मराठी

पूज्य संत बीड


सार्वजनिक मालकीतील, विकिमीडिया कॉमन्सद्वारे

25 मे: पूज्य संत बीड, याजक आणि ख्रिस्तसभेचे धर्मपंडित — ऐच्छिक स्मृतिदिन

सु. 673–735
वाचनसेवक, विद्वान, इंग्रजी लेखक आणि इतिहासकार यांचे आश्रयदाते संत
संतपदविषयक मंडळ स्थापन होण्यापूर्वी संत म्हणून मान्यता
1899 मध्ये पोप लिओ तेरावे यांनी त्यांच्या संतपदाला पुष्टी दिली आणि त्यांना ख्रिस्तसभेचे धर्मपंडित म्हणून घोषित केले
उपासनेचा रंग: पांढरा
आवृत्ती: संपूर्ण – संक्षिप्त

पॉडकास्ट वाहिन्या:
ॲपल – स्पॉटिफाय – आयहर्ट – ऑडिबल

उद्धरण:
परम कीर्तिमान राजे केओलवुल्फ यांना, ख्रिस्ताचा सेवक व याजक बीड यांच्याकडून. आपण विनंती केल्यावर, मी नुकताच प्रकाशित केलेला ‘इंग्रज राष्ट्राच्या ख्रिस्तसभेचा इतिहास’ हा ग्रंथ आपण वाचावा आणि त्याचे परीक्षण करावे म्हणून मी तो मोठ्या आनंदाने आपल्याकडे पाठवला होता. आता त्याची प्रत उतरवून घ्यावी आणि सवड मिळेल तेव्हा आपण त्याचा अधिक सखोल अभ्यास करावा, म्हणून तो पुन्हा पाठवत आहे. आपण ज्या प्रामाणिकपणे आणि आस्थेने पवित्र शास्त्रातील वचने लक्षपूर्वक ऐकता आणि त्याचबरोबर पूर्वकाळातील नामवंत पुरुषांच्या, विशेषतः आपल्या राष्ट्रातील पुरुषांच्या, कृती आणि वचने जाणून घेण्यासाठी प्रयत्न करता, ते पाहून मला फार आनंद होतो… ~ बीड यांच्या ‘इंग्लंडच्या ख्रिस्तसभेचा इतिहास’ या ग्रंथाच्या प्रस्तावनेतून

चिंतन: चौथ्या शतकात रोमन सत्तेखालील ब्रिटनमधील अनेक लोक कॅथलिक होते. मात्र पाचव्या शतकात पश्चिम रोमन साम्राज्य कोसळले आणि आपल्या मायभूमीच्या संरक्षणासाठी रोमन सैन्य ब्रिटनमधून परत बोलावण्यात आले. त्यानंतर ब्रिटनला स्कॉटिश आणि आयरिश लोकांकडून धोका निर्माण होऊ लागला. मध्य युरोपातून अँगल आणि सॅक्सन लोक ब्रिटनच्या मदतीला आले; पण नंतर त्यांनीच ब्रिटन जिंकले. सहाव्या शतकापर्यंत ब्रिटन ‘अँग्लो-सॅक्सन इंग्लंड’ म्हणून ओळखले जाऊ लागले आणि त्याचे नऊ छोट्या राज्यांत विभाजन झाले. अँग्लो-सॅक्सन लोकांनी आपली भाषा आणि मूर्तिपूजक संस्कृती सोबत आणली. त्यांनी आपल्या नव्या भूमीतून ख्रिस्ती धर्म हळूहळू नाहीसा केला. मात्र अनेक मूळ ब्रिटनवासी आश्रयासाठी गेले होते, त्या आग्नेय भागात तो टिकून राहिला. मूर्तिपूजेचा हा प्रसार पाहून पोप संत ग्रेगरी महान यांनी अँग्लो-सॅक्सन राज्यांत शुभवर्तमानाचा प्रसार करण्यासाठी कँटरबरीचे संत ऑगस्टीन यांना पाठवले. पुढील शतकभरात सर्व अँग्लो-सॅक्सन राजांनी ख्रिस्ती धर्म स्वीकारला आणि त्यांच्या प्रजेनेही त्यांचे अनुकरण केले. याच ऐतिहासिक पार्श्वभूमीवर आजचे संत बीड यांचा जन्म झाला आणि त्यांनी आपले सेवाकार्य केले. ते एक पवित्र मठवासी, पवित्र शास्त्राचे गाढे अभ्यासक आणि प्रतिभावान इतिहासकार होते.

