญาณจึงถูกทำลายลง และนั่นก็เจ็บปวด

ประการที่สาม เมื่อจิตวิญญาณสังเกตเห็นว่าพระเจ้าเสด็จเข้ามาภายในตนลึกซึ้งยิ่งขึ้นและทรงเข้าครอบครองตน จิตวิญญาณก็ตระหนักว่าตนต้องตาย มนุษย์เก่า มนุษย์ที่เป็นคนบาป และรากลึกของความยึดติดทุกอย่างต้องถูกทำลาย การตระหนักถึงการถูกทำลายอย่างสิ้นเชิงนี้ทำให้จิตวิญญาณเจ็บปวดและสะเทือนใจ ราวกับว่าขณะอยู่ในดักแด้ จิตวิญญาณกำลังเฝ้าดูตัวตนเก่าของตนถูกทำลาย แม้ในที่สุดการออกจากดักแด้ในภายหลังจะรุ่งโรจน์ แต่ความตายของตัวตนเก่าก็ยังคงมีความเจ็บปวดอยู่ด้วย  

ประการที่สี่ เมื่อจิตวิญญาณประสบความเจ็บปวดจากการชำระนี้ และได้รับความรู้ใหม่ที่พระเจ้าทรงหลั่งลงมา ก็ถูกประจญให้สิ้นหวัง เมื่อตระหนักว่าตนจะไม่มีวันชื่นชมยินดีกับชีวิตได้อย่างที่เคยเป็นอีก ทั้งนี้เพราะจิตวิญญาณยังไม่อาจมองผ่านความมืดนี้ไปเห็นสิ่งที่กำลังรออยู่ได้ แต่กลับมองย้อนสู่อดีต ปรารถนาจะได้ความยินดีและความรู้สึกผูกพันทางประสาทสัมผัสที่ตนเคยได้รับจากการพบปะทางจิตวิญญาณกลับคืนมา เมื่อตระหนักว่าจะไม่มีวันกลับไปเป็นอย่างเดิมได้ จิตวิญญาณจึงรู้สึกเศร้าและเจ็บปวดโดยมีตนเองเป็นศูนย์กลาง

ประการที่ห้า จิตวิญญาณประสบความกระสับกระส่ายที่ทำให้อ่อนล้า และโหยหาพระเจ้า แต่สิ่งที่ตนประสบกลับเป็นว่าพระเจ้าทรงจากไปแล้ว ไม่อาจพบพระองค์ได้ที่ใดเลย จิตวิญญาณแสวงหาความบรรเทาใจฝ่ายจิต แต่ไม่พบเลย ประสบการณ์การรับรู้พระเจ้าทางประสาทสัมผัส ความรู้เกี่ยวกับพระเจ้าที่ยังไม่สมบูรณ์ในอดีต และความกระจ่างที่ยังไม่สมบูรณ์เกี่ยวกับพระประสงค์ของพระเจ้าในอดีต ล้วนจากจิตวิญญาณไป ด้วยเหตุนี้ ในระยะแรกจิตวิญญาณจึงรู้สึกสิ้นหวังและโดดเดี่ยว การชำระนี้จำเป็น เพื่อในที่สุดจิตวิญญาณจะได้รับการจุดให้ลุกโชนด้วยไฟแห่งความเชื่อ ความหวัง และความรักที่พระเจ้าทรงหลั่งลงมาเท่านั้น ในวิถีใหม่และโดยตรง

ประการสุดท้าย จิตวิญญาณไม่อาจอธิษฐานภาวนาอย่างที่เคยทำได้อีก เมื่อพยายามอธิษฐานภาวนา ก็ดูราวกับว่าไม่มีผู้ใดรับฟังคำภาวนาของตน ดังนั้น จิตวิญญาณจึงประสบความตายอย่างสิ้นเชิงต่อวิธีที่ตนเคยใช้สื่อสารกับพระเจ้า แต่สิ่งนี้จำเป็นหากจิตวิญญาณจะก้าวไปสู่การอธิษฐานภาวนาในวิถีใหม่ อย่างไรก็ตาม ประสบการณ์ในระยะแรกนั้นมีความรู้สึกว่าสูญเสียพระพรล้ำค่าแห่งการอธิษฐานภาวนาไป แม้ว่าที่จริงแล้วการอธิษฐานภาวนาของตนจะลึกซึ้งยิ่งกว่าเดิมมากก็ตาม

 

อุปมาเรื่องท่อนไม้กับไฟ

นักบุญยอห์นใช้ภาพท่อนไม้ที่ถูกวางลงบนกองไฟเพื่อสอนเราเกี่ยวกับการชำระขั้นสุดท้ายนี้ หากท่านเคยนั่งรอบกองไฟและเฝ้าดูขณะที่มีผู้นำท่อนไม้ท่อนใหม่วางลงบนไฟที่กำลังลุกโชน ท่านก็จะเข้าใจบทเรียนที่ท่านนักบุญสอน ในตอนแรก ท่อนไม้เริ่มส่งเสียงแตกเปรี๊ยะ เพราะในท่อนไม้มีสิ่งเจือปน เช่น ความชื้นและยางไม้ ซึ่งไม่อาจรับเอาธรรมชาติของไฟได้อย่างเหมาะสม สิ่งเจือปนเหล่านั้นต้องถูกเผาออกไป นอกจากนี้ ท่อนไม้ยังดำเกรียมก่อนจะติดไฟ ในที่สุด เมื่อสิ่งเจือปนทั้งหมดหมดไป ท่อนไม้ก็รับเอาคุณสมบัติของไฟเข้าไปจนถึงแก่นกลางอย่างแท้จริง กล่าวคือ ท่อนไม้เปล่งแสง ให้ความร้อน และงดงามเมื่อกลายเป็นหนึ่งเดียวกับเปลวไฟ และเมื่อได้รับการเปลี่ยนแปลงด้วยไฟแล้ว ก็ไม่อาจแยกไฟออกจากท่อนไม้ที่กำลังลุกไหม้ได้ เปลวไฟกับท่อนไม้เป็นหนึ่งเดียวกัน

จิตวิญญาณก็เป็นเช่นเดียวกัน ก่อนอื่นต้องได้รับการชำระสิ่งเจือปนทั้งปวงออกไป ขณะที่สิ่งนี้เกิดขึ้น จิตวิญญาณก็ “ดำเกรียม” จนมองตนเองว่าน่าเกลียดและสกปรก แต่เมื่อการชำระดำเนินไปด้วยเปลวไฟอันลุกโชนแห่งความรักของพระเจ้า จิตวิญญาณก็เริ่มรับเอาธรรมชาติของพระจิตเจ้า แสงสว่างและความร้อนของพระเจ้าแผ่รัศมีออกมา ดังนั้น การประทับอยู่ของพระเจ้าซึ่งจิตวิญญาณจะได้รับการเปลี่ยนแปลงเข้าไปเป็นนั้น ในขั้นแรกจึงก่อให้เกิดการชำระจิตวิญญาณด้วยการประทับอยู่ที่ใกล้ชิดยิ่งขึ้นเรื่อย ๆ ในตอนแรก การประทับอยู่ที่พระเจ้าทรงหลั่งลงมาเผาไหม้ ชำระ และเผยให้เห็นความน่าสังเวชและบาปของจิตวิญญาณ จนกระทั่งจิตวิญญาณได้รับการจุดให้ลุกโชนและเปลี่ยนแปลง ต้องใช้เวลานานกว่าส่วนลึกที่สุดของจิตวิญญาณจะได้รับการชำระให้บริสุทธิ์และจุดให้ลุกโชน แต่เมื่อสิ่งนี้เกิดขึ้นแล้ว จิตวิญญาณกับพระเจ้าก็เป็นหนึ่งเดียวกัน

