A dá àwọn áńgẹ́lì nínú ipò oore-ọ̀fẹ́. Àwọn áńgẹ́lì rere tí wọ́n fọwọ́sowọ́pọ̀ pẹ̀lú oore-ọ̀fẹ́ kò dẹ́ṣẹ̀ rí, bẹ́ẹ̀ ni wọn kò pàdánù oore-ọ̀fẹ́ Ọlọ́run. Lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ tí wọ́n yan ìfẹ́ Ọlọ́run, wọ́n gba èrè rírí Ọlọ́run lójúkojú nínú ayọ̀ àìnípẹ̀kun. Ṣùgbọ́n a kò lè sọ ohun kan náà nípa aráyé. Orí yìí yóò ṣàyẹ̀wò àwọn ọ̀nà tí Ọlọ́run gbà ń pe àwa ènìyàn láti yan ìfẹ́ Rẹ̀, kì í ṣe nípa yíyan ẹ̀ẹ̀kan ṣoṣo ní àkókò tí a dá wa, bí kò ṣe nípa àwọn ìpinnu tí a ń ṣe jálẹ̀ ìgbésí ayé, tí a fi ń fọwọ́sowọ́pọ̀ pẹ̀lú ìfẹ́ Ọlọ́run, tí a sì fi ń túbọ̀ dà bí àwòrán Rẹ̀. Àwọn ẹ̀ka ẹ̀kọ́ nípa Ọlọ́run tó jẹ mọ́ ìrìnàjò yìí ni a ń pè ní ẹ̀kọ́ nípa ìgbésí ayé ẹ̀mí àti ẹ̀kọ́ nípa ìṣọ̀kan jíjinlẹ̀ pẹ̀lú Ọlọ́run.
Ní gbogbogbòò, ẹ̀kọ́ nípa ìgbésí ayé ẹ̀mí ń tọ́ka sí àwọn ìwé ẹ̀kọ́ nípa Ọlọ́run tí ó jẹ mọ́ ìdàgbàsókè nínú ìgbésí ayé ẹ̀mí. Èyí kan àwọn ìṣe ìfọkànsìn, ìrònú, àdúrà, tàbí àṣàrò tí ń mú ìgbésí ayé àdúrà ènìyàn jinlẹ̀ sí i; tí ń kọ́ wa bí a ṣe ń gbàdúrà; tí ń ṣàpèjúwe onírúurú ìpele ìrìnàjò ẹ̀mí; tí ó sì kó gbogbo ohun mìíràn tí ó jẹ mọ́ ìgbésí ayé àdúrà àti ìṣọ̀kan pẹ̀lú Ọlọ́run sínú. Ó jẹ́ ẹ̀ka ẹ̀kọ́ tó gbòòrò, tí ó ní àwọn ẹ̀ka kéékèèké lábẹ́ rẹ̀.
Ẹ̀kọ́ nípa ìṣọ̀kan jíjinlẹ̀ pẹ̀lú Ọlọ́run jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ẹ̀ka kéékèèké wọ̀nyí, èyí tí ó dá lé àwọn ìpele gíga ti ìyípadà ọkàn nínú ìgbésí ayé ẹ̀mí ní pàtàkì. Ẹ̀kọ́ yìí túbọ̀ ń ṣàpèjúwe ohun tí ènìyàn ń ní ìrírí rẹ̀ bí ó ṣe ń sún mọ́ Ọlọ́run, tí ó sì bẹ̀rẹ̀ sí í ní ìyípadà jíjinlẹ̀. Ó ṣòro, bí kò tilẹ̀ jẹ́ pé kò ṣeé ṣe, láti fúnni ní àwọn ọ̀nà, ìṣe ìfọkànsìn, tàbí àdúrà pàtó fún àwọn ìpele gíga jù lọ nínú ìrìnàjò ẹ̀mí. Ìdí ni pé Ọlọ́run fúnra Rẹ̀ ni ó ń darí àwọn tí wọ́n dé àwọn ìpele gíga wọ̀nyí nípasẹ̀ àdúrà àṣàrò jíjinlẹ̀ tí Òun fúnra Rẹ̀ ń fi sínú ọkàn wọn, láti ìpele kan sí òmíràn tí ó ga sí i láìdáwọ́dúró.
Ète orí yìí ni láti fúnni ní àlàyé gbogbogbòò nípa gbogbo ìrìnàjò ẹ̀mí tí ọkàn ènìyàn ń là kọjá, láti ìyípadà ọkàn àkọ́kọ́, nígbà tí ọkàn bá yí padà kúrò nínú ẹ̀ṣẹ̀ aṣekúpani, títí dé ìṣọ̀kan gíga jù lọ pẹ̀lú Ọlọ́run—Ìgbéyàwó Ẹ̀mí tàbí Ìṣọ̀kan pẹ̀lú Ọlọ́run, tí ó ń yọrí sí Ògo bí ti àwọn Séráfù. Nísàlẹ̀ ni àlàyé ìtàn ìdàgbàsókè àwọn ìpele mẹ́ta tí a ti ń kọ́ nípa wọn láti ìgbà pípẹ́ nínú ìdàgbàsókè ẹ̀mí—Ọ̀nà Ìwẹ̀nùmọ́, Ọ̀nà Ìmọ́lẹ̀, àti Ọ̀nà Ìṣọ̀kan.
Ìtàn Ìdàgbàsókè Ẹ̀kọ́ Nípa Ìṣọ̀kan Jíjinlẹ̀ pẹ̀lú Ọlọ́run
Ìmọ̀ ọgbọ́n orí jẹ́ ẹ̀kọ́ tí ó dá lórí agbára àdánidá ènìyàn, kì í ṣe èyí tí ó kọjá agbára àdánidá. Ìmọ̀ ọgbọ́n orí gbára lé agbára ìrònú àdánidá ènìyàn nìkan láti wádìí òtítọ́. Ó mọ sí ohun tí ọpọlọ àdánidá wa lè lóye láìsí ìṣípayá láti ọ̀dọ̀ Ọlọ́run. Bí ó tilẹ̀ ní ààlà, ètò ìmọ̀ ọgbọ́n orí tó dára ń pèsè èdè àti àwọn èrò gẹ́gẹ́ bí ìpìlẹ̀ fún ríronú, ṣíṣèwádìí àti ṣíṣàlàyé nípa Ọlọ́run. A ń ṣe èyí nípa fífi àwọn òtítọ́ tí Ọlọ́run ti ṣí payá kún ìpìlẹ̀ ìmọ̀ ọgbọ́n orí, kí a sì lo ìrònú tí ó bọ́gbọ́n mu láti mú àwọn àbájáde ẹ̀kọ́ nípa Ọlọ́run jáde. Ìdí nìyí tí, ní ẹ̀kọ́ gíga, ó fi jẹ́ dandan láti kọ́kọ́ gba oyè ẹ̀kọ́ nínú ìmọ̀ ọgbọ́n orí kí a tó bẹ̀rẹ̀ ẹ̀kọ́ nípa Ọlọ́run.
Tọ́másì Aquinas Mímọ́ lo àwọn èrò àti èdè ìmọ̀ ọgbọ́n orí tí a rí nínú àwọn ìwé Aristotle, onímọ̀ ọgbọ́n orí Gíríìkì ìgbàanì, ní pàtàkì gẹ́gẹ́ bí ìpìlẹ̀ fún àwọn ìwé ẹ̀kọ́ rẹ̀ nípa Ọlọ́run. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ẹni àkọ́kọ́ tí wọ́n ṣe bẹ́ẹ̀, ní títẹ̀lé àpẹẹrẹ olùkọ́ rẹ̀, Albert Ńlá Mímọ́. Kí wọ́n tó bẹ̀rẹ̀ sí í lo ìmọ̀ ọgbọ́n orí Aristotle gẹ́gẹ́ bí ìpìlẹ̀ fún ìwádìí nípa Ọlọ́run, àwọn onímọ̀ ẹ̀kọ́ nípa Ọlọ́run sábà máa ń gbára lé àwọn èrò ìmọ̀ ọgbọ́n orí tí ó wà nínú àwọn ìwé Plato.
Ní ti ìmọ̀ ènìyàn, Plato fi ìyàtọ̀ sáàárín ayé ohun tí a lè fi àwọn ẹ̀yà ara ìmọ̀lára wa mọ̀ àti ayé àwọn èrò, tàbí “ìrísí.” Ayé àwọn ìrísí, tàbí èrò, ni irú ìmọ̀ tí ó ga jù lọ, ó sì pèsè ọ̀nà fún àwọn tí wọ́n ń ṣe àṣàrò ìmọ̀ ọgbọ́n orí láti gbé ìgbésí ayé tí ó dára sí i ní ìpele rẹ̀, nítorí pé wọ́n ní irú ìmọ̀ tí ó ga sí i ní ìpele rẹ̀.
Philo ti Alexandria, onímọ̀ ọgbọ́n orí Júù kan tí ó ń sọ èdè Gíríìkì ní ọ̀rúndún kìíní, jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ẹni àkọ́kọ́ tí wọ́n lo ìmọ̀ ọgbọ́n orí Plato papọ̀ pẹ̀lú Májẹ̀mú Láéláé. Ní ṣíṣe bẹ́ẹ̀, Philo máa ń bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìṣẹ̀lẹ̀ kan nínú ìtàn Májẹ̀mú Láéláé (ayé ohun tí a lè fi àwọn ẹ̀yà ara ìmọ̀lára wa mọ̀), ó sì máa ń ṣe àṣàrò lórí rẹ̀ láti mú àwọn ìtumọ̀ àfiwé jáde (ayé àwọn ìrísí tàbí èrò), nípa bẹ́ẹ̀ ó ń dé ọ̀dọ̀ àwọn òtítọ́ ẹ̀mí tí ó jinlẹ̀ sí i. Ọ̀nà rẹ̀ di ọ̀nà tí ọ̀pọ̀ àwọn Baba Ìjọ ìgbà àkọ́kọ́ ń gbà ka Májẹ̀mú Tuntun, tí wọ́n sì ń gbà túmọ̀ rẹ̀, èyí tí a ń pè ní ìtumọ̀ àfiwé tàbí ìtumọ̀ ẹ̀mí ti Ìwé Mímọ́.
Ní lílo ọ̀nà yìí, àwọn òǹkọ̀wé Kristẹni ní ọ̀rúndún kẹta, bí Clement Mímọ́ ti Alexandria àti Origen, fi ìyàtọ̀ sáàárín ìgbésí ayé ìṣe àti ìgbésí ayé àṣàrò jíjinlẹ̀. Ìgbésí ayé ìṣe (ìgbésí ayé àwọn ẹ̀yà ara ìmọ̀lára) ni èyí tí ń wá ọ̀nà láti fi àwọn ìwà rere sí ìṣe, kí ọkàn sì dé ìpé. Ìgbésí ayé àṣàrò jíjinlẹ̀ (ìgbésí ayé àwọn ìrísí) jẹ́ ìgbésí ayé tí ó dá lórí àṣàrò jíjinlẹ̀ nípa Ọlọ́run. Nítorí náà, láti ìgbà àkọ́kọ́, a ti lóye pé ìgbésí ayé Kristẹni pín sí ìpele méjì. Àwọn Kristẹni ń bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú lílépa ìpé nínú ìwà rere nípa ìṣe, ṣùgbọ́n lẹ́yìn náà wọ́n ń wọ inú ìpé ẹ̀mí nípa àṣàrò jíjinlẹ̀. Àwọn ọlọ́gbọ́n ńlá tí ó wá lẹ́yìn náà, bí Augustine Mímọ́ ti Hippo, lo ìpín sí méjì yìí.
