Mtakatifu Beda Mheshimiwa

Katika milki ya umma, kupitia Wikimedia Commons

Mei 25: Mtakatifu Beda Mheshimiwa, Padri na Mwalimu wa Kanisa—Kumbukumbu ya Hiari

takriban 673–735
Mtakatifu Msimamizi wa wasomaji wa Neno la Mungu, wanazuoni, waandishi Waingereza na wanahistoria
Alitangazwa mtakatifu kabla ya kuanzishwa kwa Kongregasio
Kutangazwa kwake mtakatifu kulithibitishwa, naye akatangazwa kuwa Mwalimu wa Kanisa na Papa Leo XIII mwaka 1899
Rangi ya Liturujia: Nyeupe
Toleo: Kamili – Fupi

Vituo vya podikasti:
Apple – Spotify – iHeart – Audible

Nukuu:
Kwa Mfalme Ceolwulf mwenye utukufu mkuu. Kutoka kwa Beda, mtumishi wa Kristo na Padri. Hapo awali, kwa ombi lako, nilikutumia kwa moyo mkunjufu sana Historia ya Kanisa la Taifa la Waingereza, niliyokuwa nimeichapisha muda mfupi kabla ya hapo, ili uisome na kuitathmini; nami sasa naituma tena ili inakiliwe na isomwe kwa undani zaidi unapopata nafasi. Nami ninafurahi sana kwa unyofu na bidii ambayo kwayo si tu unasikiliza kwa makini maneno ya Maandiko Matakatifu, bali pia unajitahidi kwa juhudi kuyafahamu matendo na maneno ya watu mashuhuri wa zamani, hasa wa taifa letu wenyewe… ~Dibaji ya Historia ya Kanisa la Uingereza iliyoandikwa na Beda

Tafakari: Katika karne ya nne, watu wengi huko Britania iliyokuwa chini ya utawala wa Roma walikuwa Wakatoliki. Hata hivyo, baada ya kuanguka kwa Dola ya Roma ya Magharibi katika karne ya tano na kuondolewa kwa wanajeshi wa Roma kutoka Britania ili kwenda kuilinda nchi yao, Britania ilianza kukabiliwa na vitisho kutoka kwa Waskoti na Wairishi. Waangli na Wasaksoni kutoka Ulaya ya kati walifika kuisaidia Britania, lakini baadaye wao wenyewe wakaiteka. Kufikia karne ya sita, Britania ilikuwa imejulikana kama Uingereza ya Waanglo-Saksoni na ilikuwa imegawanyika katika falme tisa ndogo. Waanglo-Saksoni walileta lugha na utamaduni wao wa kipagani. Hatua kwa hatua, waliuondoa Ukristo katika nchi yao mpya, isipokuwa kusini-mashariki ambako wenyeji wengi wa Britania walikuwa wamekimbilia. Ili kukabiliana na kuenea huko kwa upagani, Papa Mtakatifu Gregori Mkuu alimtuma Mtakatifu Augustino wa Canterbury kwenda kuhubiri Injili katika falme za Waanglo-Saksoni. Katika karne iliyofuata, wafalme wote wa Waanglo-Saksoni waliongoka, nao raia wao wakawafuata. Katika mazingira hayo ya kihistoria ndipo mtakatifu wa leo, Mtakatifu Beda, mtawa mtakatifu, mwanazuoni mwenye ujuzi wa kina wa Maandiko Matakatifu na mwanahistoria mahiri, alipozaliwa na kufanya huduma yake.

Beda alizaliwa karibu na monasteri ya Wabenediktini huko Wearmouth na Jarrow, eneo la leo la Tyne and Wear, katika sehemu ya kaskazini-mashariki ya Ufalme wa Muungano. Kama ilivyokuwa kawaida wakati huo, Beda alikabidhiwa kwa uangalizi wa watawa wa Wearmouth akiwa na umri wa miaka saba, kwa matarajio kwamba angebaki nao na yeye mwenyewe kuwa mtawa. Miaka michache baadaye, Beda mchanga alitumwa ng’ambo ya mto, katika monasteri ndugu iliyokuwa imeanzishwa karibuni na watawa hao huko Jarrow. Mwaka 686, Beda alipokuwa na umri wa takriban miaka kumi na mitatu, tauni kali iliikumba monasteri, ikawaacha hai Beda na Abati Ceolfrid pekee. Mojawapo ya wajibu mkuu wa watawa ilikuwa kuimba Sala ya Kanisa, ambayo Beda, aliyekuwa oblati, na abati waliendelea kuiimba kwa uaminifu.