การชำระส่วนลึกที่สุดของจิตวิญญาณนี้เกิดขึ้นโดยความรักของพระเจ้า จิตวิญญาณเติบโตในความรักต่อพระเจ้าอย่างลึกซึ้งยิ่งขึ้นเรื่อย ๆ และความรักที่ลึกซึ้งขึ้นนี้เองที่ชำระจิตวิญญาณ สติปัญญายังคงมืดมนและไม่อาจเห็นพระเจ้าได้อย่างชัดเจน แต่ความรักเริ่มจุดเจตจำนงให้ลุกโชนในวิถีใหม่ที่ก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลง ความรักได้รับการหลั่งลงมา และความรักนี้ก็ชำระจิตวิญญาณขณะที่เติบโตขึ้น

 

ความรักห้าระดับ

ในตอนนี้ การพิจารณาบทสรุปสั้น ๆ เกี่ยวกับความรักห้าระดับที่แตกต่างกันซึ่งจิตวิญญาณประสบ อาจเป็นประโยชน์ นักบุญยอห์นอธิบายระดับเหล่านี้ไว้ในบทต่าง ๆ ของหนังสือ ราตรีมืดของจิตวิญญาณ ดังนี้:

  1. ความรู้สึกเร่าร้อนศรัทธาทางประสาทสัมผัส (ราตรีมืด 1.1.2)
  2. ความใส่ใจที่จะรับใช้พระเจ้าท่ามกลางความแห้งแล้งฝ่ายจิต (ราตรีมืด 1.11.2)
  3. การจุดความรักให้ลุกโชนในระดับประสาทสัมผัส (ราตรีมืด 1.11.1)
  4. ความรักที่ชื่นชมและเห็นคุณค่า (ราตรีมืด 2.13.5)
  5. การลุกโชนด้วยความรักอันแรงกล้าในจิตวิญญาณ (ราตรีมืด 2.11.1-5; 13.3-9)

ให้เราเริ่มด้วยการทบทวนความรักสี่ระดับแรกโดยสังเขป สิ่งนี้จะช่วยให้เรามีบริบทที่จำเป็นสำหรับทำความเข้าใจความรักระดับใหม่ที่ยังไม่ได้กล่าวถึง (ข้อ #5 ข้างต้น)

ความรู้สึกเร่าร้อนศรัทธาในระดับประสาทสัมผัส—ความรักขั้นแรกนี้อธิบายได้ดีที่สุดด้วยภาพของมารดาที่กำลังให้นมลูกน้อยแรกเกิด ทารกพึงพอใจอย่างยิ่งกับน้ำนมนี้และชื่นชมยินดีในน้ำนมนั้น “น้ำนม” สำหรับวิญญาณพบได้ในงานธรรมทูต การอธิษฐานภาวนาตลอดคืนอันยาวนาน การทำกิจใช้โทษบาป ศีลศักดิ์สิทธิ์ และการสนทนาเรื่องชีวิตฝ่ายจิต สิ่งเหล่านี้ให้ความชื่นชมยินดีในระดับประสาทสัมผัส (หมายถึงความบรรเทาใจทางอารมณ์) ซึ่งพระเจ้าประทานแก่ผู้เริ่มต้น นักบุญยอห์นใช้ข้อความจากพระคัมภีร์ต่อไปนี้เพื่ออธิบายว่าคนเรารักอย่างไรในขั้นแรกซึ่งอยู่ในระดับประสาทสัมผัสนี้ว่า “จงปรารถนาน้ำนมฝ่ายจิตอันบริสุทธิ์ดุจทารกแรกเกิด เพื่ออาศัยน้ำนมนั้น ท่านจะเติบโตไปสู่ความรอดพ้น เพราะท่านได้ลิ้มรสแล้วว่าองค์พระผู้เป็นเจ้าทรงพระทัยดี” (1 เปโตร 2:2-3)

ความใส่ใจที่จะรับใช้พระเจ้าท่ามกลางความแห้งแล้ง—ในความรักขั้นที่สอง วิญญาณได้รับพระพรแห่ง “ความยำเกรงองค์พระผู้เป็นเจ้า” ความบรรเทาใจในความปรารถนาระดับประสาทสัมผัสที่เคยได้รับในความรักต่อพระเจ้าขั้นแรกนั้นเหือดแห้งไป แต่บัดนี้วิญญาณเริ่มมีความใส่ใจอย่างยิ่งที่จะรับใช้พระเจ้าและไม่ล่วงเกินพระองค์เลย แม้วิญญาณจะรู้สึกแห้งแล้งและว่างเปล่าในส่วนประสาทสัมผัส แต่ก็ยังเอาใจใส่ต่อพระเจ้า วิญญาณไม่ได้รับใช้พระเจ้าเพราะรู้สึกดีอีกต่อไป แต่รับใช้เพราะได้รับพระหรรษทานซึ่งผลักดันให้รับใช้พระเจ้าด้วยวิธีที่บริสุทธิ์ยิ่งขึ้น แม้สิ่งนี้จะไม่ได้ทำให้ “รู้สึก” ชื่นชมยินดีเท่าความรักขั้นแรก แต่ถึงกระนั้นก็มีลักษณะที่สูงส่งกว่า

การจุดไฟแห่งความรักในระดับประสาทสัมผัส—ความรักขั้นที่สามนี้จุดไฟในวิญญาณด้วยความปรารถนาใหม่ที่จะรับใช้พระเจ้า วิญญาณไม่เพียงไม่ต้องการล่วงเกินพระเจ้าเลย (ความยำเกรงองค์พระผู้เป็นเจ้า) แต่ยังกระหายหาพระเจ้าเองมากยิ่งขึ้น ปรารถนาจะมีพระองค์และรับใช้พระองค์ แม้จะมีความกระหายอย่างยิ่งที่จะรักและรับใช้พระเจ้า แต่วิญญาณก็ไม่รู้ว่าเหตุใดตนจึงกระหาย วิญญาณรู้เพียงว่าตนกระหายจริง ๆ ความกระหายนี้อยู่ในระดับประสาทสัมผัสของวิญญาณมากกว่าจะอยู่ในส่วนจิต และความกระหายนั้นรุนแรงจนวิญญาณรู้สึกราวกับกำลังจะตายเพราะความหิวที่ไม่อาจได้รับการตอบสนองให้อิ่มได้ นักบุญยอห์นอ้างข้อความจากพระคัมภีร์ต่อไปนี้เป็นตัวอย่างว่า “วิญญาณของข้าพเจ้ากระหายหาพระเจ้า พระเจ้าผู้ทรงชีวิต” (สดด. 42:3a)

