
सार्वजनिक मालकीतील, विकिमीडिया कॉमन्सद्वारे
9 ऑक्टोबर: संत जॉन हेन्री न्यूमन, धर्मगुरू व ख्रिस्तसभेचे धर्मविद्याचार्य, यांचे ऐच्छिक स्मरण
1801–1890
न्यूमन केंद्रांचे आश्रयदाते संत
पोप फ्रान्सिस यांनी 13 ऑक्टोबर 2019 रोजी त्यांना संत घोषित केले
उपासनेचा रंग: पांढरा
आवृत्ती: संपूर्ण – संक्षिप्त
पॉडकास्ट वाहिन्या:
ॲपल – स्पॉटिफाय – आयहर्ट – ऑडिबल
उद्धरण:
देवाने त्याची काही विशिष्ट सेवा करण्यासाठी मला निर्माण केले आहे. त्याने माझ्यावर असे एक काम सोपवले आहे, जे त्याने दुसऱ्या कोणावरही सोपवलेले नाही. माझे एक जीवनकार्य आहे. या जीवनात कदाचित मला ते कधीच कळणार नाही, पण पुढच्या जीवनात ते मला सांगितले जाईल. मी एका साखळीतील दुवा आहे, माणसांना एकमेकांशी जोडणारा बंध आहे. त्याने मला निरर्थकपणे निर्माण केलेले नाही. मी चांगले ते करीन; मी त्याचे कार्य करीन. मी केवळ त्याच्या आज्ञा पाळल्या, तर तसा हेतू नसतानाही, मी जिथे आहे तिथे शांतीचा दूत आणि सत्याचा उपदेशक होईन. म्हणून मी त्याच्यावर विश्वास ठेवीन. मी कसाही असलो तरी तो मला कधीच टाकून देणार नाही. मी आजारी असलो, तर माझा आजारही त्याच्या सेवेस येऊ शकतो; मी संभ्रमात असलो, तर माझा संभ्रमही त्याच्या सेवेस येऊ शकतो. मी दुःखात असलो, तर माझे दुःखही त्याच्या सेवेस येऊ शकते. तो काहीही व्यर्थ करत नाही. तो काय करीत आहे हे त्याला ठाऊक आहे. तो माझ्या मित्रांना माझ्यापासून दूर करू शकतो. तो मला अनोळखी लोकांमध्ये टाकू शकतो. तो मला एकाकी वाटू देऊ शकतो, माझे धैर्य खचू देऊ शकतो, माझे भविष्य माझ्यापासून लपवू शकतो. तरीही, तो काय करीत आहे हे त्याला ठाऊक आहे. ~संत जॉन हेन्री न्यूमन
चिंतन: जॉन हेन्री न्यूमन यांचा जन्म इंग्लंडमधील लंडन येथे झाला. तीन मुलांपैकी ते थोरले होते आणि त्यांना तीन बहिणी होत्या. त्यांचे वडील बँकर होते, तर आईच्या कुटुंबातील लोक कोरीवकाम आणि कागदनिर्मिती करत असत. त्यांचे सुरुवातीचे शिक्षण त्यांच्या अँग्लिकन आईने घरीच दिले. ती फ्रेंच कॅल्व्हिनवादी ह्यूगेनॉट वंशाची होती. लहानपणीच त्यांचा बायबलचा चांगला अभ्यास झाला होता, तरी त्यांच्या धार्मिक धारणा अद्याप निश्चित झाल्या नव्हत्या. वयाच्या सातव्या वर्षी त्यांना ग्रेट ईलिंग या निवासी शाळेत पाठवण्यात आले. त्या काळी ती इंग्लंडमधील सर्वोत्तम खासगी शाळा मानली जात असे. जॉन अभ्यासू विद्यार्थी होते आणि त्यांना वाचनाची आवड होती. अरबी कथांपासून तत्त्वज्ञान आणि धर्मविद्येवरील ग्रंथांपर्यंत सर्व काही ते अधाशासारखे वाचत. त्यांच्या कल्पनाशक्तीला चालना देणाऱ्या कथा त्यांना विशेष आवडत.
