Tiếng Việt

Chương 7 – Trộm cắp và tham muốn

Trở về Mục lục

Điều răn thứ bảy:

Ngươi không được trộm cắp. (Xh 20:15)
Điều răn thứ bảy cấm lấy hoặc giữ của cải của người thân cận một cách bất công, và làm thiệt hại cho họ bằng bất cứ cách nào liên quan đến của cải của họ. Điều răn này đòi phải thực thi công bằng và bác ái trong việc quản lý của cải trần thế và thành quả lao động của con người. Vì công ích, điều răn này đòi phải tôn trọng mục đích phổ quát của của cải và quyền tư hữu. (GLHTCG số 2401)

Tất cả chúng ta hẳn đều thấy rõ rằng trộm cắp là điều sai trái. Trẻ em thường khó thoát khỏi suy nghĩ rằng mình có quyền có được những gì mình muốn, ngay lúc mình muốn. Chẳng hạn, trẻ nhỏ có thể bất ngờ lấy đồ chơi của một em khác chỉ vì chúng muốn món đồ ấy. Các em khó hiểu được rằng món đồ chơi mình đang hết sức ao ước lúc ấy không phải là của mình. Nhưng khi lớn lên, các em dần ý thức rằng mình không có quyền lấy những gì không thuộc về mình. Dù khi còn nhỏ chưa hiểu đầy đủ khái niệm trộm cắp, nhưng cuối cùng, phần lớn mọi người đều có thể tự nhận ra điều đó mà không cần ai chỉ bảo. Điều này cho thấy Điều răn cấm trộm cắp là một phần trong luật tự nhiên của Thiên Chúa và là điều hợp lý đối với tất cả những ai có lẽ thường và lý trí con người.

Nhưng Điều răn này còn đưa chúng ta đi xa hơn nhận thức đơn giản rằng trộm cắp là điều sai trái. Xét cho cùng, điều răn này cho chúng ta thấy toàn thể công trình tạo dựng đều thuộc về Thiên Chúa, còn chúng ta chỉ là những người quản lý. Điều răn này cũng cho thấy phải tôn trọng người nghèo và khơi dậy lòng khao khát chăm lo cho những người túng thiếu.

Chúng ta bắt đầu bằng việc xem xét mục đích của của cải vật chất trong kế hoạch của Thiên Chúa, rồi từ đó đi sâu hơn. Khi hiểu được bức tranh tổng thể về thế giới vật chất, chúng ta sẽ dễ dàng áp dụng những nguyên tắc này vào các hoàn cảnh cụ thể trong cuộc sống hơn.


Của tôi hay của anh chị em?

Mọi sự chúng ta có đều thuộc về Thiên Chúa. Thiên Chúa là Đấng ban mọi điều tốt lành, kể cả những tặng phẩm của trái đất. Đất đai, tài sản, nhà ở, đồ dùng cá nhân, v.v., tất cả đều thực sự thuộc về Thiên Chúa.

Dẫu vậy, Thiên Chúa đã cho chúng ta được thông phần vào sự phong phú của Ngài. Điều này trước hết và trên hết áp dụng cho đời sống ân sủng của chúng ta cùng mọi điều tốt lành thiêng liêng. Nhưng điều này cũng áp dụng cho của cải vật chất. Thiên Chúa cho phép chúng ta nhận một số tài sản là của riêng mình, và mời gọi chúng ta tôn trọng việc Ngài đã trao quyền sở hữu những tài sản khác cho người khác.

Vì thế, điều đầu tiên cần hiểu là tất cả những gì chúng ta có đều là quà tặng và xét cho cùng đều đến từ Thiên Chúa. Hơn nữa, chúng ta được đặc ân nhận một số của cải làm tài sản riêng của mình. Chúng ta có quyền đối với những gì mình sở hữu chỉ vì lòng nhân lành của Thiên Chúa và vì Ngài đã chọn cho phép chúng ta thông phần vào sự phong phú của Ngài. Nhưng quyền được thông phần vào sự phong phú của Thiên Chúa này không phải là tuyệt đối! Việc tôi sở hữu của cải vật chất phải luôn luôn và ở khắp mọi nơi được nhìn nhận dưới ánh sáng của sự thật rằng đó là quà tặng Thiên Chúa ban, để được sử dụng cho vinh quang Thiên Chúa và lợi ích của tha nhân.

Đây là một ý niệm đôi khi khó hiểu, nhưng lại hết sức thiết yếu. Ý niệm này đòi hỏi chúng ta nhận ra sự cần thiết phải quảng đại, như Thiên Chúa quảng đại với chúng ta. Và đôi khi, chúng ta còn cần nhận ra rằng những gì Thiên Chúa ban cho tôi là để tôi có thể chia sẻ với người khác. Đây là một ý niệm rất quan trọng cần hiểu nếu chúng ta mong muốn tiếp tục đón nhận mọi điều tốt lành từ Thiên Chúa.


Mức tối thiểu

Có nhiều cách vi phạm Điều răn này. Dưới đây là bản tóm lược những cách rõ ràng và phổ biến nhất:

Trộm cắp: Phải chăng trộm cắp chỉ đơn giản là lấy một thứ không thuộc về tôi, trái với ý muốn của chủ sở hữu? Không hẳn như vậy. Trộm cắp cần được định nghĩa chặt chẽ hơn. Trộm cắp là lấy một thứ không thuộc về tôi và tôi không có quyền lấy.