ความรักที่ชื่นชมและยกย่อง—ความรักระดับที่สี่นี้เริ่มย้ายความปรารถนาของวิญญาณจากส่วนประสาทสัมผัสไปสู่ส่วนจิต พระเจ้าประทานพระพรแห่งความรักนี้เพื่อเป็นการเตรียมเข้าสู่ความรักขั้นต่อไป ในขั้นนี้ วิญญาณยกย่องและชื่นชมพระเจ้าอย่างยิ่งจนไม่อาจทนต่อความคิดที่จะล่วงเกินพระเจ้าและสูญเสียพระองค์ไปได้ สิ่งนี้คล้ายกับความรักขั้นที่สอง แต่บัดนี้ “ความยำเกรงอันศักดิ์สิทธิ์” มีลักษณะเป็นเรื่องฝ่ายจิตมากกว่าเรื่องของความปรารถนาระดับประสาทสัมผัส วิญญาณรู้สึกราวกับว่าพระเจ้าไม่พอพระทัยตน และเพราะความชื่นชมอย่างลึกซึ้งและล้ำลึกที่มีต่อพระเจ้า วิญญาณจึงทุกข์ทรมานอย่างยิ่ง พลางสงสัยว่าพระเจ้าทรงละทิ้งตนไปแล้วหรือไม่ แต่ท่ามกลางความทุกข์ทรมานนี้ (ซึ่งมาจากความกลัวว่าจะสูญเสียพระเจ้า) วิญญาณก็ยังคงยกย่องพระเจ้าอย่างยิ่ง บุคคลนี้อาจต้องการคำยืนยันให้มั่นใจว่าไม่ได้สูญเสียทุกสิ่งไป และพระเจ้าทรงอยู่ใกล้ชิดยิ่งกว่าที่เคย แม้วิญญาณจะไม่รู้สึกถึงพระองค์ก็ตาม แม้ประสบการณ์นี้จะเจ็บปวด แต่วิญญาณก็เริ่มรักพระเจ้าด้วยวิธีที่บริสุทธิ์ยิ่งขึ้นไปอีก และได้รับการเตรียมให้เข้าสู่ขั้นสุดท้ายของการชำระความรักให้บริสุทธิ์

การลุกโชนด้วยความรักอันเร่าร้อนในส่วนจิต—เมื่อวิญญาณได้รับพระพรฝ่ายจิตแห่งความรักของพระเจ้าที่หลั่งลงมา ก็ประสบทั้งความทุกข์ทรมานและความโหยหาด้วยความรักต่อพระเจ้า วิญญาณรู้สึกว่าความรักของพระเจ้าทำให้ตนเป็นแผลและแทงทะลุ และสิ่งนี้ทำให้เจ็บปวด แต่บาดแผลนี้ยังกระตุ้นให้เกิดความโหยหาความรักอย่างแรงกล้าในฝ่ายจิตด้วย ดังนั้น แม้จะทุกข์ทรมาน วิญญาณก็ยังโหยหามากยิ่งขึ้น ความปรารถนานี้ไม่ได้อยู่ในระดับประสาทสัมผัสและอารมณ์ความรู้สึกของบุคคล แต่เป็นความโหยหาฝ่ายจิต

วิญญาณทนรับความทุกข์ระทมขณะประสบกับความโหยหา ประการแรก วิญญาณทุกข์ทรมานเพราะความมืดฝ่ายจิต เนื่องจากไม่อาจมองเห็นสิ่งที่จะบรรเทาความโหยหาของตนได้ แต่วิญญาณยังทุกข์ทรมานจากพระเจ้าโดยตรงด้วย เพราะการประทับอยู่ของพระเจ้าดึงดูดวิญญาณ แม้วิญญาณจะไม่อาจมองเห็นพระเจ้าหรือพบความอิ่มใจในพระองค์ได้ ถึงกระนั้น วิญญาณก็ยังแสวงหาและค้นหาพระเจ้า แม้จะรู้สึกโดดเดี่ยว ว่างเปล่า และอ่อนแอ วิญญาณเชื่อว่าตนน่าเวทนาและไม่คู่ควรกับความรักทั้งปวงของพระเจ้า อย่างไรก็ตาม แม้สติปัญญาจะรับรู้เช่นนี้ แต่เจตจำนงกลับได้รับความรักอันเร่าร้อนต่อพระเจ้าที่หลั่งลงมาอย่างแรงกล้าจนผลักดันให้แสวงหาพระเจ้าในทุกสิ่ง วิญญาณอาจถึงกับกระทำอย่างไม่ฉลาดด้วยความรักที่ทำให้มองไม่เห็นสิ่งอื่น เพราะความเร่าร้อนแห่งความรักนั้นรุนแรงยิ่งนัก นี่ไม่ใช่ความรักที่เกิดจากการตั้งใจของตน แต่เป็นความเร่าร้อนฝ่ายจิตที่หลั่งลงในเจตจำนงและขับเคลื่อนบุคคลนั้น

ในความเป็นจริง วิญญาณกำลังใกล้ชิดพระเจ้ามากขึ้นเรื่อย ๆ แต่ประสบการณ์ที่ได้รับกลับเป็นความมืด เพราะวิญญาณมีขีดจำกัดและไม่อาจรับความบริบูรณ์ของพระเจ้าได้ ดังนั้น เมื่อรับพระเจ้าโดยที่พระองค์ทรงหลั่งพระองค์เองลงมาเช่นนี้ วิญญาณจึงรับไว้ไม่ไหวและต้องได้รับการเปลี่ยนแปลง เพื่อจะสามารถรับความรักของพระเจ้าที่ทรงหลั่งลงมาอย่างบริสุทธิ์นี้ได้ นี่เปรียบเสมือนการพยายามเทมหาสมุทรทั้งหมดลงในขวดเล็ก ๆ สิ่งนี้จะเป็นไปได้ก็ด้วยพระหัตถ์ของพระเจ้าเท่านั้น