जॉन हेन्री पंधरा वर्षांचे असताना, ईलिंगमधील त्यांच्या शेवटच्या वर्षात, त्यांच्या श्रद्धेत खोलवर परिवर्तन झाले. त्या परिवर्तनाविषयी त्यांनी नंतर लिहिले, “एका निश्चित श्रद्धाविधानाचा माझ्यावर प्रभाव पडला आणि श्रद्धासिद्धांतांचा माझ्या बुद्धीवर असा ठसा उमटला की, देवाच्या दयेने, तो कधीही पुसला गेला नाही किंवा अस्पष्ट झाला नाही” (अपोलोजिया #3). इव्हॅंजेलिकल परंपरेतील पुस्तके वाचताना शाश्वत गौरवाविषयी त्यांची स्वतःची दृढ खात्री झाली आणि त्यातून त्यांच्या श्रद्धेत हे परिवर्तन घडले. त्या वर्षी त्यांनी वाचन सुरू ठेवले. त्यातून त्यांना संत ऑगस्टीन आणि इतर ख्रिस्तसभापित्यांच्या लेखनाचा परिचय झाला, तरी त्यांच्या वाचनाचा बहुतेक भाग इव्हॅंजेलिकल धर्मविद्येवरच होता. त्यांच्या वाचनातून तर त्यांनी असाही निष्कर्ष काढला की “दानीएल, संत पौल आणि संत योहान यांनी ज्याच्याविषयी भाकीत केले होते, तो ख्रिस्तविरोधक म्हणजे पोप.” अखेरीस त्यांना जाणवले की आपले जीवनकार्य पूर्ण करण्यासाठी आपल्याला ब्रह्मचर्य पाळावे लागेल—कदाचित मिशनरी होण्यासाठी किंवा अन्य एखाद्या कारणासाठी.
श्रद्धेतील या वैयक्तिक परिवर्तनानंतर जॉन हेन्री यांनी ऑक्सफर्डच्या ट्रिनिटी कॉलेजमध्ये आपले शिक्षण पुढे चालू ठेवले. अभ्यासात अडचणी आल्यामुळे ते विशेष प्रावीण्य न मिळवता पदवीधर झाले. आपला बौद्धिक अभ्यास पुढे चालू ठेवण्याच्या इच्छेने त्यांनी खासगी शिकवणी देण्यास सुरुवात केली आणि ऑक्सफर्डच्या ओरिएल कॉलेजमधील विद्वत्सदस्यपद मिळवण्याची तयारी केली. 1822 मध्ये, वयाच्या एकविसाव्या वर्षी, त्यांना ते पद मिळाले. 1824 मध्ये त्यांना अँग्लिकन उपयाजक म्हणून अभिषेक देण्यात आला आणि 1825 मध्ये ते धर्मगुरू झाले. अँग्लिकन धर्मगुरू म्हणून अभिषेक झाल्यानंतर ते ऑक्सफर्डमधील संत क्लेमेंट चर्चचे सहाय्यक धर्मगुरू झाले. या भूमिकेत त्यांनी धर्मग्रामाच्या प्रमुख धर्मगुरूंना विविध धर्मसेवेच्या कामांत मदत केली. त्यामुळे लोकांच्या प्रत्यक्ष जीवनानुभवांच्या संदर्भात आपल्या धर्मविद्याविषयक संकल्पनांवर चिंतन करण्यासाठी त्यांना वेळ मिळाला. सहाय्यक धर्मगुरू म्हणून केलेल्या सेवेमुळे त्यांना मोठा आदर मिळाला. 1828 मध्ये ऑक्सफर्ड विद्यापीठाच्या कुमारी मरिया चर्चचे प्रमुख धर्मगुरू म्हणून त्यांची नियुक्ती झाली. 1843 पर्यंत ते या पदावर राहिले.
