“Agano la ndoa, ambalo kwalo mwanamume na mwanamke huanzisha kati yao ushirika wa maisha yao yote, kwa asili yake linaelekezwa kwenye mema ya wanandoa na uzazi na malezi ya watoto; agano hili kati ya watu waliobatizwa limeinuliwa na Kristo Bwana hadi hadhi ya Sakramenti” ( CIC, kan. 1055 § 1; taz. GS 48 § 1). (KKK #1601)
Ndoa imekusudiwa kuwa taasisi yenye uthabiti mkubwa kuliko zote katika kila jamii. Kwa wengine, ni uhusiano wenye fahari na utimilifu mkubwa kuliko mahusiano mengine yote maishani mwao. Kwa kusikitisha, kwa wengine ndoa inaweza kuacha majeraha na maumivu makubwa. Sura hii itachunguza ndoa kwa kuzingatia mpango na mtazamo wa Mungu. Ingawa Ndoa ya Kikristo huwawekea wanandoa lengo bora na la hali ya juu, kama ilivyo kwa kila zawadi kutoka kwa Mungu, kulifikia lengo hili kunahitaji uelewa, upendo na ustahimilivu. Tuanze na kusudi na mpango wa awali wa Mungu.
Mpango na Kusudi la Mungu kwa Ndoa
Ukweli wa kwanza na wa kuvutia sana kuhusu ndoa ni kwamba Mungu aliiweka tangu mwanzo kabisa wa uumbaji wa mwanamume na mwanamke. Ni sehemu ya maumbile. Hii ina maana kwamba, tofauti na Sakramenti nyingine, ndoa ilikuwepo kabla ya Sakramenti. Ina mizizi yake katika “utaratibu wa maumbile.”
Tangu mwanzo kabisa, Mungu alikusudia mwanamume na mwanamke waingie katika ushirika wao kwa wao:
Mungu aliwaumba wanadamu kwa mfano Wake;
kwa mfano wa Mungu aliwaumba;
mwanamume na mwanamke aliwaumba.
Mungu akawabariki, naye Mungu akawaambia: Zaeni, mkaongezeke; ijazeni dunia na kuitiisha. Tawalaneni samaki wa baharini, ndege wa angani, na viumbe hai vyote vitambaavyo duniani. (Mwa 1:27–28)
Mwanamume akawapa majina wanyama wote wa kufugwa, ndege wote wa angani, na wanyama wote wa porini; lakini hakupatikana hata mmoja aliyekuwa msaidizi anayemfaa mwanamume huyo.
Basi BWANA Mungu akamletea mwanamume usingizi mzito, naye alipokuwa amelala, akatoa ubavu wake mmoja na kupafunika mahali pake kwa nyama. Kisha BWANA Mungu akaufanya ule ubavu alioutoa kwa mwanamume kuwa mwanamke. Alipomleta kwa mwanamume, mwanamume akasema:
“Huyu, hatimaye, ni mfupa wa mifupa yangu
na nyama ya nyama yangu;
Huyu ataitwa ‘mwanamke,’
kwa maana ametolewa katika mwanamume.”
Ndiyo sababu mwanamume humwacha baba yake na mama yake na kuambatana na mke wake, nao wawili huwa mwili mmoja.
Mwanamume na mke wake wote wawili walikuwa uchi, lakini hawakuona aibu. (Mwa 2:20–25)
Vifungu hivi vya Maandiko Matakatifu vinafunua kwamba mwanamume na mwanamke wameumbwa kwa ajili ya kila mmoja, ili waungane na kuwa kitu kimoja katika ndoa. Ni muhimu tuanze na “utaratibu wa maumbile” ili kuielewa ndoa ipasavyo kama sehemu ya mpango wa awali wa Mungu.
Kuumbwa kwa mfano na sura ya Mungu kunafunua, miongoni mwa mambo mengine mengi, kwamba watu wana uwezo wa kupenda na kuungana. Wana uwezo wa kujitoa kwa mwingine, kumpokea mwingine, kumjua mwingine, kumpenda mwingine, na, katika upendo huo wa wao kwa wao, “kuzaa matunda.” Bila shaka, kuzaa watoto na kulea familia ni njia mojawapo kuu ambayo mume na mke huzaa matunda. Hata wale wasioweza kupata watoto wameitwa kuzaa matunda katika ndoa yao kwa namna inayotoa uhai. Upendo “unaotoa uhai” unaweza kujidhihirisha kwa namna mbalimbali, lakini daima utakuwa tunda la upendo wa wao kwa wao wanaoshirikiana.
