मराठी

लोरेतोची माता मरिया

प्रदर्शित प्रतिमा: व्हॅटिकनकडून; मुख्य प्रतिमा: मेट म्युझियमकडून, सार्वजनिक मालकीतील

१० डिसेंबर: लोरेतोची माता मरिया — ऐच्छिक स्मृतिदिन

वैमानिक आणि बांधकाम करणाऱ्यांची आश्रयदात्री संत
आवृत्ती: संपूर्ण – संक्षिप्त

पॉडकास्ट वाहिन्या:
ॲपल – स्पॉटिफाय – आयहर्ट – ऑडिबल

उद्धरण:
लोरेतोच्या वाटेवर असताना मला खरोखरच फार आनंद झाला होता. आपल्या पवित्र घरासाठी माता मरियेने अगदी योग्य जागा निवडली होती. तिथे सर्वत्र गरिबी आणि साधेपणा दिसतो, आणि जुनी राहणी अजूनही टिकून आहे. तिथल्या स्त्रिया आजही त्या प्रदेशाचा देखणा पारंपरिक पोशाख घालतात. मोठ्या शहरांतल्या स्त्रियांप्रमाणे त्यांनी पॅरिसच्या नव्या फॅशनचा स्वीकार केलेला नाही. लोरेतोने मला मोहून टाकले. आणि त्या पवित्र घराबद्दल मी काय सांगू? ज्या छपराखाली पवित्र कुटुंबाने आश्रय घेतला होता, त्याच छपराखाली मी उभी आहे, हे जाणवताच माझे मन भरून आले. आपल्या प्रभूने ज्या भिंती पाहिल्या होत्या, त्याच भिंती मी निरखून पाहिल्या. संत योसेफांच्या कष्टांच्या घामाने एकेकाळी भिजलेल्या जमिनीवरून मी चालले. देवदूताने शुभसंदेश दिला ती छोटी खोलीही मी पाहिली. तिथेच धन्य कुमारी मरियेने आपल्या कुमारी गर्भात येशूला धारण केले होते आणि नंतर त्याला आपल्या कुशीत घेतले होते. दिव्य बालकाने वापरलेल्या छोट्याशा वाटीत मी माझी जपमाळही ठेवली. किती गोड आहेत त्या आठवणी! ~ लिझियेच्या संत तेरेझ यांचे आत्मचरित्र

चिंतन: आजच्या स्मृतिदिनी आपण ख्रिस्ती जगतातील सर्वांत वंदनीय पवित्र अवशेषांपैकी एकाचा, म्हणजे लोरेतोच्या पवित्र घराचा, सन्मान करतो. ३१ बाय १३ फूट आकाराचे हे छोटे घर आज इटलीतील लोरेतो येथे पवित्र घराच्या बॅसिलिकामध्ये आहे. पहिल्या शतकात प्रेषित या पवित्र घराचा आदर करीत असत. त्या वेळी हे घर एका गुहेच्या मुखाशी जोडलेले होते; ती गुहा आणि हे घर मिळून नाझरेथमध्ये येशू, मरिया आणि योसेफ यांचे निवासस्थान होते. देवदूताने मरियेला शुभसंदेश दिला तोही याच ठिकाणी, असे मानले जाते. त्यामुळे याच ठिकाणी धन्य कुमारी मरियेच्या गर्भात शब्द देहधारी झाला. काही परंपरांनुसार धन्य कुमारी मरियेचा जन्म याच घरात झाला आणि ती इथेच लहानाची मोठी झाली; तर इतर परंपरांनुसार तिचा जन्म यरुशलेममध्ये झाला आणि ती मंदिरात वाढली. या घरात ‘प्रेषितांची वेदी’ आहे. परंपरेनुसार येशूच्या स्वर्गारोहणानंतर प्रेषितांनी ती बांधली आणि संत पेत्र यांनी तिथे सर्वप्रथम मिस्सा अर्पण केला. वेदीत धन्य कुमारी मरियेची एक लाकडी मूर्तीही आहे; तिच्या कुशीत बाल ख्रिस्त आहे. लोरेतोच्या माता मरियेची ही मूर्ती विसाव्या शतकाच्या सुरुवातीला आगीत नष्ट झालेल्या पूर्वीच्या मूर्तीची प्रतिकृती आहे.

