„Przymierze małżeńskie, przez które mężczyzna i kobieta tworzą ze sobą wspólnotę całego życia, skierowaną ze swej natury na dobro małżonków oraz do zrodzenia i wychowania potomstwa, zostało między ochrzczonymi podniesione przez Chrystusa Pana do godności sakramentu” ( KPK, kan. 1055 § 1; por. KDK 48 § 1). (KKK #1601)
Małżeństwo w zamyśle ma być najtrwalszą instytucją w każdym społeczeństwie. Dla niektórych jest najwspanialszą i najbardziej spełniającą relacją w życiu. Niestety, u innych małżeństwo może pozostawić głębokie rany i ból. W tym rozdziale przyjrzymy się małżeństwu z perspektywy Boga i Jego zamysłu. Choć małżeństwo chrześcijańskie stawia przed małżonkami wzniosły ideał, to — jak każdy dar od Boga — ideał ten wymaga zrozumienia, miłości i wytrwałości. Zacznijmy od pierwotnego zamiaru i zamysłu Boga.
Boży zamysł i zamiar wobec małżeństwa
Pierwszym i najbardziej fascynującym faktem dotyczącym małżeństwa jest to, że Bóg ustanowił je od samego początku stworzenia mężczyzny i kobiety. Jest ono częścią natury. Oznacza to, że w odróżnieniu od pozostałych sakramentów istniało jeszcze przed ustanowieniem sakramentów. Ma swoje korzenie w „porządku natury”.
Od samego początku Bóg chciał, aby mężczyzna i kobieta weszli we wzajemną komunię:
Bóg stworzył ludzi na swój obraz;
na obraz Boga ich stworzył;
stworzył ich jako mężczyznę i kobietę.
Bóg im błogosławił i powiedział do nich: Bądźcie płodni i rozmnażajcie się; napełniajcie ziemię i czyńcie ją sobie poddaną. Panujcie nad rybami morskimi, ptactwem powietrznym i wszystkimi żywymi istotami pełzającymi po ziemi. (Rdz 1:27–28)
Mężczyzna nadał nazwy wszystkim zwierzętom domowym, wszystkim ptakom powietrznym i wszystkim dzikim zwierzętom; żadne jednak nie okazało się odpowiednią dla niego pomocą.
Wtedy PAN Bóg pogrążył mężczyznę w głębokim śnie, a gdy ten spał, wyjął jedno z jego żeber i wypełnił to miejsce ciałem. Następnie PAN Bóg zbudował kobietę z żebra, które wyjął z mężczyzny. Gdy przyprowadził ją do mężczyzny, ten powiedział:
„Ta wreszcie jest kością z moich kości
i ciałem z mego ciała;
ta będzie się zwała «niewiastą»,
bo z mężczyzny została wzięta”.
Dlatego mężczyzna opuszcza ojca swego i matkę swoją i łączy się ze swoją żoną, a oboje stają się jednym ciałem.
Mężczyzna i jego żona byli oboje nadzy, lecz nie odczuwali wstydu. (Rdz 2:20–25)
Te fragmenty Pisma Świętego ukazują, że mężczyzna i kobieta są stworzeni dla siebie nawzajem, aby zjednoczyć się w małżeństwie i stać się jedno. Aby właściwie zrozumieć małżeństwo jako część pierwotnego zamysłu Boga, koniecznie musimy zacząć od „porządku natury”.
Stworzenie na obraz i podobieństwo Boga ukazuje między innymi, że ludzie są zdolni do miłości i jedności. Są zdolni do oddania siebie drugiej osobie, przyjęcia jej, poznania i pokochania, a w tej wzajemnej miłości — do stawania się „płodnymi”. Oczywiście wydawanie na świat dzieci i tworzenie rodziny jest jednym z podstawowych sposobów, w jakie mąż i żona stają się płodni. Nawet ci, którzy nie mogą mieć dzieci, są powołani do tego, by ich małżeństwo przynosiło owoce w sposób dający życie. Miłość „dająca życie” może przejawiać się na różne sposoby, ale zawsze będzie owocem wspólnie przeżywanej, wzajemnej miłości.