ถึงกระนั้น แม้สติปัญญาจะไม่อาจเข้าใจความบริบูรณ์ของพระเจ้าได้ แต่เจตจำนงก็ถูกจุดให้ลุกร้อนด้วยความรักของพระเจ้าที่ได้รับ ดังนั้น วิญญาณจึงรักท่ามกลางความมืดและการมองไม่เห็น และเริ่มลุกร้อนด้วยความปรารถนาที่จะรักพระเจ้ามากยิ่งขึ้น แม้นี่จะเป็นความโหยหาฝ่ายจิตล้วน ๆ ประสาทสัมผัสก็เข้ามามีส่วนร่วมและคล้อยตามด้วย ถึงกระนั้น ความโหยหานี้ก็เป็นความปรารถนาอันแรงกล้าฝ่ายจิตเป็นอันดับแรกและเหนือสิ่งอื่นใด วิญญาณลุกเป็นไฟด้วยความกระหายหาพระเจ้าที่ไม่อาจดับได้ เจตจำนงยินยอมต่อความปรารถนาอันแรงกล้านี้ แต่พระเจ้าทรงเป็นผู้หลั่งความปรารถนานี้ลงมา วิญญาณโหยหาพระผู้เป็นที่รักซึ่งตนยังหาไม่พบ นักบุญยอห์นยังชี้ถึงข้อความในพระคัมภีร์ตอนนี้เพื่ออธิบายว่า “ข้าแต่พระเจ้า พระองค์ทรงเป็นพระเจ้าของข้าพเจ้า พระองค์คือผู้ที่ข้าพเจ้าแสวงหา! กายของข้าพเจ้าโหยหาพระองค์ วิญญาณของข้าพเจ้ากระหายหาพระองค์ ในแผ่นดินที่แห้งแล้ง ไร้ชีวิตและไร้น้ำ” (สดุดี 63:2)

มารีย์ชาวมักดาลามีความรักเช่นนี้เมื่อนางไปที่พระคูหาเพื่อพบพระเยซูเจ้า เมื่อนางรู้ว่าพระเยซูเจ้าไม่ทรงอยู่ในพระคูหาอีกแล้ว ความปรารถนาเพียงอย่างเดียวของนางคือการพบพระองค์ นางลุกร้อนด้วยความโหยหาองค์พระผู้เป็นเจ้าของนาง และไม่มีสิ่งใดทำให้นางย่อท้อในการแสวงหาพระเยซูเจ้า นักบุญยอห์นอธิบายว่านางไม่ได้สนใจบรรดาทูตสวรรค์ในพระคูหา เพราะนางมุ่งมั่นอยู่กับการแสวงหาพระเยซูเจ้าอย่างเต็มที่  

 

การเดินทางช่วงสุดท้ายเข้าสู่ความมืดแห่งคุณธรรม

สำหรับคนส่วนใหญ่ ความคิดที่ว่าประสาทสัมผัสและจิตของตนต้องเข้าสู่ “ความมืด” เป็นเรื่องใหม่ ขอให้จำไว้ว่านักบุญยอห์นกำลังเขียนถึงจุดสูงสุดแห่งความครบครัน ซึ่งมีเพียงไม่กี่คนที่เคยมีประสบการณ์ในชีวิตนี้ ดังนั้น หากภาษาและคำบรรยายเกี่ยวกับ “คืนมืด” นี้ดูคลุมเครือและชวนสับสน ก็ขอให้รู้ว่าประสบการณ์ของท่านเป็นเรื่องปกติ การเรียนรู้บทเรียนเหล่านี้จะเหมือนกับการเรียนรู้ภาษาและวัฒนธรรมใหม่ทั้งหมด วิธีที่เหมาะที่สุดคือการลืมทุกสิ่งที่ท่านเคยรู้มาก่อน ท่านจำเป็นต้องเริ่มคิดในแนวทางใหม่ โดยพยายามเข้าใจพระเจ้าและชีวิตของตนเองผ่านภาษาที่ไม่คุ้นเคยซึ่งพระเจ้าเองทรงถ่ายทอดให้

ต่อไปนี้คือประโยชน์บางประการที่วิญญาณจะได้รับขณะเดินทางผ่านความมืดแห่งการชำระให้บริสุทธิ์ขั้นสุดท้ายและการลบล้างตัวตนเดิมของตน พร้อมกับค้นพบชีวิตใหม่และความเป็นหนึ่งเดียวกับพระเจ้าในรูปแบบใหม่ นักบุญยอห์นวางคำสอนต่อไปนี้บนพื้นฐานของบทกวีของท่านในบทต่อไปนี้:

ในความมืดและปลอดภัย
ตามบันไดลับ โดยอำพรางตนไว้—โอ้ ช่างเป็นโอกาสอันน่ายินดี!—
ในความมืดและในที่เร้นลับ
บัดนี้บ้านของข้าพเจ้าสงบนิ่งแล้ว

ความมืด—ประการแรก “ความมืด” หมายความว่าวิธีเดิม ๆ ที่วิญญาณใช้ในการทำความเข้าใจ จินตนาการ คิด รู้สึก มีประสบการณ์ ชื่นชมยินดี ฯลฯ ล้วนสิ้นสุดลง ความเข้าใจเดิมเกี่ยวกับพระเจ้าและชีวิตหายไป วิญญาณไม่สามารถไตร่ตรองและรำพึงถึงความจริงเกี่ยวกับพระเจ้าได้อีก ความรู้สึกเดิมที่ได้รับการบรรเทาใจและความชื่นชมยินดีในพระเจ้าสิ้นสุดลง บัดนี้วิญญาณอยู่ในความมืดต่อวิธีเดิมทั้งหมดในการคิด รู้สึก และมีประสบการณ์เกี่ยวกับชีวิตและพระเจ้า

ขอให้นึกถึงภาพของคนที่ต้องการจ้องมองดวงอาทิตย์เป็นเวลาหนึ่งชั่วโมงเพื่อซึมซับความงามของดวงอาทิตย์ ดวงตาตามธรรมชาติไม่อาจทำเช่นนี้ได้ ดวงอาทิตย์เจิดจ้าเกินกว่าที่ดวงตาจะรับไหว สมรรถภาพตามธรรมชาติของวิญญาณก็เช่นเดียวกัน ได้แก่ สติปัญญา เจตจำนง ความทรงจำ ความรู้สึก อารมณ์ และความอยากต่าง ๆ สมรรถภาพตามธรรมชาติเหล่านี้ของวิญญาณไม่สามารถเข้าใจ มองเห็น คิดหาความเข้าใจ ยึดกุม รู้จัก รู้สึก หรือมีประสบการณ์ถึงพระเจ้าได้ด้วยตนเองเลย พระเจ้าทรงยิ่งใหญ่เกินกว่าที่จะรับไหว ถึงกระนั้น พระเจ้าก็ยังทรงปรารถนาที่จะประทานพระองค์เองแก่วิญญาณทุกดวง เพื่อให้สิ่งนี้สำเร็จ พระองค์ทรงระงับการทำงานตามธรรมชาติทั้งหมดของวิญญาณ และทรงสื่อสารพระองค์เองแก่วิญญาณด้วยวิธีใหม่และเร้นลับ ด้วยเหตุนี้ สมรรถภาพตามธรรมชาติของวิญญาณ (สติปัญญา เจตจำนง ความทรงจำ ความอยาก ความรู้สึก ฯลฯ) จึงถูกระงับและทำให้มืดลง จนกว่าจะคุ้นเคยกับการประทับอยู่ของพระเจ้าซึ่งเกินกำลังที่จะรับไหว ตราบใดที่ยังไม่ได้รับการชำระให้บริสุทธิ์อย่างสมบูรณ์ สมรรถภาพเหล่านี้ก็ยังไม่เพียงพอที่จะรับพระเจ้าอย่างที่พระองค์ทรงเป็นอย่างบริสุทธิ์ได้ บัดนี้พระเจ้าทรงสื่อสารพระองค์เองโดยตรงมากขึ้น และด้วยวิธีที่ไม่อาศัยความสามารถตามธรรมชาติของวิญญาณ ด้วยเหตุนี้ สมรรถภาพเหล่านี้จึงถูกทำให้มืดลง