युनायटेड किंगडमच्या ईशान्य भागात, आजच्या टाइन अँड वेअरमधील वेअरमथ आणि जॅरो येथील बेनेडिक्टिन मठाजवळ बीड यांचा जन्म झाला. त्या काळच्या प्रथेप्रमाणे, सात वर्षांचे असताना बीड यांना वेअरमथच्या भिक्षूंच्या देखरेखीखाली देण्यात आले. त्यांनी भिक्षूंसोबत राहावे आणि पुढे स्वतःही भिक्षू व्हावे, अशी अपेक्षा होती. काही वर्षांनी बालवयातील बीड यांना नदीपलीकडे जॅरो येथे भिक्षूंनी नव्याने स्थापन केलेल्या भगिनी मठात पाठवण्यात आले. ६८६ साली, बीड सुमारे तेरा वर्षांचे असताना, प्लेगच्या भीषण साथीने मठाला तडाखा दिला. त्या साथीत फक्त बीड आणि मठाधिपती केओलफ्रिड हे दोघेच वाचले. अधिकृत दैनिक प्रार्थनांचे गायन करणे हे भिक्षूंच्या प्रमुख कर्तव्यांपैकी एक होते. मठाला अर्पण केलेले बालक बीड आणि मठाधिपती यांनी ते कर्तव्य निष्ठेने पार पाडणे सुरू ठेवले.

मठातील आपल्या काळाविषयी बीड स्वतः म्हणतात, “मी पवित्र शास्त्राच्या अभ्यासात स्वतःला पूर्णपणे वाहून घेतले. मठाच्या नियमांचे पालन करताना आणि दररोज चर्चमध्ये प्रार्थनागायनाचे कर्तव्य पार पाडताना, शिकण्यात, शिकवण्यात किंवा लिहिण्यात मला नेहमीच आनंद मिळत असे.” मठाधिपती केओलफ्रिड यांच्या मार्गदर्शनाखाली दहा वर्षांहून अधिक काळ अभ्यास आणि प्रार्थना केल्यानंतर, वयाच्या एकोणिसाव्या वर्षी बीड यांना उपयाजकपदाची दीक्षा मिळाली. अकरा वर्षांनंतर, वयाच्या तिसाव्या वर्षी, त्यांना याजकपदाची दीक्षा मिळाली. भिक्षू म्हणून केलेल्या बत्तीस वर्षांच्या याजकीय सेवेचे वर्णन बीड असे करतात: “मला याजकपदाची दीक्षा मिळाल्यापासून माझ्या वयाच्या एकोणसाठाव्या वर्षापर्यंत, माझ्या स्वतःच्या आणि माझ्या बंधूंच्या गरजांसाठी, वंदनीय चर्चपित्यांच्या ग्रंथांमधून पवित्र शास्त्रावरील पुढील संक्षिप्त टिपणे संकलित करणे हे मी माझे काम मानले. त्याचबरोबर, त्यांनी दिलेल्या अर्थाला व स्पष्टीकरणाला अनुसरून मी त्यांत काही भरही घातली…” 

बीड हे एक उत्तम बेनेडिक्टिन भिक्षू होते. बेनेडिक्टिन नियमावलीनुसार त्यांनी एकाच मठात स्थिर राहण्याची प्रतिज्ञा घेतली होती. त्यामुळे, जवळच्या मठांमध्ये अध्यापनासाठी मदत करण्याकरिता अधूनमधून दिलेल्या एखाद्या अल्प भेटीचा अपवाद वगळता, त्यांनी आपला मठ कधीच सोडला नसावा. मठातील आपल्या लहानशा खोलीत बीड यांनी चाळीसहून अधिक ग्रंथ लिहिले. त्यांपैकी पंचवीस ग्रंथ पवित्र शास्त्रावरील भाष्ये होती. त्यांनी इतिहास, वक्तृत्वशास्त्र, व्याकरण, कालगणना आणि धर्मशास्त्र यांवरही ग्रंथ लिहिले, तसेच चरित्रे आणि काव्यरचना केल्या. 