Chẳng hạn, giả sử anh chị em đang đi bộ đường dài xuyên rừng vào mùa đông và bị lạc suốt cả ngày. Mặt trời đang lặn, ngoài trời rét buốt và anh chị em lo sợ cho tính mạng mình. Anh chị em tình cờ bắt gặp một căn nhà gỗ trong rừng, nhưng không có ai ở đó. Anh chị em có quyền phá cửa vào, ở lại qua đêm, sưởi ấm và thậm chí ăn một ít thức ăn trong tủ không? Đó có phải là trộm cắp không? Không, đó không phải là trộm cắp, và đúng là anh chị em có quyền làm như vậy. Dĩ nhiên, sau đó, cố gắng bù lại những thứ ấy khi có thể là điều ngay chính về mặt luân lý.

Ví dụ này cho thấy quyền sở hữu tài sản riêng không phải là tuyệt đối. Quyền này không đứng trên sự an lành và an toàn tính mạng của chính anh chị em hay của người khác. Lấy những gì không phải của mình chỉ là trộm cắp (và là tội) khi việc ấy không có lý do chính đáng và không hợp lý. Đức khôn ngoan phải hướng dẫn chúng ta trong vấn đề này.

Ích kỷ: Dưới đề mục chung là “ích kỷ”, có nhiều tội cụ thể. Sau đây là một số tội thường gặp, bao gồm nhiều loại hành vi khác nhau:

  • Không sống quảng đại khi Thiên Chúa và lý trí con người đòi hỏi chúng ta phải quảng đại.
  • Trong kinh doanh, thao túng giá cả hàng hóa vì những động cơ ích kỷ. Điều này đặc biệt mang tính tội lỗi khi gây thiệt hại cho người khác. Điều này đặc biệt áp dụng cho các tập đoàn hoặc bất cứ ai có khả năng làm như vậy.
  • Dùng ảnh hưởng hoặc quyền lực của mình để tác động đến những người có thẩm quyền, khiến họ đưa ra các quyết định có lợi cho cá nhân mình. Điều này đặc biệt là tội khi những quyết định ấy gây hại cho người khác trong khi lại mang lợi ích cho anh chị em.
  • Sử dụng sai mục đích những của cải không thuộc về anh chị em, mà thuộc về người sử dụng lao động hoặc một tổ chức khác.
  • Lãng phí thời giờ tại nơi làm việc, hoặc làm việc một cách tắc trách hay cẩu thả.
  • Gian lận thuế.
  • Làm giả tài khoản ngân hàng.
  • Chi tiêu lãng phí hoặc chi tiêu quá mức và không cần thiết, nhất là cho bản thân.
  • Cố ý làm hư hại tài sản công mà không có mục đích chính đáng.
  • Cố ý vi phạm một hợp đồng hợp pháp giữa các cá nhân, hoặc ngay cả với một tập đoàn hay chính quyền, mà không có lý do chính đáng.
  • Gian lận trong các trò chơi, nhất là khi có cá cược. Bản thân việc cá cược không phải là tội, miễn là được thực hiện có chừng mực và không có rủi ro quá lớn. Nhưng cá cược quá mức hoặc gian lận để thắng cược là có tội.
  • Mua bán con người (chế độ nô lệ) không chỉ là một tội xúc phạm đến phẩm giá con người, mà còn là một hình thức trộm cắp, vì con người không phải là tài sản và không được đối xử theo cách ích kỷ như thế.

Đây chỉ là một vài ví dụ về tính ích kỷ. Tuy nhiên, có vô số cách mà việc quá chú tâm vào bản thân, lòng tham và ham muốn có thêm có thể dẫn đến những hành động tội lỗi gây hại cho chính mình và cho người khác. Ích kỷ là một hình thức trộm cắp, vì chúng ta lấy hoặc không chịu từ bỏ một điều mà mình không có quyền có.

Tôn trọng công trình tạo dựng: Thiên Chúa đã trao cho chúng ta quyền làm chủ toàn thể công trình tạo dựng. Vì thế, chúng ta có quyền sử dụng thế giới thụ tạo vì lợi ích của mình. Điều này bao gồm việc sử dụng động vật, thực vật, khoáng sản và các tài nguyên thiên nhiên khác. Tuy nhiên, quyền này cũng có thể bị lạm dụng.

Tài nguyên thiên nhiên: Các tài nguyên của Trái Đất được dành cho công ích của mọi người. Vì thế, nếu các cá nhân, doanh nghiệp hay thậm chí các chính phủ lạm dụng tài nguyên vì những lý do ích kỷ, họ đang chiếm đoạt những gì thuộc về công ích. Việc lạm dụng tài nguyên của Trái Đất có thể diễn ra dưới nhiều hình thức. Chẳng hạn, phá hủy hoàn toàn một khu rừng nhiệt đới để một số cá nhân làm giàu là một hình thức lấy cắp của thiên nhiên và là một tội chống lại công ích vì những lý do ích kỷ. Điều này bao gồm mọi cách sử dụng các của cải thiên nhiên một cách bất hợp lý và quá mức, gây tổn hại cho thế hệ hiện tại hoặc các thế hệ tương lai.