Księga Rodzaju ukazuje, że mąż i żona są powołani, by „stać się jednym ciałem”. Ta jedność jest źródłem siły i trwałości dla małżonków, dla wszystkich zrodzonych z nich dzieci, a w istocie dla całego społeczeństwa. Jedność małżeństwa jest jednym z podstawowych fundamentów każdego społeczeństwa.
Skutek upadku
Ponieważ małżeństwo było częścią pierwotnego zamysłu Boga, a nasi pierwsi rodzice zgrzeszyli i odwrócili się od Niego, także samo małżeństwo — podobnie jak całe stworzenie — zostało głęboko dotknięte skutkami grzechu. Nagle, wskutek grzechu, w życie małżeńskie wkroczył wszelkiego rodzaju nieład. Ludzkość zobaczyła, jak do małżeństwa wkraczają „niezgoda, duch panowania, niewierność, zazdrość i konflikty” (KKK #1606).
Trudności małżeńskie będące skutkiem upadku są oczywiste. Ideały życia małżeńskiego trudno urzeczywistniać i wymagają one nieustannego pogłębiania miłości i zaangażowania. Grzech, zranienia, wspomnienia z przeszłości, namiętność i nieład wystawiają naturalną więź małżeńską na próbę i utrudniają małżonkom realizowanie wspaniałego powołania do miłości, jedności i płodności, którym zostali obdarzeni.
Ale Bóg nie opuścił nas ani nie porzucił małżeństwa. Ma odpowiedź i daje ją po to, aby ta naturalna instytucja mogła osiągnąć swoją pełnię.
Boża odpowiedź
Bóg dostrzegł skutki upadku człowieka i w odpowiedzi wprowadził w życie wspaniały plan, który obejmuje wszystkie aspekty ludzkiego życia i został dany po to, by dzięki łasce płynącej z Ofiary Jego Syna przywrócić ludzkości komunię z Nim na nowym poziomie. W tym planie małżeństwo jest rozumiane jako dobro naturalne, które stanowiło część pierwotnego zamiaru Boga wobec ludzkości.
Bożym planem było ustanowienie nowego przymierza z ludzkością. Przymierze można postrzegać jako pewną formę umowy — ale umowy wyniesionej na zupełnie nowy poziom. Nie jest ono jedynie wymianą obietnic, lecz wzajemnym oddaniem osób. Bóg zaprasza rodzaj ludzki do wejścia w nową jedność z Nim, w nową relację, w której oświadcza, tak jak w Starym Testamencie: „Wezmę was sobie za mój lud i będę waszym Bogiem” (Wj 6:7). Miłość Boga do Jego ludu w Starym Testamencie osiągnęła swój szczyt, gdy Bóg dał Izraelitom Dziesięć Przykazań za pośrednictwem Mojżesza. Z kolei przestrzeganie tych przykazań przez Izraelitów wyrażało ich wierność Bogu.
Okazało się jednak, że lud Izraela nie zawsze potrafił dochować wierności temu nowemu przymierzu. Jego relacja z Bogiem odczuwała skutki jego grzechów. Bóg jednak go nie opuścił. Obiecał wynieść to przymierze na zupełnie nowy poziom. U Proroków przymierze to wykroczyło poza prawo i skupiło się na nowej, wewnętrznej relacji między Bogiem a człowiekiem. Na przykład w Księdze Ezechiela 11:19–20 czytamy:
I dam im inne serce, i nowego ducha umieszczę w ich wnętrzu. Z ich ciał usunę serca kamienne i dam im serca z ciała, aby postępowali według moich ustaw i troszczyli się o przestrzeganie moich nakazów. W ten sposób będą moim ludem, a Ja będę ich Bogiem.