Kuhusu wakati wake monasterini, Beda mwenyewe anasema, “Nilijitoa kabisa kwa kujifunza Maandiko Matakatifu; na huku nikishika kanuni za maisha ya kitawa na kutimiza wajibu wa kila siku wa kuimba kanisani, sikuzote nilifurahia kujifunza, kufundisha au kuandika.” Baada ya zaidi ya miaka kumi ya kujifunza na kusali chini ya Abati Ceolfrid, Beda alipewa daraja la ushemasi akiwa na umri wa miaka kumi na tisa. Miaka kumi na mmoja baadaye, alipewa daraja la upadri akiwa na umri wa miaka thelathini. Beda anaeleza miaka thelathini na miwili ya huduma yake ya kipadri akiwa mtawa kwa maneno haya: “Tangu nilipopokea daraja la upadri hadi mwaka wa hamsini na tisa wa maisha yangu, nimejishughulisha, kwa ajili ya mahitaji yangu mwenyewe na ya ndugu zangu, kukusanya kutoka katika maandishi ya Mababa wenye kuheshimiwa maelezo mafupi yafuatayo juu ya Maandiko Matakatifu, na pia kuongeza mambo fulani kwa kufuata maana na tafsiri walizotoa…”

Beda alikuwa mtawa mwema wa Kibenediktini. Kwa mujibu wa Kanuni ya Kibenediktini, Beda aliweka nadhiri ya kudumu katika monasteri yake, ikimaanisha kwamba huenda hakuwahi kuondoka monasterini mwake, isipokuwa labda kwa ziara fupi za mara chache katika monasteri za karibu ili kusaidia kufundisha. Akiwa ndani ya chumba chake cha kitawa, Beda aliandika vitabu zaidi ya arobaini, ishirini na vitano kati yake vikiwa ni maelezo juu ya Maandiko Matakatifu. Pia aliandika vitabu kuhusu historia, balagha, sarufi, ukokotoaji wa wakati, wasifu, teolojia na ushairi.

Kitabu maarufu zaidi cha Beda kiliandikwa alipokuwa na umri wa miaka hamsini na tisa, Historia ya Kanisa ya Waingereza. Kitabu hiki kinaanza kwa maelezo kuhusu Britania na Ireland na wakazi wake wa kale. Kutoka hapo, anafuatilia nafasi ya Dola ya Roma huko Britania, kuanzia Julius Caesar hadi Mtakatifu Alban, mfiadini wa kwanza wa Britania, na kuendelea kueleza kuenea kwa Ukristo kisiwani humo katika kipindi cha mwanzo. Baada ya Britania kutekwa na Waanglo-Saksoni mwanzoni mwa karne ya tano, Beda anaeleza uinjilishaji mpya ulioanzishwa na Papa Mtakatifu Gregori Mkuu mwishoni mwa karne ya sita na kutekelezwa na Mtakatifu Augustino wa Canterbury. Kisha sehemu kubwa ya Historia yake ya Kanisa inaangazia kukua kwa Kanisa nchini Uingereza katika karne ya sita na ya saba. Jambo la muhimu zaidi ni kwamba kazi hii inaunganisha tena watu wa Anglo-Saksoni na Kanisa la Roma. Ingawa Dola ya Roma haikutawala tena Britania, Kanisa Katoliki lenye kitovu chake Roma ndilo lililokuwa mtawala wa kweli wa kiroho wa nchi hiyo. Beda alimwona hasa Papa Mtakatifu Gregori Mkuu kuwa chombo cha wokovu kwa Waanglo-Saksoni, watu ambao yeye mwenyewe alikuwa mmoja wao.