Động vật: Động vật là một phần trong công trình tạo dựng của Thiên Chúa và phải được tôn trọng. Cố ý ngược đãi động vật một cách vô lý để tìm thú vui ích kỷ là điều xấu và là một hình thức trộm cắp, vì đó là sự lạm dụng “quyền làm chủ” của chúng ta đối với thụ tạo. Tuy nhiên, sử dụng động vật làm thực phẩm, lấy nguyên liệu may mặc hoặc phục vụ công việc gia đình vẫn nằm trong giới hạn hợp lý của quyền làm chủ đối với động vật. Việc săn bắt động vật như một môn thể thao cũng được phép, miễn là được thực hiện một cách nhân đạo. Lý tưởng nhất là sau đó con vật cũng được dùng làm thực phẩm hoặc lấy nguyên liệu may mặc. Đôi khi, việc tiêu diệt động vật cũng là chính đáng vì công ích hoặc vì lợi ích của chính chúng và sự tồn tại của loài. Chẳng hạn, nếu một giống động vật nào đó sinh sôi quá đông, việc nhà chức trách hợp pháp kêu gọi tăng cường săn bắt hoặc giảm bớt số lượng trong đàn có thể là điều có lợi nhất cho loài ấy hoặc cho công ích.

Chăm sóc những động vật đã được thuần hóa, chẳng hạn đưa chúng đến bác sĩ thú y, là điều đúng đắn. Tuy nhiên, không được coi trọng sức khỏe của một con vật đến mức thái quá. Chi những khoản tiền quá lớn cho sức khỏe của một con vật là điều sai trái, khi số tiền ấy có thể được dùng cho những nhu cầu khác của công ích có tầm quan trọng lớn hơn. Nói cách khác, sức khỏe của một động vật được thuần hóa không có cùng giá trị như sức khỏe của một con người. Hơn nữa, việc cho những con vật đau ốm hoặc già yếu được chết êm ái là chính đáng và đôi khi còn là điều cần thiết vì sự tôn trọng đối với con vật và công ích.


Phẩm giá con người và nền kinh tế

Điều Răn Thứ Sáu không chỉ áp dụng cho các cá nhân mà còn cho các hệ thống kinh tế và các thể chế quản trị khác nhau. Trong Hội Thánh, chúng ta có một truyền thống phong phú về điều được gọi là “Học thuyết Xã hội” hay “Giáo huấn Xã hội”. Chính trị và kinh tế là những phần rất quan trọng của đời sống con người, và nhiều thể chế quản trị cũng như hệ thống kinh tế hiện đại đặt ra những vấn đề luân lý quan trọng. Sự phát triển giáo huấn của chúng ta về kinh tế đặc biệt là thành quả của thế kỷ XIX, với sự xuất hiện của công nghệ, công nghiệp, sản xuất hàng loạt, những phương thức lao động mới, v.v. Hội Thánh đưa ra một số định hướng căn bản và nguyên tắc luân lý để tuân theo. Những giáo huấn này thuộc phạm vi Điều Răn Thứ Bảy, xét vì chúng liên quan đến việc sử dụng tài nguyên, trao đổi tiền bạc và lao động của con người. Dưới đây là một số giáo huấn ấy:

Phẩm giá của lao động: Thiên Chúa đã ban cho nhân loại quyền làm chủ thế giới thụ tạo (St 1:28). Tuy nhiên, do hậu quả của Tội Nguyên Tổ, người đàn ông phải chịu hình phạt là đổ mồ hôi trán để nuôi sống bản thân và gia đình (St 3:17–19). Dù đây là một hậu quả đáng buồn của Tội Nguyên Tổ, nó cũng trở thành một nguồn ơn cứu chuộc và phẩm giá. “Lao động” trở thành phương thế thực thi quyền làm chủ đối với thụ tạo và giúp con người cộng tác với Thiên Chúa trong công trình Tạo Dựng của Người.

Vì lý do này, lao động có phẩm giá, và nhân loại khám phá ra một phẩm giá nhất định nơi công việc chính đáng. Nhờ lao động, chúng ta có thể chăm sóc và nuôi sống bản thân cùng gia đình. Đây không chỉ là một quyền căn bản của con người mà còn là một bổn phận căn bản của con người. Thật vậy, nếu một người bỏ bê lao động và không đóng góp bằng một hình thức hoạt động hữu ích nào, thì điều đó sẽ xâm phạm phẩm giá căn bản của họ với tư cách là một nhân vị, đồng thời vi phạm bổn phận căn bản của họ trong cuộc sống.

Mọi hệ thống kinh tế, luật lệ liên quan đến lao động và phương thức kinh doanh tư nhân đều phải đặt trọng tâm hàng đầu vào phẩm giá của con người và quyền lao động của họ, để họ được chia sẻ phẩm giá trong hoạt động sáng tạo của Thiên Chúa. Đây là điều khó thuyết phục nhiều nhà lãnh đạo doanh nghiệp ngày nay chấp nhận, nhưng nó phải luôn là nguyên tắc định hướng cốt lõi cho mọi hoạt động và quyết định liên quan đến lao động. Lợi nhuận không được là động lực tối hậu; trái lại, phẩm giá của con người và phẩm giá của lao động mới phải là động lực.

