
लॉरेन्स ओपी यांचे छायाचित्र, फ्लिकर
18 नोव्हेंबर: प्रेषित संत पेत्र व संत पौल यांच्या बॅसिलिकांचे समर्पण — ऐच्छिक स्मृतिदिन
उपासनेचा रंग: पांढरा
आवृत्ती: संपूर्ण – संक्षिप्त
पॉडकास्ट वाहिन्या:
ॲपल – स्पॉटिफाय – आयहर्ट – ऑडिबल
उद्धरण:
प्राचीन उदाहरणांवर अधिक न थांबता, आता आपल्या काळातील श्रद्धावीरांकडे वळूया. आपल्याच पिढीतील उदात्त उदाहरणे घेऊया. मत्सर आणि हेवा यांमुळे [चर्चच्या] सर्वांत थोर आणि नीतिमान आधारस्तंभांचा छळ करण्यात आला आणि त्यांना ठार मारण्यात आले. त्या थोर प्रेषितांना आपल्या डोळ्यांसमोर आणूया. अन्याय्य मत्सरामुळे पेत्राला एक-दोन नव्हे, तर असंख्य हालअपेष्टा सोसाव्या लागल्या. अखेर हौतात्म्य पत्करून तो त्याच्यासाठी राखून ठेवलेल्या गौरवाच्या स्थानी गेला. मत्सरामुळे पौलालाही सात वेळा कैदेत टाकण्यात आले, पळून जाण्यास भाग पाडण्यात आले आणि दगडमार करण्यात आला. हे सर्व धीराने सोसल्याचे प्रतिफळ त्याला मिळाले. पूर्वेकडे आणि पश्चिमेकडे सुवार्तेचा प्रचार करून त्याने आपल्या श्रद्धेला साजेसे मोठे नाव कमावले. त्याने संपूर्ण जगाला नीतिमत्तेची शिकवण दिली, पश्चिमेच्या अगदी टोकापर्यंत मजल मारली आणि रोमन प्रांताधिकाऱ्यांच्या कारकिर्दीत हौतात्म्य पत्करले. अशा रीतीने तो या जगातून निघून पवित्र स्थानी गेला आणि धीराचे एक विलक्षण उदाहरण ठरला. ~रोमचे संत क्लेमेंट यांचे करिंथकरांना पत्र
चिंतन: इ.स. 313 मध्ये सम्राट कॉन्स्टंटाईन महान याने रोमन साम्राज्यात ख्रिस्ती धर्माला कायदेशीर मान्यता दिली. त्यानंतर त्याने विशेषतः रोम, येरुशलेम आणि कॉन्स्टंटिनोपल येथे प्रार्थनामंदिरे बांधण्यास सुरुवात केली. रोममध्ये त्याने चार बॅसिलिका बांधल्या: संत योहान लातेरान बॅसिलिका, व्हॅटिकन टेकडीवरील संत पेत्र बॅसिलिका, येरुशलेमच्या पवित्र क्रूसाची बॅसिलिका आणि शहराच्या तटाबाहेरील संत पौल बॅसिलिका. आज चर्च त्यांपैकी दोन बॅसिलिकांचे समर्पण साजरे करते: व्हॅटिकन टेकडीवरील संत पेत्र बॅसिलिका आणि शहराच्या तटाबाहेरील संत पौल बॅसिलिका.
या दोन प्रार्थनामंदिरांचा इतिहास पहिल्या शतकापासून सुरू होतो. त्या काळात पेत्र आणि पौल यांनी रक्त सांडले आणि आज जिथे या बॅसिलिका उभ्या आहेत, तिथेच त्यांचे दफन करण्यात आले. इ.स. 64 मध्ये एका भीषण आगीत रोम शहराचा बराचसा भाग नष्ट झाला. शहराचे काही भाग आपल्या मनाप्रमाणे पुन्हा बांधण्यास निमित्त मिळावे म्हणून सम्राट नीरोने स्वतःच आग लावली, असे अनेक इतिहासकार मानतात. नीरोने आगीचा दोष ख्रिस्ती लोकांवर टाकला आणि रोमन साम्राज्यात ख्रिस्ती लोकांचा पहिल्यांदाच संघटितपणे छळ सुरू केला. अटक करून ठार मारण्यात आलेल्या अनेक हुतात्म्यांमध्ये संत पेत्र आणि संत पौल यांचाही समावेश होता.