ปลอดภัย—เหตุที่การพบปะนี้ “ปลอดภัย” ก็เพราะจิตวิญญาณไม่ตัดสินเรื่องของพระเจ้าผิดพลาดอีกต่อไป เนื่องจากไม่พึ่งพาความสามารถตามธรรมชาติของตน ตัวอย่างเช่น หากท่านใช้เวลาหลายเดือนพยายามจะ เข้าใจพระเจ้าด้วยความคิดของตนเอง ท่านก็ไม่มีวันทำได้ และอันที่จริง ข้อสรุปสุดท้ายของท่านก็จะผิดพลาด ดังนั้น หากพระเจ้าทรงนำความสามารถที่จะ “เข้าใจพระองค์ด้วยความคิดของตนเอง” ไปจากท่าน ท่านก็ปลอดภัยในแง่ที่ว่าจะไม่ตกอยู่ในความผิดพลาดนั้น เหตุผลเดียวกันนี้ใช้ได้กับความสามารถตามธรรมชาติทุกอย่าง ไม่ว่าจะเป็นการจินตนาการ การใช้เจตจำนง การรู้สึก การมีประสบการณ์ การปรารถนา ฯลฯ ไม่มีสิ่งใดที่เป็นไปตามธรรมชาติสามารถเข้าถึงพระเจ้าในสภาวะอันบริสุทธิ์ของพระองค์ได้ ดังนั้น พระเจ้าจึงทรงทำให้ทุกสิ่งที่เป็นไปตามธรรมชาติมืดลง เพื่อจะทรงสื่อสารกับท่าน ด้วยภาษาใหม่! “ภาษาใหม่” นี้คือความเชื่อ ความหวัง และความรักที่พระองค์ทรงหลั่งลงในจิตวิญญาณ คุณธรรมเหล่านี้ได้รับการถ่ายทอดโดยตรงสู่จิตวิญญาณของท่าน บัดนี้ด้วยวิธีที่ปลอดภัยที่สุด เพื่อท่านจะได้ รู้จัก พระเจ้า มีความหวัง ในพระเจ้า และ รัก พระเจ้าในแบบที่ท่านไม่มีวันทำได้ด้วยตนเอง ท่านเริ่มมีส่วนร่วม อย่างปลอดภัย ในชีวิตพระเจ้าตามวิถีทางของพระองค์ ด้วยความสามารถของพระองค์ และอาศัยพระอานุภาพของพระองค์เพียงอย่างเดียว!

ลับ—นักบุญยอห์นยังกล่าวด้วยว่า วิธีใหม่ในการสื่อสารกับพระเจ้านี้เป็นสิ่ง “ลับ” เป็นการสื่อสาร “โดยทางบันไดลับ…” ลองนึกภาพว่าท่านไปพักผ่อนในสถานที่ที่งดงามที่สุดบนโลก ท่านได้ชมภูเขาที่สง่างามที่สุด น้ำตกที่สูงที่สุดและไหลเชี่ยวกรากที่สุด ทอดสายตาไปเหนือหุบเขาอันกว้างใหญ่ และพบสิ่งสร้างที่งดงามล้ำเลิศที่สุด ท่านถ่ายภาพทุกสิ่งที่เห็น และเมื่อกลับถึงบ้านก็นำภาพเหล่านี้ให้เพื่อนคนหนึ่งดู เพื่อนของท่านอาจชื่นชอบภาพเหล่านั้นและรู้สึกประทับใจ แต่การดูภาพสิ่งที่ท่านได้เห็นไม่มีวันถ่ายทอดประสบการณ์และความรู้ได้เช่นเดียวกับการไปเห็นความอัศจรรย์ทางธรรมชาติเหล่านั้นด้วยตนเอง

ในทำนองเดียวกัน แต่เหนือกว่านั้นอย่างไม่มีที่สิ้นสุด เมื่อพระเจ้าทรงถ่ายทอดพระสารัตถะของพระองค์แก่ท่าน โดยทางพระพรแห่งการเพ่งพินิจพระเจ้า ก็ไม่มี “ภาพ” ใดที่ท่านพยายามบันทึกไว้ในใจจะเพียงพอได้เลย ความรู้และประสบการณ์เกี่ยวกับพระเจ้าที่ท่านได้รับนั้นอยู่เหนือถ้อยคำ เหนือมโนทัศน์ เหนือภาษา และแม้กระทั่งเหนือความสามารถตามธรรมชาติของท่านที่จะเข้าใจได้ ดังนั้น การที่พระเจ้าทรงสื่อสารกับท่านเช่นนี้จึงเป็นสิ่ง “ลับ” ในแง่ที่ว่าภาพทั้งหมดของการสื่อสารนี้ถูกซ่อนไว้จากสมรรถภาพตามธรรมชาติของท่าน ไม่มีมโนทัศน์ใดของมนุษย์เพียงพอที่จะเข้าใจสิ่งที่ท่านประสบผ่านความเชื่อที่พระเจ้าทรงหลั่งลงในจิตวิญญาณได้ ยิ่งไม่ต้องกล่าวถึงการถ่ายทอดสิ่งนั้นออกมา เพราะฉะนั้น การสื่อสารจากพระเจ้านี้จึงเป็นรูปแบบใหม่โดยสิ้นเชิงที่ท่านไม่เคยรู้จักมาก่อน การสื่อสารนี้อยู่เหนือความรู้เชิงมโนทัศน์ทั้งปวง และไม่อาจบรรยายได้เลย!

บันได—นักบุญยอห์นอธิบายถึงบันไดฝ่ายฌานลึกลับสิบขั้น อันเป็น บันไดลับ แห่งความรักต่อพระเจ้า บันไดนี้พาดอยู่กับองค์ผู้เป็นที่รัก คือพระเจ้าเอง และจิตวิญญาณก็ขึ้นและลงบันไดนี้ ขณะที่มุ่งหน้าผ่านคืนมืดฝ่ายจิตนี้ไป ในตอนแรกจิตวิญญาณก้าวขึ้น แต่เมื่อบกพร่องในคุณธรรม ก็ถูกทำให้ต่ำต้อยและก้าวลง จิตวิญญาณขึ้นแล้วลง ประสบทั้งความต่ำต้อยและการได้รับการยกย่องในการสื่อสารกับพระเจ้า ในที่สุด เมื่อได้รับการทำให้สมบูรณ์และชำระให้บริสุทธิ์แล้ว จิตวิญญาณก็มาถึงองค์ผู้เป็นที่รัก ต่อไปนี้คือบันไดฝ่ายฌานลึกลับสิบขั้นที่นำขึ้นสู่ความรักต่อพระเจ้า