Lợi nhuận và con người: “Bất cứ hệ thống nào trong đó các mối quan hệ xã hội hoàn toàn do những yếu tố kinh tế quyết định đều trái với bản tính của nhân vị và các hành vi của con người” (Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo số 2423). Đây là một nguyên tắc then chốt cần được xem xét đối với bất cứ hệ thống kinh tế nào. Nếu “lợi nhuận” là mục tiêu chính của một hệ thống kinh tế, thì đó là một hệ thống có vấn đề. Quả thật, đây là một “viên thuốc” khó nuốt trong thời đại chúng ta và trong nhiều hình thức kinh doanh hiện đại. Lý do là khi lợi nhuận trở thành mục tiêu và cứu cánh tối hậu, phẩm giá con người tất yếu sẽ bị đẩy xuống hàng thứ yếu. Điều này là trái luân lý. Hiển nhiên, lợi nhuận phải được xem là một mục tiêu, vì lợi nhuận của doanh nghiệp mang lại lợi ích cho những người làm việc tại đó. Nhưng khi các quyết định được đưa ra chỉ dựa trên việc gia tăng lợi nhuận, điều này dẫn đến sự hạ thấp phẩm giá cá nhân và phải tránh, ngay cả khi điều đó có nghĩa là lợi nhuận sẽ ít hơn. Trên thực tế, những người có thẩm quyền phải đưa ra quyết định tốt nhất có thể, luôn đặt phẩm giá của người lao động ở vị trí trung tâm trong suy nghĩ của mình. Cần hiểu rằng những người có khả năng suy xét đúng đắn vẫn có thể bất đồng về điều gì, xét tổng thể, là tốt nhất cho sự vững mạnh của doanh nghiệp và do đó là tốt nhất cho những người làm việc tại đó. Bổn phận của Hội Thánh đơn giản là luôn đặt phẩm giá con người ở vị trí trung tâm và hàng đầu, để những quyết định thực tiễn tốt nhất được đưa ra nhằm mưu ích cho mọi người. Cũng có thể hiểu rằng, đôi khi, việc cắt giảm nhân sự hoặc giảm lương có thể là điều tốt nhất cho phẩm giá của những người liên quan. Dù đôi lúc việc chấp nhận và quyết định như thế có thể gây đau đớn, điều này vẫn được trao cho sự phán đoán khôn ngoan và đúng đắn của những người có trách nhiệm, miễn là họ lấy các nguyên tắc chung được trình bày ở đây làm kim chỉ nam cho các quyết định của mình.

Sản xuất so với con người: Khi đưa ra các quyết định kinh tế, các quyền căn bản của con người, cả của cá nhân lẫn các nhóm người, phải luôn được coi trọng hơn việc sản xuất.  Con người không chỉ là phương tiện để làm ra sản phẩm hay kiếm tiền.  Con người phải luôn được đặt lên hàng đầu.  Cần tránh áp đặt những gánh nặng quá mức lên người lao động nhằm gia tăng sản xuất.  Điều này đặc biệt đúng khi năng suất lao động ảnh hưởng đến đời sống gia đình và đời sống thiêng liêng của họ.  Chẳng hạn, đòi hỏi nhân viên làm việc quá nhiều giờ đến mức gây tổn hại cho đời sống cá nhân và gia đình của họ là điều trái luân lý.

Chủ nghĩa tư bản so với con người: Nhưng còn chủ nghĩa tư bản hiện đại thì sao?  Tuy hệ thống này tiềm ẩn nhiều nguy cơ, nó vẫn có thể là một hệ thống tôn trọng các quyền và phẩm giá của con người, đồng thời đạt năng suất khá cao.  Có thể bàn luận nhiều về vấn đề này, nhưng trong phạm vi ở đây, chỉ cần nói rằng bao lâu phẩm giá của con người, của người lao động, của người tiêu dùng, v.v., vẫn là trọng tâm, thì hệ thống này có thể tốt đẹp và ngay chính về mặt luân lý.

Có ý kiến cho rằng chủ nghĩa tư bản có một ưu điểm luân lý đặc biệt cần được nêu ra ở đây.  Một số người cho rằng chủ nghĩa tư bản, với triết lý cơ bản về “cung và cầu”, có tiềm năng khơi dậy óc sáng kiến và khả năng sáng tạo của con người.  Khi một hệ thống tư bản lấy lợi ích của người tiêu dùng làm mục tiêu, khả năng sáng tạo sẽ được vận dụng để đáp ứng những nhu cầu ấy và tạo ra lợi nhuận.  Điều này có thể rất tốt đẹp và lành mạnh.  Trong trường hợp này, các quy định quá mức của chính phủ có thể giúp kiềm chế lòng tham, nhưng cũng có thể cản trở sự sáng tạo.  Cần hướng đến sự cân bằng để phẩm giá con người luôn được tôn trọng và khả năng sáng tạo của mỗi người được vun đắp.

Tiền lương công bằng: “Người thợ đáng được trả công” (1 Timôthê 5:18).  Các chủ doanh nghiệp có thể bị cám dỗ mạnh mẽ trả mức lương bất công nếu họ có thể làm như vậy mà không bị ai truy cứu.  Người ta có thể lập luận rằng nếu có người sẵn lòng làm việc với mức lương thấp, thì chúng ta có thể trả mức lương ấy.  Nhưng đây là một con dốc trơn trượt và có thể dẫn đến những cách hành xử trái luân lý.  Hãy nhớ rằng trọng tâm phải là người lao động, chứ không phải lợi nhuận.  Dĩ nhiên, lợi nhuận là điều quan trọng để doanh nghiệp có thể phát triển và tạo việc làm cho nhiều người hơn.  Nhưng khi quyết định mức lương, cần vận dụng sự khôn ngoan của con người và thực hành đức tiết độ.