To Nowe Przymierze miało zostać ustanowione przez Wcielenie Syna Bożego i ofiarę Jego życia na krzyżu. Po pierwsze, przyjmując naszą ludzką naturę, Bóg Syn odnawia ją i wynosi na zupełnie nowy poziom. Ludzkość zostaje teraz, by tak rzec, „przebóstwiona”. Między Bogiem a ludzkością zostaje ustanowiona nowa więź, większa od pierwotnej więzi ustanowionej przy stworzeniu.
Ta nowa więź staje się możliwa również dlatego, że Bóg Syn, przyjąwszy ludzką naturę, zniszczył grzech i śmierć przez własną śmierć. Zniszczył je, poddając się skutkom grzechu (czyli śmierci), a następnie powstając do nowego życia. W ten sposób odnawia ludzką naturę i wynosi ją do nowego stanu zmartwychwstania. Dzięki temu nowemu życiu w ludziach może teraz żyć serce Chrystusa. Możemy teraz żyć w Chrystusie, a On w nas. Jesteśmy z Nim zaślubieni w nowy, przemieniający sposób.
Ta więź staje się ostatecznie nowym przymierzem małżeńskim, małżeństwem głębokiego zjednoczenia między Bogiem a Jego ludem. Jezus staje się Oblubieńcem, a Jego lud, Kościół, staje się Oblubienicą. To Nowe Przymierze, nowe Boże małżeństwo, zaprasza każdego człowieka do wyrażenia zgody na wejście w wewnętrzne zjednoczenie z Bogiem. Serce Chrystusa ogarnia teraz całkowicie i przemienia każde ludzkie serce. Żyjemy w Chrystusie, a On żyje w nas.
Ta rzeczywistość Nowego Przymierza jest nie tylko podstawą całego życia chrześcijańskiego, lecz także staje się podstawą małżeństwa w Chrystusie. Małżeństwo nie mogło zostać zbawione jako instytucja czysto naturalna. Dlatego Bóg wynosi całą upadłą naturę ludzką na nowy poziom. Obejmuje to wyniesienie naturalnego porządku małżeństwa na nadprzyrodzony poziom sakramentu. Małżeństwo zostaje teraz obdarzone duchową mocą śmierci i zmartwychwstania Chrystusa. Ta naturalna więź zostaje przez łaskę wyniesiona do udziału w Nowym Przymierzu w Chrystusie. Jakże wspaniały i budzący podziw plan nasz miłujący Bóg objawił ludzkości!
Małżeństwo chrześcijańskie w Nowym Przymierzu
Kiedy dwoje ochrzczonych ludzi zawiera przymierze małżeńskie, ich małżeństwo zostaje automatycznie wyniesione do rangi sakramentu. Jako sakrament małżeństwo chrześcijańskie przynosi obfitość dobrych owoców oraz wywiera nowy i głęboki wpływ na małżonków. Małżeństwo chrześcijańskie wzywa ich również do wejścia na nowy poziom daru z siebie i odpowiedzialności. Przyjrzyjmy się niektórym z tych skutków i dobrych owoców małżeństwa chrześcijańskiego.
Jedność: Ważne jest, by uznać wewnętrzne pragnienie jedności, które wszyscy w sobie nosimy. Jako ludzie jesteśmy stworzeni do jedności, do życia w głębokiej osobowej komunii ze sobą nawzajem. I nie sposób wymazać z naszego serca tęsknoty za tą jednością. Mąż i żona są powołani przez Boga do udziału w bardzo głębokiej i wyjątkowej jedności, „aby dwoje stało się jednym”. Z tego powodu małżeństwo może przynieść najpełniejsze ludzkie spełnienie, gdy małżonkowie dobrze przeżywają tę jedność. Oczywiście niezgoda w małżeństwie rodzi wielkie cierpienie, ponieważ naturalne tęsknoty naszych serc pozostają wówczas niezaspokojone.
