चारही खंड मऊ मुखपृष्ठाच्या छापील पुस्तकांच्या & ई-पुस्तकांच्या स्वरूपात उपलब्ध आहेत!
ध्येयकार्य पुढे नेणे
उपवासकाळातील दुसरा रविवार (वर्ष अ)
येशूने पेत्र, याकोब आणि याकोबाचा भाऊ योहान यांना आपल्याबरोबर घेतले आणि त्यांना एकांतात एका उंच डोंगरावर नेले. तेथे त्यांच्यासमोर त्याचे रूपांतर झाले. त्याचा चेहरा सूर्यासारखा चमकला आणि त्याची वस्त्रे प्रकाशासारखी शुभ्र झाली. आणि पाहा, मोशे आणि एलिया त्यांना दिसले; ते येशूशी बोलत होते. मत्तय 17:1–3
देवाचा पुत्र एका उंच पर्वतावर मोशे आणि एलिया यांच्याशी बोलला, असे पहिल्यांदाच घडले नव्हते. आठवा, प्रभूबरोबर चाळीस दिवस आणि चाळीस रात्री राहण्यासाठी मोशेला सिनाय पर्वतावर (ज्याला होरेब असेही म्हणतात) बोलावण्यात आले होते. त्या काळात देवाने आपल्या बोटाने पाट्यांवर नियमशास्त्र कोरले आणि त्या पाट्या लोकांना देण्यासाठी मोशेकडे सोपवल्या. त्या वेळी पर्वताच्या पायथ्याशी असलेल्या इस्राएली लोकांनी त्याचे शिखर आगीने वेढलेले पाहिले. त्याचप्रमाणे, एलिया या महान संदेष्ट्यालाही प्रभूची भेट घेण्यासाठी त्याच पर्वतावर बोलावण्यात आले. तो एका गुहेत गेला आणि वाट पाहू लागला. मग त्याने सोसाट्याचे प्रचंड वादळ, भूकंप आणि अग्नी अनुभवले. पण त्यांपैकी कशातही देव नव्हता. मग एलियाला एक मंद, शांत आवाज ऐकू आला, जणू एखादी कुजबुज. प्रभू त्याच्याशी बोलत असताना त्याने आदराने आपला चेहरा झाकला.
आज आपण ज्या रूपांतराच्या प्रसंगावर चिंतन करतो, त्या प्रसंगी देह धारण केलेल्या देवाच्या पुत्राने आपले तेज पुन्हा एकदा प्रकट होऊ दिले. त्या वेळी आपल्या तीन शिष्यांसमोर तो मोशे आणि एलिया यांच्याशी बोलला. सिनाय पर्वतावर देवाशी पहिल्यांदा भेट झाली तेव्हा मोशे आणि एलिया जसे विस्मयचकित झाले होते, तसेच हे शिष्यही विस्मयचकित झाले. जुन्या करारातील या दोन महान व्यक्ती आता उलगडत जाणाऱ्या देवाच्या योजनेच्या साक्षीदार म्हणून उभ्या आहेत. आपल्या हयातीत जे काही शिकवण्याची जबाबदारी त्यांच्यावर सोपवण्यात आली होती, त्या सर्वांची परिपूर्ती येशूमध्ये होते, हे त्यांच्या उपस्थितीतून स्पष्ट होते.
पर्वतावर मोशेची देवाशी झालेली भेट इस्राएलच्या लोकांसाठी नियमशास्त्राचा पाया ठरली. या नियमशास्त्राने शतकानुशतके त्यांना मार्ग दाखवला आणि अखेरीस येशूमध्ये त्याची परिपूर्ती झाली. येशूने नियमशास्त्राचे रूप पालटले आणि कृपा व दया यांच्या द्वारे त्याला एका नव्या उंचीवर नेले. पर्वतावर देवाशी झालेल्या भेटीत एलियाला लोकांचे नेतृत्व करण्यासाठी राजांना अभिषेक करण्याची आणि आपल्या नंतर संदेष्टा होण्यासाठी अलीशाचा अभिषेक करण्याची आज्ञा मिळाली. देवाने लोकांशी केलेल्या कराराशी पुन्हा निष्ठावान होण्याचे आवाहन एलिया आणि अलीशा आपल्या उपदेशातून सतत करत राहिले.
रूपांतराच्या पर्वतावर येशूने तीन नव्या शिष्यांना ते ध्येयकार्य पुढे नेण्यासाठी तयार केले, जे त्याने मोशेद्वारे सुरू केले होते आणि एलियाद्वारे पुढे चालवले होते. कृपा आणि दया यांचे जे नवे नियमशास्त्र प्रस्थापित करण्यासाठी येशू आला होता, ते त्याने या शिष्यांना दिले. लोकांनी पश्चात्ताप करून देवाकडे वळावे आणि कराराशी निष्ठावान राहावे, असे आवाहन करण्याचे एलियाचे संदेष्ट्याचे कार्यही या शिष्यांवर सोपवण्यात आले.
आज आपला प्रभू आपल्या सर्व विश्वासू सेवकांना आपल्याबरोबर आध्यात्मिक पर्वतावर चढून येण्यास बोलावतो, जेणेकरून पूर्वीच्या त्या महान सेवकांना दिलेले कार्य पुढे नेण्याची जबाबदारी तो त्यांच्यावर सोपवू शकेल. हा प्रवास करण्याची आपली तयारी असेल, तर प्रार्थनेतून देव आपल्यापैकी प्रत्येकाला आपल्या दैवी उपस्थितीचा अनुभव देईल. त्या वेळी तो आपल्याला आपला नवा नियम देईल आणि तो आपल्या हृदयावर कोरेल. देवावर परिपूर्ण प्रेम करावे आणि इतरांवर दया करावी, अशी आज्ञा तो आपल्याला देईल. इतरांना पुन्हा देवाकडे बोलावण्याचे संदेष्ट्याचे कार्य तो आपल्यावर सोपवील आणि आपल्या परिपूर्ण इच्छेनुसार ते कार्य पार पाडण्याचे सामर्थ्यही आपल्याला देईल.
आज येशूच्या रूपांतराच्या या गौरवशाली प्रसंगावर मनन करा. हा प्रसंग आपल्याला सर्व काळांसाठी असलेली देवाची संपूर्ण योजना समजावून देतो. प्रार्थना, आत्मसंयम, सद्गुण आणि पवित्रता यांच्या पर्वतावर चढण्याचा खडतर प्रवास करण्यासाठी येशू तुम्हाला आमंत्रण देत आहे, या विचारावर प्रार्थनापूर्वक मनन करा. त्याचे वैभव पाहण्यासाठी तुमचे डोळे उघडावेत, अशी प्रार्थना करा. फार पूर्वी सुरू झालेले देवाचे कार्य काळाच्या शेवटी तो पुन्हा येईल तेव्हा पूर्णत्वास जाईल; तोपर्यंत ते कार्य करत राहण्यासाठी या अनुभवातून तुम्हाला प्रेरणा आणि बळ मिळावे, अशीही प्रार्थना करा.