Kitabu cha Mwanzo kinafunua kwamba mume na mke wameitwa “kuwa mwili mmoja.” Umoja huu ni chanzo cha nguvu na uthabiti kwa wanandoa, kwa watoto wowote wanaozaliwa nao, na, kwa kweli, kwa jamii nzima. Umoja wa ndoa ni mojawapo ya misingi mikuu ambayo jamii nzima hujengwa juu yake.
Athari ya Anguko
Kwa kuwa ndoa ilikuwa sehemu ya mpango wa awali wa Mungu, na kwa kuwa wazazi wetu wa kwanza walitenda dhambi na kumwacha Mungu, ndoa yenyewe iliathiriwa sana, kama ulivyoathiriwa uumbaji wote. Ghafla, machafuko ya kila aina yaliingia katika maisha ya ndoa kutokana na dhambi. Wanadamu walishuhudia “mafarakano, roho ya kutawala wengine, ukosefu wa uaminifu, wivu, na migogoro” vikiingia katika ndoa (KKK #1606).
Matatizo ya ndoa yanayotokana na anguko la mwanadamu katika dhambi yako wazi. Ni vigumu kuishi kulingana na malengo bora ya maisha ya ndoa, nayo yanahitaji upendo na kujitolea kunakozidi kuimarika daima. Dhambi, maumivu, kumbukumbu za yaliyopita, misukumo ya tamaa na machafuko, vyote hivi vinatia changamoto kifungo cha asili cha ndoa na kufanya iwe vigumu kwa wanandoa kuishi wito wenye fahari wa upendo, umoja na kuzaa matunda ambao wameitiwa.
Lakini Mungu hakutuacha, wala hakuiacha ndoa. Ana suluhisho, naye analitoa ili taasisi hii ya kimaumbile iweze kufikia utimilifu wake.
Jibu la Mungu
Mungu aliona athari za anguko la mwanadamu katika dhambi na, kwa sababu hiyo, akaanzisha mpango wenye fahari unaogusa nyanja zote za maisha ya mwanadamu, uliotolewa ili kuwarudisha wanadamu katika kiwango kipya cha ushirika Naye kwa neema ya Sadaka ya Mwana Wake. Mpango huu unaiona ndoa kuwa jambo jema la kimaumbile ambalo lilikuwa sehemu ya kusudi la awali la Mungu kwa wanadamu.
Mpango wa Mungu ulikuwa kuanzisha agano jipya na wanadamu. Agano linaweza kuonekana kama aina ya mkataba—lakini mkataba ulioinuliwa hadi kiwango kipya kabisa. Si kupeana ahadi tu, bali ni watu kujitoa wao wenyewe kwa kila mmoja. Mungu anawaalika wanadamu waingie katika umoja mpya Naye, uhusiano mpya ambamo Mungu anasema, kama alivyosema katika Agano la Kale, “Nitawatwaa muwe watu Wangu mwenyewe, Nami nitakuwa Mungu wenu” (Kut 6:7). Upendo wa Mungu kwa watu Wake katika Agano la Kale ulifikia kilele chake pale Mungu alipowapa Waisraeli Amri Kumi kwa njia ya Musa. Kwa upande wao, Waisraeli walionyesha uaminifu wao kwa Mungu kwa kuzishika Amri hizo.
Hata hivyo, ikawa wazi kwamba watu wa Israeli hawakuweza kuwa waaminifu daima kwa agano hili jipya. Uhusiano wao na Mungu uliathiriwa na dhambi zao. Lakini Mungu hakuwaacha. Aliahidi kulifikisha agano hili katika kiwango kipya kabisa. Katika maandiko ya Manabii, agano hili lilikwenda zaidi ya sheria na kuelekeza mkazo kwenye uhusiano mpya wa ndani kati ya Mungu na mwanadamu. Kwa mfano, Ezekieli 11:19–20 inasema:
Nami nitawapa moyo mwingine na kuweka roho mpya ndani yao. Nitaiondoa mioyo ya mawe katika miili yao na kuwapa mioyo ya nyama, ili waenende kulingana na amri zangu, wakijitahidi kushika maagizo yangu. Hivyo watakuwa watu wangu, nami nitakuwa Mungu wao.