Điều cốt yếu là người lao động phải được trả mức lương đủ để chăm lo cho bản thân và gia đình.  Cũng cần lưu tâm để những người có quyền không trở nên giàu có quá mức gây thiệt hại cho người khác.  Việc có được của cải không phải là điều trái luân lý, nhưng có thể dẫn đến nhiều cám dỗ.  Vì thế, những người nắm quyền trong doanh nghiệp phải quan tâm đến tất cả mọi người khi ấn định một mức lương thích đáng.


Đến với người nghèo

Chúa Giêsu đã nói rằng chúng ta luôn có người nghèo bên cạnh mình (Ga 12:8).  Sự nghèo khó là một hệ quả của thân phận con người sa ngã mà chúng ta đang mang.  Có nhiều hình thức nghèo khó.  Có những người nghèo về mặt thiêng liêng, thiếu Tin Mừng và ân sủng.  Có những người phải chịu bệnh tật và những bi kịch khác mà không do lỗi của họ.  Có những người sinh ra trong cảnh nghèo và dù đã cố gắng hết sức vẫn không thể thoát nghèo.  Có những người chật vật sống qua ngày nhưng vẫn có đủ để sinh tồn.  Và dĩ nhiên, cũng có những người rơi vào cảnh cùng quẫn vì bản thân lơ là và sống thiếu trách nhiệm.

Giúp đỡ những người cùng quẫn là một bổn phận thiết yếu mà Tin Mừng đòi hỏi.  Bất kể vì sao một người lâm vào cảnh cùng quẫn, chúng ta phải giúp đỡ khi gặp họ trong tình cảnh ấy.  Vì thế, nhất là ở cấp địa phương, chúng ta cần bảo đảm rằng những nhu cầu căn bản của mọi người đều được đáp ứng.  Lương thực, nơi ở, quần áo, v.v., là những điều mà phẩm giá con người đòi hỏi.

Một số người lập luận rằng chăm lo cho người nghèo là tạo điều kiện để họ tiếp tục sống thiếu trách nhiệm.  Có lẽ điều này đúng trong một số hoàn cảnh.  Nhưng đó là điều họ phải lo liệu hơn là chúng ta.  Bổn phận của chúng ta là đưa tay giúp đỡ những người túng thiếu, bất kể vì sao họ rơi vào tình cảnh ấy.  Chúng ta không nên phân biệt đối xử khi gặp một người đang túng thiếu.  Lòng thương xót có nghĩa là chúng ta yêu thương vì người ấy đáng được yêu thương, chứ không phải vì họ đã chứng tỏ mình xứng đáng được như vậy.  Họ xứng đáng được yêu thương đơn giản vì họ là con người.

Dù vậy, việc chúng ta mong đợi người nghèo bắt đầu đảm nhận trách nhiệm đối với bản thân và gia đình là điều phù hợp với lý trí con người. Vì thế, việc gắn sự trợ giúp dành cho người túng thiếu với những cơ chế đồng thời nuôi dưỡng tinh thần trách nhiệm cá nhân là hoàn toàn thích hợp. Sẽ luôn có những lúc sự trợ giúp trực tiếp và tức thời là cần thiết và chính đáng. Nhưng cũng có những cách trợ giúp hợp lý đi đôi với việc mong đợi người được giúp đỡ có trách nhiệm với bản thân. Đây cũng là một hành động yêu thương.

Sứ mạng của Hội Thánh không phải là xác định một hệ thống kinh tế hay chính trị cụ thể nào để đáp ứng các nhu cầu của người nghèo. Những người có trí tuệ có thể bất đồng về cách tiếp cận tốt nhất. Sứ mạng của Hội Thánh đơn giản là luôn nhắc mọi người nhớ đến người nghèo, nhất là những người có quyền hành và của cải, để họ có thể khôn ngoan chu toàn bổn phận giúp đỡ người túng thiếu cách thích hợp.

Trong thế giới hiện đại, việc giải quyết tình trạng nghèo đói trên toàn cầu là một mối quan tâm mới.  Trước đây, không phải ai cũng biết rõ về tình trạng nghèo đói trên toàn cầu, và trên thực tế, các quốc gia giàu có không phải lúc nào cũng có điều kiện để cứu trợ và hỗ trợ trên quy mô lớn khi cần thiết.  Việc chăm lo cho người nghèo được thực hiện ngay tại quê nhà và trong cộng đồng địa phương.

Ngày nay, những người có của cải có điều kiện vươn tới giúp đỡ những người nghèo bằng những cách thức mới mẻ và hữu hiệu.  Chẳng hạn, các tổ chức nhân đạo quốc tế giúp việc trợ giúp vượt qua biên giới quốc gia trở nên dễ dàng hơn.  Trong những trường hợp này, giúp đỡ người nghèo không chỉ đơn thuần là đáp ứng những nhu cầu tạm thời của họ.  Đúng hơn, đó là hỗ trợ các quốc gia nghèo hơn bằng việc giáo dục thích hợp và những phương tiện cần thiết, để giúp họ tự chăm lo cho mình và xóa bỏ nghèo đói.  Chúng ta hãy suy ngẫm về bổn phận của các quốc gia đối với Điều Răn này.