हे रूपांतरित प्रभू, तू एका उंच पर्वतावर प्राचीन काळातील महान नेत्यांना तुझी दैवी इच्छा सांगितलीस. एका पवित्र पर्वतावर तू तुझे कार्य शिष्यांवरही सोपवलेस. तुझ्याबरोबर प्रार्थनेच्या पर्वतावर चढण्यासाठी मला आवश्यक ती कृपा आणि दृढनिश्चय दे, म्हणजे माझ्यासाठी तू नेमलेले कार्य तू माझ्यावर सोपवशील. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
क्रुसावर छाया धरणारे वैभव
उपवासकाळातील दुसरा रविवार (वर्ष ब)
येशूने पेत्र, याकोब आणि योहान यांना आपल्याबरोबर घेतले आणि इतरांपासून दूर एका उंच डोंगरावर नेले. त्यांच्यासमोर त्याचे रूपांतर झाले आणि त्याची वस्त्रे लखलखीत पांढरी झाली. पृथ्वीवर कपडे धुणारा कोणीही ती इतकी पांढरी करू शकला नसता. मार्क 9:2–3
रूपांतराच्या या गौरवशाली घटनेच्या अवघे सहा दिवस आधी, आपल्याला लवकरच क्रुसावर खिळले जाईल आणि आपला मृत्यू होईल, असे येशूने प्रथमच आपल्या शिष्यांना सांगितले. त्याने त्यांना शिकवले की, “मनुष्यपुत्राने पुष्कळ दुःख सोसावे, वडीलजन, मुख्य याजक व शास्त्री यांच्याकडून नाकारले जावे, मारले जावे आणि तीन दिवसांनंतर पुन्हा उठावे, हे आवश्यक आहे” (मार्क 8:31). ही शिकवण स्वीकारणे पेत्राला कठीण गेले, हे आठवा. हे भविष्यसूचक वचन स्वीकारण्यास पेत्राने नकार दिला, म्हणून येशूने त्याला खडसावले आणि पुढे स्पष्ट केले, “ज्याला माझ्यामागे यायचे आहे, त्याने स्वतःचा त्याग करावा, आपला क्रूस उचलावा आणि माझ्यामागे यावे” (मार्क 8:34). रूपांतर पाहण्यापूर्वी आपल्या प्रभूच्या या भविष्यवाणीवर मनन करण्यासाठी त्या शिष्यांना सहा दिवस मिळाले.
तुमच्या जीवनात देव तुम्हाला असे काही सांगू पाहत आहे का, जे स्वीकारणे तुम्हाला कठीण जाते? तसे असेल, तर बहुधा त्याचा संबंध आपला क्रूस उचलून देवाच्या मागे जाण्याच्या त्याच्या पाचारणाशी असेल. जीवनात ख्रिस्ताचा क्रूस अनेक रूपांनी आपल्यासमोर येतो. ज्याने आपल्याला दुखावले आहे त्याच्यावर मनापासून दया करता यावी म्हणून आपण आपल्या मनातला संताप मावळू देतो, तेव्हा कदाचित आपल्याला त्या क्रुसाचा अनुभव येतो. किंवा धैर्य आणि भरवसा लागेल असे एखादे काम हाती घेण्यासाठी देव तुम्हाला श्रद्धेने पुढे पाऊल टाकायला बोलावत असेल. किंवा एखाद्या प्रिय व्यक्तीचा मृत्यू, आजारपण, नोकरी जाणे किंवा प्रेमाने आणि देवावर भरवसा ठेवून स्वीकारणे तुम्हाला जड जाते असे दुसरे एखादे संकट स्वीकारायला तो तुम्हाला बोलावत असेल. कटुता, मनात धरलेला राग, संताप, भीती आणि अशाच इतर भावना हे अनेकदा सर्वांत कठीण क्रूस ठरतात. ते स्वीकारून त्या भावना मावळू द्यायला देव आपल्याला बोलावतो.
हे तुमच्या जीवनालाही लागू पडत असेल, तर रूपांतराचा हा प्रसंग तुमच्यासाठी आहे. आपल्याला लवकरच क्रुसाला सामोरे जावे लागणार आहे, या कठीण बातमीवर मनन करण्यासाठी येशूने शिष्यांना सहा दिवस दिले. त्यानंतर या पवित्र भेटीतून त्याने त्यांना आशा आणि प्रेरणा दिली. येशूचे वैभव अगदी थोडा वेळ प्रकट झाले, पण त्याने आपल्या भावी दुःखसहनाविषयी जे भाकीत केले होते ते स्वीकारण्याची सुरुवात करण्यासाठी शिष्यांना तेवढेच पुरेसे होते. एकीकडे, जे घडणार आहे असे येशूने सांगितले होते, त्याची त्यांना भीती वाटत होती. दुसरीकडे, त्यांनी त्याचे वैभव आणि महिमा पाहिला. या दोन्ही अनुभवांतून शिष्यांना नवी आशा आणि बळ मिळाले. पुढे काहीही घडले तरी सर्व काही देवाच्या हाती आहे, असा भरवसा ठेवणे त्यांना शक्य झाले.
आपल्याला ज्या अडचणींना तोंड द्यावे लागेल, त्यांतून मार्ग काढण्यासाठी आपल्या प्रभूच्या गौरवाचे सांत्वनदायी दर्शन आपल्यालाही हवे आहे. काहींचे जीवन सुखाचे, अगदी आनंदाचे असते आणि ते आपल्या प्रभूबरोबर आनंदाने व सहजतेने वाटचाल करतात. पण इतरांच्या जीवनाला कठीण वळण लागले आहे आणि ते संभ्रमात पडले आहेत. सध्या तुमचे जीवन सुखाचे असेल, तर प्रभूच्या रूपांतराच्या गौरवाची झलक तुम्हाला आता अनुभवायला मिळत आहे, याचा आनंद माना. देवाचे आभार माना आणि संत पेत्राबरोबर त्याला म्हणा, “रब्बी, आपण येथे आहोत हे चांगले आहे!” सध्या तुम्ही अनुभवत असलेल्या आनंदाबद्दल आणि सांत्वनाबद्दल त्याचे आभार माना. पण सध्या तुमचे जीवन कठीण असेल, तर त्या सहा दिवसांचे चिंतन करा, जेव्हा प्रभूने आपल्या दुःखसहनाविषयी केलेले भाकीत स्वीकारणे शिष्यांना जड जात होते. त्यांचा संभ्रम, त्यांच्या शंका आणि त्यांची भीती यांचा विचार करा. असा विचार करताना पर्वताच्या शिखराकडे नजर वळवा. देवाचा गौरव तेथे तुमची वाट पाहत आहे आणि सर्व भीती व चिंतेतून तुम्हाला मुक्त करण्याची देवाची इच्छा आहे, हे लक्षात ठेवा. प्रार्थनेत रुजलेल्या दृढ श्रद्धेच्या बळावर हा पर्वत चढता येतो. प्रार्थनेतून आपल्या प्रभूबरोबर ही वाटचाल करा.
ज्या पवित्र पर्वतावर चढण्यासाठी तुम्हाला बोलावले आहे, त्याचे आज चिंतन करा. चिकाटीने आणि निर्धाराने तुम्ही तो चढत असताना तुम्हाला आशा आणि आनंद दिले जातील, हे लक्षात ठेवा. ज्याने क्रूर मरण सोसले आणि जो सर्वकाळ गौरवाने तेजाळत आहे, त्या देवावर भरवसा ठेवता यावा म्हणून प्रार्थना करा. त्याच्यावर भरवसा ठेवा, त्याच्याकडे वळा आणि पुढची वाट चालण्याचा निश्चय करा.