ขั้นที่หนึ่ง—ในขั้นแรกนี้ จิตวิญญาณทนทุกข์ทรมานเพราะยังอยู่เพียงขั้นแรกเท่านั้น จิตวิญญาณรู้สึกป่วยด้วยความรักและปรารถนาจะอยู่กับพระเจ้า เมื่อเห็นว่าตนยังอยู่ห่างไกลเพียงใด จิตวิญญาณก็สูญสิ้นความยินดีในสิ่งฝ่ายโลกทั้งปวง และความทุกข์จากการโหยหาพระเจ้าก็ดึงดูดจิตวิญญาณให้ขึ้นสูง

ขั้นที่สอง—ในขั้นที่สองนี้ จิตวิญญาณเริ่มแสวงหาพระเจ้าอย่างไม่หยุดหย่อน จิตวิญญาณก้าวเดินด้วยความกระวนกระวายฝ่ายจิตอย่างหนึ่ง โดยไม่ปรารถนาสิ่งใดนอกจากองค์ผู้เป็นที่รักของตน ถ้อยคำและความคิดทั้งปวงล้วนเกี่ยวกับพระเจ้า พระเจ้าทรงเป็นสิ่งเดียวที่จิตวิญญาณใส่ใจ

ขั้นที่สาม—ในขั้นที่สามนี้ จิตวิญญาณสัมผัสความร้อนรนครั้งใหม่ที่จะทำงานอย่างไม่ย่อท้อในการแสวงหาองค์ผู้เป็นที่รัก จิตวิญญาณตรากตรำอย่างมากและด้วยความกระตือรือร้น รับทำกิจการใหญ่โตแต่กลับเห็นว่าเป็นเพียงเรื่องเล็กน้อย จิตวิญญาณมองว่าตนไร้ประโยชน์และมีชีวิตอยู่อย่างสูญเปล่า เพราะแม้จะร้อนรนเพียงใด ก็ยังทำเพื่อพระเจ้าได้ไม่เพียงพอ และสิ่งเล็กน้อยที่ทำก็ดูประหนึ่งไม่มีค่าอะไรเลย จิตวิญญาณเห็นว่ากิจการทั้งปวงของตนไม่สมบูรณ์ และสิ่งนี้ก่อให้เกิดความทุกข์ ความทะนงตนที่แสวงหาเกียรติอันไร้สาระมลายไป ความปรารถนาเพียงอย่างเดียวของจิตวิญญาณคือพระสิริรุ่งโรจน์ของพระเจ้า

ขั้นที่สี่—ในขั้นที่สี่นี้ จิตวิญญาณไม่เหนื่อยล้า ไม่มีสิ่งใดขัดขวางการแสวงหาองค์ผู้เป็นที่รักของตนได้ จิตวิญญาณปรารถนาเพียงให้พระเจ้าพอพระทัย อย่างไรก็ตาม ภายในจิตวิญญาณมีความทุกข์ใหญ่หลวง แต่ความทุกข์นี้ก่อให้เกิดผลดี เพราะจิตวิญญาณไม่ใส่ใจความทุกข์นั้น และแสวงหาเพียงที่จะรักและรับใช้พระเจ้า ความพากเพียรท่ามกลางความทุกข์ทำให้จิตวิญญาณเข้มแข็ง

ขั้นที่ห้า—ในขั้นที่ห้านี้ จิตวิญญาณเริ่มปรารถนาพระเจ้าอย่างร้อนรนจนไม่อาจอดใจรอได้ ความล่าช้าทุกครั้งในการไปถึงองค์ผู้เป็นที่รักทำให้เหนื่อยอ่อน อันที่จริง จิตวิญญาณกระวนกระวายที่จะพบองค์ผู้เป็นที่รักของตนมากเสียจนคิดครั้งแล้วครั้งเล่าว่าได้พบพระองค์แล้ว แต่ต่อมาก็ตระหนักว่ายังไม่ได้พบ อย่างไรก็ตาม ความผิดหวังทุกครั้งทำให้จิตวิญญาณหิวกระหายพระเจ้า และความหิวกระหายนี้กลับกลายเป็นอาหารหล่อเลี้ยงให้แสวงหายิ่งขึ้น

ขั้นที่หก—ในขั้นที่หกนี้ วิญญาณวิ่งไปอย่างรวดเร็วและเริ่มค้นพบพระผู้เป็นที่รัก วิญญาณเปี่ยมด้วยความหวังและไม่เคยเหน็ดเหนื่อย วิญญาณเอื้อมไปสัมผัสพระผู้เป็นที่รักครั้งแล้วครั้งเล่า แต่แล้วก็ไม่อาจยึดพระองค์ไว้ได้ ทว่าทุกครั้งที่ได้สัมผัสก็ยิ่งจุดไฟแห่งความหวังและความร้อนรนในวิญญาณให้ลุกโชนขึ้น

ขั้นที่เจ็ด—ในขั้นที่เจ็ดนี้ วิญญาณมีความกล้าหาญอย่างยิ่ง แม้ตระหนักถึงความไม่สมบูรณ์อย่างมากของตน วิญญาณก็ยังพุ่งไปหาพระผู้เป็นที่รักอย่างกล้าหาญ ไม่ว่าความอับอาย คำแนะนำ หรือสิ่งใด ก็ไม่อาจยับยั้งวิญญาณจากการมุ่งแสวงหาพระเจ้าอย่างกล้าหาญได้ ความกล้าหาญนี้เกิดจากความรัก ดังที่นักบุญเปาโลกล่าวว่า “[ความรัก] ทนได้ทุกอย่าง เชื่อทุกอย่าง หวังทุกอย่าง อดทนทุกอย่าง ความรักไม่มีวันสิ้นสุด” (1 โครินธ์ 13:7-8b)

ขั้นที่แปด—ในขั้นที่แปดนี้ วิญญาณยึดพระผู้เป็นที่รักไว้และไม่ยอมปล่อย ในที่สุดวิญญาณก็ได้รับความอิ่มเอม แต่สภาวะนี้ไม่คงอยู่ เพราะพระผู้เป็นที่รักทรงหลุดจากการยึดเหนี่ยว และวิญญาณก็ตกกลับลงไปยังขั้นที่ต่ำกว่าของบันไดอีกครั้ง

ขั้นที่เก้า—ในที่สุด วิญญาณก็บรรลุความสมบูรณ์! ในขั้นที่เก้านี้ วิญญาณเป็นหนึ่งเดียวกับพระผู้เป็นที่รัก และลุกโชนด้วยความหวานชื่นอันเหลือจะพรรณนาของพระเจ้า พระจิตเจ้าทรงเป็นผู้บันดาลความหวานชื่นที่ลุกโชนนี้ คำอธิบายที่ดีที่สุดซึ่งนักบุญยอห์นให้ไว้เกี่ยวกับขั้นนี้ก็คือ เราไม่อาจแม้แต่จะอธิบายได้ ไม่มีหนทางใดที่จะบรรยายการพบปะกับพระผู้เป็นที่รักครั้งนี้ได้