बीड यांनी वयाच्या एकोणसाठाव्या वर्षी आपला सर्वांत प्रसिद्ध ग्रंथ लिहिला: इंग्रज जनतेचा चर्चविषयक इतिहास. या ग्रंथाची सुरुवात ब्रिटन व आयर्लंड आणि तेथील प्राचीन रहिवाशांच्या वर्णनाने होते. त्यानंतर बीड ज्युलियस सीझरपासून ब्रिटनचे पहिले श्रद्धासाक्षी हुतात्मा संत अल्बन यांच्यापर्यंत ब्रिटनमधील रोमन साम्राज्याच्या भूमिकेचा मागोवा घेतात आणि पुढे त्या बेटावर ख्रिस्ती धर्माचा आरंभीचा प्रसार कसा झाला, हे सांगतात. पाचव्या शतकाच्या सुरुवातीला अँग्लो-सॅक्सन लोकांनी ब्रिटन जिंकल्यानंतर, सहाव्या शतकाच्या अखेरीस पोप संत ग्रेगरी महान यांनी सुरू केलेल्या आणि कँटरबरीचे संत ऑगस्टीन यांनी पुढे नेलेल्या नव्या सुवार्ताप्रसाराचे वर्णन बीड करतात. या चर्चविषयक इतिहासाचा बहुतेक भाग सहाव्या आणि सातव्या शतकांत इंग्लंडमधील चर्चची वाढ कशी झाली, यावर केंद्रित आहे. सर्वांत महत्त्वाचे म्हणजे, हा ग्रंथ अँग्लो-सॅक्सन लोकांचे रोममधील चर्चशी असलेले नाते दाखवतो. रोमन साम्राज्याची ब्रिटनवरील सत्ता संपली असली, तरी रोम हे केंद्र असलेले कॅथलिक चर्चच त्या देशाचे खरे आध्यात्मिक अधिपती होते. विशेषतः, आपण ज्या अँग्लो-सॅक्सन लोकांपैकी आहोत, त्यांच्या तारणाचे साधन म्हणून बीड पोप संत ग्रेगरी महान यांच्याकडे पाहत होते.

विश्वव्यापी चर्चला बीड यांनी दिलेले आणखी एक मोठे योगदान म्हणजे त्यांचा “कालगणनेविषयी” हा ग्रंथ. त्यात त्यांनी महिने आणि वर्षे यांची अचूक गणना कशी करावी, हे शिकवले. या ग्रंथामुळे इंग्लंडमधील चर्चला दरवर्षी इस्टर साजरा करण्याचा योग्य दिवस स्वीकारता आला, म्हणून त्याला विशेष महत्त्व होते. ख्रिस्ताच्या जन्मापासून वर्षांची गणना करणारी आजची दिनदर्शिका जगभर रूढ होण्यासही या ग्रंथाची मदत झाली. त्यामुळे आन्नो दोमिनी (ए. डी.), म्हणजे “आपल्या प्रभूच्या वर्षी,” ही संज्ञा रूढ झाली.

पवित्र शास्त्रावरील बीड यांची भाष्ये चर्चपित्यांच्या लेखनावर भक्कमपणे आधारलेली आहेत; तरीही त्यांनी शास्त्राच्या अर्थनिर्णयाला नवी दिशा दिली. बीड रूपकात्मक आणि नैतिक अशा दोन्ही दृष्टिकोनांतून ख्रिस्ताच्या मृत्यूच्या व पुनरुत्थानाच्या प्रकाशात पवित्र शास्त्रातील विविध उताऱ्यांचा अर्थ लावतात. केवळ शब्दशः अर्थ देण्याऐवजी ते शास्त्रातील प्रतीकांचा अधिक सखोल अर्थ उलगडून दाखवतात.