हे माझ्या रूपांतरित प्रभू, तुझा क्रूस स्वीकारण्यास या शिष्यांना मदत व्हावी म्हणून तू त्यांना तुझा गौरव दाखविलास. माझ्या जीवनात तुझा क्रूस स्वीकारण्यास आणि तो स्वीकारल्याने प्रकट होणारा गौरव स्पष्टपणे पाहण्यास मलाही मदत कर. हे प्रिय प्रभू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे; तुझ्यावर अधिक भरवसा ठेवण्यास मला मदत कर. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
“पूर्णपणे जागे” होणे
प्रायश्चित्तकाळातील दुसरा रविवार (वर्ष क)
पेत्र व त्याचे सोबती झोपेने अगदी व्याकूळ झाले होते. पण पूर्णपणे जागे झाल्यावर त्यांनी येशूचा गौरव आणि त्याच्याबरोबर उभे असलेले ते दोन पुरुष पाहिले. ते दोघे येशूपासून निरोप घेणार होते, तेव्हा पेत्र येशूला म्हणाला, “गुरुजी, आपण येथे आहोत हे चांगले आहे. आपण तीन मंडप उभारूया: एक आपल्यासाठी, एक मोशेसाठी आणि एक एलियासाठी.” पण आपण काय बोलत आहोत, हे त्याला कळत नव्हते. लूक 9:32–33
या रविवारी प्रभूच्या रूपांतराचा गौरवशाली प्रसंग आपल्यासमोर ठेवला जात आहे. त्यातून आपल्याला अनेक गोष्टी शिकता येतात. वरील उताऱ्यातून आपल्याला विशेषतः दोन धडे मिळतात.
पहिली गोष्ट अशी की, येशूचे गौरवशाली रूपांतर झाले आणि तो मोशे व एलिया यांच्याशी बोलत होता, तेव्हा पेत्र व त्याचे सोबती झोपेच्या अधीन झाले होते. या ओळीचे अनेक अर्थ असू शकतात. कदाचित पेत्र दुर्बळ पडला असेल. आपल्या प्रभूबरोबर ज्या महत्त्वाच्या वाटचालीसाठी त्याला बोलावले होते, तिच्याकडे लक्ष देण्यापेक्षा त्याचे लक्ष स्वतःच्या शारीरिक अवस्थेकडे अधिक गेले असेल. यात एक प्रकारचा आध्यात्मिक आळसही दिसू शकतो. जीवनाच्या वाटचालीत थकून जाणे सोपे असते. ज्या वेळी आपण आपल्या प्रभूकडे सर्वाधिक लक्ष द्यायला हवे, नेमक्या त्याच वेळी आपल्याला डुलकी लागू शकते. उदाहरणार्थ, एखादी अशी वेळ आठवा, जेव्हा आपण प्रार्थना करायला हवी हे तुम्हाला ठाऊक होते, पण त्याऐवजी तुम्ही कल्पनांत रमलात, तुमचे लक्ष इतरत्र गेले किंवा तुम्ही तो वेळ एखाद्या निरर्थक गोष्टीत घालवला. पेत्र आणि त्याचे सोबती आपल्याला दाखवून देतात की, आपल्या पतित मानवी स्वभावामुळे, देवाला आपल्याशी बोलायचे असते तेव्हा, विशेषतः मिस्साच्या वेळी, आपल्याला किती सहज ‘डुलकी’ लागू शकते.
या ओळीचा आणखी एक अर्थ चर्चपिता संत अंब्रोस सांगतात. त्यांच्या मते, पेत्र व त्याच्या दोन सोबत्यांना झोप येण्याचे मुख्य कारण म्हणजे त्यांना ‘दैवी स्वभावाच्या आकलनापलीकडील तेजाचे’ दर्शन घडले. येशूचे रूपांतर झाले तेव्हा सुरुवातीला जे दिसले ते त्यांच्या आकलनापलीकडचे होते. म्हणून या दर्शनाच्या आरंभी ते झोपेत होते. आपल्या दुर्बल अवस्थेत आपल्यापैकी कोणीही देवाचा गौरव पाहू शकत नाही, याचे ती झोप प्रतीक आहे. पण मग ते ‘पूर्णपणे जागे’ झाले. यावरून असे सूचित होते की देवाचा गौरव पाहण्यासाठी त्यांचे डोळे उघडायला वेळ लागला. यातून आपल्याला हा धडा मिळतो: देव स्वतःला आपल्यासमोर प्रकट करतो तेव्हा त्याचा गौरव पाहायचा असेल, तर आपण सर्वांनी झोपेतून जागे झाले पाहिजे आणि पूर्णपणे जागे होण्यासाठी प्रयत्न केले पाहिजेत.
पूर्णपणे जागा झाल्यावर आणि दैवी स्वरूपाचे आकलनापलीकडचे तेज पाहिल्यावर पेत्र म्हणतो, “गुरुजी, आपण येथे आहोत हे चांगले आहे. आपण तीन तंबू उभारू या: एक तुमच्यासाठी, एक मोशेसाठी आणि एक एलियासाठी.” यानंतर शुभवर्तमानकार सांगतो की पेत्राला “आपण काय बोलत आहोत हे कळत नव्हते.” संत अंब्रोस यांच्या विवेचनाकडे पुन्हा वळलो, तर ते दाखवून देतात की पेत्राचा अनुभव प्रशंसनीय होता: त्याच्या भावना कळकळीच्या होत्याच, पण सत्कृत्य करण्यासाठीही त्याने पुढाकार घेतला. येशू, मोशे आणि एलिया यांनी आपल्याबरोबर राहावे म्हणून त्याला तीन तंबू उभारायचे होते. पण चर्चचे आणखी एक आद्य धर्मपिता सांगतात की पेत्राला “आपण काय बोलत आहोत हे कळत नव्हते,” कारण येशू, नियमशास्त्र आणि संदेष्टे यांच्यासाठी निवासस्थान उभारणे हेच खरे तर आपले कार्य आहे, हे त्याला त्या वेळी उमगले नव्हते. चर्च उभारणे ही त्याची कामगिरी होती. पुढे हे चर्च पृथ्वीवरील देवाचे निवासस्थान होणार होते आणि तेथे आपल्याला आयुष्यभर देवाची भेट घडणार होती.
पृथ्वीवर चर्चची उभारणी करण्याची जबाबदारी तुमच्यावरही सोपवली आहे, जेणेकरून अनेकांना देवाच्या परिपूर्ण गौरवाचा अनुभव घेता येईल. देव स्वतःची ओळख तुम्हाला करून देत असताना त्याच्या गौरवाची तुम्हाला पूर्ण जाणीव व्हावी म्हणून तुम्ही सतत प्रयत्न केले पाहिजेत. तसेच, त्या भेटीच्या आनंदाने तुम्ही पुढे जाऊन मनापासून आणि जाणीवपूर्वक केलेल्या प्रेमाच्या कृतींनी देवाचे चर्च उभारले पाहिजे. तरच हे घडेल.