या पवित्र घराचा इतिहास दीर्घ असून त्याभोवती अनेक आख्यायिका गुंफल्या गेल्या आहेत. त्यांमागचे सत्य स्वर्गातच कळेल. एका परंपरेनुसार, चौथ्या शतकात सम्राट कॉन्स्टंटाईन महान याने आपली आई संत हेलेना यांच्या मदतीने नाझरेथमधील पवित्र घरावर बॅसिलिका बांधण्याची आज्ञा दिली. त्याच काळात यरुशलेममध्ये पवित्र समाधीचे चर्च आणि बेथलेहेममध्ये ख्रिस्तजन्माचे चर्च बांधण्यात आले. किमान पाचव्या शतकाच्या अखेरीपर्यंत नाझरेथमधील पवित्र घराच्या यात्रा सुरू झाल्या होत्या.

सातव्या शतकात मुस्लिमांनी पवित्र भूमीवर आक्रमण केले आणि पवित्र घरावर बांधलेले चर्च उद्ध्वस्त केले. अकराव्या शतकात धर्मयुद्धातील योद्ध्यांनी पवित्र भूमी पुन्हा ताब्यात घेईपर्यंत त्या चर्चचे अवशेष तिथेच होते. त्यानंतर त्यांनी पवित्र घरावर नवे चर्च बांधले. बाराव्या शतकाच्या अखेरीस मुस्लिमांनी नाझरेथचा प्रदेश पुन्हा ताब्यात घेतला, पण फ्रान्सिस्कन धर्मबंधूंना पवित्र घराची देखभाल करण्याची परवानगी दिली. मात्र १२६० मध्ये आक्रमकांनी बॅसिलिका उद्ध्वस्त केली. १२९१ मध्ये ख्रिस्ती धर्मयोद्ध्यांना तेथून पूर्णपणे हाकलून देईपर्यंत लढाया चालू राहिल्या.

आख्यायिकेनुसार, धर्मयुद्धातील योद्धे आक्रे बंदर सोडून जाण्याच्या अगदी थोडे आधी, १२ मे १२९१ रोजी देवदूतांनी नाझरेथमधील पवित्र घर तेर्सात्तो या छोट्या नगरात नेले. आज क्रोएशियात असलेल्या या नगराला त्र्सात म्हणतात. ते घर तिथे साडेतीन वर्षे राहिले. ते तिथे आलेले पाहून स्थानिक लोक थक्क झाले. आत गेल्यावर त्यांना वेदी दिसली. तिथे देवदाराच्या लाकडाची धन्य कुमारी मरियेची मूर्ती होती; तिच्या कुशीत बाल ख्रिस्त होता. काही दिवसांनी धन्य कुमारी मरियेने पवित्र घरात एका धर्मगुरूला दर्शन दिले आणि त्या घराचे पवित्र मूळ त्याला सांगितले. आपल्या सांगण्याची खात्री पटावी म्हणून धन्य मातेने त्या धर्मगुरूला त्याच्या आजारातून बरे केले. लवकरच हे पवित्र घर स्थानिक लोकांचे यात्रास्थळ बनले आणि त्यांच्या भक्तीचे अत्यंत प्रिय स्थान झाले. आख्यायिकेनुसार, १० डिसेंबर १२९४ रोजी देवदूतांनी ते घर पुन्हा उचलून इटलीत नेले. त्यामुळे दुःखी झालेल्या तेर्सात्तोच्या लोकांनी त्या घराची प्रतिकृती बांधली आणि असे लिहिले: “कुमारी मरियेचे पवित्र घर १० मे १२९१ रोजी नाझरेथहून आले आणि १० डिसेंबर १२९४ पर्यंत येथे राहिले.” आज त्या जागी त्र्सातच्या माता मरियेचे तीर्थमंदिर आणि फ्रान्सिस्कन मठ आहेत. हे क्रोएशियातील सर्वांत महत्त्वाच्या यात्रास्थळांपैकी एक आहे.