Mchango mwingine mkubwa wa Beda kwa Kanisa zima ulikuwa maandiko yake “Kuhusu Ukokotoaji wa Wakati,” ambamo alifundisha namna sahihi ya kukokotoa miezi na miaka. Kazi hii ilikuwa muhimu kwa sababu ililiwezesha Kanisa nchini Uingereza kukubali siku sahihi ya kuadhimisha Pasaka kila mwaka. Kazi hii pia iliusaidia ulimwengu kuanzisha kalenda ya sasa inayoanza na kuzaliwa kwa Kristo, ikiimarisha matumizi ya istilahi Anno Domini (A.D.), “katika mwaka wa Bwana wetu.”

Maelezo ya Beda juu ya Maandiko Matakatifu yamejikita sana katika maandishi ya Mababa wa Kanisa, lakini pia yalifungua njia mpya. Beda anatumia mkabala wa mafumbo na wa maadili, ambao kwa huo anafasiri vifungu mbalimbali vya Maandiko Matakatifu kwa mwanga wa kifo na Ufufuko wa Kristo, akisisitiza maana ya kina ya kiishara ya Maandiko, badala ya kutoa tu tafsiri ya maana ya moja kwa moja.

Baada ya kifo chake, maandishi ya Beda yalikuwa msingi wa sehemu kubwa ya elimu kote Ulaya. Watu wa zama zake walimweleza kuwa “mwalimu wa enzi yake” na “mshumaa wa Kanisa, uliowashwa na Roho Mtakatifu.” Maandishi yake yalinakiliwa tena na tena, yaliwalea watawa kote Ulaya, na yalikuwa na ushawishi usiopingika katika historia nzima ya Kanisa. Kufikia karne ya tisa, Beda alikuwa ametajwa kama “Beda Mwenye Heshima” katika mabaraza mawili ya Kanisa. Ushawishi wa kudumu wa Mtakatifu Beda umeonekana kuwa mkubwa sana kiasi kwamba zaidi ya miaka elfu moja baada ya kifo chake, alitangazwa kuwa Mwalimu wa Kanisa na Papa Leo XIII mwaka 1899, akiwa Mwingereza pekee aliyepokea heshima hiyo.

Wakati wa uhai wake, Beda alikuwa na ushawishi mkubwa sana kwa watawa aliowafundisha. Aliishi, alisali, alijifunza, alifundisha na kuandika akiwa ndani ya monasteri yake. Kutoka mahali hapo pa upweke na sala, Mungu alimtumia kugusa Ulaya yote na ulimwengu mzima. Mungu anaweza kufanya mambo makuu tunapouishi vizuri wito wetu. Tafakari wito ambao Mungu amekupa. Unapofanya hivyo, jua kwamba wito wako ndiyo njia yako ya kuelekea utakatifu. Uishi vizuri, naye Mungu atadhihirisha uwepo Wake unaobadilisha maisha ndani yako na kwa njia yako, kwa namna ambazo usingeweza kamwe kuzifikiria.

Sala: Mtakatifu Beda Mwenye Heshima, ulikuwa mtawa mtakatifu uliyeupokea wito wako kwa bidii na ibada. Ulisali, ulijifunza na kuandika kulingana na mapenzi matakatifu ya Mungu. Kwa huduma yako iliyofichika kwa Kanisa, Mungu aligusa maisha ya mapapa, watakatifu, watawa na watu wengine wasiohesabika kwa namna ambazo tutazielewa tu Mbinguni. Tafadhali uniombee, ili niupokee wito wangu kwa moyo wangu wote, nipate kuishi utume wangu na kugundua njia yangu mwenyewe ya kuelekea utakatifu. Mtakatifu Beda Mwenye Heshima, uniombee. Yesu, nakutumainia.

Tafakari imetolewa katika:

Watakatifu na Sikukuu za Mwaka wa Liturujia
Juzuu ya Kwanza–Nne

Watakatifu Wote wa Leo