आज पेत्र आणि त्याचे दोन सोबती याकोब व योहान यांच्यावर चिंतन करा. येशूचे तेजोमय रूपांतर होत असताना ते झोपले होते, हे दृश्य प्रार्थनापूर्वक मनात आणा. ते जागे झाल्यावर त्यांच्या डोळ्यांसमोर काय घडत आहे हे त्यांना हळूहळू उमगू लागले, यावर विचार करा. पेत्राचा उत्साह आणि विस्मय, तसेच त्याचा पेत्रावर झालेला परिणाम यांचाही विचार करा. मग हे शिष्य पुढे कसे निघाले आणि त्यांनी देवाचे घर असलेले चर्च कसे उभारले, यावर चिंतन करा. त्यामुळे त्यांना आणि इतर अनेकांनाही ख्रिस्ताची भेट घडणार होती. या शिष्यांच्या साक्षीने त्यांच्या पावलांवर पाऊल ठेवून चालण्याची प्रेरणा तुम्हाला मिळावी, म्हणून प्रार्थना करा.
हे माझ्या रूपांतरित प्रभू, तुझ्या दिव्य मुखातून झळकलेले गौरवाचे तेज मानवी शब्दांत वर्णन करण्यापलीकडचे असणार. स्वर्गात तुझा खरा गौरव एके दिवशी मला पाहायला मिळेल, अशी मला आशा आहे. तुझा गौरव अधिक पूर्णपणे समजून घेण्याची इच्छा माझ्या अंतःकरणात जागव. मला भेटणाऱ्या प्रत्येकापर्यंत तो गौरव पोहोचवण्याचे साधन होण्यासाठी मी अथक प्रयत्न करावेत, अशी इच्छाही माझ्यात जागव. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
दया देणे आणि दया मिळणे
प्रायश्चित्तकाळातील दुसऱ्या आठवड्याचा सोमवार
येशू आपल्या शिष्यांना म्हणाला: “तुमचा पिता दयाळू आहे, तसे तुम्हीही दयाळू व्हा. इतरांचा न्याय करणे थांबवा, म्हणजे तुमचाही न्याय केला जाणार नाही. इतरांना दोषी ठरवणे थांबवा, म्हणजे तुम्हालाही दोषी ठरवले जाणार नाही. क्षमा करा, म्हणजे तुम्हालाही क्षमा मिळेल.” लूक 6:36–37
लोयोलाचे संत इग्नेशियस यांनी तीस दिवसांच्या आध्यात्मिक साधनेसाठी लिहिलेल्या मार्गदर्शिकेत, साधकाला पहिला आठवडा पाप, न्याय, मृत्यू आणि नरक यांच्या चिंतनात घालवायला सांगितले आहे. सुरुवातीला हे चिंतन फारसे प्रेरणादायी वाटणार नाही. पण या पद्धतीमागचे शहाणपण असे आहे की, आठवडाभर या विषयांवर चिंतन केल्यावर साधकांना देवाच्या दयेची आणि क्षमेची आपल्याला किती गरज आहे, याची खोल जाणीव होते. ही गरज त्यांना अधिक स्पष्टपणे दिसू लागते. आपण दोषी आहोत हे ओळखून ते देवाच्या दयेसाठी त्याच्याकडे वळतात, तेव्हा त्यांच्या अंतःकरणात खोल नम्रता रुजते.
पण दया मिळवायची असेल, तर दया दाखवावीही लागते. हा दयेच्या स्वभावाचाच भाग आहे: आपण इतरांना दया दाखवली तरच आपल्याला दया मिळू शकते. वर दिलेल्या शुभवर्तमानाच्या उताऱ्यात इतरांचा न्याय करणे, त्यांना दोषी ठरवणे, दया दाखवणे आणि क्षमा करणे यांविषयी येशू आपल्याला अगदी स्पष्ट आज्ञा देतो. थोडक्यात, आपल्याला दया आणि क्षमा हवी असेल, तर आपणही इतरांना दया दाखवली पाहिजे आणि क्षमा केली पाहिजे. आपण इतरांचा न्याय केला आणि त्यांना दोषी ठरवले, तर आपलाही न्याय केला जाईल आणि आपल्यालाही दोषी ठरवले जाईल. हे शब्द अगदी स्पष्ट आहेत.
अनेकांना इतरांचा न्याय करण्याची आणि त्यांना दोषी ठरवण्याची वृत्ती सोडणे कठीण जाते. त्यामागचे एक कारण कदाचित हे असेल की, त्यांना स्वतःच्या पापाची आणि आपल्याला क्षमेची किती गरज आहे याची खरी जाणीव नसते. आपण अशा जगात राहतो, जिथे अनेकदा पापाचे समर्थन केले जाते आणि त्याचे गांभीर्य कमी लेखले जाते. म्हणूनच संत इग्नेशियस यांची शिकवण आज आपल्यासाठी इतकी महत्त्वाची आहे. आपल्या पापाच्या गांभीर्याची जाणीव आपण पुन्हा जागी केली पाहिजे. याचा उद्देश केवळ अपराधीपणाची किंवा लाजेची भावना निर्माण करणे हा नाही, तर दया आणि क्षमा मिळवण्याची इच्छा जागवणे हा आहे.
देवासमोर आपल्या पापाची जाणीव जितकी खोल होत जाईल, तितके इतरांचा न्याय करण्याची आणि त्यांना दोषी ठरवण्याची वृत्ती सोडणे तुम्हाला सोपे जाईल. स्वतःचे पाप ओळखणाऱ्या व्यक्तीला इतर पाप्यांशी दयाळूपणे वागणे अधिक सहज जमते. पण आपणच नीतिमान आहोत असे मानण्याची वृत्ती ज्याला सोडता येत नाही, त्याला इतरांचा न्याय करणे आणि त्यांना दोषी ठरवणे टाळणेही नक्कीच कठीण जाईल.
आज स्वतःच्या पापावर चिंतन करा. पाप किती कुरूप आहे हे समजून घेण्यासाठी वेळ द्या आणि पापाविषयी योग्य ती घृणा मनात वाढू द्या. असे करताना आपल्या प्रभूकडे दयेची याचना करा. देवाकडून तुम्हाला जी दया मिळते, तीच दया इतरांनाही दाखवता यावी म्हणून प्रार्थना करा. स्वर्गातून तुमच्या आत्म्यात वाहत येणारी दया तुमच्यापुरतीच राहू नये; ती इतरांपर्यंतही पोहोचली पाहिजे. तुमच्या सभोवतालच्या सर्वांना देवाची दया दाखवा. मग शुभवर्तमानातील आपल्या प्रभूच्या या शिकवणीचे खरे मोल आणि सामर्थ्य तुम्हाला कळेल.