Wskutek upadku opisanego w Księdze Rodzaju mężczyźni i kobiety nie byli i nie są w stanie urzeczywistniać tego naturalnego powołania do jedności w małżeństwie. Dlatego, włączając małżeństwo w Nowe Przymierze łaski, Bóg obdarza tę naturalną instytucję nową mocą, przenikając ją nadprzyrodzoną łaską. Małżonkowie zostają teraz umocnieni w Chrystusie, aby żyć jednością, którą Jezus dzieli z Ojcem, i miłością, którą On darzy cały Kościół. Małżeństwo jest teraz sakramentalne, ma udział w tej nowej łasce, a jedność należy do jego największych dobrodziejstw.
Oczywiście, jak we wszystkich wymiarach życia chrześcijańskiego, małżonkowie nie są zmuszani do przyjęcia tej nowej łaski, lecz mogą ją w wolności odrzucić. Aby zaś mogli żyć jednością zamierzoną przez Chrystusa, zarówno mąż, jak i żona muszą w pełni przyjąć Nowe Przymierze w swoim małżeństwie.
Nierozerwalność: Małżeństwo sakramentalne tworzy trwałą i nieprzemijającą jedność. Kiedy Bóg składa obietnicę, nie wycofuje się z niej. Ta trwałość zapewnia małżonkom niezbędny fundament życiowej stabilności, której potrzebują, a także konieczne warunki do wychowywania dzieci, jeśli Bóg pobłogosławi nimi małżonków.
Nierozerwalność oznacza właśnie to. Nie da się jej obejść. Ważnego małżeństwa chrześcijańskiego nie można rozwiązać. Trwa ono, „dopóki śmierć was nie rozłączy”. Oznacza to, że nawet gdyby małżonkowie, którzy ważnie zawarli małżeństwo, uzyskali rozwód cywilny, Kościół nadal uznawałby ich za małżeństwo i rzeczywiście nadal by nim byli. Raz jeszcze: tej więzi nie można zerwać.
Być może zastanawiasz się teraz nad stwierdzeniami nieważności małżeństwa i nad tym, że niektórzy zawierają małżeństwo w kościele katolickim, z czasem się rozwodzą, uzyskują w Kościele stwierdzenie nieważności małżeństwa, a następnie ponownie zawierają małżeństwo w Kościele katolickim. Może to budzić dezorientację, jeśli nie zostanie właściwie zrozumiane. Kwestia ta zostanie omówiona w dalszej części tego rozdziału, w sekcji „Zgoda małżeńska”. Na razie jednak wystarczy, byś wiedział, że kiedy dwoje ludzi zawiera ważne małżeństwo chrześcijańskie, tej więzi nie można zerwać.
Wierność: Wierność oznacza, że małżonkowie zobowiązują się do wyłączności w miłości małżeńskiej. Wierność jest wpisana w samą naturę relacji seksualnej. Miłość seksualna służy zjednoczeniu i wydawaniu na świat potomstwa. Dzieci powinny przychodzić na świat w ramach trwałego związku małżeńskiego, opartego na wzajemnym zobowiązaniu. To właśnie w takim pełnym miłości środowisku, zgodnie z zamysłem Boga, dzieci mają się rodzić i wychowywać.
Jednak akt seksualny prowadzi również do głębokiego zjednoczenia małżonków. W istocie to właśnie ten akt, wraz z przysięgą małżeńską, przypieczętowuje przymierze małżeńskie i czyni je trwałym. W tym akcie dwoje staje się jednym ciałem. Dlatego miłość małżeńska ma również naturę duchową i tworzy silną więź duchową, którą należy urzeczywistniać i przeżywać wyłącznie w ramach tego trwałego, dożywotniego przymierza małżeńskiego.
Wierność małżonków jest również uczestnictwem w tej samej wierności, którą Bóg okazuje swojemu ludowi. Małżeństwo chrześcijańskie jest dla świata świadectwem niezachwianej wierności Chrystusa wobec Kościoła. Nowe Przymierze Jezusa z ludzkością jest źródłem wierności małżonków. Z tego powodu małżeństwo staje się dla świata znakiem miłości Boga i Jego oddania.