आख्यायिकेनुसार, पवित्र घर इटलीत आले तेव्हा ते अँकोना बंदरावर नजर जाईल अशा एका टेकडीच्या उतारावर उतरले आणि तेथे नऊ महिने राहिले. आज त्या ठिकाणी एक तीर्थस्थळ आहे आणि त्या गावाला पोझातोरा म्हणतात. हे नाव लॅटिनमधील पोसात एत ओरा या शब्दांवरून आले आहे; त्यांचा अर्थ “उतरणे आणि प्रार्थना करणे” असा आहे. आख्यायिकेनुसार, पुढे 1295 मध्ये पवित्र घर सुमारे वीस मैल दक्षिणेला, रेकानाती गावाजवळील लॉरेल वृक्षांच्या राईत गेले. आठ महिन्यांनी ते अंतिची कुटुंबातील दोन भावांच्या मालकीच्या शेतात नेण्यात आले. त्यानंतर चार महिन्यांनी ते शेवटच्या वेळी हलवून एका सार्वजनिक रस्त्याच्या मधोमध ठेवण्यात आले. इटलीतील आजच्या लोरेतो नगरात ते अजूनही त्याच ठिकाणी आहे. “लोरेतो” हे नाव लॅटिनमधील लॉरेतुम या शब्दावरून आले असावे; त्याचा अर्थ “लॉरेल वृक्षांची जागा” असा आहे.

पवित्र घर शेवटच्या ठिकाणी पोहोचले तेव्हा ते कोठून आले हे लोकांना माहीत नव्हते. नंतर धन्य कुमारी मरियेने एका एकांतवासी साधकाला दर्शन देऊन त्या घराचा इतिहास आणि त्याचे महत्त्व सांगितले. त्या साधकाने ही हकीकत नगरवासीयांना सांगितली. त्यांनी प्रथम तेर्सात्तोला आणि नंतर नाझरेथला जाऊन तिची खातरजमा केली. आज हे पवित्र घर संगमरवरी आवरणात जतन केले आहे. संगमरवरी बाह्य भागासह ते लोरेतो येथील पवित्र घराच्या विशाल बॅसिलिकेत आहे.

1900 साली पोपांच्या परिवारातील एका सदस्याला व्हॅटिकनच्या अभिलेखागारात काही कागदपत्रे सापडली, असे सांगितले जाते. त्यांत पवित्र घराच्या स्थलांतराची वेगळी हकीकत दिली आहे. 1291 साली धर्मयुद्धातील योद्धे पवित्र भूमी सोडून जाण्याच्या थोडे आधी, आंजेली नावाच्या एका खानदानी बायझंटाईन कुटुंबाने हा पवित्र अवशेष तेथून हलवून प्रथम क्रोएशियात आणि नंतर इटलीत नेण्याचा खर्च केला. ही वाहतूक बहुधा जहाजाने झाली असावी. “आंजेली” या नावाचा अर्थ “देवदूत” असा आहे. त्यामुळे देवदूतांनी हे घर नाझरेथहून आणले, या परंपरेचा उगम त्या नावातून झाला असावा. हे स्पष्टीकरण नक्कीच पटण्यासारखे आहे. तरीही, अठराव्या शतकातील गूढानुभवी धन्य आना कॅथरीन एमेरिख यांनी काय म्हटले ते लक्षात घेण्यासारखे आहे: “पवित्र घर लोरेतोला नेले जात असल्याचे मी अनेकदा दृष्टान्तात पाहिले आहे. बराच काळ मला त्यावर विश्वास ठेवता आला नाही, तरीही ते दृश्य मला दिसत राहिले. सात देवदूत पवित्र घर समुद्रावरून वाहून नेत असल्याचे मी पाहिले. त्या घराला पाया नव्हता, पण त्याखाली प्रकाशाचा एक तेजस्वी पृष्ठभाग होता…”