हे माझ्या परम दयाळू येशू, तुझ्या अमर्याद दयेबद्दल मी तुझे आभार मानतो. माझे पाप मला स्पष्टपणे दिसू दे, जेणेकरून मला तुझ्या दयेची किती गरज आहे हे उमगेल. प्रिय प्रभू, हे उमगत असताना माझे हृदय तुझ्या दयेसाठी खुले होऊ दे, अशी मी प्रार्थना करतो, जेणेकरून मला ती दया स्वीकारता येईल आणि इतरांनाही दाखवता येईल. मला तुझ्या दैवी कृपेचे खरे साधन बनव. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
खरे मोठेपण
प्रायश्चित्तकाळाच्या दुसऱ्या आठवड्यातील मंगळवार
“तुमच्यात जो सर्वांत मोठा आहे, त्याने तुमचा सेवक झाले पाहिजे. जो स्वतःला उंचावतो, त्याला नमवले जाईल; पण जो स्वतःला नमवतो, त्याला उंचावले जाईल.” मत्तय 23:11–12
तुम्हाला खरोखर महान व्हायचे आहे का? तुमच्या जीवनामुळे इतरांच्या जीवनात खरोखर फरक पडावा, असे तुम्हाला वाटते का? महान होण्याची ही इच्छा आपल्या प्रभूने आपल्या अंतःकरणात खोलवर रुजवली आहे आणि ती कधीही नाहीशी होणार नाही. नरकात अनंतकाळ राहणाऱ्यांमध्येही ही उपजत इच्छा कायम राहील. ती कधीही पूर्ण होणार नसल्यामुळे तीच त्यांच्या शाश्वत वेदनेचे कारण ठरेल. आपली अशी गत होऊ नये यासाठी प्रयत्न करण्याची प्रेरणा मिळावी म्हणून कधीकधी या वास्तवावर चिंतन करणे उपयोगी ठरते.
आजच्या शुभवर्तमानात येशू आपल्याला मोठेपणाचा एक मार्ग दाखवतो. “तुमच्यात जो सर्वांत मोठा आहे, त्याने तुमचा सेवक झाले पाहिजे.” सेवक होणे म्हणजे स्वतःपेक्षा इतरांना आधी स्थान देणे. त्यांनी आपल्या गरजांकडे लक्ष द्यावे असा प्रयत्न करण्याऐवजी आपण त्यांच्या गरजांना प्राधान्य देतो. आणि हे करणे कठीण आहे.
जीवनात आधी स्वतःचा विचार करणे फार सोपे असते. पण यातला खरा मुद्दा असा आहे की, प्रत्यक्ष कृतीत इतरांना प्राधान्य देतो तेव्हा एका अर्थाने आपण स्वतःलाच ‘पहिले’ स्थान देतो. कारण इतरांना प्राधान्य देण्याचा निर्णय केवळ त्यांच्यासाठी चांगला नसतो, तर आपल्या स्वतःच्याही हिताचा तोच सर्वोत्तम मार्ग असतो. आपली निर्मिती प्रेम करण्यासाठी झाली आहे. आपली निर्मिती इतरांची सेवा करण्यासाठी झाली आहे. आपल्याला काय किंमत मोजावी लागेल याचा हिशेब न करता स्वतःला इतरांसाठी देणे, हाच आपल्या निर्मितीचा हेतू आहे. पण असे केल्याने आपण स्वतःला हरवत नाही. उलट, स्वतःला इतरांसाठी देताना आणि समोरच्या व्यक्तीला पहिले स्थान देताना आपण खरे कोण आहोत हे आपल्याला उमगते आणि ज्यासाठी आपली निर्मिती झाली आहे ते आपण बनतो. आपण प्रेमस्वरूप होतो. जो प्रेम करतो तोच खऱ्या अर्थाने मोठा असतो… आणि अशा व्यक्तीला देव उंचावतो.
आज नम्रतेच्या गहन रहस्यावर आणि नम्र होण्याच्या पाचारणावर चिंतन करा. इतरांना प्राधान्य देणे आणि त्यांचा सेवक म्हणून वागणे तुम्हाला कठीण वाटत असेल, तरीही तसे करा. सर्वांसमोर स्वतःला नमवण्याचा निर्णय घ्या. त्यांच्या चिंता महत्त्वाच्या माना. त्यांच्या गरजांकडे लक्ष द्या. त्यांचे म्हणणे ऐका. त्यांच्याशी करुणेने वागा आणि शक्य तितक्या पूर्णपणे तसे करण्याची मनापासून तयारी ठेवा. असे केल्यास, तुमच्या हृदयात खोलवर असलेली मोठेपणाची इच्छा पूर्ण होईल.
हे माझ्या नम्र प्रभू, तुझ्या नम्रतेची साक्ष तू दिलीस, त्याबद्दल तुझे आभार. तू स्वतःपेक्षा सर्व लोकांना प्राधान्य दिलेस. इतकेच नव्हे, तर आमच्या पापांचे परिणाम असलेले दुःख आणि मरणही तू स्वतः भोगण्याचे स्वीकारलेस. प्रिय प्रभू, मला नम्र हृदय दे, म्हणजे तुझे परिपूर्ण प्रेम इतरांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी तू माझा उपयोग करू शकशील. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
धैर्याने आणि प्रेमाने क्रुसाला सामोरे जाणे
प्रायश्चित्तकाळाच्या दुसऱ्या आठवड्यातील बुधवार
येशू यरुशलेमला जात असताना, त्यांनी बारा शिष्यांना एकांतात बाजूला घेतले आणि वाटेत त्यांना म्हटले, “पाहा, आपण यरुशलेमला जात आहोत. मानवपुत्राला मुख्य याजकांच्या आणि शास्त्र्यांच्या हाती सोपवले जाईल. ते त्याला मृत्युदंड ठोठावतील आणि त्याची थट्टा करावी, त्याला चाबकाचे फटके मारावेत व त्याला क्रुसावर खिळावे म्हणून त्याला परराष्ट्रीयांच्या हाती देतील. आणि तिसऱ्या दिवशी त्याला पुन्हा उठवले जाईल.” मत्तय 20:17–19
कसा असेल तो संवाद! पहिला पवित्र सप्ताह सुरू होण्याच्या अगदी आधी येशू बारा शिष्यांसोबत यरुशलेमला जात होते. यरुशलेममध्ये आपल्याबाबतीत काय घडणार आहे, हे त्यांनी उघडपणे आणि स्पष्टपणे सांगितले. त्या वेळी शिष्यांच्या मनात काय आले असेल, याची कल्पना करा. अनेक दृष्टींनी पाहता, त्या क्षणी हे सगळे समजून घेणे त्यांच्या आवाक्याबाहेरचे होते. येशू जे सांगत होते ते ऐकायलाच नको होते, असेही कदाचित शिष्यांना वाटले असेल. पण हे कठीण सत्य त्यांनी ऐकणे गरजेचे आहे, हे येशूंना माहीत होते, विशेषतः क्रुसावर खिळले जाण्याची वेळ जवळ येत असताना.
शुभवर्तमानाचा संपूर्ण संदेश स्वीकारणे अनेकदा आपल्याला कठीण जाते. कारण त्या संपूर्ण संदेशाच्या केंद्रस्थानी नेहमीच वधस्तंभावरील बलिदान असते आणि शुभवर्तमान आपले लक्ष त्याकडे वेधते. त्यागमय प्रेम आणि वधस्तंभाचा पूर्ण स्वीकार यांचे दर्शन आपल्याला घडले पाहिजे. त्यांचा अर्थ समजून घेऊन, त्यांच्यावर प्रेम करून, ते मनापासून अंगीकारले पाहिजेत आणि त्यांची आत्मविश्वासाने घोषणा केली पाहिजे. पण हे कसे करायचे? आपल्या प्रभूपासूनच सुरुवात करू या.