Otwartość na nowe życie: Istotnym zobowiązaniem podejmowanym przez małżonków jest otwartość na nowe życie. Oznacza to zwłaszcza otwartość na dzieci. Oczywiście nie każde małżeństwo może mieć dzieci ze względu na wiek lub inne czynniki. Kluczowa jest jednak otwartość. Ważne jest też zrozumienie, że podejmowane przez nich zobowiązanie jest „istotne”. Ponieważ jest ono istotne, jeśli dwoje ludzi świadomie wyklucza możliwość posiadania dzieci, w rzeczywistości nie zawierają oni małżeństwa. Więcej na ten temat powiemy w części poświęconej zgodzie małżeńskiej.
Pomoc w dążeniu do świętości: Bóg ustanowił małżeństwo, ponieważ „nie jest dobrze, żeby mężczyzna był sam”. Dlatego postanowił uczynić dla niego „odpowiednią dla niego pomoc”. W ideale małżeństwa chrześcijańskiego małżonkowie są dla siebie prawdziwą pomocą na drodze do zbawienia. Odzwierciedlają miłość Boga przez to, że mają być zawsze przy sobie, w dobrych i złych chwilach. Są stali, niezawodni, troskliwi, miłosierni i kochający pod każdym względem.
Małżonkowie są dla siebie „pomocą” na niezliczone sposoby w praktycznych sprawach codziennego życia i we wszystkim, co ludzkie. Pomagają sobie w codziennych obowiązkach domowych, wspólnie gospodarują pieniędzmi, udzielają sobie wsparcia emocjonalnego, dzielą wzajemnie swoje radości i smutki oraz towarzyszą sobie we wszystkich zwyczajnych sprawach ludzkiego życia. Jednak spośród wielu sposobów, na jakie małżonkowie pomagają sobie nawzajem, żaden nie jest ważniejszy niż pomoc w dążeniu do świętości. Małżonkowie muszą regularnie wspierać się nawzajem w relacji z Bogiem. Czynią to, okazując sobie miłość Boga, stawiając sobie nawzajem wyzwania, rozliczając się wzajemnie ze swoich zobowiązań i wspólnie doświadczając radości Królestwa. Najlepiej, gdy modlą się razem i dają sobie nawzajem świadectwo wiary. W niektórych przypadkach jedno z małżonków żyje swoją wiarą w znacznie pełniejszy sposób. W takiej sytuacji wierny małżonek może być dla drugiego przepustką do nieba. Najlepiej jednak, gdy oboje są dla siebie nawzajem narzędziami łaski Bożej.
Wzajemne poddanie: Jedną ze skłonności upadłej natury ludzkiej jest dominowanie nad innymi. Zarówno mężczyźni, jak i kobiety zmagają się z tą skłonnością na różne sposoby. Chcemy sprawować kontrolę i podejmować życiowe decyzje, a często chcemy też kontrolować innych. Ta skłonność do dominacji jest skutkiem upadku i jest grzeszna. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy dominacja wkracza do małżeństwa. Na przestrzeni dziejów w wielu kulturach dominującą tendencją było panowanie mężczyzn nad żonami. Wiele kultur traktowało nawet kobiety jako obywateli drugiej kategorii. Jednak żony wpadają w tę samą pułapkę, próbując na własne sposoby dominować nad mężami. Często skłonność ta wyraża się przede wszystkim przez skrajne wykorzystywanie emocji.