1830 च्या दशकाच्या सुरुवातीला, अँग्लिकन समुदायाच्या श्रद्धाजीवनात दिसणारी शिथिलता आणि अँग्लिकन चर्चच्या कारभारात सरकारचा हस्तक्षेप यांमुळे चर्च ऑफ इंग्लंडमधील काही नेत्यांची चिंता वाढत होती. 14 जुलै 1833 रोजी जॉन कीबल नावाच्या एका अँग्लिकन धर्मगुरूंनी ऑक्सफर्ड विद्यापीठात एक प्रवचन दिले. त्या प्रवचनाने जॉन हेन्री न्यूमन यांच्यासह अनेक अँग्लिकन नेत्यांचे लक्ष वेधले. या प्रवचनातून पुढे ‘ऑक्सफर्ड चळवळ’ म्हणून ओळखल्या गेलेल्या चळवळीची सुरुवात झाली. त्यानंतरच्या काही वर्षांत जॉन हेन्री आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांनी ‘काळाची गरज सांगणाऱ्या लेखपत्रिका’ लिहून प्रकाशित करण्यास सुरुवात केली. या पुस्तिकामालिकेत त्यांनी अँग्लिकन चर्चमधील प्रेषितीय उत्तराधिकाराचे समर्थन केले, उपासनेच्या परंपरांकडे पुन्हा वळण्याचा आग्रह धरला आणि ख्रिस्तसभापित्यांच्या लेखनाचा नव्याने अभ्यास करण्यास प्रोत्साहन दिले. मात्र, हळूहळू त्यांचे लेखन अँग्लिकन शिकवणीपेक्षा कॅथलिक शिकवणीशी अधिक जुळणारे वाटू लागले. यामुळे वाद निर्माण झाला, तरी जॉन हेन्री श्रद्धासिद्धांतांविषयीच्या आपल्या धारणा अधिक स्पष्ट करत राहिले.
चर्चपित्यांच्या शिकवणुकीचा अभ्यास करून ती स्पष्टपणे मांडण्याच्या कामाचा न्यूमन यांच्यावर सर्वाधिक प्रभाव पडला. 1842 मध्ये त्यांनी ऑक्सफर्डमधील आपल्या पदांचा राजीनामा दिला आणि ते लिटलमोरला एकांतवासात गेले. पुढील काही वर्षे त्यांनी तेथे प्रार्थना, अभ्यास आणि लेखन यांत, मठातील जीवनासारखे जीवन घालवले. चर्चपित्यांच्या शिकवणुकीचा आणि ज्या धर्मसिद्धांतांवर त्यांची दृढ श्रद्धा होती त्यांच्या विकासाचा सखोल अभ्यास केल्यावर, ख्रिस्ताने स्थापन केलेले चर्च हे रोमन कॅथलिक चर्चच आहे, अशी त्यांची खात्री झाली. त्यांच्या जवळच्या लोकांना या निर्णयाचा धक्का बसला आणि त्यांनी तो मान्य केला नाही. तरीही 9 ऑक्टोबर 1845 रोजी लिटलमोर येथे एका छोट्या विधीत धन्य डॉमिनिक बार्बेरी यांनी त्यांना कॅथलिक चर्चमध्ये स्वीकारले. त्यानंतर ते पुढील अभ्यासासाठी रोमला गेले. 1847 मध्ये त्यांना कॅथलिक धर्मगुरू म्हणून दीक्षा देण्यात आली. मग ते इंग्लंडमधील बर्मिंगहॅमला परतले आणि 1848 मध्ये त्यांनी तेथे संत फिलिप नेरी यांच्या ओरेटरीची स्थापना केली.