Những vấn đề ở bình diện quốc tế

Các cộng đồng nhân loại được xác định ở nhiều cấp độ khác nhau.  Cấp độ căn bản nhất là gia đình.  Từ đó, chúng ta có thể thấy gia đình nhân loại mở rộng đến các cộng đồng địa phương, các tiểu bang, các quốc gia và cuối cùng là toàn thế giới.  Thông thường, mỗi cộng đồng đều có một điều gì đó chung để gắn kết các thành viên với nhau.  Ngôn ngữ, văn hóa, kinh nghiệm chung, cam kết chung, luật pháp, v.v., là những yếu tố góp phần tạo nên sự hiệp nhất và tình liên đới giữa các dân tộc.

Đặc biệt ngày nay, trong thế giới truyền thông toàn cầu, chúng ta phải nỗ lực bày tỏ sự tôn trọng, nâng đỡ và quan tâm đối với những người thuộc các quốc gia và nền văn hóa khác. Dù có thể có nhiều khác biệt, chúng ta vẫn phải cùng chia sẻ một sự tôn trọng và quan tâm căn bản đối với mỗi người và mỗi nhóm người.

Quan trọng hơn cả, là Kitô hữu, chúng ta có bổn phận loan truyền Tin Mừng trên toàn thế giới.  Chúng ta phải làm điều đó bằng lời nói, nhưng cũng bằng hành động.  Chúng ta phải tìm kiếm hòa bình giữa các quốc gia, nhưng hòa bình được thực hiện cách đặc biệt nhờ Tin Mừng và tất cả những gì Tin Mừng mời gọi chúng ta thực hiện.

Điều Răn này đặc biệt mời gọi chúng ta tôn trọng các nguồn lực vật chất của những quốc gia khác. Chúng ta được mời gọi tìm kiếm sự phát triển kinh tế tốt đẹp và lành mạnh cho các quốc gia, nhất là những quốc gia nghèo và đang hết sức cần được phát triển. Các quốc gia giàu có và có năng lực sản xuất cao có nghĩa vụ luân lý phải quan tâm đến những quốc gia đang sống trong cảnh nghèo đói hoặc hỗn loạn về kinh tế, chính trị và xã hội. Có nhiều yếu tố góp phần gây nên những khó khăn của một số quốc gia. Thật không chính đáng khi các quốc gia giàu có và có năng lực sản xuất cao đứng ngoài cuộc và nhìn những quốc gia khác chịu đau khổ. Trái lại, cần phải cung cấp nhiều hình thức viện trợ trực tiếp vì lòng tôn trọng phẩm giá của mọi người.

Đôi khi, sự viện trợ trực tiếp và tức thời là cần thiết. Bổn phận này bắt nguồn từ ơn gọi sống đức ái của chúng ta. Khi thảm họa, nghèo đói, nạn đói hay những điều tương tự giáng xuống một quốc gia khác, những quốc gia có khả năng giúp đỡ thực sự có bổn phận luân lý phải làm như vậy.

Việc trợ giúp phải vượt ra ngoài sự cứu trợ trước mắt dành cho những người đang lâm cảnh khốn cùng. Cộng tác với các quốc gia khác để giúp họ phát triển những nền kinh tế lành mạnh, hầu có khả năng sản xuất và tự lực, là điều thiết yếu.

Giáo dục là một trong những cách quan trọng nhất mà các quốc gia phát triển có thể dùng để trợ giúp những người túng thiếu. Ngoài ra, việc bảo đảm các nước nghèo không bị lợi dụng là vấn đề tôn trọng căn bản đối với phẩm giá của mọi người. Việc chân thành chăm lo cho những người túng thiếu, giáo dục họ, hỗ trợ giao thương kinh tế công bằng và những việc tương tự sẽ góp phần bảo đảm rằng mọi người và mọi quốc gia đều có khả năng thể hiện trọn vẹn phẩm giá của lao động.

Trách nhiệm trợ giúp các quốc gia không phải trước hết và trên hết là trách nhiệm của các vị mục tử trong Hội Thánh. Các mục tử phải rao giảng Tin Mừng và đến với người nghèo cùng những người túng thiếu. Nhưng trách nhiệm chính đối với việc phát triển kinh tế và biến đổi xã hội trong lĩnh vực lao động và sản xuất thuộc về giáo dân: giáo dân với tư cách cá nhân, cũng như giáo dân hoạt động trong các cơ cấu chính trị. Những người nắm quyền bính phải đặc biệt coi việc thúc đẩy tình hiệp thông trên toàn thế giới và trợ giúp những người túng thiếu là bổn phận của mình.

Hòa bình thế giới là điều có thể đạt được và phải luôn là mục tiêu của chúng ta. Và chúng ta không bao giờ được xem nhẹ sự hỗ trợ về vật chất, giáo dục và kinh tế mà chúng ta có bổn phận dành cho mỗi quốc gia, vì đó là phương thế cần thiết để đạt tới mục tiêu quan trọng này.