पेत्र हे प्रेषितांचे प्रमुख आणि रोमचे बिशप होते. आज संत पेत्र चौकाच्या मध्यभागी उभ्या असलेल्या प्राचीन इजिप्शियन स्तंभाजवळ, नीरोच्या क्रीडांगणात, त्यांना उलटे क्रुसावर खिळण्यात आले, असे मानले जाते. जवळच व्हॅटिकन टेकडीवरील दफनभूमीत त्यांचे दफन करण्यात आले. सुरुवातीच्या ख्रिस्ती लोकांसाठी त्यांची कबर तीर्थस्थान बनली. ख्रिस्ती धर्माला कायदेशीर मान्यता दिल्यानंतर, प्रेषितांच्या या प्रमुखाच्या कबरीविषयी लोकांच्या मनात किती श्रद्धा आहे, हे कॉन्स्टंटाईनच्या लक्षात आले. ती भक्ती वाढावी आणि लोकांनी त्या स्थळी तीर्थयात्रेस जावे म्हणून त्याने एक बॅसिलिका बांधली. ती आज संत पेत्रांची जुनी बॅसिलिका म्हणून ओळखली जाते. इ.स. 324 किंवा 326 च्या सुमारास पोप सिल्वेस्टर यांनी या पहिल्या बॅसिलिकेचे समर्पण केले. ती एक हजार वर्षांहून अधिक काळ उभी होती. त्या काळात तिचा विस्तार करण्यात आला आणि तिचे काही भाग पुन्हा बांधण्यात आले.
इ.स. 1305 पर्यंत पोपांचे निवासस्थान संत पेत्र बॅसिलिकेत नव्हे, तर संत योहान लातेरान बॅसिलिकेत होते. पाचवे क्लेमेंट यांची पोपपदी निवड झाल्यावर, त्यांनी इ.स. 1309 मध्ये पोपांचे संपूर्ण दरबार फ्रान्समधील आविन्यों येथे हलवले. इ.स. 1377 मध्ये पोप अकरावे ग्रेगरी आविन्योंहून रोमला परत येईपर्यंत ते दरबार तिथेच राहिले. पोप रोमला परतले तेव्हा दोन आगींमुळे लातेरान राजवाड्याची दुरवस्था झाली होती. म्हणून त्यांनी व्हॅटिकन टेकडीवरील संत पेत्रांच्या जुन्या बॅसिलिकेशेजारी पोपांसाठी नवा राजवाडा बांधला. तेव्हापासून प्रत्येक पोप तिथे राहिले आहेत. सोळावे शतक सुरू होईपर्यंत संत पेत्रांची जुनी बॅसिलिका फारच जीर्ण झाली होती. त्यामुळे इ.स. 1505 मध्ये पोप दुसरे ज्युलियस यांनी ती पाडण्याचा आदेश दिला आणि पुनर्बांधणीला सुरुवात केली. हे काम त्यांच्यानंतरच्या एकवीस पोपांच्या कार्यकाळांत चालू राहिले आणि 120 वर्षांनी पूर्ण झाले. इ.स. 1626 मध्ये पोप आठवे अर्बन यांनी व्हॅटिकनमधील आजच्या संत पेत्र बॅसिलिकेचे समर्पण केले.
संत पौल हे अथक सुवार्ताप्रचारक आणि चर्चचे अग्रगण्य धर्मशास्त्रज्ञ होते. त्यांनी दूरदूरवर सुवार्ता पसरवली आणि अनेक ख्रिस्ती समुदाय स्वतः स्थापन करून त्यांच्या श्रद्धेची जोपासना केली. ख्रिस्ती श्रद्धा स्वीकारणाऱ्या सर्वांत सुरुवातीच्या आणि महत्त्वाच्या व्यक्तींपैकी एक म्हणूनही ते ओळखले जातात. सुवार्ताप्रसाराचे असामान्य कार्य केल्यानंतर पौलांना येरुशलेममध्ये अटक झाली. रोमन नागरिक असल्यामुळे त्यांनी रोमन सम्राटाकडे दाद मागितली. त्यानंतर त्यांना तुरुंगात ठेवण्यात आले आणि दोन वर्षांनी खटल्याच्या सुनावणीसाठी रोमला नेण्यात आले. त्यानंतर थोड्याच काळात नीरोने ख्रिस्ती लोकांचा छळ सुरू केला. संत पेत्रांना ज्या दिवशी क्रुसावर खिळण्यात आले, त्याच दिवशी किंवा त्याच्या आसपास पौलांचा शिरच्छेद करण्यात आला. शहराच्या तटाबाहेर, ऑस्टियाकडे जाणाऱ्या मार्गावर त्यांचा शिरच्छेद झाला, असे मानले जाते. त्याच ठिकाणाजवळ त्यांचे दफन करण्यात आले.