पुढील वर्षांत फादर न्यूमन यांनी आयर्लंडच्या कॅथलिक विद्यापीठाच्या स्थापनेत मदत केली आणि अपोलोजिया प्रो व्हिटा सुआ हा ग्रंथ प्रकाशित केला. त्यात त्यांनी कॅथलिक श्रद्धा स्वीकारण्याच्या आपल्या निर्णयाची धर्मशास्त्रीय बाजू मांडली. त्यांनी इतरही अनेक ग्रंथ प्रकाशित केले. त्यांपैकी विद्यापीठाची संकल्पना या ग्रंथात त्यांनी विशेषतः विद्यापीठाचे उद्दिष्ट स्पष्ट केले. त्यांच्या मते, उपयुक्त ज्ञान देणे एवढेच विद्यापीठाचे काम नाही; ज्ञानाच्या शोधात बुद्धीला घडवणे आणि अखेरीस “सत्याच्या सार्वभौमत्वावर गाढ आणि अढळ विश्वास” निर्माण करणे हेही त्याचे काम आहे. याच कारणामुळे महाविद्यालयांतील कॅथलिक आध्यात्मिक सेवाकेंद्रांना न्यूमन केंद्रे म्हणतात.
निधनापूर्वी फादर न्यूमन यांना दोन महत्त्वाचे सन्मान मिळाले. ऑक्सफर्ड आणि तेथील त्यांच्या पूर्वीच्या सहकाऱ्यांशी त्यांचा सलोखा व्हावा म्हणून 1877 मध्ये त्यांना ट्रिनिटी कॉलेजचे मानद फेलो करण्यात आले. 1879 मध्ये त्यांना याहूनही मोठा सन्मान मिळाला: ते बिशप नसतानाही पोप लिओ तेरावे यांनी त्यांना कार्डिनल केले.
संत जॉन हेन्री न्यूमन यांना अँग्लिकन धर्मगुरू आणि विद्वान म्हणून सुखाचे जीवन जगता आले असते. पण देवाने त्यांच्या मनात आणि हृदयात रुजवलेल्या श्रद्धेच्या दृढ धारणांनुसार जगण्याचा मार्ग त्यांनी निवडला.
संत जॉन हेन्री न्यूमन यांचा सन्मान करताना, त्यांनी केलेल्या सत्यशोधाचे आणि त्यांच्या श्रद्धेत घडलेल्या परिवर्तनाचे चिंतन करा. आपल्या सर्वांनाच सतत मनपरिवर्तनाची आणि जीवनात बदल घडवण्याची गरज आहे. सत्याचा पूर्णत्वाने शोध घेत राहण्याची आणि ते तुम्हाला जिथे नेईल तिथे जाण्याची प्रेरणा संत जॉन हेन्री न्यूमन यांच्या धैर्यातून घ्या.
प्रार्थना: हे संत जॉन हेन्री न्यूमन, तरुणपणी तुमचे पहिले मनपरिवर्तन झाले; पण ते पुढे तुमच्या जीवनात घडलेल्या परिवर्तनाच्या दिशेने टाकलेले केवळ एक पाऊल होते. माझ्यासाठी आणि विशेषतः महाविद्यालयीन विद्यार्थ्यांसाठी प्रार्थना करा, म्हणजे आम्ही सत्याला सामोरे जाण्यास कधीही कचरणार नाही, तर सदैव त्याचा शोध घेऊ आणि देव आम्हाला ज्या मार्गाने नेईल त्या मार्गाने धैर्याने चालू. हे संत जॉन हेन्री न्यूमन, माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
हे चिंतन या ग्रंथातून घेतले आहे:
उपासना वर्षातील संत आणि सण
खंड १ ते ४
अधिक वाचन:
कॅथलिक संतांची माहिती (अनेक संदर्भसाधनांसह)
संतांची वर्णानुक्रमे संपूर्ण यादी>>>
(संक्षिप्त आवृत्ती)
9 ऑक्टोबर: संत जॉन हेन्री न्यूमन (इंग्लंड आणि वेल्समधील स्मृतिदिन)
1801–1890
न्यूमन केंद्रांचे आश्रयदाते संत
13 ऑक्टोबर 2019 रोजी पोप फ्रान्सिस यांनी त्यांना संत घोषित केले
जॉन हेन्री न्यूमन यांचा जन्म इंग्लंडमधील लंडन येथे झाला. सहा भावंडांमध्ये ते सर्वांत मोठे होते. लहानपणीच त्यांना बायबलचे चांगले ज्ञान झाले होते; पण त्यांची कोणतीही ठाम धार्मिक धारणा नव्हती. वयाच्या सातव्या वर्षी त्यांना ग्रेट ईलिंग या निवासी शाळेत पाठवण्यात आले. ती इंग्लंडमधील सर्वोत्तम खासगी शाळा मानली जात असे. जॉन हेन्री अभ्यासू विद्यार्थी होते. अरबी कथांपासून तत्त्वज्ञान आणि धर्मशास्त्रावरील ग्रंथांपर्यंत सर्व काही ते अधाशासारखे वाचत.