Ní ọ̀rúndún kẹrin, ajẹ́jẹ̀ẹ́ ìnìkàngbé kan ní aṣálẹ̀ tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Evagrius Ponticus fẹ ẹ̀kọ́ nípa ìṣọ̀kan jíjinlẹ̀ pẹ̀lú Ọlọ́run, tí ó pín sí ìgbésí ayé ìṣe àti ti àṣàrò jíjinlẹ̀, lójú sí i, nípa pípín in sí mẹ́ta: ìgbésí ayé ìṣe, ìgbésí ayé àṣàrò jíjinlẹ̀ lórí ìṣẹ̀dá, àti ìgbésí ayé ìmọ̀ Ọlọ́run. Ìgbésí ayé ìṣe jẹ́ ìlànà fífi ọkàn sí ìwà rere àti ṣíṣe ìwẹ̀nùmọ́ àwọn ìṣe ẹni. Ohun tí ó ṣe pàtàkì nínú ìgbésí ayé àṣàrò jíjinlẹ̀ lórí ìṣẹ̀dá ni ríronú jinlẹ̀ nípa Ọlọ́run nínú ìṣẹ̀dá àti àwọn ohun tí Ó dá, bí ọkàn ènìyàn. Ohun tí ó ṣe pàtàkì nínú ìgbésí ayé ìmọ̀ Ọlọ́run ni mímọ Ọlọ́run jinlẹ̀ àti ìṣọ̀kan pẹ̀lú Rẹ̀. Ìpín ìrìnàjò ẹ̀mí sí ìpé sí ọ̀nà mẹ́ta yìí di ìpìlẹ̀ fún àwọn ọlọ́gbọ́n tí ó wá lẹ́yìn náà.
Ọ̀kan lára àwọn òǹkọ̀wé àkọ́kọ́ tí wọ́n lo ìlànà onípele mẹ́ta yìí ni Pseudo-Dionysius ará Aréópágù tí a mẹ́nu kàn ṣáájú. Mẹ́talọ́kan jẹ́ kókó pàtàkì nínú àwọn ìwé Dionysius, èyí sì hàn nínú bí ó ṣe pín àwọn áńgẹ́lì sí ìsọ̀rí mẹ́ta, tí ìsọ̀rí kọ̀ọ̀kan ní àwùjọ mẹ́ta, tí gbogbo wọn sì para pọ̀ jẹ́ Ìṣètò Àwọn Ipò Ọ̀run. Èyí tún hàn nínú àpèjúwe rẹ̀ nípa ìlànà ìyípadà sí Ọlọ́run, èyí tí ó ní ìwẹ̀nùmọ́, ìmọ́lẹ̀ àti ìpé nínú. Àwọn ìwé rẹ̀ ní ipa ńlá lórí àwọn òǹkọ̀wé tí wọ́n wá lẹ́yìn rẹ̀, títí kan àwọn Ẹni Mímọ́ Bonaventure, Tọ́másì Aquinas àti Jòhánù ti Àgbélébùú.
Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé èdè rẹ̀ ṣòro díẹ̀ láti lóye láìlóye àwọn èrò ìmọ̀ ọgbọ́n orí rẹ̀, báyìí ni ó ṣe bẹ̀rẹ̀ sí í ṣàlàyé àwọn ìṣípò ọkàn mẹ́ta wọ̀nyí, tí ọ̀kọ̀ọ̀kan ń tẹ̀ lé èkejì, tí wọ́n sì wà ní ipò gíga ju ara wọn lọ. A fa ọ̀rọ̀ rẹ̀ yọ ní gígùn nítorí ìjẹ́pàtàkì iṣẹ́ yìí àti ipa ìpìlẹ̀ tí ó ní lórí ẹ̀kọ́ nípa ìrírí ìjìnlẹ̀ pẹ̀lú Ọlọ́run tí ó wá lẹ́yìn rẹ̀. Àwọn ọ̀rọ̀ àyọlò tí ó tẹ̀ lé yìí wá láti Orí III ti Ìṣètò Àwọn Ipò Ọ̀run:
Nítorí ìlànà mímọ́ ti Ìṣètò Àwọn Ipò yìí pàṣẹ pé a ń wẹ àwọn kan mọ́, àwọn mìíràn sì ń wẹ àwọn ẹlòmíràn mọ́; a ń fún àwọn kan ní ìmọ́lẹ̀, àwọn mìíràn sì ń fún àwọn ẹlòmíràn ní ìmọ́lẹ̀; a ń mú àwọn kan pé, àwọn mìíràn sì ń mú àwọn ẹlòmíràn pé; nítorí ní ọ̀nà yìí ni àfarawé Ọlọ́run yóò ṣe bá ẹnì kọ̀ọ̀kan mu.
Níwọ̀n bí Ìdùnnú Ọlọ́run (láti sọ ọ́ ní ọ̀rọ̀ ènìyàn) ti bọ́ lọ́wọ́ gbogbo àìjọra, tí ó sì kún fún Ìmọ́lẹ̀ Ayérayé, tí ó pé, tí kò nílò ìpé kankan, tí Ó ń wẹ̀ mọ́, tí Ó ń fúnni ní ìmọ́lẹ̀, tí Ó sì ń múni pé—àní Òun fúnra Rẹ̀ ni Ìwẹ̀nùmọ́, Ìmọ́lẹ̀ àti Ìpé mímọ́, tí Ó ga ju ìwẹ̀nùmọ́ lọ, tí Ó ga ju ìmọ́lẹ̀ lọ, tí Ó pé ní ọ̀nà gíga jù lọ, Òun fúnra Rẹ̀ ni orísun ìpé àti ìdí tí gbogbo Ìṣètò Àwọn Ipò fi wà—Ó ga ju gbogbo ìwà mímọ́ lọ nínú ọlá Rẹ̀.
Nítorí náà, mo gbà pé àwọn tí a ń wẹ̀ mọ́ yẹ kí a mú wọn pé pátápátá, kí wọ́n sì bọ́ lọ́wọ́ gbogbo àbàwọ́n àìjọra; àwọn tí a ń fún ní ìmọ́lẹ̀ yẹ kí wọ́n kún fún Ìmọ́lẹ̀ Ọlọ́run dé ẹ̀kúnrẹ́rẹ́, kí wọ́n sì gòkè lọ sínú ipò àti agbára ìwòye àṣàrò jíjinlẹ̀, pẹ̀lú ojú inú tí ó mọ́ jù lọ; àwọn tí a ń fà wọ inú ìmọ̀ àwọn ohun mímọ́, tí wọ́n ń ya ara wọn sọ́tọ̀ kúrò nínú gbogbo àìpé, yẹ kí wọ́n di alájọpín nínú Ọgbọ́n Ọlọ́run tí wọ́n ti fi àṣàrò jíjinlẹ̀ wò.
Pẹ̀lú èyí…àwọn tí ń wẹ àwọn ẹlòmíràn mọ́ yẹ kí wọ́n fi lára ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìwẹ̀nùmọ́ wọn fún àwọn ẹlòmíràn nínú ìwà mímọ́ tiwọn: àwọn tí ń fún àwọn ẹlòmíràn ní ìmọ́lẹ̀, níwọ̀n bí wọ́n ti ní òye tí ó túbọ̀ kún fún ìmọ́lẹ̀, tí wọ́n ń gba ìmọ́lẹ̀ náà lọ́nà tí ó tọ́, tí wọ́n sì tún ń tàn án jáde, tí wọ́n sì fi ayọ̀ kún fún ìtànṣán mímọ́, yẹ kí wọ́n fún àwọn tí ó yẹ fún un lára ìmọ́lẹ̀ tiwọn tí ó ń ṣàn yọ àkúnwọ́sílẹ̀; ní ìparí, àwọn tí ń mú àwọn ẹlòmíràn pé, níwọ̀n bí wọ́n ti mọ bí a ṣe ń ní ìpín nínú àwọn ohun ìjìnlẹ̀, yẹ kí wọ́n darí àwọn tí a ń mú pé dé ìpé pípátápátá yẹn, nípasẹ̀ fífà wọ́n wọ inú ìmọ̀ mímọ́ jù lọ nípa àwọn ohun mímọ́ tí àwọn fúnra wọn ti fi àṣàrò jíjinlẹ̀ wò.
Báyìí ni a ṣe ń darí ìpele kọ̀ọ̀kan nínú ọ̀wọ́ àwọn ipò sí ìfọwọ́sowọ́pọ̀ pẹ̀lú Ọlọ́run, tí ó sì ń fi ohun tí ó wà ní ti ẹ̀dá àti ní ọ̀nà tí ó kọjá agbára ẹ̀dá nínú ìwà-Ọlọ́run hàn, nípasẹ̀ Oore-ọ̀fẹ́ àti Agbára Ọlọ́run. Òun ni Ó ń mú un dé ìpé ní ọ̀nà tí ó kọjá gbogbo ohun tí ó wà, ṣùgbọ́n a ń fi í hàn ní ìbámu pẹ̀lú ìṣètò àwọn ipò kí ènìyàn lè fara wé àwọn ẹ̀dá ọ̀run tí ó nífẹ̀ẹ́ Ọlọ́run, dé ìwọ̀n tí ó bá lè dé.
Àwọn Ọ̀nà Ìwẹ̀nùmọ́, Ìmọ́lẹ̀ àti Ìṣọ̀kan wá láti inú àwọn èrò tí a sọ níbí nípa wíwẹ ọkàn mọ́, fífún un ní ìmọ́lẹ̀ àti mímú un pé. Àwọn onímọ̀ ẹ̀kọ́ nípa ìrírí ìjìnlẹ̀ pẹ̀lú Ọlọ́run kan tún máa ń lo àwọn ọ̀rọ̀ náà “alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀,” “ẹni tí ó ti jáfáfá,” àti “ẹni tí ó pé.”