पवित्र घर चमत्कारिक रीतीने हलवण्यात आले, ही शक्यता नाकारण्यापूर्वी काही वैज्ञानिक पुरावे लक्षात घेण्यासारखे आहेत. पहिले म्हणजे, घराच्या भिंतींसाठी वापरलेला बांधकामाचा मसाला आणि दगड नाझरेथच्या परिसरातील आहेत; ते इटलीत कुठेही आढळत नाहीत. दुसरे म्हणजे, भिंतींना भेगा नाहीत. यावरून त्या कधीही उतरवून पुन्हा जोडण्यात आल्या नसाव्यात, असे दिसते. तिसरे म्हणजे, हे घर नाझरेथमधील ज्या पायावरून आले असे मानतात, त्या पायाशी घराची मापे तंतोतंत जुळतात. मात्र, घर पुन्हा बांधताना मूळ मापे तंतोतंत राखणे कठीण झाले असते. चौथे म्हणजे, तेराव्या शतकात एखादे घर आधी पूर्णपणे उतरवल्याशिवाय दुसरीकडे नेणे जवळजवळ अशक्य होते. पाचवे म्हणजे, हे घर एका सार्वजनिक रस्त्यावर उतरले आणि आजही घराच्या पायाखाली तो रस्ता दिसतो. त्या काळी सार्वजनिक रस्त्यावर घर बांधण्यास परवानगी नव्हती. मग घर पुन्हा बांधले असेल, तर नेमकी तीच जागा का निवडली असती? शेवटी, क्रोएशियात आणि इटलीत हे घर प्रथम ज्या ठिकाणी उतरले तेथेही या घराविषयी इतकी दृढ भक्तिपरंपरा आहे की त्याचे चमत्कारिक स्थलांतर खरोखर घडले असावे, असे त्यावरून सूचित होते. या कारणांवरून काही जण असा युक्तिवाद करू शकतात की आंजेली कुटुंबाच्या सांगण्यावरून धर्मयुद्धातील योद्ध्यांनी साध्या मार्गाने हे घर नेले, या निष्कर्षापेक्षा देवदूतांनी पवित्र घर वाहून नेले, हा निष्कर्ष खरे तर कितीतरी अधिक संभवनीय आहे.

पवित्र घर इटलीत कसेही आले असले, तरी ते आजही गाढ भक्तीचे स्थान आहे. शतकानुशतके, चर्चने संत म्हणून घोषित केलेल्या 150 हून अधिक व्यक्तींनी तेथे तीर्थयात्रा केली आहे. अनेक पोप, राजे, राण्या आणि राजघराण्यांतील इतर व्यक्तींनी या घराला भेट दिली आहे, आणि त्याच्या कथेतून असंख्य लोकांना प्रेरणा मिळाली आहे. 

आज या पवित्र घराचा उत्सव साजरा करताना आणि तेथे असलेल्या लोरेतोच्या माता मरियेच्या प्रतिमेला आदरांजली वाहताना, येशू, मरिया आणि योसेफ तेथे कसे राहत असतील याचे चिंतन करा. हे घर म्हणजे आपल्या आत्म्यांचे प्रतीक आहे, असे आपण पाहावे, कारण आपल्या आत्म्यांत बाल येशू वास करतो. ख्रिस्त आपल्यामध्ये वास करतो तेव्हा पवित्र कुटुंबाच्या घरातील वातावरण आपल्या घरांत अधिक स्पष्टपणे दिसून येईल. त्या घराच्या चार भिंतींत जपले गेलेले प्रेम आणि इतर सर्व सद्गुण आपले जीवन, आपली कुटुंबे आणि आपले संपूर्ण जग यांतही भिनले पाहिजेत. धन्य कुमारी मरियेच्या प्रार्थनांनी आणि तिच्या दैवी पुत्राच्या कृपेनेच हे शक्य होईल.

प्रार्थना: हे लोरेतोच्या माते, तुझे घर एक पवित्र स्थान होते. त्या घरात शब्द देह झाला आणि आमच्यामध्ये राहिला. तिथे तू आपल्या दैवी पुत्राला वाढवलेस आणि त्याला कृपेत व सद्गुणांत वाढताना पाहिलेस. त्या घरात तुझे आणि तुझ्या पुत्राचे एकमेकांवरील प्रेम सर्वार्थाने निर्मळ आणि परिपूर्ण होते. माझ्यासाठी प्रार्थना कर, की तुझ्या घरात विपुलतेने नांदणारी कृपा आणि सद्गुण माझ्या घरात अधिक पूर्णपणे दिसून यावेत, जेणेकरून माझे घर तुझ्या पवित्र घरासारखे व्हावे. हे लोरेतोच्या माते, माझ्यासाठी प्रार्थना कर. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.