ขั้นที่สิบ—ขั้นสุดท้ายนี้มิใช่สำหรับโลกนี้ แม้บางวิญญาณอาจมาถึงขั้นนี้ได้ในชีวิตนี้ แต่ก็ทำได้โดยออกจากร่างกายและกลายเป็นผู้ละม้ายพระเจ้าอย่างเต็มเปี่ยมเท่านั้น หากสิ่งนี้เกิดขึ้นในชีวิตนี้ ก็เกิดขึ้นเพียงชั่วขณะสั้น ๆ เท่านั้น วิญญาณเหล่านี้ได้รับการชำระจนบริสุทธิ์อย่างสมบูรณ์ และหากสิ้นชีวิต ก็จะได้เห็นพระเจ้าอย่างเป็นสุขทันที

การอำพรางตน—ประโยชน์ประการสุดท้ายของราตรีมืดแห่งจิตก็คือ วิญญาณไต่บันไดขึ้นไปหาพระเจ้าโดย “อำพรางตน” นักบุญยอห์นอธิบายว่า การอำพรางนี้ซ่อนวิญญาณไว้จากศัตรูทั้งสาม คือ ปีศาจ โลก และเนื้อหนัง

ความเชื่อ ซึ่งเป็นอาภรณ์สีขาวที่ปกคลุมวิญญาณ ทำให้ความเข้าใจว่างเปล่าจากพลังทางสติปัญญาตามธรรมชาติทั้งสิ้น เพื่อให้สามารถรู้ได้เฉพาะในระดับของความเชื่ออันบริสุทธิ์ที่พระเจ้าทรงหลั่งลงมาเท่านั้น “การอำพราง” ด้วยความเชื่อซ่อนสติปัญญาไว้จากปีศาจ ทำให้ปีศาจไม่มีหนทางหลอกลวงหรือชักนำวิญญาณให้หลงผิดได้ เพราะวิญญาณได้รับการปกคลุมไว้แล้ว วิญญาณไม่เข้าใจด้วยความสามารถตามธรรมชาติของตนซึ่งไม่สมบูรณ์อีกต่อไป แต่เข้าใจด้วยพระปรีชาของพระเจ้าเท่านั้น ด้วยเหตุนี้ ความเข้าใจใหม่นี้จึงเตรียมวิญญาณให้พร้อมสำหรับการเป็นหนึ่งเดียวกับพระเจ้า

ความหวัง ซึ่งเป็นอาภรณ์สีเขียว ปกคลุมอาภรณ์สีขาวและเป็นสัญลักษณ์ของพระพรแห่งความหวังเหนือธรรมชาติที่พระเจ้าทรงหลั่งลงมา ความหวังทำให้ความทรงจำว่างเปล่าจากสิ่งทั้งปวงทางโลก จึงปกป้องความทรงจำจากศัตรูคือโลก วิญญาณไม่ถูกดึงดูดด้วยสิ่งใดที่โลกอาจเสนอให้อีกต่อไป และไม่สนใจสิ่งใดนอกจากเป้าหมายเพียงหนึ่งเดียวแห่งความหวังที่ทรงหลั่งลงในความทรงจำของตน นั่นคือ ความหวังในพระเจ้าและความหวังที่จะเป็นหนึ่งเดียวกับพระเจ้าเท่านั้น ดังนั้น ด้วยการไม่หวังในสิ่งใดนอกจากพระเจ้า วิญญาณจึงได้รับการเตรียมให้พร้อมสำหรับการเป็นหนึ่งเดียวกับพระองค์

ความรัก ซึ่งเป็นอาภรณ์สีม่วง ปกคลุมอาภรณ์สีขาวและสีเขียว และทำให้เจตจำนงว่างเปล่าจากความรักทุกอย่างที่มิใช่ความรักต่อพระเจ้าและต่อพระประสงค์อันศักดิ์สิทธิ์ของพระองค์ ความรักปกป้องวิญญาณจากศัตรูคือเนื้อหนัง เพราะความรักอันเห็นแก่ตัวทั้งหลายที่เนื้อหนังใช้ล่อลวงนั้นไม่เป็นที่สนใจอีกต่อไป เนื้อหนังไม่อาจยึดครองเจตจำนงได้ เพราะเจตจำนงได้รับการปกคลุมด้วยอาภรณ์แห่งความรักนี้ ซึ่งเป็นความรักต่อพระเจ้าเพียงผู้เดียว

ดังนั้น บัดนี้เมื่อวิญญาณอำพรางตนอย่างมิดชิดและซ่อนพ้นจากปีศาจ โลก และเนื้อหนังแล้ว วิญญาณก็เป็นอิสระที่จะมุ่งแสวงหาเพียงสิ่งเดียว คือพระเจ้า พระเจ้าทรงเติมเต็มความเข้าใจ ความทรงจำ และเจตจำนงของวิญญาณ พระเจ้าเพียงผู้เดียวทรงปกคลุม ปกป้อง และนำวิญญาณไปสู่การเป็นหนึ่งเดียวกับพระองค์

พระหรรษทานล้วน ๆ—นักบุญยอห์นอธิบายว่า ท่านใช้เนื้อหาหลายหน้าบรรยายการชำระอันเจ็บปวด เพื่อให้วิญญาณตระหนักว่า การผ่านการชำระเหล่านั้นและบรรลุความเป็นหนึ่งเดียวกับพระเจ้าเป็นพระหรรษทานยิ่งใหญ่เพียงใด ผู้คนท้อแท้ได้ง่ายระหว่างทางเพราะความทุกข์ทรมานที่ต้องทนรับ ดังนั้น หากพวกเขารู้ว่าการชำระเหล่านี้นำไปสู่ความเป็นหนึ่งเดียวกับพระเจ้า พวกเขาก็จะมีความหวังมากขึ้นตลอดการเดินทางอันยาวนานไปสู่ “พระหรรษทานล้วน ๆ” นี้!

 

การชำระครั้งสุดท้ายแห่งราตรีสุดท้าย

นักบุญยอห์นสรุปคำอธิบายเรื่อง “ราตรีมืดแห่งจิต” โดยอธิบายว่า วิญญาณต้องมุ่งหน้าผ่านความมืดอันลึกล้ำที่สุดต่อไป แสวงหาพระเจ้าเพียงผู้เดียว เพื่อจะได้พักสงบและได้รับการเตรียมอย่างเหมาะสมสำหรับความเป็นหนึ่งเดียวกับพระเจ้าที่รออยู่ การนี้คือ การชำระครั้งสุดท้าย แห่ง ราตรีมืดสุดท้าย ซึ่งเป็นสภาวะของการหมั้นฝ่ายจิต และสำเร็จได้ด้วยการเพ่งพิศภาวนาถึงพระเจ้าอย่างเร้นลับที่สุดในส่วนลึกของจิตเท่านั้น โดยปราศจากแสงสว่างจากสิ่งใดในส่วนล่างของวิญญาณ (ประสาทสัมผัส) หรือจากสิ่งใดในส่วนสูงของวิญญาณ (สติปัญญา ความทรงจำ และเจตจำนง) ไม่มีความรู้สึก มโนทัศน์ ความทรงจำ สิ่งที่เป็นเป้าหมายของความปรารถนาตามเหตุผล หรือสิ่งอื่นใดเพียงพอ นอกจากการที่พระเจ้าเองทรงสื่อพระองค์แก่จิตอย่างบริสุทธิ์ เงียบสงบ ซ่อนเร้น และลึกลับเท่านั้น