Agano hili Jipya lingeanzishwa kwa njia ya Umwilisho wa Mwana wa Mungu na Sadaka ya maisha Yake Msalabani. Kwanza, kwa kujitwalia asili yetu ya kibinadamu, Mungu Mwana anairejesha upya asili ya kibinadamu na kuiinua hadi kiwango kipya kabisa. Sasa ubinadamu “unafanywa wa kimungu,” kwa namna ya kusema. Umeanzishwa uhusiano mpya kati ya Mungu na wanadamu ulio mkuu kuliko ule uhusiano wa awali ulioanzishwa wakati wa uumbaji.
Uhusiano huu mpya pia unawezekana kwa sababu Mungu Mwana, baada ya kujitwalia asili ya kibinadamu, aliangamiza dhambi na mauti kwa kifo Chake mwenyewe. Aliviangamiza kwa kuyapitia matokeo ya dhambi (yaani, mauti) na kisha kufufuka katika uzima mpya. Hivyo, anairejesha upya asili ya kibinadamu na kuiinua hadi hali mpya ya ufufuko. Kutokana na uzima huu mpya, sasa moyo wa Kristo unaweza kuishi ndani ya wanadamu. Sasa tunaweza kuishi ndani ya Kristo, Naye ndani yetu. Tumeunganishwa Naye kindoa kwa namna mpya inayotubadilisha.
Hatimaye, uhusiano huu unakuwa agano jipya la ndoa, ndoa ya muungano wa ndani kabisa kati ya Mungu na watu Wake. Yesu anakuwa Bwana Arusi, na watu Wake, yaani Kanisa, wanakuwa bibi arusi. Agano hili Jipya, Ndoa hii mpya ya Kimungu, linamwalika kila mtu kutoa ridhaa yake ya kuingia katika muungano wa ndani na Mungu. Sasa moyo wa Kristo unautwaa kabisa na kuubadilisha kila moyo wa mwanadamu. Tunaishi ndani ya Kristo, Naye anaishi ndani yetu.
Uhalisi huu wa Agano Jipya si msingi wa maisha yote ya Kikristo tu, bali sasa pia ni msingi wa ndoa katika Kristo. Ndoa isingeweza kuokolewa ikiwa ingebaki kuwa taasisi ya kimaumbile tu. Kwa hiyo, Mungu anaiinua asili yote ya kibinadamu iliyoanguka katika dhambi hadi kiwango kipya. Hii inajumuisha kuinuliwa kwa utaratibu wa kimaumbile wa ndoa hadi kiwango cha sakramenti kinachopita maumbile. Sasa ndoa imejaliwa nguvu ya kiroho ya kifo na ufufuko wa Kristo. Kifungo hiki cha kimaumbile kinainuliwa kwa neema ili kishiriki katika Agano Jipya katika Kristo. Ni mpango wa utukufu na wa kustaajabisha ulioje ambao Mungu wetu mwenye upendo ameufunua kwa wanadamu!
Ndoa ya Kikristo katika Agano Jipya
Watu wawili waliobatizwa wanapoingia katika Agano la Ndoa, ndoa hiyo yenyewe huinuliwa hadi kiwango cha sakramenti. Kama sakramenti, Ndoa ya Kikristo huzaa matunda mema kwa wingi na huwa na athari mpya na za kina kwa wanandoa. Ndoa ya Kikristo pia huwaita wanandoa kufikia kiwango kipya cha kujitoa na kuwajibika. Hebu tuangalie baadhi ya athari hizi na matunda mema katika Ndoa ya Kikristo.
Umoja: Ni muhimu kutambua hamu ya ndani ya umoja ambayo sisi sote tunayo. Kama wanadamu, tumeumbwa kwa ajili ya umoja, ili tuwe katika ushirika wa kina wa mtu na mwenzake. Wala hakuna namna ya kufuta shauku ya umoja huu iliyo ndani ya mioyo yetu. Mume na mke wanaitwa na Mungu kushiriki katika umoja wa kina sana na wa pekee, “Ili hao wawili wawe mmoja.” Kwa sababu hiyo, ndoa ina uwezo wa kuleta utimilifu mkubwa zaidi wa kibinadamu wakati umoja huo unapoishiwa vizuri. Bila shaka, kutopatana ndani ya ndoa husababisha maumivu makubwa, kwa kuwa hapo shauku za kimaumbile za mioyo yetu hazitimizwi.