हे चिंतन या ग्रंथातून घेतले आहे:

उपासना वर्षातील संत आणि सण
खंड १ ते ४


अधिक वाचन:

व्हॅटिकन वार्ता

कॅथलिक संत & सण

कॅथलिक विश्वकोश

कॅथलिक श्रद्धेची ज्योत

कॅथलिक वृत्तसंस्था

लोरेतोच्या मातेची विनवणी

व्हॅटिकनच्या अंतरंगात

राष्ट्रीय कॅथलिक वार्तापत्र

संतांचे दिनदर्शक

विकिपीडिया

आजचे सर्व संत

उपासना वर्षातील सर्व संत

संतांची वर्णानुक्रमे संपूर्ण यादी>>>


(संक्षिप्त आवृत्ती)

१० डिसेंबर: लोरेतोची माता मरिया — ऐच्छिक स्मृतिदिन

वैमानिक आणि बांधकाम व्यावसायिकांची आश्रयदात्री संत

आजच्या स्मृतिदिनी ख्रिस्ती श्रद्धावंतांना पूज्य असलेल्या एका पवित्र अवशेषाचे स्मरण केले जाते—लोरेतोचे पवित्र घर. ३१ बाय १३ फूट आकाराचे हे घर इटलीतील लोरेतो येथे पवित्र घराच्या बॅसिलिकेत आहे. दंतकथांनी वेढलेल्या त्याच्या प्रदीर्घ इतिहासाचे सत्य स्वर्गातच कळेल. पहिल्या शतकात प्रेषित या पवित्र घराचा आदर करीत असत. त्या वेळी हे घर एका गुहेच्या मुखाला लागून होते. ती गुहा आणि हे घर मिळून नाझरेथ येथील पवित्र कुटुंबाचे निवासस्थान होते. याच ठिकाणी देवदूताने मरियेला संदेश दिला, असे मानले जाते. काही परंपरांनुसार धन्य कुमारी मरियेचा जन्म तिथेच झाला आणि ती तिथेच लहानाची मोठी झाली. घरात ‘प्रेषितांची वेदी’ आहे. येशूच्या स्वर्गारोहणानंतर प्रेषितांनी ती बांधली आणि संत पेत्र यांनी तिथे सर्वप्रथम मिस्सा अर्पण केला, असे मानले जाते. वेदीतील लाकडी मूर्तीत धन्य कुमारी मरियेने बाळ येशूला हातात घेतलेले दाखवले आहे. आगीत नष्ट झालेल्या मूर्तीची ती प्रतिकृती आहे. सम्राट कॉन्स्टंटाईनने नाझरेथच्या पवित्र घरावर एक बॅसिलिका बांधून घेतली आणि पाचव्या शतकाच्या अखेरीस ते एक यात्रास्थळ बनले होते, असे मानले जाते.

सातव्या ते तेराव्या शतकादरम्यान मुस्लिम आक्रमकांनी पवित्र घरावर बांधलेल्या दोन बॅसिलिका उद्ध्वस्त केल्या. १२९१ मध्ये पराभूत ख्रिस्ती धर्मयुद्धवीर पवित्र भूमी सोडण्याच्या तयारीत असताना, देवदूतांनी पवित्र घर तेर्सात्तो येथे नेले, असे आख्यायिका सांगते. ते ठिकाण म्हणजे आजचे क्रोएशियातील त्र्सात. आत गेल्यावर तेथील लोकांना आश्चर्याचा धक्का बसला: वेदीवर देवदाराच्या लाकडाची एक मूर्ती होती, जिच्यात धन्य कुमारी मरियेने बाळ येशूला हातात घेतलेले दाखवले होते. काही दिवसांनी धन्य कुमारी मरियेने त्या घरात एका धर्मगुरूला दर्शन दिले. तिने त्या घराचे पवित्र मूळ त्याला सांगितले आणि आपल्या शब्दांची प्रचिती म्हणून त्याला त्याच्या आजारातून बरे केले. पवित्र घर हे भक्तीचे केंद्र बनले. आख्यायिकेनुसार, १० डिसेंबर १२९४ रोजी देवदूतांनी पुन्हा ते घर उचलून इटलीत नेले. दुःखी झालेल्या तेर्सात्तोच्या लोकांनी त्याची प्रतिकृती बांधली आणि लिहिले, “कुमारी मरियेचे पवित्र घर १० मे १२९१ रोजी नाझरेथहून आले आणि १० डिसेंबर १२९४ पर्यंत येथे राहिले.” आज त्र्सातच्या मातेचे तीर्थमंदिर आणि फ्रान्सिस्कन मठ हे क्रोएशियातील त्या यात्रास्थळाची साक्ष देतात. 