बीड यांच्या निधनानंतर त्यांचे ग्रंथ संपूर्ण युरोपातील ज्ञानार्जनाचा एक महत्त्वाचा आधार ठरले. त्यांच्या समकालीनांनी त्यांचे वर्णन “आपल्या काळाचे शिक्षक” आणि “पवित्र आत्म्याने प्रज्वलित केलेली चर्चची मेणबत्ती” असे केले. त्यांच्या ग्रंथांच्या पुन्हा पुन्हा प्रती काढण्यात आल्या. त्या ग्रंथांनी युरोपभरातील भिक्षूंना घडवले आणि चर्चच्या संपूर्ण इतिहासावर त्यांचा निर्विवाद प्रभाव पडला. नवव्या शतकापर्यंत चर्चच्या दोन परिषदांमध्ये त्यांचा उल्लेख “वंदनीय बीड” असा करण्यात आला होता. संत बीड यांचा प्रभाव इतका दीर्घकाळ टिकून राहिला की, त्यांच्या निधनानंतर एक हजाराहून अधिक वर्षांनी, १८९९ साली, पोप लिओ तेरावे यांनी त्यांना ‘चर्चचे धर्माचार्य’ घोषित केले. हा सन्मान मिळालेले ते एकमेव इंग्रज होते.

बीड यांच्या शिकवणीचा त्यांच्या शिष्यभिक्षूंवर खोल प्रभाव पडला. मठाच्या परिसरातच ते राहिले; तिथेच त्यांनी प्रार्थना, अध्ययन, अध्यापन आणि लेखन केले. त्या एकांतातून आणि प्रार्थनेच्या ठिकाणातून देवाने त्यांच्याद्वारे संपूर्ण युरोपवर आणि जगभर प्रभाव पाडला. देवाच्या पाचारणाला आपण आपल्या जीवनातून योग्य प्रतिसाद देतो, तेव्हा देव महान गोष्टी घडवू शकतो. देवाने तुम्हाला दिलेल्या पाचारणावर चिंतन करा. ते करताना लक्षात ठेवा की तुमचे पाचारण हाच तुमच्या पवित्रतेचा मार्ग आहे. त्या पाचारणानुसार जगा, आणि तुम्ही कधी कल्पनाही केली नसेल अशा प्रकारे देव त्याचे परिवर्तन घडवणारे सान्निध्य तुमच्यात आणि तुमच्याद्वारे प्रकट करील.

प्रार्थना: हे आदरणीय संत बीड, आपण पवित्र भिक्षू होतात आणि आपण आपले पाचारण उत्साहाने व भक्तिभावाने स्वीकारले. देवाच्या पवित्र इच्छेनुसार आपण प्रार्थना, अध्ययन आणि लेखन केले. आपण ख्रिस्तसभेची केलेली सेवा लोकांच्या नजरेआड राहिली, पण तिच्याद्वारे देवाने पोप, संत, भिक्षू आणि इतर असंख्य लोकांवर असा प्रभाव पाडला, जो आपल्याला स्वर्गातच समजेल. कृपया माझ्यासाठी प्रार्थना करा, की मी माझे पाचारण मनापासून स्वीकारावे, जेणेकरून माझ्यावर सोपवलेले कार्य मी पार पाडावे आणि पवित्रतेकडे जाणारा माझा स्वतःचा मार्ग मला सापडावा. हे आदरणीय संत बीड, माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.