Kutokana na anguko katika dhambi linalosimuliwa katika Mwanzo, wanaume na wanawake hawakuweza, wala hawawezi, kuuishi wito huu wa kimaumbile wa umoja ndani ya ndoa. Kwa hiyo, kwa kuiingiza ndoa katika Agano Jipya la neema, Mungu anaijalia taasisi hii ya kimaumbile nguvu mpya kwa kuimiminia neema inayopita maumbile. Sasa wanandoa wanaimarishwa katika Kristo ili wauishi umoja ambao Yesu anao na Baba, na upendo alio nao kwa Kanisa lote. Sasa ndoa ni sakramenti, inashiriki katika neema hii mpya, na umoja ni mojawapo ya manufaa yake makuu.
Bila shaka, kama ilivyo katika nyanja zote za maisha ya Kikristo, wanandoa hawalazimishwi kuipokea neema hii mpya, bali wanaweza kuikataa kwa hiari yao. Na ili umoja anaokusudia Kristo uweze kuishiwa, ni lazima mume na mke wote wawili walikubali kikamilifu Agano Jipya katika ndoa yao.
Kutoweza Kuvunjwa: Ndoa ya Kisakramenti huunda umoja wa kudumu na unaodumu daima. Mungu akishatoa ahadi, haivunji. Kudumu huku kunawapa wanandoa msingi unaohitajika ili wawe na uthabiti wanaouhitaji maishani, na pia mazingira yanayohitajika kwa kulea familia ikiwa Mungu atawabariki wanandoa kwa kuwajalia watoto.
Kutoweza kuvunjwa kunamaanisha hivyo hasa. Hakuna njia ya kukwepa ukweli huo. Ndoa halali ya Kikristo haiwezi kuvunjwa. Ni “mpaka kifo kitakapowatenganisha.” Hii inamaanisha kwamba hata kama wanandoa waliofunga ndoa halali wangepata talaka ya kiserikali, Kanisa bado lingewatambua kuwa wanandoa, nao kwa kweli wangekuwa bado wameoana. Tena, kifungo hiki hakiwezi kuvunjwa.
Sasa, huenda unajiuliza kuhusu matamko ya ubatili wa ndoa na ukweli kwamba kuna watu wanaofunga ndoa katika kanisa Katoliki, hatimaye wanapata talaka, wanapokea tamko la ubatili wa ndoa kutoka kwa Kanisa, kisha wanafunga ndoa tena ndani ya Kanisa Katoliki. Jambo hili linaweza kuleta mkanganyiko lisipoeleweka ipasavyo. Sehemu inayokuja baadaye katika sura hii kuhusu “Ridhaa ya Ndoa” itashughulikia swali hili. Lakini kwa sasa, fahamu tu kwamba wanandoa wanapofunga ndoa halali ya Kikristo, kifungo hicho hakiwezi kuvunjwa.
Uaminifu: Uaminifu unamaanisha kwamba wanandoa wanajifunga kila mmoja kwa mwenzake pekee katika upendo wa kindoa. Uaminifu ni sehemu ya asili ya uhusiano wa kijinsia wenyewe. Upendo wa kijinsia una madhumuni ya kuleta umoja na kuzaa watoto. Kuzaa watoto kunapaswa kufanyika ndani ya uhusiano wa ndoa wenye kujitoa na wa kudumu. Haya ndiyo mazingira ya upendo ambayo Mungu alikusudia watoto wazaliwe na kulelewa ndani yake.
Lakini tendo la kujamiiana pia huleta umoja wa kina kati ya wanandoa. Kwa hakika, ni tendo hili, pamoja na nadhiri za ndoa, linalotia muhuri agano la ndoa na kulifanya kuwa la kudumu. Katika tendo hili, hao wawili wanakuwa mwili mmoja. Kwa hiyo, upendo wa kindoa pia una asili ya kiroho na huleta kifungo imara cha kiroho ambacho lazima kiishiwe na kuonjiwa ndani tu ya agano hili la kudumu la ndoa ya maisha yote.
Uaminifu wa wanandoa pia unashiriki katika uaminifu uleule ambao Mungu anao kwa watu Wake. Ndoa ya Kikristo ni ushuhuda kwa ulimwengu wa uaminifu usiotetereka wa Kristo kwa Kanisa. Agano Jipya la Yesu na wanadamu ndilo chanzo cha uaminifu wa wanandoa. Kwa sababu hiyo, ndoa inakuwa ishara kwa ulimwengu ya upendo wa Mungu na ya jinsi anavyojifunga kwa watu Wake.