Àkópọ̀ Àlàyé Nípa Àwọn Ọ̀nà Ìwẹ̀nùmọ́, Ìmọ́lẹ̀ àti Ìṣọ̀kan
Ọ̀nà Ìwẹ̀nùmọ́ jẹ́ ìpele tí ó ní ìyípadà àkọ́kọ́ ènìyàn sí Ọlọ́run nínú, tí ó sì ń tẹ̀ síwájú pẹ̀lú ìwẹ̀nùmọ́ àkọ́kọ́. Kì í ṣe pé a kàn ń wẹ ọkàn mọ́ kúrò nínú àwọn ẹ̀ṣẹ̀ aṣekúpani àti àwọn ẹ̀ṣẹ̀ kéékèèké nìkan; ọkàn tún bẹ̀rẹ̀ sí í la ìlànà ìwẹ̀nùmọ́ kúrò nínú àwọn ipa tí ẹ̀ṣẹ̀ fi sílẹ̀—ìsopọ̀ mọ́ ẹ̀ṣẹ̀, tàbí àwọn àṣà ẹ̀ṣẹ̀. Ní gbogbo àkókò Ọ̀nà Ìwẹ̀nùmọ́, ènìyàn ń kọ́ bí a ṣe ń ṣe àṣàrò lórí Ìwé Mímọ́ àti àwọn àdúrà mìíràn, tí èyí ń gbé inú rẹ̀ sókè sí òye tuntun nípa àwọn òtítọ́ Ọlọ́run. Ìwé Mímọ́ bẹ̀rẹ̀ sí í dà bí ohun tí ó wà láàyè, òye tí ó ṣe kedere nípa àwọn ẹ̀kọ́ Jésù sì ń fìdí múlẹ̀ nínú ọkàn, ènìyàn sì ń fi wọ́n sí ìṣe nínú ìgbésí ayé rẹ̀. A ń rí adùn ẹ̀mí nínú àdúrà, èyí tí ń ru ọkàn sókè sí ìfẹ́ tí ó tóbi sí i fún Ọlọ́run àti aládùúgbò. Àwọn ìwà rere ń pọ̀ sí i, ènìyàn sì ń gba ìpinnu tuntun láti mú ìfẹ́ Ọlọ́run ṣẹ. A ń dojú kọ àwọn ìdánwò pẹ̀lú ìgboyà àti ìfaradà tí ń pọ̀ sí i, èyí sì ń bá a lọ láti fún ọkàn lókun nínú ogun rẹ̀ lòdì sí ẹ̀ṣẹ̀.
Nígbà tí ọkàn bá ti tẹ̀ síwájú lọ́pọ̀lọpọ̀ nínú ìgbésí ayé ẹ̀mí nípa bíborí ẹ̀ṣẹ̀ àti níní òmìnira tàbí ìwẹ̀nùmọ́ kúrò nínú àwọn àṣà ẹ̀ṣẹ̀, ó wọ Ọ̀nà Ìmọ́lẹ̀. Àdúrà túbọ̀ ń jinlẹ̀ púpọ̀ bí ọkàn ṣe bẹ̀rẹ̀ sí í ní ìrírí ìwòye àṣàrò jíjinlẹ̀ tí Ọlọ́run fúnra Rẹ̀ ń fi sí inú rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ẹ̀bùn. Ogun lòdì sí ẹ̀ṣẹ̀ ṣì ń bá a lọ, ṣùgbọ́n ó gòkè sí ipò tí ó ga sí i, nítorí ohun tí ń sún ènìyàn ṣe bẹ́ẹ̀ kì í ṣe yíyẹra fún ẹ̀ṣẹ̀ nítorí ìbẹ̀rù àbájáde rẹ̀ mọ́, bí kò ṣe ìfẹ́ fún Ọlọ́run fúnra Rẹ̀. Ìfẹ́ tí ó jinlẹ̀ sí i yìí ń fa ọkàn wọ inú ìmọ́lẹ̀ tí ó pọ̀ sí i nípa àwọn ohun ìjìnlẹ̀ Ọlọ́run, tí ó kọjá àwọn èrò lásán, tí ó sì di irú ìmọ̀ kan tí a kò lè fi ọ̀rọ̀ sọ. Ìrètí àti ìfẹ́ tún ń pọ̀ sí i, ọkàn sì bẹ̀rẹ̀ sí í gbé ní ìpele tí ó kọjá agbára ẹ̀dá. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn àdánwò inú àti àìrí ìtùnú ẹ̀mí máa ń wáyé, àlàáfíà àti ayọ̀ jíjinlẹ̀ ń kún ọkàn, wọ́n sì ń fún un lókun. Ìfẹ́ fún Ọlọ́run ń pọ̀ sí i díẹ̀díẹ̀ débi pé ọkàn ń hára gàgà fún Ọlọ́run sí i, ó sì ń fi tìfẹ́tìfẹ́ ṣe gbogbo ohun tí ó lè ṣe láti fọwọ́sowọ́pọ̀ pẹ̀lú gbogbo oore-ọ̀fẹ́, kí ó lè wọ Ìṣọ̀kan pẹ̀lú Ọlọ́run.
Ọ̀nà Ìṣọ̀kan ni góńgó ìgbésí ayé ẹ̀mí àti ìtọ́wò ayọ̀ Ọ̀run ṣáájú àkókò. Ọkàn tí ó ti dé ìpé ti kú pátápátá sí ayé yìí, ó sì ń gbé fún Ọlọ́run nìkan. A ti wẹ gbogbo ẹ̀ṣẹ̀ tí ó ti di àṣà rẹ̀ nù, bí ọkàn náà bá sì dá ẹ̀ṣẹ̀ tí kò ṣekúpa tí ó tilẹ̀ kéré jù lọ, yóò ronúpìwàdà lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀. Ìgbàgbọ́, ìrètí àti ìfẹ́ ti dé ìpé nínú ọkàn náà, ọkàn tí ó sì ti dé ìpé di ohun èlò alágbára fún oore-ọ̀fẹ́ ní ayé nípasẹ̀ àwọn ìṣe àti àdúrà rẹ̀. Tèrésà Mímọ́ ti Ávila àti Jòhánù Mímọ́ ti Àgbélébùú rò pé ọkàn tí ó bá wọ Ọ̀nà Ìṣọ̀kan wọ ipò ìṣọ̀kan títí láé pẹ̀lú Ọlọ́run, tí ó dà bí ìgbéyàwó.
Bonaventure Mímọ́
Ní ọ̀rúndún kẹtàlá, Pseudo-Dionysius ní ipa púpọ̀ lórí Bonaventure Mímọ́. Gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàlàyé ní kíkún sí i nínú orí tí ó ṣáájú, ìwé kúkúrú Bonaventure, Ọ̀nà Onípele Mẹ́ta, pèsè ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọ̀nà onípele mẹ́ta tí ènìyàn lè gbà láti dàgbà nínú ẹ̀mí. Àyọlò tí ó wà nísàlẹ̀ ṣàlàyé pé àwọn ìgbésẹ̀ onípele mẹ́ta sí ògo àwọn áńgẹ́lì Ìtẹ́, Kérúbù àti Séráfù ni Ọ̀nà Ìwẹ̀nù, Ọ̀nà Ìmọ́lẹ̀ àti Ọ̀nà Ìṣọ̀kan:
Ní báyìí, nínú ògo, ẹ̀bùn onípele mẹ́ta kan wà tí ó jẹ́ ẹ̀san kíkún: níní àlàáfíà tí ó ga jù lọ títí láé, rírí òtítọ́ tí ó ga jù lọ ní kedere, àti jíjẹ́ alábápín ní kíkún nínú oore tàbí ìfẹ́ tí ó ga jù lọ. Bákan náà, ìpín mẹ́ta wà láàárín àwọn ẹgbẹ́ áńgẹ́lì tí ó ga jù lọ ní ọ̀run: èyí ni, àwọn Ìtẹ́, Kérúbù àti Séráfù. Nítorí náà, ẹnikẹ́ni tí ó bá fẹ́ dé ìbùkún ọ̀run nípasẹ̀ àwọn iṣẹ́ rẹ̀ tí ó yẹ fún èrè gbọ́dọ̀ mú ara rẹ̀ bá àwọn mẹ́tẹ̀ẹ̀ta wọ̀nyí mu, débi tí ó bá ti ṣeé ṣe ní ipò ìrìn-àjò ayé yìí, kí ó lè rí ìdákẹ́jẹ́ àlàáfíà, ìtànṣán òtítọ́ àti adùn ìfẹ́ gbà. Nítorí nínú àwọn mẹ́tẹ̀ẹ̀ta wọ̀nyí ni Olúwa fúnra Rẹ̀ ti ń sinmi, tí Ó ń gbé bí ẹni pé Ó wà ní ibùgbé tirẹ̀. Nítorí náà, àtẹ̀gùn mẹ́ta ló ń gòkè sí àwọn àfojúsùn mẹ́tẹ̀ẹ̀ta wọ̀nyí, ní ìbámu pẹ̀lú ọ̀nà onípele mẹ́ta: èyí ni, ọ̀nà ìwẹ̀nù, tí ó jẹ́ yíyọ ẹ̀ṣẹ̀ kúrò; ọ̀nà ìmọ́lẹ̀, tí ó jẹ́ fífi Kristi ṣe àwòkọ́ṣe; àti ọ̀nà ìpé, tí ó jẹ́ ìṣọ̀kan pẹ̀lú Ọkọ. Báyìí, ọ̀nà kọ̀ọ̀kan ní àwọn ìpele rẹ̀, tí a gbọ́dọ̀ gùn láti ìsàlẹ̀ dé òkè.
Bonaventure Mímọ́ tẹ̀ síwájú láti gbé ìgbésẹ̀ méje kalẹ̀ láti dé “àlàáfíà” àwọn Ìtẹ́, “òtítọ́” àwọn Kérúbù àti “ìfẹ́” àwọn Séráfù. Nípa fífi oríṣiríṣi ọ̀nà hàn láti gbé ìrìn-àjò ẹ̀mí àti ìṣọ̀kan ìjìnlẹ̀ pẹ̀lú Ọlọ́run sí ìpé yẹ̀ wò, Bonaventure Mímọ́ fi hàn pé ọ̀nà tí ó ju ẹyọ kan lọ wà láti ṣàpèjúwe ìlànà ìyípadà ọkàn yìí, tí ó ń tẹ̀ síwájú ní ìpele-ìpele, tí ó sì ń jinlẹ̀ sí i, tí ó ń darí ènìyàn sí ìpé nípa ẹ̀mí.