वयाच्या पंधराव्या वर्षी, ईलिंगमधील शालेय शिक्षणाच्या शेवटच्या वर्षात, इव्हँजेलिकल पंथाची पुस्तके वाचल्याने जॉन हेन्री यांचे खोलवर मनपरिवर्तन झाले. पुढील वाचनातून त्यांना संत ऑगस्टीन आणि इतर चर्चपित्यांच्या लिखाणाची ओळख झाली. इतकेच नव्हे, तर “दानीएल, संत पौल आणि संत योहान यांनी ज्याच्याविषयी भविष्यवाणी केली होती तो ख्रिस्तविरोधक म्हणजे पोप” असा निष्कर्षही त्यांनी काढला. आपल्या जीवनध्येयासाठी अविवाहित राहावे लागेल, असे त्यांना जाणवले. कदाचित त्यामुळे आपल्याला मिशनरी होता येईल, असे त्यांना वाटले.
या मनपरिवर्तनानंतर जॉन हेन्री यांनी ऑक्सफर्डमध्ये आपले शिक्षण चालू ठेवले. 1824 मध्ये त्यांना अँग्लिकन डीकन म्हणून दीक्षा मिळाली आणि 1825 मध्ये ते धर्मगुरू झाले. त्यानंतर ऑक्सफर्डमधील संत क्लेमेंट चर्चमध्ये ते सहाय्यक धर्मगुरू झाले. धर्मप्रांतातील नव्हे, तर त्या चर्चच्या धर्मग्रामातील विश्वासूंची सेवा करण्यात प्रमुख धर्मगुरूंना मदत करताना, लोकांच्या प्रत्यक्ष जीवनाच्या संदर्भात धर्मशास्त्रीय संकल्पनांवर चिंतन करण्याची संधी त्यांना मिळाली. त्यांना मोठा आदर लाभला होता. 1828 मध्ये ऑक्सफर्डच्या संत कुमारी मरियेच्या विद्यापीठीय चर्चचे प्रमुख धर्मगुरू म्हणून त्यांची नियुक्ती झाली.
1830 च्या दशकाच्या सुरुवातीला चर्च ऑफ इंग्लंडच्या काही नेत्यांना अँग्लिकन विश्वासूंची श्रद्धेबाबतची उदासीनता आणि अँग्लिकन चर्चच्या कारभारात सरकारचा हस्तक्षेप यांची चिंता वाटू लागली. 14 जुलै 1833 रोजी अँग्लिकन धर्मगुरू जॉन केबल यांनी ऑक्सफर्ड विद्यापीठात एक प्रवचन दिले. त्यातून पुढे ‘ऑक्सफर्ड चळवळ’ म्हणून ओळखल्या गेलेल्या चळवळीला चालना मिळाली. पुढील काही वर्षांत न्यूमन आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांनी ‘काळाची गरज सांगणाऱ्या पत्रिका’ ही पुस्तिकामालिका लिहून प्रकाशित केली. या पुस्तिकांत त्यांनी अँग्लिकन चर्चमधील प्रेषितीय उत्तराधिकाराचे समर्थन केले, उपासनाविधींच्या परंपरांकडे पुन्हा वळण्याची बाजू मांडली आणि चर्चपित्यांच्या शिकवणुकीत नव्याने रस घेतला. मात्र हळूहळू न्यूमन यांचे लिखाण अँग्लिकन शिकवणुकीपेक्षा कॅथलिक शिकवणुकीशी अधिक जुळू लागले.