येशूंना सत्याची भीती नव्हती. आपले दुःखसहन आणि मरण जवळ आले आहे, हे त्यांना माहीत होते. हे सत्य कोणताही संकोच न करता स्वेच्छेने स्वीकारण्यास ते तयार होते. त्यांनी आपल्या क्रुसाकडे नकारात्मक दृष्टीने पाहिले नाही. ही टाळावी अशी एखादी शोकांतिका आहे, असेही त्यांनी मानले नाही. भीतीला त्यांनी आपल्या आड येऊ दिले नाही. उलट, लवकरच भोगाव्या लागणाऱ्या यातनांकडे त्यांनी सत्याच्या प्रकाशात पाहिले. आपले दुःखसहन आणि मरण हे आपण लवकरच अर्पण करणार असलेले प्रेमाचे गौरवशाली कृत्य आहे, असे त्यांनी पाहिले. म्हणूनच या यातना स्वीकारण्याची तर त्यांना भीती नव्हतीच, पण त्यांच्याविषयी ते विश्वासाने आणि धैर्याने बोलू शकले.
आपल्या जीवनात एखाद्या कठीण प्रसंगाला सामोरे जावे लागते, तेव्हा प्रत्येक वेळी येशूंच्या धैर्याचे आणि प्रेमाचे अनुकरण करण्याचे आमंत्रण आपल्याला मिळते. अशा वेळी त्या अडचणीचा राग येऊ देणे, ती टाळण्याचे मार्ग शोधणे, इतरांना दोष देणे किंवा निराशेला शरण जाणे यांसारखे मोह आपल्याला अनेकदा होतात. अशा प्रसंगांना तोंड देताना आपल्या अनेक सवयी नकळत सक्रिय होतात आणि त्यामुळे आपल्यासमोर येणारे क्रूस टाळण्याकडे आपला कल असतो.
पण त्याऐवजी आपण आपल्या प्रभूच्या उदाहरणाचे अनुसरण केले तर? आपल्यासमोर येणाऱ्या प्रत्येक क्रुसाला आपण प्रेमाने आणि धैर्याने सामोरे गेलो आणि तो स्वेच्छेने स्वीकारला तर? त्यातून बाहेर पडण्याचा मार्ग शोधण्याऐवजी, एक प्रकारे त्यात प्रवेश करण्याचा मार्ग शोधला तर? म्हणजेच, येशूंनी आपला क्रूस जसा स्वीकारला, तसे त्यांचे अनुकरण करून आपणही आपले दुःख कोणताही संकोच न करता त्यागभावनेने स्वीकारण्याचा मार्ग शोधला तर? जीवनातील प्रत्येक क्रूस आपल्या आणि इतरांच्या जीवनात विपुल कृपा मिळण्याचे साधन ठरू शकतो. म्हणून कृपेच्या आणि अनंतकाळाच्या दृष्टीने पाहता, क्रूस टाळायचे किंवा त्यांना शाप द्यायचा नाही, तर ते स्वीकारायचे आहेत.
आज तुम्ही ज्या एखाद्या अडचणीला सामोरे जात आहात, तिच्यावर चिंतन करा. येशू तिच्याकडे ज्या दृष्टीने पाहतात, त्याच दृष्टीने तुम्ही तिच्याकडे पाहता का? तुमच्या वाट्याला येणाऱ्या प्रत्येक क्रुसाकडे त्यागमय प्रेम व्यक्त करण्याची संधी म्हणून तुम्ही पाहू शकता का? त्यातून देव चांगले घडवू शकतो, हे जाणून तुम्ही तो आशेने आणि विश्वासाने स्वीकारू शकता का? तुमच्यासमोरच्या अडचणी आनंदाने स्वीकारून आपल्या प्रभूचे अनुकरण करण्याचा प्रयत्न करा. अखेरीस ते क्रूसही आपल्या प्रभूच्या पुनरुत्थानात सहभागी होतील.
हे दुःख सोसणाऱ्या माझ्या प्रभू, वधस्तंभावर तुझ्यावर झालेला अन्याय तू स्वेच्छेने, प्रेमाने आणि धैर्याने स्वीकारलास. वरवर दिसणारी नामुष्की आणि यातना यांपलीकडे तू पाहिलेस आणि तुझ्याशी केलेल्या दुष्कृत्याचे रूपांतर आजवर ज्ञात असलेल्या प्रेमाच्या सर्वांत महान कृतीत केलेस. तुझ्या परिपूर्ण प्रेमाचे अनुकरण करण्याची आणि तू दाखवलेल्या सामर्थ्याने व आत्मविश्वासाने तसे करण्याची कृपा मला दे. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
एक ठळक विरोधाभास
प्रायश्चित्तकाळाच्या दुसऱ्या आठवड्यातील गुरुवार
येशू परुश्यांना म्हणाले, “एक श्रीमंत मनुष्य होता. तो जांभळ्या रंगाची आणि तलम तागाची वस्त्रे परिधान करी आणि रोज मेजवानी झोडत असे. त्याच्या दाराशी लाझर नावाचा एक गरीब मनुष्य पडून असे. त्याचे अंग जखमांनी भरलेले होते. त्या श्रीमंताच्या मेजावरून पडणारे अन्नाचे तुकडेही त्याने आनंदाने पोटभर खाल्ले असते. कुत्रीसुद्धा येऊन त्याच्या जखमा चाटत असत.” लूक 16:19–21
ही कथा इतकी प्रभावी ठरण्याचे एक कारण म्हणजे श्रीमंत मनुष्य आणि लाझर यांच्या वर्णनांतून दिसणारा ठळक विरोधाभास. हा विरोधाभास केवळ वरील उताऱ्यातच दिसत नाही, तर त्या दोघांच्या जीवनाच्या अंतिम परिणामांतही दिसतो.
पहिला विरोधाभास पाहिला तर, निदान वरवर तरी श्रीमंत मनुष्याचे जीवन कितीतरी अधिक हवेहवेसे वाटते. तो धनवान आहे, त्याला राहायला घर आहे, तो उत्तम वस्त्रे घालतो आणि रोज मेजवानीचे जेवण जेवतो. याउलट, लाझर गरीब आहे, त्याला घर नाही, अन्न नाही, त्याचे अंग जखमांनी भरलेले आहे आणि कुत्री त्याच्या जखमा चाटतात, ही मानहानीही त्याला सहन करावी लागते. या दोघांपैकी कोणाच्या जागी असणे तुम्हाला आवडेल?
या प्रश्नाचे उत्तर देण्याआधी दुसरा विरोधाभास लक्षात घ्या. दोघांच्या मृत्यूनंतर अनंतकाळासाठी त्यांच्या वाट्याला अगदी वेगवेगळ्या अवस्था येतात. तो गरीब मनुष्य मरण पावला तेव्हा “देवदूतांनी त्याला घेऊन गेले.” आणि श्रीमंत मनुष्य मरण पावला तेव्हा तो अधोलोकात गेला, जिथे त्याला सतत यातना भोगाव्या लागल्या. तर पुन्हा तोच प्रश्न: या दोघांपैकी कोणाच्या जागी असणे तुम्हाला आवडेल?