Tèrésà Mímọ́ ti Ávila
Tèrésà Mímọ́ ní ọ̀pọ̀ ìwé lórí ẹ̀kọ́ nípa Ọlọ́run àti ìrírí ìṣọ̀kan ìjìnlẹ̀ pẹ̀lú Rẹ̀, ṣùgbọ́n èyí tí a mọ̀ jù lọ ni Ilé Olódi Inú Ọkàn, nínú èyí tí ó ti sọ òye tirẹ̀ nípa àwọn ìpele tí ọkàn ń kọjá nínú ìrìn-àjò ẹ̀mí sí Ìgbéyàwó Ìjìnlẹ̀ pẹ̀lú Ọlọ́run tàbí Ìṣọ̀kan pẹ̀lú Ọlọ́run (Ògo àwọn Séráfù). Ó gbé ìpele méje ìdàgbàsókè ẹ̀mí kalẹ̀ nípa ṣíṣàpèjúwe ìrìn-àjò sínú ọkàn tí ènìyàn gbọ́dọ̀ rìn láti dé àárín gbùngbùn ọkàn, nípa rírin kọjá àwọn ibùgbé tàbí ilé méje tí ó wà nínú rẹ̀. Ọ̀kọ̀ọ̀kan àwọn ibùgbé náà so mọ́ ara wọn, wọ́n sì ń darí ènìyàn sí Yàrá Ìwàníhìn-ín Ọlọ́run, yàrá keje tí ó wà ní inú lọ́hùn-ún jù lọ, níbi tí Ọlọ́run ń gbé ní ẹ̀kúnrẹ́rẹ́ Rẹ̀. Àkótán ṣókí nípa àwọn ìgbésẹ̀ méje wọ̀nyí wà nísàlẹ̀. Àlàyé tí ó kún sí i wà nínú ìwé náà, Ìrìn-àjò Inú Ọkàn sí Ọlọ́run: Àwọn Àṣàrò láti ọ̀dọ̀ Tèrésà Mímọ́ ti Ávila, tí ẹ lè kà lọ́fẹ̀ẹ́ lórí www.mycatholic.life/books.
Àwọn Ibùgbé Àkọ́kọ́: Tèrésà Mímọ́ bẹ̀rẹ̀ nípa sísọ pé, “Mo bẹ̀rẹ̀ sí í ronú nípa ọkàn bí ẹni pé ó jẹ́ ilé olódi tí a fi dáyámọ́ńdì kan ṣoṣo tàbí kírísítálì tí ó mọ́ kedere ṣe, tí ọ̀pọ̀ yàrá sì wà nínú rẹ̀, gẹ́gẹ́ bí ọ̀pọ̀ ibùgbé ti wà ní Ọ̀run.” Ó lóye pé nítorí Ọlọ́run ń gbé ní àárín gbùngbùn ilé olódi náà, tí Ọlọ́run kò sì ní ààlà, agbára ọkàn láti gbà Á náà gbọ́dọ̀ jẹ́ aláìlópin. Nítorí náà, àràádọ́ta ọ̀kẹ́ àwọn ibùgbé ló wà tí ènìyàn lè rìn kọjá láti dé èyí tí ó wà ní àárín gbùngbùn jù lọ, ṣùgbọ́n méje ni ó ṣàpèjúwe, ní ìbámu pẹ̀lú ìrírí tirẹ̀.
Àwọn tí kò tíì tilẹ̀ wọ inú ilé olódi náà ni àwọn ọkàn tí ó ń gbé nínú ipò ẹ̀ṣẹ̀ aṣekúpani láàárín àwọn ẹranko afàyàfà àti àwọn ẹ̀dá olóró tí ó wà lẹ́yìn òde ilé olódi náà. Àwọn ọkàn wọ̀nyí wà nínú ìbànújẹ́, wọ́n sì ti rì pátápátá sínú ìdè àwọn ohun ayé àti ti ara.
Ẹnu ọ̀nà tí ènìyàn fi ń wọ ilé olódi ọkàn tirẹ̀ ni àdúrà àti àṣàrò. Bí ọkàn tilẹ̀ lè ní ẹgbẹ̀rún ohun tí ó ń gbà á lọ́kàn, ó ń wá àkókò láti gbàdúrà àti láti bá Ọlọ́run sọ̀rọ̀ ní ọ̀nà àṣàrò. Nígbà tí ènìyàn bá wọ ẹnu ọ̀nà náà, ọ̀pọ̀ àwọn ẹranko afàyàfà náà á wọlé pẹ̀lú rẹ̀, ṣùgbọ́n ó kéré tán, ọkàn náà ti wọ inú ilé olódi.
Ní kété tí ènìyàn bá ti wọ inú ilé olódi ọkàn rẹ̀, ó bẹ̀rẹ̀ sí í dàgbà nínú ìmọ̀ ara rẹ̀ àti ìrẹ̀lẹ̀, tí àwọn méjèèjì jẹ́ ohun kan náà. Èyí jẹ́ ìlànà tí ó ní ìrora nínú, níbi tí àwọn ẹ̀mí èṣù ti ń dá ọkàn lóró, tí wọ́n sì ń gbìyànjú láti tàn án jẹ. Díẹ̀díẹ̀, ẹni náà bẹ̀rẹ̀ sí í rí ẹ̀ṣẹ̀ tí ó ń bá jà, ó ń dojú kọ ọ́, ó sì ń gbìyànjú láti ṣẹ́gun rẹ̀.
Àwọn Ibùgbé Kejì: Bí ọkàn ṣe ń rìnrìn àjò jinlẹ̀ sí i sínú ara rẹ̀, ìforítì pẹ̀lẹ́pẹ̀lẹ́ nínú àdúrà ni àmì àwọn ibùgbé wọ̀nyí. Ìforítì nínú àdúrà yìí, pàápàá jù lọ nínú àṣàrò, bẹ̀rẹ̀ sí í mú kí àwọn ìwà rere pọ̀ sí i. Ọkàn yóò dojú kọ ìdánwò láti kọ àdúrà sílẹ̀, kí ó sì padà sínú ẹ̀ṣẹ̀ aṣekúpani. Síbẹ̀, bí ọkàn bá forí tì í, yóò bẹ̀rẹ̀ sí í gbọ́ tí Ọlọ́run ń bá a sọ̀rọ̀, tí Ó ń pè é láti sún mọ́ Òun sí i. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ọkàn ń yọ̀ sí èyí, ó ṣòro fún un láti dáhùn, nítorí pé ó ṣì rọ̀ mọ́ ẹ̀ṣẹ̀. A ń dojú kọ àwọn àdánwò ńlá nínú àwọn ibùgbé wọ̀nyí, ṣùgbọ́n Ọlọ́run fàyè gba àwọn àdánwò náà gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà láti sọ ọkàn di mímọ́ àti láti tú u sílẹ̀ lọ́wọ́ àwọn ẹ̀ṣẹ̀ tí ó ti di bárakú. Pẹ̀lú ìpinnu tí kò yẹsẹ̀, ọkàn yìí ń wá ìtọ́sọ́nà àti àwọn alábàákẹ́gbẹ́ rere nínú ìgbésí ayé ẹ̀mí. Bí ẹni náà ṣe mọ̀ pé Ọlọ́run ń gbé inú rẹ̀, ó ń bá àṣàrò lọ, ó sì ń ṣe irú àdúrà tuntun kan tí a ń pè ní ìkójọpọ̀ ọkàn tí ènìyàn ń fi ìsapá ara rẹ̀ ṣe. Èyí jẹ́ ọ̀nà àṣàrò tí ẹni náà fi ń wọ inú ọkàn rẹ̀ nípa ìfẹ́ ara rẹ̀, láti máa wá Ọlọ́run ní ìdákẹ́jẹ́.
Àwọn Ibùgbé Kẹta: Ní kété tí ọkàn bá dé àwọn ibùgbé kẹta, ó ti dúró lórí ìpìlẹ̀ tí ó ní ààbò púpọ̀ sí i. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ó ṣeé ṣe nígbà gbogbo láti ṣubú sínú ẹ̀ṣẹ̀ aṣekúpani, ó ṣòro púpọ̀ sí i fún ọkàn yìí láti ṣe bẹ́ẹ̀; ó ń gbádùn ìgbésí ayé àdúrà déédéé, ó sì ń fi àwọn ìwà rere hàn kedere. Síbẹ̀, ó gbọ́dọ̀ máa wà lójúfò nígbà gbogbo, kí ó sì mọ̀ pé ọ̀tá wà lẹ́yìn ilẹ̀kùn gan-an.
Ọ̀pọ̀ ènìyàn tí ó fẹ́ràn Ọlọ́run, tí wọ́n sì ń gbàdúrà, máa ń dé àwọn ibùgbé kẹta. Síbẹ̀, ọ̀pọ̀ nínú wọn tún máa ń dúró síbí, láì tẹ̀ síwájú. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé wọ́n fẹ́ dé ìpé, ìfẹ́ láti dé ibẹ̀ nìkan kò tó. Ọgbọ́n ìṣọ́ra ti ẹ̀dá ènìyàn ń dí wọn lọ́wọ́, wọ́n sì ń rò pé àwọn ń ṣe rere, àwọn ń gbé ìgbésí ayé rere, àti pé ó yẹ kí àwọn yẹra fún ṣíṣe ohun tó kọjá ààlà. Iṣẹ́ tí wọ́n ń ṣe fún Ọlọ́run àti àwọn ẹlòmíràn—àti àdúrà wọn—ń tù wọ́n nínú. Bí gbígbẹ nínú ìgbésí ayé ẹ̀mí bá bẹ̀rẹ̀, ẹ̀rù máa ń bà wọ́n, wọ́n á sì rò pé ó dájú pé àwọn ń ṣe ohun kan tí kò tọ́; nítorí náà, wọ́n á dín bí wọ́n ṣe ń yára nínú ìrìn àjò wọn kù.
Láti la àwọn ibùgbé wọ̀nyí kọjá, ènìyàn nílò ju ìrẹ̀lẹ̀ (mímọ ara ẹni) lọ. Ó nílò ìrẹ̀lẹ̀ tó jinlẹ̀ gidigidi; èyí túmọ̀ sí pé ó gbọ́dọ̀ rí ara rẹ̀ bí Ọlọ́run ṣe rí i. A ń ṣe èyí nípa níní èrò inú Kristi, kíkọ ara ẹni àti ṣíṣe ìrònúpìwàdà pẹ̀lú ìtanràn, àti fíforítì nínú ìgbàgbọ́, àní ní àwọn àkókò gbígbẹ nínú ìgbésí ayé ẹ̀mí àti àdánwò. Ọkàn ń sọ ìgbọràn kíákíá sí Ọlọ́run di àṣà, ó sì ń wo àpẹẹrẹ àwọn ènìyàn mímọ́ mìíràn tí ó bá pàdé, pàápàá jù lọ àwọn ẹni mímọ́.
Àwọn Ibùgbé Kẹrin: Àwọn ọkàn tí ó wọ àwọn ibùgbé kẹrin bẹ̀rẹ̀ sí í ní ìrírí ayé tuntun àgbàyanu kan nínú wọn, ayé àdúrà tí Ọlọ́run ń fi sínú ọkàn. Nínú àwọn ibùgbé mẹ́ta tí ó ṣáájú, àṣàrò àti ìkójọpọ̀ ọkàn tí ènìyàn ń fi ìsapá ara rẹ̀ ṣe máa ń mú adùn ẹ̀mí wá nígbà mìíràn. Èyí jẹ́ ìdáhùn ìmọ̀lára sí iṣẹ́ tí Ọlọ́run ń ṣe nínú ọkàn ní pàtàkì. Nínú àwọn ibùgbé kẹrin, irú àdúrà tuntun kan tí ó jẹ́ ti ẹ̀mí pátápátá bẹ̀rẹ̀, èyí tí ó sábà máa ń mú ìtùnú ẹ̀mí wá, tí ó sì ń yọrí sí àlàáfíà àti ayọ̀ jíjinlẹ̀.