Jednak niezależnie od tego, jak przejawia się ta skłonność do dominowania nad drugą osobą, rozwiązanie jest takie samo. Rozwiązaniem jest wzajemne poddanie się sobie męża i żony, z poszanowaniem wzajemnej godności oraz swoistych ról kobiecych i męskich, które każde z nich wnosi do małżeństwa. Mężczyźni i kobiety wyraźnie różnią się pod wieloma względami i jest to dobre, ponieważ tak właśnie zaprojektował nas Bóg. Dlatego swoiste dary męskości i kobiecości należy w małżeństwie urzeczywistniać i szanować. Prawdziwa męskość nie będzie władcza, podobnie jak prawdziwa kobiecość. Wzajemne poddanie oznacza natomiast, że każde z małżonków poddaje się drugiemu zgodnie ze swoją naturą i traktuje drugą osobę z najwyższym szacunkiem i poszanowaniem jej godności. W praktyce, gdy istnieje takie wzajemne poddanie, żadne z małżonków nie będzie się bało pozwolić drugiemu wypełniać w małżeństwie jego męskiej lub kobiecej roli. Mężczyzna może podejmować w małżeństwie ostateczną decyzję, ale dopiero po wsłuchaniu się w serce żony i przyjęciu go za ich wspólny drogowskaz. Żona w takim przypadku nie będzie się bała pozwolić mężowi być głową domu, ponieważ doświadcza z jego strony pełnego szacunku, a dar jej kobiecego serca staje się światłem przewodnim dla męża.
Małżonkowie muszą każdego dnia starać się odkrywać, jak Bóg chce, by przeżywali swoją miłość i wzajemne poddanie, zgodnie ze swoimi naturalnymi darami i rolami. Jest to trudne, ale musi znajdować się w sercu każdego dobrego i świętego małżeństwa. Sakrament małżeństwa zapewni łaskę potrzebną do przeżywania tej wzajemnej komplementarności mężczyzny i kobiety, którzy działają razem jako jedno.
Zgoda małżeńska
Po tym wyjaśnieniu chrześcijańskiego małżeństwa w Nowym Przymierzu możemy teraz przyjrzeć się zgodzie małżeńskiej. To właśnie ta zgoda sprawia, że zostaje zawarty sakrament małżeństwa, i przynosi wspaniałe owoce i skutki małżeństwa. Zgoda musi być całkowita i dobrowolna. Przymus, lęk, manipulacja, presja i tym podobne czynniki podważają skuteczność zgody, a zatem podważają samo małżeństwo. Natomiast zgoda dobrowolna i całkowita przynosi wspaniałe owoce małżeństwa opisane w poprzedniej części tej książki. Przyjrzyjmy się bliżej zgodzie, aby zrozumieć, co jest potrzebne, by prowadziła ona do zawarcia trwałego małżeństwa na całe życie.
Dobrowolna zgoda: Zgoda, którą narzeczeni wyrażają przy zawieraniu małżeństwa, musi być dobrowolna. Dobrowolna zgoda oznacza, że nie ma niczego, co wywierałoby nadmierną presję na którąkolwiek z osób podejmujących decyzję o zawarciu małżeństwa. Powinni być w pełni władz umysłowych, w pełni rozumieć powagę podejmowanego zobowiązania i podjąć je na mocy całkowicie wolnej decyzji. Czynnikami podważającymi wolność byłyby presja, manipulacja, lęk, niedojrzałość, uzależnienie od narkotyków lub alkoholu i tym podobne.
Na przykład pojęcie „ślubu z przymusu” ukazuje rzeczywiste zagrożenie dla dobrowolnej zgody. Załóżmy, że para spodziewa się dziecka poza małżeństwem. Nagle jedno z nich lub oboje odczuwają silną presję, by się pobrać. Oczywiście w tej sytuacji jest w pełni możliwe dokonanie wolnego wyboru małżeństwa z właściwych powodów. Jeśli jednak jedno z nich lub oboje decydują się na ślub, ponieważ „muszą”, stanowi to problem. Decyzja o ślubie podjęta pod wpływem odczuwanej presji podważa samo małżeństwo i może rzeczywiście prowadzić do jego nieważności, co oznacza, że węzeł małżeński w istocie nigdy nie powstaje.
Innym przykładem ilustrującym brak wolności w wyborze małżeństwa jest niedojrzałość. Załóżmy na przykład, że para decyduje się szybko pobrać pod wpływem początkowego, niezwykle silnego zakochania. Są dość młodzi i niedojrzali i tak naprawdę nie rozumieją głębi podejmowanego zobowiązania. Możliwe, że ich niedojrzałość i emocje zaciemniają ich zdolność do dokonania autentycznego i wolnego wyboru małżeństwa. Podobnie byłoby w przypadku osoby, która próbuje zawrzeć małżeństwo, będąc uzależniona od narkotyków i alkoholu. Te uzależnienia mogłyby tak bardzo utrudniać jej jasne myślenie, że nie byłaby zdolna do dokonania wolnego wyboru w stopniu niezbędnym do powstania węzła małżeńskiego.