धनसंपत्ती, ऐषआराम आणि जीवनातील उत्तमोत्तम वस्तूंची ओढ ही जीवनातील सर्वांत मोहक आणि फसव्या गोष्टींपैकी एक आहे. भौतिक जग स्वतःत वाईट नाही, पण त्यासोबत मोठा मोह येतो. या कथेतून आणि या विषयावर येशूने दिलेल्या इतर अनेक शिकवणींतून हे स्पष्ट होते की संपत्तीची ओढ आणि तिचा आत्म्यावर होणारा परिणाम यांकडे दुर्लक्ष करता येत नाही. ज्यांच्याकडे या जगातील धनसंपत्ती भरपूर आहे, त्यांना इतरांसाठी जगण्याऐवजी स्वतःसाठीच जगण्याचा मोह अनेकदा होतो. या जगात मिळू शकणाऱ्या सर्व सुखसोयी आपल्याकडे असल्या की इतरांची पर्वा न करता त्यांचा उपभोग घेणे सहज शक्य होते. या दोन माणसांमधला हाच फरक कथेत न सांगताही स्पष्ट दिसतो.
लाझर गरीब असला, तरी जीवनात खरोखर महत्त्वाच्या असलेल्या गोष्टींच्या बाबतीत तो श्रीमंत होता, हे स्पष्ट आहे. त्याला मिळालेल्या शाश्वत प्रतिफळावरून हे दिसून येते. भौतिक दारिद्र्यातही तो प्रीतिमध्ये समृद्ध होता. या जगातील धनसंपत्तीने श्रीमंत असलेला तो मनुष्य मात्र प्रीतिमध्ये गरीब होता, हे स्पष्ट आहे. म्हणून देहाचा मृत्यू झाला तेव्हा त्याच्याकडे सोबत नेण्यासारखे काहीच नव्हते. शाश्वत मोलाचे कोणतेही पुण्य नव्हते. प्रीती नव्हती. काहीच नव्हते.
आज जीवनात तुम्हाला काय हवे आहे, यावर चिंतन करा. भौतिक संपत्ती आणि ऐहिक वस्तूंची भ्रामक भुरळ अनेकदा आपल्या इच्छांवर ताबा मिळवते. खरे तर, ज्यांच्याकडे फारसे काही नाही तेही अशा अपायकारक इच्छांच्या सहज आहारी जाऊ शकतात. त्याऐवजी जे शाश्वत आहे त्याचीच आस धरा. देवावर आणि शेजाऱ्यावर प्रेम करण्याची आस धरा. हेच तुमच्या जीवनाचे एकमेव ध्येय ठेवा. मग तुमचे जीवन संपेल तेव्हा देवदूत तुम्हालाही घेऊन जातील.
हे खऱ्या संपत्तीच्या स्वामी, खरी श्रीमंती भौतिक संपत्तीत नव्हे, तर प्रेमात आहे, हे आम्हाला दाखवण्यासाठी तू या जगात गरीब होण्याचे निवडलेस. हे माझ्या देवा, माझ्या संपूर्ण अस्तित्वाने तुझ्यावर प्रेम करायला आणि तू इतरांवर जसे प्रेम करतोस तसे त्यांच्यावर प्रेम करायला मला मदत कर. आध्यात्मिक संपत्ती मिळवणे हेच माझ्या जीवनाचे एकमेव ध्येय ठेवण्याची सुबुद्धी मला दे, म्हणजे त्या संपत्तीचा आनंद मला अनंतकाळ उपभोगता येईल. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
देवाच्या राज्याची उभारणी
प्रायश्चित्तकाळाच्या दुसऱ्या आठवड्याचा शुक्रवार
“म्हणून मी तुम्हांला सांगतो, देवाचे राज्य तुमच्याकडून काढून घेतले जाईल आणि त्या राज्याची फळे देणाऱ्या लोकांना ते दिले जाईल.” मत्तय 21:42
ज्यांच्याकडून देवाचे राज्य काढून घेतले जाईल, त्यांच्यापैकी तुम्ही आहात का? की चांगली फळे देता यावीत म्हणून ज्यांना ते दिले जाईल, त्यांच्यापैकी तुम्ही आहात? हा महत्त्वाचा प्रश्न आहे आणि त्याचे उत्तर प्रामाणिकपणे दिले पाहिजे.
ज्यांच्याकडून देवाचे राज्य काढून घेतले जाईल, त्या पहिल्या गटाचे प्रतिनिधित्व या दाखल्यात द्राक्षमळा भाड्याने घेणारे करतात. लोभ हे त्यांच्या सर्वांत मोठ्या पापांपैकी एक आहे, हे स्पष्ट आहे. ते स्वार्थी आहेत. द्राक्षमळा हे स्वतःला श्रीमंत करण्याचे साधन आहे, असे ते मानतात आणि इतरांच्या भल्याची त्यांना फारशी काळजी नाही. दुर्दैवाने, आपल्या जीवनातही अशी वृत्ती सहज रुजते. आयुष्य म्हणजे ‘स्वतःची प्रगती साधण्याच्या’ संधींची मालिका आहे, असे मानणे सोपे जाते. इतरांचे भले व्हावे म्हणून मनापासून प्रयत्न करण्याऐवजी सतत स्वतःचेच हित पाहत जगणे सोपे जाते.
चांगली फळे यावीत म्हणून ज्यांना देवाचे राज्य दिले जाईल, त्या दुसऱ्या गटातील लोकांना हे समजते की केवळ स्वतःला श्रीमंत करणे हा जीवनाचा मुख्य उद्देश नाही, तर देवाचे प्रेम इतरांपर्यंत पोहोचवणे हा आहे. आपण इतरांसाठी खरोखर आशीर्वाद कसे ठरू शकतो, याचे मार्ग ते सतत शोधत असतात. स्वार्थ आणि उदारता यांच्यातला फरक हाच आहे.
पण देवाच्या राज्याची उभारणी करण्यासाठी उदार असावे, हे आपले पहिले पाचारण आहे. ही उभारणी प्रीतीच्या कृतींतून होते; पण त्या प्रीतीची प्रेरणा सुवार्तेतून यायला हवी आणि सुवार्ता इतरांपर्यंत पोहोचवणे हे तिचे अंतिम ध्येय असले पाहिजे. गरजूंची काळजी घेणे, शिकवणे, सेवा करणे आणि अशा इतर कृती या तेव्हाच चांगल्या ठरतात, जेव्हा ख्रिस्तच त्यांची प्रेरणा आणि अंतिम ध्येय असतो. आपल्या जीवनातून अधिकाधिक लोकांना येशूची ओळख व्हावी, त्याच्यावर प्रेम करावेसे वाटावे, त्याला अधिक चांगले समजून घेता यावे आणि त्याचे अनुसरण करावेसे वाटावे. आपण दारिद्र्यात जगणाऱ्या असंख्य लोकांना अन्न दिले, आजाऱ्यांची काळजी घेतली किंवा एकाकी लोकांना भेट दिली, तरी या कृतींमागे येशू ख्रिस्ताची सुवार्ता इतरांपर्यंत पोहोचवण्याचा अंतिम हेतू नसेल, तर आपल्या कार्यातून स्वर्गाच्या राज्याची उभारणी होण्याचे चांगले फळ मिळणार नाही. अशा वेळी आपण केवळ परोपकारी ठरू, देवाच्या प्रेमाचे संदेशवाहक नव्हे.