Àdúrà tí Ọlọ́run ń fi sínú ọkàn bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìkójọpọ̀ ọkàn tí ènìyàn “kì í fi ìsapá ara rẹ̀ ṣe.” Níhìn-ín, Ọlọ́run ń ṣiṣẹ́ ní tààrà nínú ọkàn, Ó ń fà á wọ inú ara rẹ̀ láti sinmi pẹ̀lú Ọlọ́run. “Àdúrà ìdákẹ́jẹ́” náà tún ń bẹ̀rẹ̀ fún ọ̀pọ̀ ọkàn. Èyí jẹ́ ipò jíjinlẹ̀ sí i nínú ènìyàn, níbi tí ó ti ń fẹ́ràn Ọlọ́run ní ìdákẹ́jẹ́ nínú ara rẹ̀. Irú àdúrà yìí tí Ọlọ́run ń fi sínú ọkàn ń mú irú ìfẹ́ tuntun kan wá sínú ọkàn, ìfẹ́ ti ẹ̀mí, èyí tí ó ń yọrí sí ìpinnu àtọkànwá láti làkàkà láti tẹ́ Ọlọ́run lọ́rùn nínú ohun gbogbo, yíyẹra fún gbogbo ohun tí yóò mú Ọlọ́run bínú, àti àwọn àdúrà onítara fún ìbísí ògo àti ọlá Ọlọ́run àti ìdàgbàsókè Ìjọ Rẹ̀. Ìfẹ́ ti ẹ̀mí kì í ṣe ìmọtara-ẹni-nìkan, ní ọ̀nà gbígba ohun tí ó fẹ́, tàbí tí ó “fẹ́ràn;” ní báyìí, ó ń fi ara rẹ̀ fúnni, ó ń rú ẹbọ, ó sì ń wá ògo Ọlọ́run àti ire àwọn ẹlòmíràn.
Bí ènìyàn ṣe ń la àwọn ibùgbé wọ̀nyí kọjá, àdúrà tí Ọlọ́run ń fi sínú ọkàn yóò bẹ̀rẹ̀ sí í kó ìrònú àwòrán-inú sábẹ́ ìdarí. Ènìyàn bẹ̀rẹ̀ sí í lóye ara rẹ̀ kedere sí i, bí Ọlọ́run ṣe rí ọkàn rẹ̀, èyí sì ń yọrí sí ìrẹ̀lẹ̀ jíjinlẹ̀ àti ìforítì.
Àwọn Ibùgbé Karùn-ún: Mímọ́ Teresa ń lọ́ra láti ṣàpèjúwe àwọn ibùgbé wọ̀nyí nítorí ó sọ pé kò ṣeé ṣàpèjúwe wọn. Àwọn tí ó bá wọ ibẹ̀ bẹ̀rẹ̀ sí í ní ìrírí “ikú aládùn” kan tí a ń pè ní “àdúrà ìṣọ̀kan.” Nípa àdúrà yìí, Mímọ́ Teresa sọ pé,
Nínú àdúrà ìṣọ̀kan, ọkàn wà lójú oorun, oorun àsùnwọra, ní ti ayé àti ní ti ara rẹ̀: ní tòótọ́, ní àkókò kúkúrú tí ipò yìí fi ń bá a lọ, a mú gbogbo ìmọ̀lára kúrò lọ́dọ̀ rẹ̀, kò sì lè ronú nípa ohunkóhun, bí ó tilẹ̀ fẹ́ bẹ́ẹ̀. Kò sí ìgbìyànjú kankan tí a nílò níbí láti dá ìrònú dúró: bí ọkàn bá lè nífẹ̀ẹ́, kò mọ bí ó ṣe ń ṣe é, tàbí ẹni tí ó fẹ́ràn, tàbí ohun tí ó ń fẹ́. Ní tòótọ́, ó ti kú pátápátá sí ayé yìí, kí ó lè wà láàyè nínú Ọlọ́run lọ́nà tòótọ́ ju ti ìgbàkigbà rí lọ (V.I #3).
Ó tilẹ̀ ń ṣiyèméjì pé ara ènìyàn ń mí nígbà àdúrà yìí, ó sì ń dámọ̀ràn pé ẹ̀mí nìkan ló wà láàyè, níwọ̀n bí ara kò ti lè ṣe irú àdúrà bẹ́ẹ̀. Ọkàn sún mọ́ Ọlọ́run débi pé àwọn ẹ̀mí èṣù kò lè ní ipa lórí rẹ̀; àwọn áńgẹ́lì rere ń bá a sọ̀rọ̀ láìdáwọ́dúró, wọ́n sì ń fi àwọn oore-ọ̀fẹ́ Ọlọ́run fún un.
Ìyípadà tí ó ń ṣẹlẹ̀ nínú àwọn ibùgbé wọ̀nyí jọ bí kòkòrò aṣọ òwú ṣe ń wọ inú àpò òwú tí ó hun yí ara rẹ̀ ká, tí ó sì ń jáde bí labalábá ẹlẹ́wà. Ní kété tí ọkàn bá lè fò, kò ní fẹ́ padà sí ipò rẹ̀ ti ayé tí ó rẹlẹ̀, níbi tí ó ti rì sínú ẹ̀ṣẹ̀ àti ìfararọ̀mọ́ àwọn ohun ayé. Ó fẹ́ fò ga sókè. Nítorí náà, ó ṣeé ṣe kí àwọn tí ó gba àdúrà ìdákẹ́jẹ́ tẹ̀ síwájú sí i, kí wọ́n sì yẹra fún pípadà sí àwọn àṣà ẹ̀ṣẹ̀ wọn àtijọ́.
Pẹ̀lú àdúrà ìdákẹ́jẹ́ẹ́ ni irú ìjìyà ẹ̀mí tuntun kan ń dé, ní ìrísí ìwẹ̀nùmọ́ òye. Àwọn ọkàn wọ̀nyí bẹ̀rẹ̀ sí í mọ Ọlọ́run ní ọ̀nà tuntun, a sì ń wẹ̀ wọ́n mọ́ kúrò nínú àwọn ọ̀nà mímọ Ọlọ́run tí ó wà ní ìpele tí ó rẹlẹ̀. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé èyí ń dunni, ó tún ní àlàáfíà àti ìtùnú nínú, bí Ọlọ́run ṣe ń fi àmì sí àwọn ọkàn wọ̀nyí, tí Ó sì ń pè wọ́n ní ti Òun. Àwọn ibùgbé wọ̀nyí parí pẹ̀lú ìbáṣepọ̀ ìfẹ́ nípa tẹ̀mí pẹ̀lú Ọlọ́run.
Àwọn Ibùgbé Kẹfà: Bí ọkàn kan ṣe ń wọ àwọn ibùgbé kẹfà, ó ń kúrò ní ìbáṣepọ̀ ìfẹ́ sí ìfohùnṣọ̀kan láti ṣègbéyàwó. Ọlọ́run dábàá Ìgbéyàwó Ẹ̀mí, ọkàn náà sì gbà. Ní kété ṣáájú wíwọ àwọn ibùgbé wọ̀nyí, àwọn ìwẹ̀nùmọ́ ẹ̀mí jíjinlẹ̀ máa ń wáyé. Nígbà tí ènìyàn bá wọlé, ìfẹ́-ọkàn rẹ̀ fún Ọlọ́run ń pọ̀ sí i, ó sì bẹ̀rẹ̀ sí í ní ìrírí “àwọn ìsúnni onírẹ̀lẹ̀ tí kò fi bẹ́ẹ̀ ṣeé kíyèsí, tí ń rú jáde láti inú ibú ọkàn.”
Nígbà tí ọkàn bá ti fìdí múlẹ̀ nínú àwọn ibùgbé wọ̀nyí, àwọn ìrírí ìjìnlẹ̀ ẹ̀mí sábà máa ń wáyé, bí ìmú-ọkàn-kúrò nínú ara sí Ọlọ́run láti inú, ìgbé-ọkàn-sókè, ìgbà tí ènìyàn kò mọ ohun tí ń ṣẹlẹ̀ ní àyíká rẹ̀, àti àwọn ìran tí a fi òye rí. Èyí rí bẹ́ẹ̀ nítorí pé ara kò lè ní ìrírí ohun tí ẹ̀mí lè ní ìrírí rẹ̀. A gbé èrò inú sókè sínú Ọlọ́run, ó sì ń gba ìmọ̀ mímọ́ tí a fi sínú rẹ̀, tí ó kọjá ohun tí a lè fi ọ̀rọ̀ ayé ṣàpèjúwe. Èyí ń mú kí ọkàn rẹ ara rẹ̀ sílẹ̀, bí ó ṣe ń mọ àwọn ẹ̀ṣẹ̀ rẹ̀ àti ipò ìṣubú rẹ̀ jinlẹ̀. Àwọn ibùgbé kẹfà parí pẹ̀lú ohun tí Térésà Mímọ́ pè ní “ọfà oníná.”
Bí ọkàn ṣe ń jó fún ìfẹ́ báyìí, ó sábà máa ń ṣẹlẹ̀ pé, láti inú èrò kan tí ó kọjá lọ tàbí ọ̀rọ̀ tí a sọ nípa bí ikú ṣe ń fà sẹ́yìn láti dé, ọkàn máa ń gba ìkọlù kan bí ti ọfà oníná, láìmọ bí ó ṣe dé tàbí ibi tí ó ti wá…ní ibú àti àárín gbùngbùn ọkàn gan-an, níbi tí ààrá yìí, bí ó ṣe ń sáré lọ, ti ń sọ gbogbo apá ti ayé nínú ìwà ẹ̀dá wa di eruku. Ní àkókò náà, a kò tilẹ̀ lè rántí pé àwa fúnra wa wà, nítorí ní ìṣẹ́jú kan, a de àwọn agbára ọkàn mọ́lẹ̀ débi pé wọn kò lè ṣe ohunkóhun, àyàfi agbára tí wọ́n ṣì ní láti mú ìrora wa pọ̀ sí i. Ẹ má ṣe rò pé mò ń sọ ọ̀rọ̀ àsọdùn; ní tòótọ́, àlàyé mi kò tilẹ̀ tó láti ṣàlàyé ohun tí ń ṣẹlẹ̀, èyí tí kò ṣeé ṣàpèjúwe (VI.XI #2).
Ibùgbé Keje: Ibùgbé ìkẹyìn kan wà, Yàrá Ìwàníhìn-ín Ọlọ́run, ibùgbé tí ó wà ní àárín gbùngbùn jù lọ, níbi tí Ọlọ́run wà ní ẹ̀kúnrẹ́rẹ́ Rẹ̀. Níwọ̀n ìgbà tí a bá ṣì wà ní ayé, a kò ní lè rí Ọlọ́run ní Ìran Aláyọ̀, ìyẹn ìrírí kókó ìwà mímọ́ Ọlọ́run fúnra rẹ̀. Kí a tó dé Ọ̀run, ohun tí ó ga jù lọ tí a lè ní ni Ìgbéyàwó Ìjìnlẹ̀ Ẹ̀mí tàbí Ìṣọ̀kan pẹ̀lú Ọlọ́run, èyí tí ń yọrí sí Ògo bí ti àwọn Séráfù.