चर्चच्या आद्य धर्मपित्यांच्या शिकवणुकीचा न्यूमन यांनी अभ्यास केला आणि ती सुस्पष्टपणे मांडली. या कार्याचा त्यांच्यावर खोल परिणाम झाला. 1842 मध्ये त्यांनी ऑक्सफर्डमधील आपली पदे सोडली आणि लिटलमोर येथे एकांतवास पत्करला. पुढील काही वर्षे त्यांनी मठवासासारखे जीवन जगत प्रार्थना, अध्ययन आणि लेखन यांत घालवली. चर्चचे आद्य धर्मपिते आणि श्रद्धासिद्धांतांचा विकास यांचा सखोल अभ्यास केल्यावर, रोमन कॅथलिक चर्च हेच ख्रिस्ताने स्थापन केलेले चर्च आहे, अशी त्यांची खात्री पटली. त्यांच्या निर्णयाने इतरांना धक्का बसला आणि त्यांनी तो निर्णय मान्य केला नाही. तरीही 9 ऑक्टोबर 1845 रोजी लिटलमोर येथे एका छोटेखानी विधीत त्यांना कॅथलिक चर्चमध्ये स्वीकारण्यात आले. रोममध्ये पुढील अध्ययन केल्यानंतर 1847 मध्ये त्यांना कॅथलिक धर्मगुरुपदाची दीक्षा देण्यात आली. त्यानंतर ते इंग्लंडला परतले आणि 1848 मध्ये त्यांनी बर्मिंगहॅम येथे संत फिलिप नेरी यांचे ओरॅटरी स्थापन केले.
पुढील वर्षांत फादर न्यूमन यांनी आयर्लंडच्या कॅथलिक विद्यापीठाच्या स्थापनेत हातभार लावला आणि माझ्या जीवनाचे समर्थन हा ग्रंथ प्रकाशित केला. त्यात त्यांनी आपल्या कॅथलिक चर्चमधील प्रवेशाचे धर्मशास्त्रीय समर्थन केले. विद्यापीठाची संकल्पना या आपल्या ग्रंथात त्यांनी लिहिले की ज्ञानाचा शोध घेणाऱ्या मनाची जडणघडण विद्यापीठाने अशी करावी की त्याला “सत्याच्या सर्वोच्च स्थानाविषयी सखोल आणि दृढ विश्वास” प्राप्त व्हावा. म्हणूनच महाविद्यालयांतील कॅथलिक आध्यात्मिक सेवाकेंद्रांना ‘न्यूमन केंद्रे’ असे म्हणतात.
ऑक्सफर्ड आणि तेथील त्यांच्या पूर्वीच्या सहकाऱ्यांशी त्यांचे संबंध पुन्हा सलोख्याचे व्हावेत, यासाठी 1877 मध्ये ट्रिनिटी कॉलेजने त्यांना मानद सदस्यत्व दिले. ते बिशप नसतानाही, 1879 मध्ये पोप लिओ तेरावे यांनी त्यांना कार्डिनलपदी नेमले.
संत जॉन हेन्री न्यूमन, तरुणपणी तुमच्या श्रद्धाजीवनात झालेले परिवर्तन हे पुढील श्रद्धापरिवर्तनाकडे नेणारे एक पाऊल ठरले. माझ्यासाठी आणि विशेषतः महाविद्यालयीन विद्यार्थ्यांसाठी प्रार्थना करा, की आम्ही सत्याला सामोरे जाण्यास कधीही कचरू नये, सदैव त्याचा शोध घ्यावा आणि देव ज्या मार्गाने आम्हाला नेतो, त्या मार्गाने धैर्याने चालावे. संत जॉन हेन्री न्यूमन, माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