हे चिंतन या ग्रंथातून घेतले आहे:

उपासना वर्षातील संत आणि सण
खंड १ ते ४


आजचे सर्व संत

उपासना वर्षातील सर्व संत


(संक्षिप्त आवृत्ती)

25 मे: पूज्य संत बीड, याजक आणि ख्रिस्तसभेचे धर्मपंडित — ऐच्छिक स्मृतिदिन

सु. 673–735
पवित्र शास्त्राचे वाचक, विद्वान, इंग्रज लेखक आणि इतिहासकार यांचे आश्रयदाता संत
संतपदासाठीचे धर्ममंडळ स्थापन होण्यापूर्वीच संत म्हणून मान्यता
1899 मध्ये पोप लिओ तेरावे यांनी त्यांच्या संतपदाला पुष्टी दिली आणि त्यांना ख्रिस्तसभेचे धर्माचार्य म्हणून घोषित केले

पाचव्या शतकात पश्चिम रोमन साम्राज्य कोसळले आणि रोमन सैन्य ब्रिटनमधून माघारी गेले. त्यानंतर मध्य युरोपातून आलेल्या अँगल आणि सॅक्सन लोकांनी ब्रिटन जिंकले आणि इंग्लंडची नऊ लहान राज्यांत विभागणी केली. बरेच ब्रिटनवासी आग्नेय भागात पळून गेले होते. तो भाग वगळता अँग्लो-सॅक्सन लोकांनी आपल्या नव्या प्रदेशातून हळूहळू ख्रिस्ती धर्म नाहीसा केला. संत पोप ग्रेगरी महान यांनी इंग्लंडमध्ये सुवार्ता सांगण्यासाठी कँटरबरीचे संत ऑगस्टिन यांना पाठवले. त्यानंतर सर्व अँग्लो-सॅक्सन राजांनी ख्रिस्ती धर्म स्वीकारला आणि त्यांच्या प्रजेनेही त्यांचे अनुकरण केले. याच ऐतिहासिक पार्श्वभूमीवर संत बीड यांचा जन्म झाला आणि त्यांनी धर्मसेवा केली.

आजच्या युनायटेड किंगडमच्या ईशान्येकडील टाइन अँड वेअर प्रदेशात, वेअरमथ आणि जॅरो येथील बेनेडिक्टिन मठाजवळ बीड यांचा जन्म झाला. त्या काळच्या प्रथेप्रमाणे, वयाच्या सातव्या वर्षी बीड यांना वेअरमथच्या भिक्षूंच्या देखरेखीखाली सोपवण्यात आले. त्यांनी तिथेच राहून पुढे भिक्षू व्हावे, अशी अपेक्षा होती. काही वर्षांनी बालवयातील बीड यांना जॅरो येथे नव्याने स्थापन झालेल्या भगिनी मठात पाठवण्यात आले. बीड सुमारे तेरा वर्षांचे असताना मठात प्लेगची भीषण साथ आली. त्या साथीतून फक्त बीड आणि मठाध्यक्ष केओलफ्रिड वाचले. मठजीवनासाठी अर्पण केलेले बालक बीड आणि मठाध्यक्ष यांनी आपला नित्यक्रम चालू ठेवला. दररोज ते निष्ठेने प्रहरप्रार्थनेचे गायन करत. मठाध्यक्ष केओलफ्रिड यांच्या मार्गदर्शनाखाली दहा वर्षांहून अधिक काळ अध्ययन आणि प्रार्थना केल्यानंतर, वयाच्या एकोणिसाव्या वर्षी बीड यांना उपयाजकपदाची दीक्षा मिळाली. अकरा वर्षांनी त्यांना याजकपदाची दीक्षा मिळाली. भिक्षू म्हणून घालवलेल्या बत्तीस वर्षांत बीड यांनी ख्रिस्तसभेच्या धर्मपित्यांच्या लेखनाचे संकलन केले आणि पवित्र शास्त्राचा अर्थ व त्याचे विवेचन यांवर टिपणे लिहिली.