Bí ọkàn kan ṣe ń wọ yàrá tí ó wà ní àárín gbùngbùn jù lọ yìí, ó ń wọ ipò Ìgbéyàwó Ìjìnlẹ̀ Ẹ̀mí tí ó dúró ṣinṣin. Térésà Mímọ́ dábàá pé àwọn tí Ọlọ́run mọ̀ nípasẹ̀ ìmọ̀ Rẹ̀ àtẹ̀yìnwá pé wọn yóò dúró ní olóòótọ́ sí I títí dé òpin nìkan ni Ó ń jẹ́ kí wọ ibùgbé yìí.
Èyí jẹ́ “Ọ̀run kejì” nínú èyí tí ọkàn ti ń wọ àlàáfíà jíjinlẹ̀, tí ó ń gbádùn ayọ̀ tí ó dúró ṣinṣin, tí ó sì bọ́ lọ́wọ́ gbogbo àníyàn àti ìbẹ̀rù. Kò sí ohun tí ó lè yí ọkàn yìí padà kúrò lọ́dọ̀ Olùfẹ́ rẹ̀ àti ìfẹ́ mímọ́ Rẹ̀. Kì í ṣe ikú ajẹ́rìíkú, inúnibíni, ògo ayé, ọrọ̀, tàbí ohun mìíràn ni ó jẹ ẹ́ lógún tàbí tí ó nífẹ̀ẹ́ sí. Ìfẹ́ Ọlọ́run ni ìdùnnú rẹ̀ tó ga jù lọ, tí ó sì jẹ́ ọ̀kan ṣoṣo, nítorí Ọlọ́run ti yí ọkàn náà padà pátápátá.
Àwọn ọkàn wọ̀nyí tí a ti sọ di pípé ń fẹ́ àwọn ọ̀tá wọn pẹ̀lú ìpinnu tí kò lópin, wọ́n sì ń fẹ́ àwọn àdánwò àti ìjìyà líle láti fara wé Jésù, nítorí wọ́n mọ̀ dáadáa bí sísopọ̀ ìjìyà wọn mọ́ ti Kristi ṣe ń so èso púpọ̀. Kò sí gbígbẹ ẹ̀mí, bẹ́ẹ̀ ni kò sí àwọn ìrírí ìjìnlẹ̀ ẹ̀mí. Dípò bẹ́ẹ̀, àwọn ìsúnni ìfẹ́ láti inú ni ń mú àwọn ọkàn wọ̀nyí ṣiṣẹ́ láìdáwọ́dúró láti ṣe ìfẹ́ Ọlọ́run.
Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé a ti sọ àwọn ọkàn wọ̀nyí di pípé, Ọlọ́run yóò máa fi wọ́n sílẹ̀ nígbà míì, yóò sì jẹ́ kí wọ́n pàdé àwọn ẹ̀dá búburú àti oró, ṣùgbọ́n èyí jẹ́ fún rere ọkàn, láti mú ìgboyà rẹ̀ nípa tẹ̀mí pọ̀ sí i kí ó lè forí tì í dé òpin. Ọkàn mọ èyí, ó sì ń fi ayọ̀ tẹ́wọ́ gba àwọn àkókò wọ̀nyẹn, ó ń so èso rere lọ́pọ̀lọpọ̀ fún ògo Ọlọ́run àti ìgbàlà àwọn ọkàn. Àwọn ọkàn mímọ́ wọ̀nyí ń mú ìyípadà rere wá sí ayé yìí ju àìmọye àwọn mìíràn tí a kó papọ̀ lọ; ìdí nìyẹn tí dídé ipò yìí fi gbọ́dọ̀ jẹ́ góńgó tí gbogbo Kristẹni ń lépa tọkàntọkàn.
Térésà Mímọ́ ti Ávila gbé ayé ní àkókò kan náà pẹ̀lú Jòhánù Mímọ́ ti Àgbélébùú. Ó fi ọdún mẹ́tàdínlọ́gbọ̀n ju Jòhánù Mímọ́ lọ, ó sì lọ sí Mísà àkọ́kọ́ rẹ̀. Lẹ́yìn Mísà yẹn, Jòhánù gba ìpè rẹ̀ láti darapọ̀ mọ́ ọn nínú ìgbìyànjú rẹ̀ láti mú àtúnṣe bá Ẹgbẹ́ Kámẹ́lì. Jòhánù Mímọ́ di ọ̀rẹ́ tímọ́tímọ́ àti alábàárìn rẹ̀ nípa tẹ̀mí, ó sì tún jẹ́ olùdarí rẹ̀ nípa tẹ̀mí. Papọ̀, wọ́n mú ìyípadà ńlá bá àwọn ará Kámẹ́lì àti ẹ̀kọ́ nípa àwọn ìjìnlẹ̀ ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú Ọlọ́run. Ní báyìí, a yíjú sí alábàárìn rẹ̀ nípa tẹ̀mí.
Jòhánù Mímọ́ ti Àgbélébùú
Jòhánù Mímọ́ ti Àgbélébùú, àlùfáà ará Kámẹ́lì àti olùmú-àtúnṣe-wá tí ó gbé ayé ní ọ̀rúndún kẹrìndínlógún, jẹ́ Olùkọ́ Ńlá Ìjọ, tí a sábà ń pè ní “Olùkọ́ Ńlá Ìjọ nípa Ìjìnlẹ̀ Ẹ̀mí.” Àwọn iṣẹ́ pàtàkì rẹ̀ ni Gígun Òkè Kámẹ́lì, Òru Òkùnkùn Ọkàn, Orin Ẹ̀mí, àti Ọwọ́ Iná Ìfẹ́ Tí Ó Wà Láàyè. Àwọn iṣẹ́ rẹ̀ bá ìrìnàjò onípele mẹ́ta tí a ti jogún mu: ti ẹni tí ó ṣẹ̀ṣẹ̀ bẹ̀rẹ̀ (Ọ̀nà Ìwẹ̀nùmọ́), ti ẹni tí ó ti tẹ̀ síwájú (Ọ̀nà Ìmọ́lẹ̀), àti ti ẹni pípé (Ọ̀nà Ìṣọ̀kan). Ṣùgbọ́n, ohun tí ó dojú kọ jù lọ ni àwọn ìyípadà láti ìpele kan sí èkejì, tí ó pè ní ìwẹ̀nùmọ́, tàbí àwọn òru òkùnkùn. Òru òkùnkùn àkọ́kọ́ jẹ́ ti àwọn agbára ìmọ̀lára, èkejì sì jẹ́ ti ẹ̀mí.
Àkótán tó tẹ̀ lé yìí wá láti Orí Kẹfà ti Ìrìn Àjò Ìjìnlẹ̀ Ẹ̀mí sí Ìṣọ̀kan pẹ̀lú Ọlọ́run: Ọgbọ́n Ẹ̀mí láti ọ̀dọ̀ Jòhánù Mímọ́ ti Àgbélébùú, èyí tí a lè kà ní odindi lórí www.mycatholic.life/books.
Ìyípadà àkọ́kọ́ sí Ọlọ́run—Jòhánù Mímọ́ kò sọ̀rọ̀ nípa ìpele yìí nítorí ó gbà pé Kristẹni náà ti mọ̀ọ́mọ̀ wọ inú rẹ̀ tẹ́lẹ̀. Èyí ni ìpele tí ènìyàn ti yí padà kúrò nínú ìgbé ayé ẹ̀ṣẹ̀, tí ó gba Batisimu àti àwọn ipa rẹ̀ sínú ìgbésí ayé rẹ̀, tí ó sì bẹ̀rẹ̀ sí í bá Ọlọ́run rìn.
Òru Ìmọ̀lára nípasẹ̀ Ìsapá Ẹni—Jòhánù Mímọ́ ti Àgbélébùú bẹ̀rẹ̀ àwọn ìwé rẹ̀ pẹ̀lú “olùbẹ̀rẹ̀.” Ó kọ̀wé nípa ìpele ìdàgbàsókè ẹ̀mí yìí nínú iṣẹ́ rẹ̀ Gígun Òkè Kármẹ́lì—Ìwé I. Olùbẹ̀rẹ̀ jẹ́ ẹni tí ó ti yí padà sí Ọlọ́run, tí ó ń pa ara rẹ̀ mọ́ kúrò nínú ẹ̀ṣẹ̀ aṣekúpani, tí ó sì ń gbé ìgbé ayé àdúrà àti ìwà rere déédéé.
Ète àkọ́kọ́ ti “òru” yìí (ìwẹ̀nù) ni láti sọ ẹni náà di òmìnira kúrò nínú gbogbo ìsopọ̀ mọ́ ẹ̀ṣẹ̀ tí ó ti di àṣà nínú àwọn ìfẹ́kúfẹ̀ẹ́ rẹ̀. Èkejì ni láti sọ ẹni náà di òmìnira kúrò nínú gbogbo àìpé tí ó ti di àṣà. Ẹ̀kẹta ni láti sọ ẹni náà di òmìnira àní kúrò nínú ìfẹ́ láti dá ẹ̀ṣẹ̀ tí ó fi tìfẹ́tìfẹ́ gbà láyè, àti gbogbo ìfẹ́ tí kò wà létò tó tọ́. Abala ọkàn tí ó ní í ṣe pẹ̀lú ìmọ̀lára ni a dojú kọ ní pàtàkì. Àwọn ìwẹ̀nù tí yóò tẹ̀ lé yóò dojú kọ abala ọkàn tí ó ní í ṣe pẹ̀lú ẹ̀mí. Àdúrà, kíkó ara ẹni níjàánu, àti ṣíṣe àwọn iṣẹ́ ìwà rere pẹ̀lú èrò tí a mọ̀ọ́mọ̀ ní yóò ran ìwẹ̀nù onírora yìí ti abala ìmọ̀lára ènìyàn lọ́wọ́ (àwọn ìfẹ́kúfẹ̀ẹ́, ìtara, ìfẹ́-ọkàn, àti ìmọ̀lára). Àwọn Sakramenti Ìrònúpìwàdà àti Eúkárístì yóò tún níye lórí gidigidi.
Àwọn Olórí Ẹ̀ṣẹ̀ Méje jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ohun tí ìwẹ̀nù yìí dojú kọ ní pàtàkì. A ó dojú kọ àwọn ẹ̀ṣẹ̀ náà ní tààràtà, láti ran ọkàn lọ́wọ́ láti mú àwọn ẹ̀ṣẹ̀ kéékèèké, àìpé, àti ìfẹ́ láti dá àwọn ẹ̀ṣẹ̀ wọ̀nyí kúrò, àti láti ràn án lọ́wọ́ pàápàá láti bọ́ lọ́wọ́ dídá ẹ̀ṣẹ̀ aṣekúpani lọ́jọ́ iwájú.