Utayari wa Kupokea Uhai Mpya: Ahadi moja ya msingi ambayo wanandoa wanaweka ni kuwa tayari kupokea uhai mpya. Hii inamaanisha hasa kuwa tayari kuwapokea watoto. Bila shaka, si kila wanandoa wanaoweza kupata watoto, kutokana na umri au sababu nyingine. Lakini jambo kuu ni utayari huo. Na ni muhimu kuelewa kwamba hii ni ahadi ya “msingi” wanayoweka. Kwa kuwa ni ya msingi, wanandoa wakiondoa kwa makusudi uwezekano wa kupata watoto, kwa kweli hawaingii katika ndoa. Maelezo zaidi kuhusu hili yatatolewa katika sehemu inayohusu ridhaa ya ndoa.
Msaada katika Utakatifu: Ndoa ilikusudiwa na Mungu kwa sababu “si vema mwanamume awe peke yake.” Kwa hiyo, Mungu aliamua kumfanyia “msaidizi anayemfaa.” Katika hali bora ya Ndoa ya Kikristo, wanandoa ni wasaidizi wa kweli wao kwa wao katika njia ya wokovu. Wanaakisi upendo wa Mungu kwa kuwa wanapaswa kuwa daima pamoja na kusaidiana, katika nyakati nzuri na mbaya. Ni thabiti, wa kutegemewa, wenye kujali, wenye huruma na wenye upendo kwa kila namna.
Wanandoa ni “wasaidizi” wao kwa wao katika mambo mengi sana ya vitendo na ya kibinadamu. Wanasaidiana katika majukumu ya kila siku ya nyumbani, wanashirikiana katika masuala ya fedha, wanategemezana kihisia, wanashiriki furaha na huzuni za kila mmoja, na wanakuwa pamoja katika mambo yote ya kawaida ya maisha ya binadamu. Hata hivyo, kati ya njia nyingi ambazo wanandoa wanasaidiana, hakuna iliyo muhimu zaidi kuliko kusaidiana kuelekea utakatifu. Wanandoa lazima wasaidiane daima katika uhusiano wao na Mungu. Wanafanya hivyo kwa kuoneshana upendo wa Mungu, kuhimizana kukua, kuwajibishana, na kuonja pamoja furaha za Ufalme. Katika hali bora, husali pamoja na kila mmoja humshuhudia mwenzake imani yake. Katika baadhi ya hali, mmoja wa wanandoa huiishi imani yake kwa ukamilifu mkubwa zaidi kuliko mwenzake. Katika hali hiyo, mwenzi aliye mwaminifu anaweza kuwa njia ya kumfikisha mwenzake Mbinguni. Lakini, katika hali bora, wote wawili huwa vyombo vya neema ya Mungu kila mmoja kwa mwenzake.
Kutii Wao kwa Wao: Mwelekeo mmoja uliomo katika asili ya binadamu iliyoanguka katika dhambi ni kuwatawala wengine. Wanaume na wanawake pia hupambana na mwelekeo huu kwa namna tofauti. Tunataka kuwa na mamlaka na kufanya maamuzi maishani, na mara nyingi tunataka kuwadhibiti wengine. Mwelekeo huu wa kuwatawala wengine ni matokeo ya anguko katika dhambi, nao ni wa dhambi. Hali hii hujitokeza hasa pale kutawala kunapoingia katika ndoa. Katika historia yote, katika tamaduni nyingi, mwelekeo mkuu umekuwa wanaume kuwatawala wake zao. Tamaduni nyingi hata zimewatendea wanawake kama raia wa daraja la pili. Hata hivyo, wake pia huangukia katika mtego huohuo wa kujaribu kuwatawala waume zao kwa namna zao wenyewe. Mara nyingi, mwelekeo huu hujitokeza hasa kwa kutumia hisia kupita kiasi.