Całkowita zgoda: Dobrowolna zgoda narzeczonych na zawarcie małżeństwa musi być również całkowita. Oznacza to, że muszą oni dobrowolnie zobowiązać się do wszystkiego, co małżeństwo ze sobą niesie. W szczególności muszą w pełni zamierzać trzy rzeczy: 1) wierność; 2) trwałość; 3) otwartość na dzieci. Te trzy „cele” małżeństwa są istotne. Oznacza to, że składając przysięgę małżeńską, muszą dokonać wewnętrznego wyboru pełnej otwartości na te trzy cele małżeństwa.
Oczywistym przykładem braku całkowitej zgody byłaby para w wieku rozrodczym, która z góry uzgadnia, że nie będzie mieć żadnych dzieci. Świadomy wybór wykluczenia możliwości posiadania dzieci w istocie wyklucza powstanie węzła małżeńskiego. W takim przypadku zamiar wykluczenia jednego z trzech istotnych celów małżeństwa jest zamiarem sprzecznym z samym małżeństwem.
Stwierdzenie nieważności małżeństwa: Niekiedy małżeństwa się rozpadają i kończą rozwodem cywilnym. W takim przypadku ważne jest, aby małżonkowie zwrócili się do Kościoła o zbadanie ich węzła małżeńskiego w świetle naszej wiary i nauczania o celach małżeństwa. Postępowanie to nazywa się procesem o stwierdzenie nieważności małżeństwa.
Procesy o stwierdzenie nieważności małżeństwa mogą przynieść wiele uzdrowienia i pomocy małżonkom, którzy doświadczyli rozwodu. Przynoszą uzdrowienie, ponieważ celem takiego procesu jest zbadanie węzła małżeńskiego w świetle prawdy. Całkowitość zgody, jej dobrowolność oraz trzy cele małżeństwa zostają w pewnym sensie poddane osądowi. Czy węzeł rzeczywiście powstał, czy nie? Czy od samego początku brakowało w małżeństwie czegoś istotnego? Pytania te należy rozpatrywać w świetle naszej wiary i nauczania naszego Kościoła o małżeństwie. W procesie o stwierdzenie nieważności małżeństwa jedna lub obie osoby, które się rozwiodły, zwracają się do Kościoła, by zbadał ich sytuację i wydał orzeczenie o ważności węzła małżeńskiego. Choć przejście przez ten proces może być bolesne, ostatecznie niemal zawsze przynosi uzdrowienie. Dzieje się tak dlatego, że osoby te wiedzą, iż Kościół je wysłuchał i pomógł im uporządkować ich sprawy.
Po dokładnym zbadaniu węzła małżeńskiego Kościół wydaje jedno z dwóch orzeczeń. Stwierdza, że węzeł istnieje albo że nie istnieje. W tym drugim przypadku wydaje orzeczenie nieważności, co oznacza, że ustalił, iż od samego początku małżeństwa w zgodzie brakowało czegoś istotnego. Węzeł małżeński zatem nigdy nie powstał. W rezultacie osoby te nadal pozostają wolne do zawarcia małżeństwa i mogą je zawrzeć w Kościele katolickim.
Stwierdzenie nieważności małżeństwa nie jest formą katolickiego rozwodu, ponieważ Kościół nie ma władzy rozdzielania dwojga ludzi, którzy ważnie zawarli małżeństwo. Stwierdzenie nieważności małżeństwa służy jedynie wyjaśnieniu, co istnieje, a co nie.
Sakrament czy nie?