आपल्या प्रभूने त्याच्या राज्याच्या उभारणीसाठी विपुल प्रमाणात चांगली फळे देण्याची जी कामगिरी तुम्हांला सोपवली आहे, तिच्यावर आज चिंतन करा. देव तुम्हांला कसे वागण्याची प्रेरणा देत आहे, हे प्रार्थनापूर्वक जाणून घेतल्यानेच ही कामगिरी पूर्ण होऊ शकते, हे लक्षात ठेवा. केवळ त्याचीच इच्छा पूर्ण करण्याचा प्रयत्न करा, म्हणजे तुमची प्रत्येक कृती देवाच्या गौरवासाठी आणि आत्म्यांच्या तारणासाठी होईल.
हे माझ्या गौरवशाली राजा, तुझे राज्य वाढावे आणि अनेक आत्म्यांना तू त्यांचा प्रभू आणि देव आहेस अशी ओळख व्हावी, अशी मी प्रार्थना करतो. हे प्रिय प्रभू, तुझे राज्य उभारण्यासाठी माझा उपयोग कर आणि माझ्या जीवनातील प्रत्येक कृतीतून विपुल व चांगले फळ यावे म्हणून मला मदत कर. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
पश्चात्ताप करणाऱ्या पाप्याला दिलासा
उपवासकाळाच्या दुसऱ्या आठवड्यातील शनिवार
“पाहा, इतकी वर्षे मी तुमची सेवा केली आणि एकदाही तुमची आज्ञा मोडली नाही. तरी माझ्या मित्रांबरोबर मेजवानी करायला तुम्ही मला बकरीचे एक करडूसुद्धा दिले नाही. पण वेश्यांबरोबर राहून तुमची सारी मालमत्ता उधळणारा तुमचा हा मुलगा परत आला, तेव्हा त्याच्यासाठी तुम्ही पुष्ट वासरू कापले.” लूक 15:22–24
उधळ्या पुत्राच्या दाखल्यातील विश्वासू मुलाची ही प्रतिक्रिया होती. आठवा, आपल्या वाट्याची मालमत्ता उधळल्यानंतर उधळ्या पुत्र दीन आणि लज्जित होऊन घरी परततो. ‘मला पुन्हा घरात घ्याल का? मला एखाद्या मजुरासारखे वागवा,’ अशी तो आपल्या वडिलांना विनंती करतो. पण त्याचे वडील त्याला आश्चर्याचा धक्का देतात: मुलगा परत आल्याचा आनंद साजरा करण्यासाठी ते मोठी मेजवानी देतात. मात्र इतकी वर्षे वडिलांसोबत राहिलेला त्यांचा दुसरा मुलगा त्या आनंदोत्सवात सामील व्हायला तयार होत नाही.
वडिलांनी पुष्ट वासरू कापून आपल्या भरकटलेल्या मुलाच्या परतण्याचा आनंद साजरा करण्यासाठी एवढी मोठी मेजवानी दिली, हे न्याय्य होते का? त्याच वडिलांनी आपल्या विश्वासू मुलाला मित्रांसोबत मेजवानी करण्यासाठी बकरीचे पिल्लूसुद्धा कधी दिले नव्हते, असे दिसते. हे न्याय्य होते का? याचे योग्य उत्तर असे आहे की मुळात प्रश्नच चुकीचा आहे.
प्रत्येक बाबतीत आपल्याला न्याय्य वागणूक मिळावी, अशी अपेक्षा ठेवून जगणे आपल्याला सहज जमते. आणि दुसऱ्या कोणाला आपल्यापेक्षा अधिक मिळते असे वाटले, तर आपल्याला राग येऊ शकतो आणि आपल्या मनात कटुता निर्माण होऊ शकते. पण हे न्याय्य आहे की नाही, हा योग्य प्रश्न नाही. देवाच्या दयेच्या बाबतीत, आपल्याला जे न्याय्य वाटते त्यापेक्षा देवाची उदारता आणि चांगुलपणा कितीतरी पटींनी अधिक आहेत. देवाच्या विपुल दयेत आपल्याला सहभागी व्हायचे असेल, तर त्याच्या अमाप दयेचा आनंद मानायलाही आपण शिकले पाहिजे.
या कथेत वडिलांनी आपल्या भरकटलेल्या मुलाला जी दया दाखवली, नेमकी तिचीच त्या मुलाला गरज होती. आपण पूर्वी काहीही केले असले, तरी आपले वडील आपल्यावर प्रेम करतात आणि आपण परत आल्याने त्यांना आनंद झाला आहे, हे त्याला समजणे गरजेचे होते. म्हणूनच त्याला भरभरून दया मिळण्याची गरज होती; त्यामागचा एक हेतू म्हणजे वडिलांच्या प्रेमाची त्याला पुन्हा खात्री पटावी. परत येण्याचा आपला निर्णय योग्य होता, याची खात्री पटण्यासाठी त्याला या अधिकच्या दिलाशाची गरज होती.
जो दुसरा मुलगा इतकी वर्षे विश्वासू राहिला होता, त्याच्यावर अन्याय झाला नव्हता. उलट, त्याच्या वडिलांच्या हृदयात जी विपुल दया होती, ती स्वतःच्या हृदयात नसल्यामुळे तो असंतुष्ट झाला. वडिलांनी आपल्या भावावर जितके प्रेम केले तितके प्रेम तो करू शकला नाही. त्यामुळे आपल्या भावाला क्षमा मिळाली आहे आणि त्याचे पुन्हा स्वागत झाले आहे, हे समजावे म्हणून त्याला असा दिलासा देण्याची गरजही त्याला जाणवली नाही. दया आपल्याकडून खूप काही मागते. पहिल्या नजरेत आपल्याला जे तर्कसंगत आणि न्याय्य वाटते, त्याहीपलीकडे ती जाते. पण आपल्याला विपुल दया मिळावी अशी इच्छा असेल, तर ज्यांना तिची सर्वांत जास्त गरज आहे, त्यांच्यावर आपण मनापासून दया करायला तयार असले पाहिजे.
आज यावर चिंतन करा: विशेषतः जे दया आणि उदारतेला पात्र वाटत नाहीत, त्यांच्याशी तुम्ही किती दयाळूपणे आणि उदारपणे वागायला तयार आहात? स्वतःला आठवण करून द्या की कृपेने जगणे म्हणजे केवळ न्याय्य वागणे नव्हे, तर थक्क व्हावे इतके उदार होणे. सर्वांशी इतक्या उदारपणे वागण्याचा निश्चय करा आणि देवाच्या दयेने दुसऱ्याच्या मनाला दिलासा कसा देता येईल, हे पाहा. असे केल्यास ते उदार प्रेम तुमच्याही हृदयाला विपुल आशीर्वाद देईल.
हे माझ्या परम उदार प्रभू, तुझी करुणा माझ्या आकलनापलीकडची आहे. तुझी दया आणि चांगुलपणा आमच्यापैकी कुणाच्याही पात्रतेपेक्षा कितीतरी अधिक आहेत. तुझ्या चांगुलपणाबद्दल सदैव कृतज्ञ राहायला आणि ज्यांना दयेची सर्वाधिक गरज आहे, त्यांना तितक्याच अंतःकरणपूर्वक दया दाखवायला मला मदत कर. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
चारही खंड मऊ मुखपृष्ठाच्या छापील पुस्तकांच्या & ई-पुस्तकांच्या स्वरूपात उपलब्ध आहेत!
अॅमेझॉन – गूगल प्ले – आयट्यून्स – बार्न्स अँड नोबल