बेनेडिक्टिन नियमावलीनुसार बीड यांनी एकाच मठात स्थिर राहण्याचे व्रत घेतले. अध्यापनात मदत करण्यासाठी जवळच्या मठांना अधूनमधून दिलेल्या अल्प भेटी वगळता, त्यांनी बहुधा आपला मठ कधीच सोडला नाही. बीड यांनी चाळीसहून अधिक ग्रंथ लिहिले. त्यांपैकी पंचवीस ग्रंथ पवित्र शास्त्रावरील भाष्ये होती. त्यांत त्यांनी ख्रिस्ताच्या मृत्यूच्या आणि पुनरुत्थानाच्या प्रकाशात शास्त्रातील उताऱ्यांचे विवेचन केले आणि त्यांतील सखोल अर्थ उलगडून दाखवला. त्यांनी इतिहास, वक्तृत्वशास्त्र, व्याकरण, कालगणना, चरित्रे, धर्मशास्त्र आणि काव्य यांवरही ग्रंथ लिहिले. वयाच्या एकोणसाठाव्या वर्षी त्यांनी आपला सर्वांत प्रसिद्ध ग्रंथ इंग्रज लोकांतील ख्रिस्तसभेचा इतिहास लिहिला. त्यात त्यांनी ब्रिटनमधील ख्रिस्तसभेचा इतिहास आणि तिची वाढ यांचे वर्णन केले. 

बीड यांनी “कालगणनेविषयी” हा ग्रंथही लिहिला. त्यात त्यांनी महिने आणि वर्षे यांची अचूक गणना कशी करावी हे शिकवले. या ग्रंथामुळे इंग्लंडमधील ख्रिस्तसभेला दरवर्षी ईस्टर साजरा करण्यासाठी योग्य दिवस स्वीकारता आला. ख्रिस्ताच्या जन्मापासून वर्षे मोजणारी आजची कालगणना जगभर रूढ होण्यासही या ग्रंथाची मदत झाली आणि आन्नो दोमिनी (इ.स.), म्हणजे “आपल्या प्रभूच्या वर्षी,” हा शब्दप्रयोग प्रस्थापित झाला.

बीड यांचे ग्रंथ युरोपभर अनेक विषयांच्या अध्ययनाचा पाया ठरले. त्यांच्या समकालीनांनी त्यांना “आपल्या युगाचे शिक्षक” आणि “पवित्र आत्म्याने पेटवलेला ख्रिस्तसभेचा दीप” असे म्हटले. त्यांच्या ग्रंथांच्या पुन्हा पुन्हा प्रती तयार करण्यात आल्या. त्या ग्रंथांनी युरोपभरच्या भिक्षूंना घडवले आणि ख्रिस्तसभेच्या संपूर्ण इतिहासावर प्रभाव टाकला. नवव्या शतकापर्यंत ख्रिस्तसभेच्या दोन परिषदांत त्यांचा “आदरणीय बीड” असा उल्लेख झाला होता. त्यांच्या मृत्यूनंतर एक हजाराहून अधिक वर्षांनी, 1899 मध्ये पोप लिओ तेरावे यांनी त्यांना ख्रिस्तसभेचे धर्माचार्य म्हणून घोषित केले. हा सन्मान मिळवणारे ते एकमेव इंग्रज होते.

हे आदरणीय संत बीड, आपण आपले पाचारण उत्साहाने आणि भक्तिभावाने स्वीकारले. देवाच्या पवित्र इच्छेनुसार आपण प्रार्थना, अध्ययन आणि लेखन केले. आपण ख्रिस्तसभेची केलेली सेवा लोकांच्या नजरेआड राहिली, पण तिच्याद्वारे देवाने पोप, संत, भिक्षू आणि इतर असंख्य लोकांवर असा प्रभाव पाडला, जो आपल्याला स्वर्गातच समजेल. मी माझे पाचारण मनापासून स्वीकारावे, जेणेकरून माझ्यावर सोपवलेले कार्य मी पार पाडावे आणि पवित्रतेकडे जाणारा माझा स्वतःचा मार्ग मला सापडावा, म्हणून कृपया प्रार्थना करा. हे आदरणीय संत बीड, माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.

संपूर्ण आवृत्तीकडे परत जा