Điều răn thứ mười:

Ngươi không được ham muốn nhà người thân cận. Ngươi không được ham muốn vợ người thân cận, tôi tớ nam hay nữ, bò hay lừa, hoặc bất cứ thứ gì thuộc về người thân cận. (Xh 20:17)
Vì kho tàng của anh ở đâu, thì lòng anh cũng ở đó. (Mt 6:21)
Điều răn thứ mười triển khai và hoàn tất điều răn thứ chín, là điều răn liên quan đến dục vọng của xác thịt. Điều răn này cấm ham muốn của cải của người khác, vì đó là căn nguyên của trộm cắp, cướp bóc và gian lận, những điều mà điều răn thứ bảy ngăn cấm…Điều răn thứ mười liên quan đến những ý hướng trong lòng; cùng với điều răn thứ chín, điều răn này tóm kết mọi giới luật của Lề Luật. (GLHTCG số 2534)

Ngoài việc hoàn tất điều răn thứ chín về lòng ham muốn, điều răn thứ mười còn hoàn tất điều răn thứ bảy về việc trộm cắp. Điều răn thứ bảy đặc biệt chú trọng đến những hành vi bên ngoài liên quan đến trộm cắp, nghèo đói, công bằng xã hội, v.v. Điều răn thứ mười vượt xa những hành vi bên ngoài khi nhắm đến việc thanh luyện cả những ý hướng trong lòng. Có thể nói rằng những tội bị điều răn thứ mười ngăn cấm chính là căn nguyên của những tội bị điều răn thứ bảy ngăn cấm. Nói cách khác, lòng ham muốn của cải vật chất bên trong (điều răn thứ mười) dẫn đến trộm cắp và ích kỷ dưới nhiều hình thức khác nhau (điều răn thứ bảy).


Căn nguyên của vấn đề: Người có tiền chẳng bao giờ thấy đủ

Khi đói, anh chị em muốn ăn. Khi mệt, anh chị em muốn ngủ. Đó là những phản ứng tự nhiên trước những gì chúng ta còn thiếu và cần đến. Chúng ta cần thức ăn và giấc ngủ. Vì thế, việc chúng ta mong muốn những điều ấy là lẽ tự nhiên.

Vấn đề là những ham muốn của chúng ta có thể dễ dàng vượt khỏi tầm kiểm soát và vượt xa những gì hợp lý, chính đáng. Đôi khi chúng ta nổi giận và muốn trả thù. Hoặc khi nhận lương, chúng ta lại muốn có nhiều hơn nữa. Nếu để những ham muốn chi phối mình, chắc chắn chúng ta sẽ không bao giờ được thỏa mãn. Những ham muốn lệch lạc sẽ không bao giờ được thỏa mãn, dù có dư thừa thức ăn, rượu bia, tình dục, tiền bạc, sự trả thù, v.v.

Điều răn này đặc biệt chú trọng đến một ham muốn dễ bị lệch lạc: ham muốn của cải vật chất. Như một cuốn Sách Giáo lý Rôma cổ xưa đã nói: “Người có tiền thì không bao giờ có đủ tiền.” Thật là một chân lý sâu sắc đáng để thấu hiểu. Điều này đơn giản có nghĩa là ham muốn tiền bạc một cách lệch lạc không bao giờ thực sự được thỏa mãn nhờ có được tiền bạc. Nó chỉ dẫn đến ham muốn có thêm mãnh liệt hơn.

Anh chị em hãy thử nghĩ xem. Nếu một người khao khát tiền bạc, liệu họ có thỏa mãn khi kiếm được một triệu đô la không? Khi đạt được mục tiêu trở thành triệu phú, liệu họ có ung dung ngồi lại và nói: “Giờ đây đời tôi đã trọn vẹn! Tôi là triệu phú rồi, và tôi không còn mong muốn gì hơn nữa!” Liệu họ có hoàn toàn thỏa mãn với một triệu đô la ấy không? Hay họ sẽ lập tức bắt đầu nghĩ cách biến một triệu ấy thành hai, ba, năm triệu hoặc nhiều hơn nữa? Nếu họ quyến luyến một cách phi lý với số tiền một triệu vừa có được, anh chị em có thể chắc chắn rằng họ sẽ không thỏa mãn với nó. Họ sẽ bị cám dỗ muốn có thêm, thêm nữa, rồi lại thêm nữa.

Vậy anh chị em có thể hỏi: vấn đề nằm ở đâu? Vấn đề là nếu cứ không ngừng khao khát có thêm ngày càng nhiều tiền, chúng ta đang tự lừa dối mình khi nghĩ rằng có thêm ngày càng nhiều sẽ làm mình thỏa mãn. Nghĩ như thế là dại dột, và chúng ta đang hành động dại dột nếu rơi vào cái bẫy này. Chúng ta cần đi vào cốt lõi của vấn đề và giải quyết tận căn nguyên.

Vậy căn nguyên của vấn đề là gì? Căn nguyên của vấn đề là một ham muốn lệch lạc và thái quá đối với “của cải”. Ham muốn lệch lạc này lớn lên khi được nuôi dưỡng bằng việc có thêm thứ này hay thứ kia, hoặc khi nhìn thấy thứ này hay thứ kia mà không thể có được. Ham muốn này đặt nền trên sự phi lý, bởi có một xác tín phi lý và sai lầm rằng thứ này hay thứ kia sẽ thỏa mãn được ham muốn lệch lạc ấy. Vấn đề là ngay cả khi ham muốn lệch lạc được đáp ứng, cảm giác thỏa mãn nhất thời ấy cũng sẽ nhanh chóng tan biến, chỉ còn lại lòng ham muốn có thêm.