संत पेत्राच्या जुन्या बॅसिलिकाप्रमाणेच, शहराच्या तटाबाहेरील संत पौलाचे बॅसिलिका सम्राट कॉन्स्टंटाईनने संत पौलाच्या कबरीवर बांधले. इ.स. 324 मध्ये पोप सिल्वेस्टर यांनी त्याचा समर्पणविधी केला. पुढील 1,500 वर्षांत अनेक पोपांनी या बॅसिलिकाचा विस्तार केला, त्याचे नूतनीकरण केले आणि ते सुशोभित केले. इ.स. 1823 मध्ये आगीने जवळजवळ संपूर्ण बॅसिलिका नष्ट झाले. त्यानंतरच्या तीस वर्षांत या देवळाचा आराखडा नव्याने तयार करून त्याची पुनर्बांधणी करण्यात आली. आज आपण पाहतो ते देऊळ अशा प्रकारे उभे राहिले. इ.स. 1854 मध्ये त्याचे बांधकाम पूर्ण झाले आणि पोप पायस नववे यांनी त्याचा समर्पणविधी केला.
रोममधील या दोन बॅसिलिकांच्या समर्पणाचा स्मरणोत्सव साजरा करताना आपण केवळ त्या देवळांचा सन्मान करत नाही; ज्यांच्या नावे ती समर्पित आहेत, त्या प्रेषितांचाही सन्मान करतो. दरवर्षी 29 जून रोजी कॅथलिक चर्च संत पेत्र आणि संत पौल यांचा महोत्सव साजरा करते. या दोन्ही संतांनी आपापल्या परीने केलेल्या सेवाकार्यामुळे चर्चचा पाया घातला गेला. आज, 18 नोव्हेंबर रोजी, त्यांच्या कबरींवर बांधलेल्या आणि त्यांच्या नावे समर्पित केलेल्या बॅसिलिकांच्या समर्पणाचे स्मरण करून आपण या दोन्ही संतांचा पुन्हा एकदा सन्मान करतो.
प्रतीकात्मक अर्थाने, जशा त्यांच्या कबरी या दोन देवळांचा पाया आहेत, तसेच त्यांचे जीवन आणि सेवाकार्य हे संपूर्ण चर्चचा पाया आहेत. संत पेत्र हे पहिले पोप आणि चर्चच्या ऐक्याचा आधार होते. त्यांना स्वर्गराज्याच्या किल्ल्या देण्यात आल्या. येशू त्यांना म्हणाला, “म्हणून मी तुला सांगतो, तू पेत्र आहेस, आणि या खडकावर मी माझी चर्च उभारेन, आणि अधोलोकाची दारे तिच्यावर विजय मिळवू शकणार नाहीत” (मत्तय 16:18). संत पौल हे यहुदीतर लोकांना शुभवर्तमान सांगणारे महान सुवार्तिक होते. त्यांच्या विपुल लेखनाने नव्या कराराचा बहुतांश भाग व्यापला आहे. म्हणून ते चर्चच्या मिशनरी जीवनाचे आणि श्रद्धेच्या धर्मशास्त्रीय मांडणीचे प्रतीक आहेत. खडक असलेले संत पेत्र हे आपले केंद्र आणि आपल्या ऐक्याचा आधार आहेत; तरीही संत पौलाप्रमाणे आपण पृथ्वीच्या टोकापर्यंत जाऊन सर्वांना शुभवर्तमान सांगितले पाहिजे. या प्रेषितांच्या महत्त्वामुळे जगभरातील प्रत्येक बिशपने दर पाच वर्षांनी एकदा रोमला “ad limina apostolorum” भेट देणे बंधनकारक आहे. त्या भेटीत ते आपल्या धर्मप्रांताचा अहवाल पोपांना सादर करतात आणि या दोन्ही प्रेषितांच्या कबरींना भेट देतात.
या दोन महान संतांचा सन्मान करताना आणि त्यांच्या कबरींपुढे आदराने नतमस्तक होताना या गोष्टीचे चिंतन करा: चर्चची उभारणी ज्या पायांवर पुढेही होत राहील, असे पाया होण्यास आपल्या सर्वांना बोलावले आहे. आपले जीवन श्रद्धावंतांच्या ऐक्याचा आधार बनले पाहिजे आणि त्याद्वारे देवाचे वचन इतरांपर्यंत पोहोचले पाहिजे. ख्रिस्ताच्या कार्यासाठी केलेले आपल्या जीवनाचे समर्पण आज पुन्हा दृढ करा, म्हणजे देवाच्या या दोन सेवकांच्या धैर्यशील आणि पवित्र जीवनाचे तुम्हाला अधिक पूर्णपणे अनुकरण करता येईल.