Aby właściwie zrozumieć małżeństwo, trzeba najpierw nieco dokładniej wyjaśnić, jakie są jego rodzaje. Podstawowe rozróżnienie dotyczy tego, czy małżeństwo jest sakramentem, czy nie. Następnie przyjrzymy się również małżeństwu między dwojgiem katolików, między katolikiem a chrześcijaninem niekatolikiem oraz między dwojgiem chrześcijan niekatolików.
Małżeństwo w porządku naturalnym: Jak wyjaśniono wcześniej w tym rozdziale, małżeństwo należało do pierwotnego zamysłu Boga i dlatego jest częścią porządku naturalnego. Jezus podniósł małżeństwo do porządku łaski, czyniąc je sakramentem dla par, w których obie osoby są ochrzczone. Jeśli jednak jedna lub obie osoby nie są ochrzczone, małżeństwo nie jest sakramentem, lecz nadal jest małżeństwem w porządku naturalnym.
Na czym polega różnica? W małżeństwie należącym do porządku naturalnego również powstaje węzeł ustanowiony przez dobrowolną zgodę obojga, jak opisano wcześniej w tym rozdziale. Zgoda ta nadal musi być dobrowolna i całkowita oraz obejmować wszystkie trzy cele małżeństwa. Jednak to, że małżeństwo należy do porządku naturalnego, a nie jest sakramentem, oznacza po prostu, że nie jest w nim obecna łaska sakramentalna. Nie oznacza to, że Bóg nie jest obecny, lecz jedynie, że nie jest obecna szczególna łaska sakramentu. W idealnej sytuacji nadal trzeba zapraszać Boga do tego małżeństwa, a miłość Boga nadal musi wspierać małżonków w ich małżeństwie. Jeśli zaś w przyszłości obie osoby przyjmą chrzest, naturalny węzeł małżeński zostaje automatycznie podniesiony do rangi sakramentu. Chrzest jest bramą do życia sakramentalnego i dlatego umożliwia małżeństwu udział w tej łasce sakramentalnej.
Małżeństwo jako sakrament: Gdy obie osoby są ochrzczone, ich małżeństwo jest automatycznie sakramentem. Tak jest, gdy małżeństwo zawierają dwoje katolików, osoba katolicka i chrześcijanin niebędący katolikiem lub dwoje chrześcijan niebędących katolikami. W istocie nawet jeśli dwoje chrześcijan niebędących katolikami zawiera małżeństwo przed sędzią pokoju, ich małżeństwo nadal jest sakramentem. Tylko katolików Kościół zobowiązuje do tego, by ich przysięga małżeńska została przyjęta w Kościele zgodnie z obrzędem katolickim. Wszystkie pozostałe małżeństwa są uznawane za realizację instytucji małżeństwa, o ile zgoda jest dobrowolna i całkowita.
Kościół domowy
Ostatnim aspektem małżeństwa, który należy podkreślić, jest świadomość, że małżeństwo jako sakrament ustanawia „Kościół domowy”. Bożym zamysłem jest, aby rodzina była miejscem świętości i jedności. Rodzina jest podstawową komórką Kościoła i całego społeczeństwa.
W rodzinie dzieci są otaczane troską i wychowywane, małżonkowie otrzymują umocnienie, dalsi krewni mają poczucie przynależności, a Bóg się objawia. Rodzinę trzeba postrzegać jako prawdziwy dar od Boga oraz prawdziwe źródło Bożej obecności i podtrzymującej łaski.
Kościół domowy, czyli rodzina, musi być otwarty na wszystkich i wszystkich obejmować. Na przykład osoby żyjące samotnie, które nie mają własnej rodziny, trzeba włączać do ludzkich rodzin. Dzięki przyjaźniom i włączaniu we wspólnotę każda osoba musi odnaleźć poczucie przynależności nie tylko do jednej Bożej rodziny, lecz także do jej poszczególnych przejawów w konkretnych Kościołach domowych.
Dalej: Rozdział 10 – Wprowadzenie do modlitwy
Dostępne również jako e-book & w miękkiej oprawie
Amazon.com – Google Play – iTunes – Barnes and Noble