Àṣàrò Pẹ̀lú Ìrònú Ìgbésẹ̀-ní-ìgbésẹ̀ ni àdúrà tí ẹni yìí yóò rí pé ó ṣàǹfààní jù lọ fún òun. Irú àṣàrò yìí ní nínú ṣíṣe kíkà àti ríronú jinlẹ̀ lórí àwọn Ìhìnrere pẹ̀lú àdúrà, kí a lè jẹ́ kí Ọlọ́run bá ọkàn sọ̀rọ̀, kí Ó sì tọ́ ọ sọ́nà nípasẹ̀ àwọn ìmọ̀lára rẹ̀, ìfẹ́-ọkàn rẹ̀, ìmísí, àti ìtùnú ẹ̀mí.
Ìfẹ́ onítara fún Ọlọ́run ni ẹni yìí yóò máa ní ìrírí rẹ̀. Ọkàn yóò ní ìtara fún Ọlọ́run, ìwà rere, àti àwọn ìṣe ẹ̀mí mìíràn. Gẹ́gẹ́ bí Jòhánù Mímọ́ ṣe sọ, ọkàn yóò “Máa jó nínú ìfẹ́ pẹ̀lú ìyánhànhàn.”
Òru Ìmọ̀lára nípasẹ̀ Iṣẹ́ Ọlọ́run—Jòhánù Mímọ́ ṣàlàyé ìgbésẹ̀ yìí nínú ìrìn àjò ẹ̀mí nínú Òru Òkùnkùn Ọkàn—Ìwé I. Ẹni tí ó ń la ìpele ìdàgbàsókè ẹ̀mí yìí kọjá wà ní àárín jíjẹ́ “olùbẹ̀rẹ̀” àti “ẹni tí ó ti gòkè sí i.”
Nínú òru yìí (ìwẹ̀nù), iṣẹ́ Ọlọ́run ni ó ń wẹ ọkàn mọ́ ní pàtàkì, kì í ṣe ohunkóhun tí ọkàn lè ṣe fúnra rẹ̀. Bíi ti òru ìmọ̀lára nípasẹ̀ ìsapá ẹni, ìwẹ̀nù yìí dojú kọ àwọn ìfẹ́kúfẹ̀ẹ́ àti ìfẹ́-ọkàn tí ó jẹ mọ́ ìmọ̀lára ènìyàn, ṣùgbọ́n ní ọ̀nà tí ó jinlẹ̀ sí i. Lẹ́yìn tí ọkàn bá ti bọ́ lọ́wọ́ gbogbo ìsopọ̀ àti ìfẹ́-ọkàn tí kò bójú mu ní ìgbésẹ̀ àkọ́kọ́, yóò wá mọ̀ pé òun tún ní ọ̀pọ̀ ẹ̀ṣẹ̀ tó jinlẹ̀ ní ti ẹ̀mí.
Àwọn Olórí Ẹ̀ṣẹ̀ Méje ni a ń yẹ̀ wò ní ọ̀nà ẹ̀mí tí ó jinlẹ̀ sí i lákòókò ìwẹ̀nù yìí. Ní ìpele ìdàgbàsókè ẹ̀mí yìí, nípasẹ̀ ìmísí tí ó ń wá láti ọ̀dọ̀ Ọlọ́run láìdáwọ́dúró, ọkàn yóò wá mọ̀ pé òun ti ní inú dídùn sí àwọn ohun Ọlọ́run débi pé ó ti di mímọ́ àwọn adùn ìmọ̀lára tí ó ti rí gbà nínú ìgbé ayé rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí olùbẹ̀rẹ̀ ní ti ẹ̀mí. Fún àpẹẹrẹ, ọkàn lè gbóríyìn fún ìrìn àjò ẹ̀mí àti ìwà rere tirẹ̀ débi pé ó kún fún ìgbéraga ẹ̀mí. Tàbí ó lè gbádùn ìmọ̀lára pé òun sún mọ́ Ọlọ́run débi pé ó nífẹ̀ẹ́ àwọn ìmọ̀lára náà ju bí ó ṣe nífẹ̀ẹ́ Ọlọ́run lọ (èyí ni, àjẹjù ní ti ẹ̀mí).
Ìfojúsùn sí Ọlọ́run tí Ń Wẹ Ọkàn Mọ́ ni àdúrà tí ó bá ìpele ìdàgbàsókè ẹ̀mí yìí mu. Nígbà tí èyí bá ṣẹlẹ̀, ọkàn kò ní rí ìtẹ́lọ́rùn kankan mọ́ nínú ọ̀pọ̀ ìtùnú ẹ̀mí tí ó ti rí gbà; àìní adùn àti ìkorò nìkan ni yóò máa rí nínú àwọn ìmọ̀lára rẹ̀, Ọlọ́run yóò sì pè é láti yí padà kúrò nínú ọ̀pọ̀ ìtùnú ẹ̀mí tí ó rí gbà nígbà tí ó wà ní ìpele ìbẹ̀rẹ̀ ìrìn àjò ẹ̀mí. Àìní adùn àti pípàdánù ìtùnú náà wà láti fa ẹni náà sí ìfẹ́ Ọlọ́run ní ọ̀nà tí ó mọ́ sí i, tí ó sì jinlẹ̀ sí i ní ti ẹ̀mí. Ọlọ́run fúnra Rẹ̀ ni yóò fi ìfojúsùn tí ń wẹ ọkàn mọ́ sínú ẹni náà ní tààràtà, kì í ṣe nípasẹ̀ ìsapá ẹni náà fúnra rẹ̀. Ẹni náà yóò rí i pé ó ṣe pàtàkì láti kàn jókòó ní ìdákẹ́jẹ́ níwájú Ọlọ́run, kí ó sì jẹ́ kí Ọlọ́run ṣe iṣẹ́ náà. Ojúṣe kan ṣoṣo tí ẹni náà ní nínú àdúrà yìí ni láti gbà sí ohun tí Ọlọ́run ń ṣe.
Yíyan Ọlọ́run Nítorí Ọlọ́run Fúnra Rẹ̀ gbọ́dọ̀ jẹ́ ète kan ṣoṣo ní ìpele yìí—kì í ṣe nítorí pé ọkàn rí ìtùnú nínú nínífẹ̀ẹ́ Ọlọ́run, bí kò ṣe nítorí pé Ọlọ́run yẹ fún ìfẹ́.
Òru Ẹ̀mí nípasẹ̀ Ìsapá Ẹni—Jòhánù Mímọ́ ṣàlàyé ìgbésẹ̀ ìdàgbàsókè ẹ̀mí yìí ní Apá Kejì àti Ẹ̀kẹta ti Gígun Òkè Kármẹ́lì. Ọkàn, tí ó ti bọ́ lọ́wọ́ gbogbo ìsopọ̀ mọ́ ohun tí ó jẹ mọ́ ìmọ̀lára báyìí, títí kan ọ̀pọ̀ adùn ìmọ̀lára tí ń fún un ní ìtùnú tí ó rí gbà lákòókò ìrìn àjò rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí olùbẹ̀rẹ̀, bẹ̀rẹ̀ sí í dojú kọ abala ẹ̀mí tí ó wà nínú rẹ̀, kí ó lè fi òye, ìrántí, àti ìfẹ́-inú rẹ̀ lé Ọlọ́run lọ́wọ́ ní ọ̀nà tí ó jinlẹ̀ jù lọ.
Nínú òru yìí, ẹni tí ó ṣẹ̀ṣẹ̀ bẹ̀rẹ̀ ti di ẹni tí ó “jáfáfá” nínú ìgbésí ayé ẹ̀mí báyìí, ó sì ń gbádùn àkókò ìdúróṣinṣin, àdúrà ìwòye Ọlọ́run ní ìdákẹ́jẹ́, àti ìtara fún Ọlọ́run, èyí tí ó sábà máa ń gùn. Ọkàn ń dàgbà nínú ìwà rere àti ìwà mímọ́, ṣùgbọ́n ó ń mọ̀ pé Ọlọ́run fẹ́ ohun tí ó ju èyí lọ fún òun. Nítorí èyí, ọkàn bẹ̀rẹ̀ sí í jẹ́ kí Ọlọ́run da àwọn ẹ̀bùn mímọ́ ti ìgbàgbọ́, ìrètí, àti ìfẹ́ sínú rẹ̀. Ó bẹ̀rẹ̀ sí í mọ̀ọ́mọ̀ fi gbogbo èrò rẹ̀ tẹ́lẹ̀ nípa Ọlọ́run sílẹ̀, pẹ̀lú àwọn ohun tí ó fẹ́ fún ọjọ́ iwájú àti àwọn ìdánilójú onímọtara-ẹni-nìkan nípa ìfẹ́ Ọlọ́run, bí ó ti ń bẹ̀rẹ̀ sí í yan ìṣọ̀kan pẹ̀lú Ọlọ́run ní ìpele tuntun kan. Ọgbọ́n òye bẹ̀rẹ̀ sí í ní ìgbàgbọ́ ní ọ̀nà tí ó kárí sí i ṣùgbọ́n tí kò ṣe kedere, bí ẹni pé ẹni náà ń tẹjú mọ́ oòrùn. Ìrántí bẹ̀rẹ̀ sí í di mímọ́, a sì ń “gbàgbé” rẹ̀. Ìfẹ́-inú sì wà ní irú ipò dídúró kan, ó ń dúró de ìtọ́sọ́nà oníjẹ̀lẹ́ńkẹ́ Ọlọ́run láti ìṣẹ́jú kan sí òmíràn.
Ìwòye Ọlọ́run ní ìdákẹ́jẹ́ tí Ọlọ́run ń fi sínú ọkàn di ọ̀nà àdúrà tí ẹni tí ó jáfáfá sábà máa ń gbà. Nígbà àdúrà yìí, Ọlọ́run ń bá ọkàn sọ̀rọ̀ ní ọ̀nà àdììtú, ṣùgbọ́n tí ó ń yí ọkàn padà. Ọlọ́run ń fa ọkàn mọ́ra déédéé nínú àdúrà, ṣùgbọ́n àdúrà yìí kò dá lórí èrò tàbí àṣàrò. Kàkà bẹ́ẹ̀, ọkàn ń ní ìdánilójú sí i nípa ògo Ọlọ́run, ṣùgbọ́n ìdánilójú rẹ̀ kárí sí i, kò sì tẹjú mọ́ àwọn èrò pàtó nípa Ọlọ́run tó tẹ́lẹ̀ mọ́. Ẹni náà ń lo àkókò díẹ̀ púpọ̀ sí i láti ronú nípa Ọlọ́run, ó sì ń lo àkókò púpọ̀ sí i láti darí èrò rẹ̀ sí Ọlọ́run ní ọ̀nà tí ó rọrùn tí ó sì ṣe tààrà sí i. Dípò kí ẹni náà ní ọ̀pọ̀ ìrètí fún ara rẹ̀, ó ń kọ́ díẹ̀díẹ̀ láti yíjú sí ẹni kan ṣoṣo tí yóò gbé ìrètí rẹ̀ lé—Ọlọ́run nìkan.