प्रार्थना: हे संत पेत्र आणि संत पौल, देवाने तुमच्याद्वारे अनोख्या आणि सामर्थ्यशाली रीतीने कार्य केले. त्या कार्याचा देवाच्या लोकांच्या जीवनावर आजही खोल परिणाम होत आहे. माझ्यासाठी प्रार्थना करा, म्हणजे मीही असा पाया होईन, ज्यावर देव आपल्या चर्चची उभारणी पुढेही करत राहील आणि ज्यावरून तारणाचा संदेश सर्वदूर जाईल. हे संत पेत्र आणि संत पौल, माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
हे चिंतन या ग्रंथातून घेतले आहे:
उपासना वर्षातील संत आणि सण
खंड १ ते ४
या स्मृतिदिनाविषयी वाचा:
संतांची वर्णानुक्रमे संपूर्ण यादी>>>
(संक्षिप्त आवृत्ती)
18 नोव्हेंबर: प्रेषित संत पेत्र व संत पौल यांच्या बॅसिलिकांचे समर्पण — ऐच्छिक स्मृतिदिन
इ.स. 313 मध्ये सम्राट कॉन्स्टंटाईन महान याने रोमन साम्राज्यात ख्रिस्ती धर्माला कायदेशीर मान्यता दिली. त्यानंतर त्याने अनेक देवळे बांधली. त्यांत रोममधील चार बॅसिलिकांचा समावेश होता: लातेरानचे संत योहान बॅसिलिका, व्हॅटिकन टेकडीवरील संत पेत्राचे बॅसिलिका, यरुशलेमच्या पवित्र क्रुसाचे बॅसिलिका आणि शहराच्या तटाबाहेरील संत पौलाचे बॅसिलिका. आज कॅथलिक चर्च व्हॅटिकन टेकडीवरील संत पेत्राच्या बॅसिलिकाचे आणि शहराच्या तटाबाहेरील संत पौलाच्या बॅसिलिकाचे समर्पण साजरे करते.
इ.स. 64 मध्ये एका भीषण आगीत रोमचा मोठा भाग नष्ट झाला. शहराच्या काही भागांची पुनर्बांधणी करण्यासाठी निमित्त मिळावे म्हणून सम्राट नीरोने स्वतःच आगी लावल्या, असे अनेक इतिहासकार मानतात. आगीचा दोष ख्रिस्ती लोकांवर टाकून नीरोने साम्राज्यात प्रथमच त्यांचा संघटित छळ सुरू केला. अटक करून ज्यांना ठार मारण्यात आले अशा अनेक हुतात्म्यांमध्ये संत पेत्र आणि संत पौल यांचाही समावेश होता. ज्या ठिकाणी त्यांना मृत्युदंड देण्यात आला, ती ठिकाणे ही दोन बॅसिलिका दर्शवतात.
प्रेषितांचे अग्रणी आणि रोमचे बिशप असलेले संत पेत्र यांना नीरोच्या सर्कसमध्ये एका प्राचीन इजिप्शियन शिलास्तंभाजवळ उलटे क्रुसावर खिळण्यात आले, असे मानले जाते. तो शिलास्तंभ आज संत पेत्र चौकाच्या मध्यभागी उभा आहे. संत पेत्र यांना व्हॅटिकन टेकडीवर पुरण्यात आले आणि त्यांची कबर तीर्थक्षेत्र बनली. ख्रिस्ती धर्माला कायदेशीर मान्यता दिल्यानंतर कॉन्स्टंटाईनने भक्तीला चालना देण्यासाठी आणि तीर्थयात्रांना प्रोत्साहन देण्यासाठी संत पेत्राचे जुने बॅसिलिका बांधले. इ.स. 324 किंवा 326 च्या सुमारास पोप सिल्वेस्टर यांनी त्याचा समर्पणविधी केला. ते बॅसिलिका एक हजार वर्षांहून अधिक काळ उभे होते.