आख्यायिकेनुसार, पवित्र घर आधी अनेक ठिकाणी प्रकट झाले आणि शेवटी इटलीतील लोरेतो येथे एका सार्वजनिक रस्त्याच्या मधोमध येऊन विसावले. ते घर कुठून आले हे तेथील लोकांना माहीत नव्हते. मग मरियेने एका एकांतवासी साधकाला दर्शन देऊन त्या घराचा इतिहास आणि महत्त्व सांगितले. त्याने नगरवासीयांना हे सांगितले. त्यांनी प्रथम तेर्सात्तोला आणि नंतर नाझरेथला जाऊन त्या वृत्ताची खात्री करून घेतली. आज लोरेतो येथील पवित्र घराच्या बॅसिलिकेत हे घर संगमरवरी आवरणात जतन केले आहे.

१९०० साली पोप यांच्या गृहपरिवारातील एका सदस्याला व्हॅटिकनच्या अभिलेखागारात काही कागदपत्रे सापडली, असे सांगितले जाते. त्या कागदपत्रांत वेगळाच वृत्तांत आहे. त्यानुसार, १२९१ मध्ये धर्मयुद्धवीरांनी पवित्र भूमी सोडण्यापूर्वी, आंजेली नावाच्या एका बायझंटाईन कुटुंबाने हा पवित्र अवशेष प्रथम क्रोएशियाला आणि नंतर इटलीला नेण्याचा खर्च केला. ‘आंजेली’ या नावाचा अर्थ ‘देवदूत’ असा होतो. त्यामुळे देवदूतांनी हे घर नाझरेथहून आणले, ही आख्यायिका कशी रूढ झाली असावी, याचा उलगडा होऊ शकतो. 

काही वैज्ञानिक पुरावे हे घर चमत्कारिक रीतीने हलवण्यात आले असावे, असे सूचित करतात. बांधकामाचा मसाला आणि दगड इटलीतील नसून नाझरेथच्या परिसरातील आहेत. भिंतींना तडे नाहीत, यावरून त्या कधीही वेगळ्या करण्यात आल्या नव्हत्या, असे दिसते. तेराव्या शतकात एखादे घर जसेच्या तसे दुसरीकडे नेणे जवळजवळ अशक्य होते. घराची मापे नाझरेथ येथील त्याच्या पायाशी जुळतात. शिवाय, ज्या सार्वजनिक रस्त्यावर ते येऊन विसावले, तिथे बांधकामाला बंदी आहे. क्रोएशियात आणि इटलीत ते जिथे प्रथम विसावले त्या ठिकाणी या घराविषयी जपली गेलेली भक्तिपरंपरा, त्याचे स्थलांतर चमत्कारिक रीतीने झाले असावे असे सूचित करते. पवित्र घर इटलीत कसेही आले असले, तरी आजही ते एक भक्तिस्थळ आहे. संत म्हणून अधिकृत मान्यता मिळालेल्या १५० हून अधिक जणांनी तिथे यात्रा केली आहे. अनेक पोप आणि राजघराण्यांतील व्यक्तींनी या घराला भेट दिली आहे, आणि या वृत्तांताने असंख्य इतरांना प्रेरणा दिली आहे. 

हे लोरेतोच्या माते, तुझ्या घरात शब्द देह झाला आणि आमच्यामध्ये राहिला. तुझे आणि तुझ्या पुत्राचे एकमेकांवरील प्रेम निर्मळ आणि परिपूर्ण होते, आणि तिथे तू त्याला कृपेत व सद्गुणांत वाढताना पाहिलेस. तुझ्या पवित्र घरात विपुलतेने नांदणारी कृपा आणि सद्गुण माझ्या घरातही दिसून यावेत म्हणून प्रार्थना कर. हे लोरेतोच्या माते, माझ्यासाठी प्रार्थना कर. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.

पूर्ण आवृत्तीकडे परत जा