Lakini bila kujali jinsi mwelekeo huu wa kumtawala mwenzako unavyojitokeza, suluhisho ni lilelile. Suluhisho ni mume na mke kutii wao kwa wao, wakiheshimu utu wa kila mmoja na majukumu ya pekee ya kike na ya kiume ambayo kila mmoja anayaleta katika ndoa yao. Ni wazi kwamba wanaume na wanawake wanatofautiana kwa namna nyingi, na hilo ni jambo jema kwa sababu ndivyo Mungu alivyotuumba. Kwa hiyo, vipawa vya pekee vya uanaume na uanamke lazima viishiwe na kuheshimiwa katika ndoa. Uanaume wa kweli hautakuwa wa kutawala kwa mabavu, wala uanamke wa kweli hautakuwa hivyo. Badala yake, kutii wao kwa wao kunamaanisha kwamba kila mwenzi wa ndoa anamtii mwenzake kulingana na asili yake na kumtendea kwa heshima kubwa kabisa na kwa kuzingatia utu wake. Kwa vitendo, kutii huku kwa pande zote kunapokuwepo, hakuna mwenzi atakayeogopa kumruhusu mwenzake kutimiza jukumu lake la kiume au la kike ndani ya ndoa. Mwanamume anaweza kufanya uamuzi wa mwisho katika ndoa, lakini ni baada tu ya kuusikiliza moyo wa mke wake na kuruhusu hilo liwaongoze wote wawili. Katika hali hii, mke hataogopa kumruhusu mume wake kuwa kichwa cha familia, kwa kuwa anapata heshima kamili kutoka kwake, na kipawa chake cha moyo wa kike kinakuwa mwanga unaomwongoza mume wake.
Wanandoa lazima wajitahidi, kila siku, kugundua namna Mungu anavyotaka wauishi upendo wao na kutii wao kwa wao kulingana na vipawa na majukumu yao ya asili. Hili ni jambo gumu kufanya, lakini lazima liwe kiini cha kila ndoa njema na takatifu. Sakramenti ya Ndoa itawapa neema inayohitajika ili kuishi hali hii ya mwanamume na mwanamke kukamilishana, wakitenda pamoja kama kitu kimoja.
Ridhaa ya Ndoa
Baada ya maelezo haya kuhusu Ndoa ya Kikristo katika Agano Jipya, sasa tunaweza kutazama ridhaa ya ndoa. Ridhaa hii ndiyo inayofanya Sakramenti ya Ndoa itimie na kuzaa matunda na athari za ajabu za ndoa. Ridhaa lazima iwe kamili na itolewe kwa uhuru. Kulazimishwa, hofu, kushawishiwa kwa hila, shinikizo na mambo kama hayo hudhoofisha athari ya ridhaa na, kwa hiyo, hudhoofisha ndoa yenyewe. Kwa upande mwingine, ridhaa iliyo huru na kamili huzaa matunda ya ajabu ya ndoa yaliyoelezwa katika sehemu iliyotangulia ya kitabu hiki. Hebu tuitazame ridhaa kwa undani zaidi ili kuelewa kinachohitajika ili ridhaa ilete ndoa ya kudumu na yenye kudumu daima.
Ridhaa Huru: Ridhaa ambayo wachumba hutoa katika ndoa lazima iwe huru. Ridhaa huru inamaanisha kwamba hakuna chochote kinachomwekea yeyote kati yao shinikizo kupita kiasi katika kufanya uamuzi wa kufunga ndoa. Wanapaswa kuwa na akili timamu, kuelewa kikamilifu uzito wa ahadi yao, na kutoa ahadi hiyo kwa uamuzi wa hiari ulio huru kabisa. Mambo yanayodhoofisha uhuru huo ni pamoja na shinikizo, kushawishiwa kwa hila, hofu, kutokomaa, uraibu wa dawa za kulevya au pombe, na mambo kama hayo.
Kwa mfano, wazo la “ndoa ya kulazimishwa kutokana na ujauzito” linaonyesha hatari halisi kwa ridhaa huru. Tuseme wachumba wanapata ujauzito nje ya ndoa. Ghafla, mmoja wao au wote wawili wanahisi shinikizo kubwa la kufunga ndoa. Bila shaka, katika hali hii inawezekana kabisa kuchagua kwa uhuru kufunga ndoa kwa sababu zinazofaa. Hata hivyo, ikiwa mmoja wao au wote wawili wanaamua kufunga ndoa kwa sababu “hawana budi,” hili ni tatizo. Kuchagua kufunga ndoa kwa kuhisi shinikizo hudhoofisha ndoa yenyewe na kwa kweli kunaweza kufanya ndoa isiwe halali, yaani kifungo cha ndoa hakitokei kamwe.
Mfano mwingine unaoonyesha ukosefu wa uhuru katika kuchagua ndoa ni kutokomaa. Tuseme, kwa mfano, wachumba wanachagua kufunga ndoa haraka kutokana na hisia kali sana za mapenzi zinazojitokeza mwanzoni. Wao ni vijana sana na hawajakomaa, wala hawaelewi kwa kweli uzito wa ahadi wanayotoa. Inawezekana kutokomaa kwao na hisia zao vinafifisha uwezo wao wa kufanya uchaguzi wa kweli na huru wa kufunga ndoa. Hali ingekuwa vivyo hivyo kwa mtu anayejaribu kufunga ndoa akiwa na uraibu wa dawa za kulevya na pombe. Uraibu huo unaweza kuzuia sana uwezo wa mtu kufikiri kwa uwazi kiasi kwamba anashindwa kufanya uchaguzi huru kwa kiwango kinachohitajika ili kifungo cha ndoa kiwepo.