इ.स. 1305 पर्यंत पोप लातेरानच्या संत योहान बॅसिलिकात राहत असत. अव्हिन्याँमधील पोपपदाचा काळ संपून पोप ग्रेगरी अकरावे इ.स. 1377 मध्ये रोमला परतले, तेव्हा दोन आगींमुळे लातेरान राजवाड्याची दुरवस्था झाली होती. पोपांनी व्हॅटिकन टेकडीवर संत पेत्राच्या जुन्या बॅसिलिकाशेजारी नवा पोप-निवास बांधला. तेव्हापासून त्यांच्यानंतरचे सर्व पोप तिथेच राहिले आहेत. सोळाव्या शतकाच्या सुरुवातीपर्यंत संत पेत्राच्या जुन्या बॅसिलिकाची फारच दुरवस्था झाली होती. त्यामुळे पोप ज्युलियस दुसरे यांनी ते पाडण्याचा आदेश दिला आणि पुनर्बांधणीला सुरुवात केली. हे काम 120 वर्षांनंतर पूर्ण झाले. इ.स. 1626 मध्ये पोप अर्बन सातवे यांनी व्हॅटिकनमधील संत पेत्राच्या सध्याच्या बॅसिलिकाचा समर्पणविधी केला.
संत पौल हे ख्रिस्तसभेचे अथक सुवार्ताप्रचारक आणि अग्रगण्य धर्मशास्त्रज्ञ होते. त्यांनी अनेक ख्रिस्ती समुदाय स्थापन केले आणि त्यांची आध्यात्मिक वाढ घडवली. यरुशलेममध्ये अटक झाल्यावर पौल यांनी रोमन नागरिक या नात्याने रोमन सम्राटाकडे दाद मागितली. दोन वर्षांनंतर खटल्याच्या सुनावणीसाठी त्यांना रोमला नेण्यात आले. संत पेत्र यांना ज्या दिवशी वधस्तंभावर खिळण्यात आले, त्याच दिवशी किंवा त्याच्या आसपास पौल यांचा शिरच्छेद करण्यात आला. शहराच्या तटबंदीच्या लगतच बाहेर त्यांचा शिरच्छेद करण्यात आला आणि तेथेच त्यांना दफन करण्यात आले.
सम्राट कॉन्स्टंटाईन यांनी संत पौल यांच्या समाधीवर ‘तटबंदीबाहेरील संत पौल यांचे बॅसिलिका’ बांधले. पुढील 1,500 वर्षांत वेळोवेळी पोपांनी या बॅसिलिकाचा विस्तार केला, त्याचे नूतनीकरण केले आणि ते सुशोभित केले. 1823 मध्ये लागलेल्या आगीत जवळजवळ संपूर्ण बॅसिलिका नष्ट झाले. त्यानंतरच्या तीस वर्षांत या देऊळाचा आराखडा नव्याने तयार करून त्याची पुनर्बांधणी करण्यात आली. पोप पायस नववे यांनी 1854 मध्ये त्याचे बांधकाम पूर्ण केले आणि त्याचा समर्पणविधी केला.
पेत्र आणि पौल यांच्या समाधींवर जशी ही दोन देवळे उभी आहेत, तसेच त्यांचे जीवन आणि सेवाकार्य यांवर ख्रिस्तसभा उभी आहे. पहिले पोप संत पेत्र यांना स्वर्गराज्याच्या किल्ल्या मिळाल्या. त्यांच्याविषयी येशू म्हणाला, “म्हणून मी तुला सांगतो, तू पेत्र आहेस, आणि या खडकावर मी माझी ख्रिस्तसभा उभी करीन, आणि अधोलोकाची द्वारे तिच्यावर मात करू शकणार नाहीत” (मत्तय 16:18). यहुदीतर लोकांमध्ये सुवार्तेचा प्रसार करणारे थोर संत पौल हे ख्रिस्तसभेच्या सुवार्ताप्रसाराच्या कार्याचे आणि तिच्या श्रद्धेच्या धर्मशास्त्रीय मांडणीचे प्रतीक आहेत. त्यांच्या लेखनाने नव्या कराराचा बहुतांश भाग व्यापला आहे. संत पेत्र यांच्याभोवती आपण एकत्र आलो असलो, तरी संत पौल यांच्याप्रमाणे सुवार्ता सांगत आपण पृथ्वीच्या टोकापर्यंत गेले पाहिजे. जगभरातील प्रत्येक बिशपने दर पाच वर्षांनी एकदा रोमला “ad limina apostolorum” भेट देणे बंधनकारक आहे. या भेटीत ते आपल्या धर्मप्रांताचा अहवाल पोपांना देतात आणि दोन्ही प्रेषितांच्या समाधींना भेट देतात.
हे संत पेत्र आणि संत पौल, देवाने तुमच्याद्वारे सामर्थ्याने कार्य केले आणि त्याचा देवाच्या लोकांच्या जीवनावर खोल परिणाम झाला. मी असा पाया व्हावे, ज्यावर देव आपली ख्रिस्तसभा उभारत राहील आणि ज्यावरून तारणाचा संदेश सर्वदूर जाईल, म्हणून प्रार्थना करा. हे संत पेत्र आणि संत पौल, माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