Yíyan láti fi gbogbo ìmọ̀ tí a ní nípa Ọlọ́run tẹ́lẹ̀ sílẹ̀ àti ṣíṣekára láti tẹ́wọ́ gba ìfẹ́ Rẹ̀ gbọdọ̀ jẹ́ ohun tí a tẹjú mọ́ ní ìpele yìí. Èyí rí bẹ́ẹ̀ kí ọkàn lè múra sílẹ̀ fún ìyípadà pátápátá tí yóò ṣẹlẹ̀ sí i nínú ìwẹ̀nùmọ́ tí ó kàn, tí í ṣe èyí tí ó gbẹ̀yìn.
Òru Ẹ̀mí Lábẹ́ Ìṣe Ọlọ́run—Jòhánù Mímọ́ ṣàlàyé ìpele ìdàgbàsókè ẹ̀mí yìí ní Apá Kejì ti Òru Dúdú Ọkàn. Ọkàn la ìwẹ̀nùmọ́ rẹ̀ ìkẹyìn kọjá nípasẹ̀ pípa ọ̀nà rẹ̀ àtijọ́ ti mímọ̀, níní ìrètí, àti lílo ìfẹ́-inú rẹ̀ run pátápátá.
Ìpele ìkẹyìn yìí jẹ́ ìwẹ̀nùmọ́ tí ọkàn ń gbà, nítorí pé iṣẹ́ Ọlọ́run ni, èyí tí kò béèrè ju ìyọ̀ǹda ọkàn lọ. Ẹni náà wọ inú irú “àpò ìyípadà ẹ̀mí” kan, nínú èyí tí ọgbọ́n òye, ìrántí, àti ìfẹ́-inú ti ń yí padà pátápátá. Ọgbọ́n òye wá mọ Ọlọ́run ní ọ̀nà tuntun. Ó di òkùnkùn, ó sì gbàgbé ìmọ̀ rẹ̀ àtijọ́ tí ó kéré sí i nípa Ọlọ́run, ó sì wá mọ̀ Ọ́n pẹ̀lú ìdánilójú púpọ̀ sí i, ṣùgbọ́n ní ọ̀nà tí kò ṣe kedere. Ó fi àwọn èrò àti ìrònú nípa Ọlọ́run sílẹ̀ láti gba ìmọ́lẹ̀ mímọ́ tí ó lágbára ré kọjá ààlà, tí ó wá láti inú ìgbàgbọ́ tí Ọlọ́run fi sínú ọkàn. A ń wẹ ìfẹ́-inú mọ́ díẹ̀díẹ̀ títí di pátápátá, ó sì ń fi ohun gbogbo sílẹ̀ àyàfi ìfẹ́ Ọlọ́run. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ọkàn ní ìrírí ìrẹ̀lẹ̀ ńlá, tí ó sì ń rí ara rẹ̀ bí ẹni tí ó di tálákà pátápátá tí ó sì ṣófo, ó sún mọ́ Ọlọ́run ju ti ìgbàkígbà rí lọ. Nínú ìwẹ̀nùmọ́ yìí, ọkàn rí ààbò àti ìdáàbòbò lọ́wọ́ àwọn ọ̀tá mẹ́tẹ̀ẹ̀ta—ayé, Èṣù, àti ara. Àwọn ọ̀tá wọ̀nyí kò tún lè dí i lọ́wọ́ ní ọ̀nà kankan mọ́. Nínú ìdánìkanwà àti ipò ìfarapamọ́ inú yìí, ọkàn di alágbára gidigidi, ó sì fẹsẹ̀ múlẹ̀ jinlẹ̀ nínú ìfẹ́ rẹ̀ fún Ọlọ́run. “Ìbẹ̀rù mímọ́” kan ń yí i padà, tí kò fi fẹ́ ṣẹ Ọlọ́run láé, tí ó sì fẹ́ràn láti nífẹ̀ẹ́ Rẹ̀ àti láti ṣe ìfẹ́ Rẹ̀ mímọ́ nìkan. Nínú agbára ẹ̀mí yìí, lẹ́yìn tí ọkàn ti wá Ọlọ́run láìdáwọ́dúró tí ó sì ti rí I, ó ti wá sọ Ọlọ́run àti ìfẹ́ Rẹ̀ pípé di ohun kan ṣoṣo tí ó ń fẹ́.
Àdúrà ìwòye Ọlọ́run ní ìdákẹ́jẹ́ tí ó ti di ìṣe déédéé di ọ̀nà tí ọkàn ń gbà ní gbogbo ìgbà. Èyí túmọ̀ sí pé ọkàn ti fi gbogbo ọ̀nà àdúrà tí ó wà ní ìpele ìsàlẹ̀ sílẹ̀ pátápátá, ó sì bẹ̀rẹ̀ sí í bá Ọlọ́run rìn nígbà gbogbo, láti máa gbàdúrà nígbà gbogbo, àti láti má ṣe rẹ̀ láti nífẹ̀ẹ́ Ọlọ́run. Ní kété tí ọkàn bá ti gun àkàbà dé ọ̀dọ̀ Olùfẹ́ rẹ̀, ó ti múra tán fún Ìṣọ̀kan pẹ̀lú Ọlọ́run.
Ìṣọ̀kan pẹ̀lú Ọlọ́run—Jòhánù Mímọ́ ṣàlàyé ìrírí ọkàn tí ó pé yìí nínú àwọn ìwé rẹ̀, Orin Ẹ̀mí Àwọn Ẹsẹ Orin 22-40 àti Ahọ́n Iná Ìfẹ́ Tí Ó Wà Láàyè. Nínú ipò pípé yìí, ọkàn wà ní ìṣọ̀kan tímọ́tímọ́ pẹ̀lú Ọlọ́run débi pé ó ń pín nínú àwọn ànímọ́ àtọ̀runwá Ọlọ́run ní ẹ̀kúnrẹ́rẹ́. Ọgbọ́n òye rẹ̀ ń ronú pẹ̀lú ìgbàgbọ́ mímọ́ nínú Ọlọ́run, ìrántí rẹ̀ ń lóye ohun gbogbo nípasẹ̀ ìrètí mímọ́ nínú Ọlọ́run, ìfẹ́ mímọ́ Ọlọ́run sì ni ó ń darí ìfẹ́-inú rẹ̀. Gbogbo ohun tí ó ń fà á mọ́ra, gbogbo ìfẹ́ ọkàn rẹ̀, ìfẹ́-ọkàn rẹ̀, àti ìmọ̀lára líle rẹ̀ sì wà ní ìtòlẹ́sẹẹsẹ pátápátá nínú Ọlọ́run. Ọkàn ń mọ̀, ó ń lóye, ó ń nífẹ̀ẹ́, ó ń ní ìmọ̀lára, ó ń bá àwọn ẹlòmíràn lò, ó sì ń bá wọn sọ̀rọ̀ nínú Ọlọ́run àti nípasẹ̀ Ọlọ́run. Kódà, ọkàn ń nífẹ̀ẹ́ Ọlọ́run nípasẹ̀ agbára Ọlọ́run fúnra Rẹ̀.
Àwòrán àkọ́kọ́ tí Jòhánù Mímọ́ ń lò láti ṣàpèjúwe ipò pípé yìí ni igi tí ó ti di ọ̀kan pẹ̀lú ahọ́n iná, tí ahọ́n iná Ẹ̀mí Mímọ́ sì ń jó ní àárín gbùngbùn rẹ̀ tí ó jinlẹ̀ jù lọ.
Àkótán
Ẹ̀kọ́ Ọlọ́run nípa ìgbésí ayé ẹ̀mí àti ẹ̀kọ́ Ọlọ́run nípa ìrírí jíjinlẹ̀ Rẹ̀ dá lórí ìrìnàjò láti ìyípadà ọkàn àkọ́kọ́ sí ìṣọ̀kan jíjinlẹ̀ sí i pẹ̀lú Ọlọ́run. Ẹ̀kọ́ Ọlọ́run nípa ìgbésí ayé ẹ̀mí gbòòrò sí i; ó kan àwọn ìṣe àti ẹ̀kọ́ tó ń ran ènìyàn lọ́wọ́ láti túbọ̀ sún mọ́ Ọlọ́run, títí kan àdúrà, àwọn ìṣe ìfọkànsìn, àti ìṣàṣàrò. Ẹ̀kọ́ Ọlọ́run nípa ìrírí jíjinlẹ̀ Rẹ̀, tó jẹ́ ẹ̀ka kan nínú ẹ̀kọ́ yìí, dá lórí àwọn ìrírí ẹ̀mí jíjinlẹ̀ àti àwọn ìyípadà tó ń ṣẹlẹ̀ bí ènìyàn ṣe ń tẹ̀ síwájú nínú ìwà mímọ́. A ti ṣàyẹ̀wò bí àwọn èrò wọ̀nyí ṣe dàgbà nínú ìtàn, láti ipa tí ìmọ̀ ọgbọ́n orí ní lórí wọn ní ìbẹ̀rẹ̀ àti ìyàtọ̀ láàárín ìgbésí ayé ìṣiṣẹ́ àti ìgbésí ayé àdúrà ìṣàṣàrò, dé àwọn ìpele mẹ́ta ti ìdàgbàsókè ẹ̀mí: Ọ̀nà Ìwẹ̀nùmọ́, Ọ̀nà Ìmọ́lẹ̀, àti Ọ̀nà Ìṣọ̀kan. Àwọn ìpele wọ̀nyí ṣàlàyé bí ọkàn ṣe ń tẹ̀ síwájú láti ìwẹ̀nùmọ́ àti gbígba ìmọ́lẹ̀ sí Ìṣọ̀kan pẹ̀lú Ọlọ́run. Àwọn Mímọ́ Bonaventure, Jòhánù ti Agbélébùú, àti Tèrésà ti Ávila wà lára àwọn onímọ̀ ẹ̀kọ́ Ọlọ́run nípa ìrírí jíjinlẹ̀ Rẹ̀ àti àwọn Olùkọ́ Ńlá ti Ìjọ tó ga jù lọ. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn ọ̀rọ̀ tí wọ́n lò yàtọ̀ síra, àlàyé wọn ń ṣàpèjúwe ìrìnàjò ẹ̀mí kan náà tí ènìyàn ń rìn.
Èyí tó kàn: Orí Keje—Láti Oore-ọ̀fẹ́ sí Ògo nínú Ìran Ènìyàn
Ìwé tí ìdérí rẹ̀ rọ̀ Ìtumọ̀ Yorùbá: – Ìwé ẹ̀rọ Kindle – Google Play – Apple Books – àti àwọn mìíràn!