Ridhaa Kamili: Ridhaa huru ya wachumba ya kufunga ndoa lazima pia iwe kamili. Hii inamaanisha kwamba lazima wajifunge kwa hiari kutimiza yote yanayohusika katika ndoa. Hasa, lazima wawe na nia kamili kuhusu mambo matatu: 1) uaminifu; 2) kudumu kwa ndoa; 3) utayari wa kupata watoto. “Malengo” haya matatu ya ndoa ni ya msingi. Hii inamaanisha kwamba wachumba wanapotoa ahadi zao za ndoa, lazima wafanye uchaguzi wa ndani wa kuwa tayari kabisa kuyakubali malengo haya matatu ya ndoa.
Mfano ulio wazi wa ukosefu wa ridhaa kamili ni wachumba walio katika umri wa kuzaa wanaokubaliana mapema kutokuwa na watoto wowote. Uchaguzi wa makusudi wa kuondoa uwezekano wa kupata watoto kwa kweli huzuia kifungo cha ndoa kuwepo. Katika hali hii, kuna nia inayopingana na ndoa yenyewe kwa kukusudia kuondoa mojawapo ya malengo matatu ya msingi ya ndoa.
Matamko ya Ubatili wa Ndoa: Nyakati fulani, ndoa huvunjika na kuishia katika talaka ya kiraia. Katika hali hii, ni muhimu kwa wanandoa kuliomba Kanisa lichunguze kifungo chao cha ndoa kwa mwanga wa imani yetu na mafundisho kuhusu malengo ya ndoa. Mchakato huu huitwa mchakato wa kutangaza ubatili wa ndoa.
Matamko ya ubatili wa ndoa yanaweza kuleta uponyaji mkubwa na kuwasaidia wanandoa waliopitia talaka. Yanaleta uponyaji kwa sababu lengo la mchakato wa kutangaza ubatili wa ndoa ni kuchunguza kifungo cha ndoa kwa mwanga wa ukweli. Ukamilifu wa ridhaa, uhuru wa ridhaa na malengo matatu ya ndoa, kwa namna fulani, huwekwa mbele ya mahakama. Je, kifungo hicho kilikuwepo kweli au la? Je, kuna jambo la msingi lililokosekana katika ndoa tangu mwanzo kabisa? Maswali haya lazima yachunguzwe kwa mwanga wa imani yetu na mafundisho ya Kanisa letu kuhusu ndoa. Katika mchakato wa kutangaza ubatili wa ndoa, mmoja au wote wawili kati ya waliotalikiana hulialika Kanisa kuingilia kati na kutoa hukumu kuhusu uhalali wa kifungo cha ndoa. Ingawa kupitia mchakato huu kunaweza kuumiza, karibu daima huleta uponyaji mwishowe. Huleta uponyaji kwa sababu wahusika wanajua kwamba Kanisa limewasikiliza na kuwasaidia kufafanua mambo.
Baada ya kuchunguza kwa kina kifungo cha ndoa, Kanisa hutoa mojawapo ya hukumu mbili. Litatangaza kwamba kifungo hicho kipo au hakipo. Katika hali ya pili, hutolewa hukumu ya ubatili wa ndoa, ambayo inamaanisha kwamba Kanisa limegundua kuwa jambo fulani la msingi lilikosekana katika ridhaa tangu mwanzo kabisa wa ndoa. Kwa hiyo, kifungo cha ndoa hakikuwepo kamwe. Kutokana na hilo, wahusika bado wako huru kufunga ndoa na wanaweza kufanya hivyo ndani ya Kanisa Katoliki.
Matamko ya ubatili wa ndoa si aina ya talaka ya Kikatoliki, kwa sababu Kanisa halina mamlaka ya kuwatenganisha watu wawili waliofunga ndoa halali. Badala yake, tamko la ubatili wa ndoa hutafuta tu kufafanua kile kilichopo au kisichopo.