ปีศาจจะไม่สามารถมองเห็นการสื่อสารอันเร้นลับจากพระเจ้าในการเพ่งพิศนี้ได้ แต่มันจะรับรู้ว่ามีสิ่งรุ่งโรจน์กำลังเกิดขึ้น เพราะมันจะเห็นว่าส่วนล่างของวิญญาณกำลังเข้าสู่ความสงบพักอย่างสมบูรณ์ โดยที่พระเจ้าทรงอนุญาต ปีศาจอาจถึงกับมองเห็นกิจการของบรรดาทูตสวรรค์ที่ดีกำลังช่วยเหลือวิญญาณนั้น ด้วยเหตุนี้ ปีศาจจึงจะสามารถทรมานวิญญาณในทางจิตวิญญาณเพื่อเป็นการทดลองครั้งสุดท้ายได้ แต่พระเจ้าทรงอนุญาตให้มีการทดลองนี้ในช่วงเวลาแห่งการหมั้นฝ่ายจิต เพียงเพื่อชำระวิญญาณให้บริสุทธิ์ในระดับลึกที่สุดเท่านั้น ในที่สุด หากวิญญาณแสวงหาพระเจ้าและพระเจ้าเพียงพระองค์เดียว และทำให้ทุกสิ่งในประสาทสัมผัสของตนสงบเงียบลง ทั้งยังทำให้ทุกสิ่งในสติปัญญา ความทรงจำ และเจตจำนงสงบเงียบลงด้วย วิญญาณก็จะได้รับการสื่อสารอันบริสุทธิ์ที่สุดจากพระเจ้าอย่างเงียบสงัดและเร้นลับที่สุด ผ่านการเพ่งพิศอันบริสุทธิ์ ขณะที่สมรรถภาพทั้งปวงของวิญญาณอยู่ในความมืดล้วน ในการเพ่งพิศอันมืดมิดนี้ วิญญาณได้รับพระเจ้าเอง และปีศาจ โลก และเนื้อหนังต่างก็ไร้อำนาจที่จะขัดขวางได้

บัดนี้ วิญญาณที่อยู่ในภาวะแห่งการหมั้นฝ่ายจิตพร้อมอย่างเต็มที่แล้วสำหรับความรุ่งโรจน์แห่งการเป็นหนึ่งเดียวกับพระเจ้า วิญญาณสงบพักอย่างสมบูรณ์ รับทุกสิ่งจากพระเจ้าเพียงพระองค์เดียว ณ ส่วนลึกอันเร้นลับที่สุดของตน ดังที่บทกวีอันมีชื่อเสียงของนักบุญยอห์นแห่งไม้กางเขนพรรณนาไว้ดังนี้:

ราตรีมืดของวิญญาณ

ในราตรีอันมืดมิด
เมื่อความรักลุกโชนด้วยความโหยหา—โอ้ โอกาสอันเปี่ยมสุข!—
ข้าพเจ้าออกไปโดยไม่มีผู้ใดสังเกตเห็น
ขณะที่บ้านของข้าพเจ้าสงบพักแล้ว

ในความมืดและปลอดภัย
ตามบันไดลับ โดยอำพรางตนไว้—โอ้ ช่างเป็นโอกาสอันน่ายินดี!—
ในความมืดและในที่เร้นลับ
บัดนี้บ้านของข้าพเจ้าสงบนิ่งแล้ว

ในราตรีอันเปี่ยมสุข
อย่างเร้นลับ เมื่อไม่มีผู้ใดเห็นข้าพเจ้า
และข้าพเจ้าก็มองไม่เห็นสิ่งใด
ปราศจากแสงสว่างหรือสิ่งนำทาง นอกจากแสงที่ลุกโชนอยู่ในดวงใจ

แสงนี้นำทางข้าพเจ้า
อย่างแน่นอนยิ่งกว่าแสงยามเที่ยงวัน
ไปยังสถานที่ซึ่งพระองค์ (ข้าพเจ้ารู้ดีว่าเป็นผู้ใด!) ทรงรอข้าพเจ้าอยู่–
สถานที่ซึ่งไม่มีผู้ใดปรากฏกาย

โอ้ ราตรีที่นำทางข้าพเจ้า
โอ้ ราตรีที่งดงามยิ่งกว่าอรุณรุ่ง
โอ้ ราตรีที่ประสานพระผู้เป็นที่รักกับผู้รักให้เป็นหนึ่งเดียว
ผู้รักได้รับการเปลี่ยนแปลงในพระผู้เป็นที่รัก!

บนอกของข้าพเจ้าที่ประดับด้วยดอกไม้
ซึ่งสงวนไว้ทั้งหมดเพื่อพระองค์เพียงผู้เดียว
พระองค์ประทับหลับอยู่ที่นั่น และข้าพเจ้าลูบไล้พระองค์
และกิ่งสนสีดาร์ที่โบกไหวก็พัดพาสายลมมา

สายลมพัดมาจากหอคอย
ขณะที่ข้าพเจ้าสางพระเกศาของพระองค์
ด้วยพระหัตถ์อันอ่อนโยน พระองค์ทรงทำให้ลำคอข้าพเจ้าเป็นแผล
และทำให้ประสาทสัมผัสทั้งหมดของข้าพเจ้าหยุดทำงาน

ข้าพเจ้ายังคงอยู่ ลืมเลือนทุกสิ่ง
ข้าพเจ้าเอนใบหน้าซบพระผู้เป็นที่รัก
ทุกสิ่งสงบลง และข้าพเจ้าปล่อยวางตนเอง
ทิ้งความกังวลทั้งหลายไว้ให้ลืมเลือนท่ามกลางหมู่ดอกลิลลี่

แม้นักบุญยอห์นจะเขียนคำอธิบายสามบทแรกของบทกวี ราตรีมืดของวิญญาณ จนเสร็จสมบูรณ์ แต่ท่านอาจไม่เคยเขียนคำอธิบายห้าบทสุดท้ายจนจบ หรือไม่เช่นนั้นงานเขียนเหล่านั้นก็สูญหายไป อย่างไรก็ตาม บทถัดไปของหนังสือเล่มนี้จะหันไปพิจารณา บทเพลงฝ่ายจิต และ เปลวไฟรักอันมีชีวิต ซึ่งเป็นบทกวีอีกสองบทที่นักบุญยอห์นเขียนขึ้นพร้อมคำอธิบาย และครอบคลุมเนื้อหาเดียวกันกับที่อยู่ในห้าบทสุดท้ายของ ราตรีมืดของวิญญาณ


สารบัญ