Những ham muốn lệch lạc này ảnh hưởng đến con người theo nhiều cách cụ thể. Đôi khi, lòng ham muốn có thêm sẽ khiến người ta mong cho người khác gặp bất hạnh, hoặc ít nhất khiến người ta vui mừng trước bất hạnh của người khác nếu bất hạnh ấy mang lại lợi lộc tài chính cho chính mình. Sau đây là một vài ví dụ về loại ham muốn lệch lạc này:

  • Một nông dân trồng ngô mong ruộng ngô của tất cả những nông dân khác đều mất mùa để ngô của mình có thể bán được giá cao hơn.
  • Một bác sĩ phấn khởi trước một căn bệnh nghiêm trọng. Căn bệnh này đồng nghĩa với việc có thêm bệnh nhân và thêm tiền.
  • Một luật sư phấn khởi trước những vụ kiện có thể xảy ra vì điều đó đồng nghĩa với việc có thêm tiền.
  • Câu hỏi thực sự là: Anh chị em có mong kiếm lợi từ bất hạnh của người khác không? Nếu có, điều đó cho thấy những ham muốn của anh chị em thực sự lệch lạc.

Ghen tị là một nguy cơ khác trong những ham muốn lệch lạc của chúng ta, và là hoa trái của lòng tham muốn bị điều răn thứ mười ngăn cấm. Ghen tị là một dạng buồn phiền trước thành công của người khác. Lòng tham muốn thiên về việc muốn có của cải của người khác, còn lòng ghen tị thêm vào đó sự bất mãn, ác ý, buồn phiền hoặc thậm chí oán giận đối với người có những gì anh chị em thèm muốn. Chẳng hạn, nếu một người thân cận với anh chị em bắt đầu một công việc kinh doanh chính đáng và gặt hái thành công lớn, điều đó khiến anh chị em cảm thấy thế nào? Anh chị em có vui mừng cho họ không? Hay anh chị em nhận thấy nơi mình một nỗi buồn nào đó trước thành công của họ, và ước gì thành công ấy là của mình? Nếu nhận ra ước muốn ấy, anh chị em có thể chắc chắn rằng đó chính là tội ghen tị xấu xa.


Sắp xếp lại cho đúng trật tự!

Phúc thay ai có tâm hồn nghèo khó, vì Nước Trời là của họ (Mt 5:3).
Phúc thay ai có tâm hồn trong sạch, vì họ sẽ được nhìn thấy Thiên Chúa (Mt 5:8).

Nỗ lực sống và đạt tới các Mối Phúc Thật đem lại sự viên mãn cho đời sống Kitô hữu. Đó là điều mà chúng ta được dựng nên để đạt tới. Các Mối Phúc Thật mặc khải chân lý sâu xa nhất về con người chúng ta và về ý nghĩa đích thực của cuộc sống.

Điều răn thứ mười đặc biệt mời gọi chúng ta sống tinh thần nghèo khó và giữ lòng trong sạch. Phần thưởng của những mối phúc này là sự viên mãn trọn vẹn trong Nước Thiên Chúa. Những mối phúc ấy giúp chúng ta được nhìn thấy Thiên Chúa!

Tất cả các Mối Phúc Thật đều giúp chúng ta phó thác bản thân cho sự quan phòng của Thiên Chúa và đón nhận luật bác ái của Người. Trước hết, chúng ta yêu mến Thiên Chúa bằng trọn con người mình, và từ tình yêu ấy, chúng ta sống bác ái với tha nhân.

Các Mối Phúc không chỉ giúp chúng ta có những lựa chọn đúng đắn, mà còn thanh luyện những ước muốn của chúng ta. Hiểu được điều này là vô cùng quan trọng! Khi bắt đầu vươn tới những đỉnh cao của sự hoàn thiện, chúng ta sẽ dần khám phá ra rằng ngay cả những ước muốn của mình cũng được Thiên Chúa sắp xếp lại cho đúng trật tự. Chúng ta sẽ muốn được chiêm ngưỡng Thiên Chúa. Chúng ta sẽ khao khát Thiên Chúa và ước ao có được Ngài trên hết mọi sự. Khi lòng khao khát Thiên Chúa ngày càng lớn lên, chúng ta sẽ bắt đầu nhận ra rằng những ước muốn lệch lạc của mình dần phai nhạt. Chúng ta sẽ không còn ham muốn của cải trần thế một cách phi lý và méo mó nữa. Thay vào đó, mọi ham muốn thuộc về thế gian và xác thịt sẽ được đặt vào đúng vị trí và được thanh luyện. Thế chỗ cho những ham muốn ấy, niềm khao khát lớn lao hơn hết trong lòng chúng ta sẽ là Thiên Chúa và một đời sống thánh thiện. Và niềm khao khát này sẽ được thỏa nguyện ngày càng sâu xa hơn khi chúng ta được giải thoát khỏi bao quyến luyến không lành mạnh mà mình đang mang.

Điều quan trọng là phải nhận ra rằng những ước muốn của chúng ta vốn tốt lành và do Thiên Chúa tạo dựng. Khi chúng được sắp xếp theo đúng trật tự, nhờ đó, chúng ta được hưởng sự mãn nguyện và viên mãn dồi dào trong cuộc sống. Khi chúng bị lệch lạc, chúng sẽ nô dịch chúng ta và lôi cuốn chúng ta vào vô vàn lời hứa hão huyền về hạnh phúc. Lựa chọn là ở chúng ta.

Chương tiếp theo: Chương 8 – Sự thật sẽ giải phóng anh chị em!


Cũng có bản sách điện tử & sách bìa mềm

Amazon.com – Google Play – iTunes – Barnes and Noble