Sakramenti au La
Ili kuielewa ndoa ipasavyo, ni muhimu kwanza kutoa ufafanuzi zaidi kuhusu aina za ndoa. Tofauti ya msingi kati ya ndoa ni kama ndoa ni Sakramenti au la. Baada ya hapo, tutachunguza pia ndoa kati ya Wakatoliki wawili, kati ya Mkatoliki na Mkristo asiye Mkatoliki, na kati ya Wakristo wawili wasio Wakatoliki.
Ndoa katika Mpango wa Maumbile: Kama ilivyoelezwa mapema katika sura hii, ndoa ilikuwa sehemu ya kusudi la Mungu tangu mwanzo na, kwa hiyo, ni sehemu ya mpango wa maumbile. Yesu aliipandisha ndoa hadi kwenye mpango wa neema, akaifanya kuwa sakramenti kwa wanandoa ambao wote wawili wamebatizwa. Hata hivyo, ikiwa mmoja wao au wote wawili hawajabatizwa, ndoa hiyo si Sakramenti, lakini bado ni ndoa katika mpango wa maumbile.
Tofauti ni nini? Katika ndoa ya mpango wa maumbile, bado kuna kifungo kinachowekwa kwa ridhaa huru ya wanandoa, kama ilivyoelezwa mapema katika sura hii. Ridhaa hiyo bado lazima iwe huru na kamili na ihusishe malengo yote matatu ya ndoa. Hata hivyo, kuwa katika mpango wa maumbile badala ya kuwa Sakramenti kunamaanisha tu kwamba neema ya sakramenti haipo katika ndoa hiyo. Haimaanishi kwamba Mungu hayupo, bali kwamba neema ya pekee ya Sakramenti haipo. Kwa hali iliyo bora, Mungu bado anapaswa kukaribishwa katika ndoa hiyo, na upendo wa Mungu bado unapaswa kuwasaidia wanandoa katika ndoa yao. Na ikiwa baadaye wote wawili watabatizwa, kifungo chao cha ndoa ya kimaumbile kitapandishwa moja kwa moja hadi hadhi ya sakramenti. Ubatizo ni lango la kuingia katika maisha ya Sakramenti na, kwa hiyo, unawezesha ndoa kushiriki katika neema hii ya sakramenti.
Ndoa kama Sakramenti: Watu wote wawili wanapokuwa wamebatizwa, ndoa yao huwa sakramenti moja kwa moja. Hivyo ndivyo ilivyo ndoa inapofungwa kati ya Wakatoliki wawili, Mkatoliki na Mkristo asiye Mkatoliki, au Wakristo wawili wasio Wakatoliki. Kwa kweli, hata Wakristo wawili wasio Wakatoliki wakifunga ndoa mbele ya hakimu wa amani, ndoa yao bado ni sakramenti. Wakatoliki pekee ndio wanaowajibishwa na Kanisa kuhakikisha kwamba nadhiri zao za ndoa zinapokewa katika Kanisa kulingana na taratibu za ibada za Kikatoliki. Ndoa nyingine zote zinatambuliwa kuwa Taasisi ya Ndoa, mradi ridhaa iwe huru na kamili.
Kanisa la Nyumbani
Jambo moja la mwisho la kusisitiza kuhusu ndoa ni ufahamu kwamba ndoa, kama sakramenti, huanzisha “Kanisa la Nyumbani.” Ni mpango wa Mungu kwamba familia iwe mahali pa utakatifu na umoja. Familia ndiyo msingi wa ujenzi wa Kanisa na jamii nzima.
Ndani ya familia, watoto wanalelewa, wanandoa wanaimarishwa, ndugu wa ukoo wanajisikia kuwa sehemu ya familia, na Mungu anajidhihirisha. Familia inapaswa kuonekana kama zawadi ya kweli kutoka kwa Mungu na chanzo cha kweli cha uwepo wa Mungu na neema yake inayotutegemeza.
Kanisa la Nyumbani, yaani familia, linapaswa kuwa wazi kwa wote na kuwajumuisha wote. Kwa mfano, wale wasio katika ndoa na wasio na familia zao wenyewe wanapaswa kujumuishwa katika familia za kibinadamu. Kupitia urafiki na kujumuishwa, watu wote wanapaswa kujiona kuwa washiriki si tu wa familia moja ya Mungu, bali pia wa familia hizo ambamo familia ya Mungu inajidhihirisha katika makanisa mbalimbali ya nyumbani.
Inayofuata: Sura ya 10 – Utangulizi wa Sala
Pia Inapatikana kama Kitabu cha Kielektroniki & Kitabu chenye Jalada Laini
Amazon.com – Google Play – iTunes – Barnes and Noble
