चित्रस्रोत: विकिमीडिया कॉमन्स
3 मे: संत फिलिप आणि याकोब, प्रेषित—सण
संत फिलिप: इ.स. सु. 4–इ.स. सु. 80
टोप्या बनवणारे कारागीर आणि पेस्ट्री बनवणारे आचारी यांचे आश्रयदाते संत
संत याकोब: इ.स.पू. पहिले शतक–इ.स. सु. 62
औषधनिर्माते आणि मरणासन्न व्यक्ती यांचे आश्रयदाते संत
संतपदासाठी स्वतंत्र धर्मसंघ स्थापन होण्यापूर्वी संत म्हणून मान्यता
उपासनाविधीचा रंग: लाल
आवृत्ती: पूर्ण – संक्षिप्त
पॉडकास्ट वाहिन्या:
ॲपल – स्पॉटिफाय – आयहर्ट – ऑडिबल
उद्धरण:
दुसऱ्या दिवशी येशूने गालील प्रांतात जाण्याचे ठरवले. तेव्हा त्याला फिलिप भेटला. येशू त्याला म्हणाला, “माझ्यामागे ये.” आंद्रेया आणि पेत्र यांचे बेथसैदा हेच फिलिपचेही गाव होते. फिलिपने नथनेलला शोधून त्याला सांगितले, “मोशेने नियमशास्त्रात आणि संदेष्ट्यांनीही ज्याच्याविषयी लिहिले आहे, तो आम्हाला सापडला आहे. तो नाझरेथचा, योसेफचा पुत्र येशू आहे.” पण नथनेल त्याला म्हणाला, “नाझरेथहून काही चांगले येऊ शकते काय?” फिलिप त्याला म्हणाला, “ये आणि पाहा.” ~योहान 1:43–46
चिंतन: सहाव्या शतकात पोप पहिले पेलाजियस कॉन्स्टँटिनोपलला गेले. तेथून त्यांनी फिलिप आणि याकोब या प्रेषितांचे पवित्र अवशेष रोमला आणले आणि आज ‘पवित्र प्रेषितांचे चर्च’ म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या देवळात ते ठेवले. म्हणूनच आपण या दोन्ही प्रेषितांचा सण एकत्र साजरा करतो.
संत फिलिप बारा प्रेषितांपैकी एक होते. बहुधा ते संत बाप्तिस्ता योहानाचे अनुयायी होते. योहानाने येशू हाच मशीहा आहे असे दाखवून दिले होते, हेही त्यांना माहीत होते. फिलिप हे सिमोन पेत्र आणि आंद्रेया यांचे भाऊ असावेत. तसे असेल तर मासेमारी हाच त्यांचाही व्यवसाय असावा. सिमोन आणि आंद्रेया यांना येशूच्या मागे येण्याचे आमंत्रण मिळाले, त्याच्या दुसऱ्या दिवशी येशूला फिलिप भेटले. येशू त्यांना म्हणाला, “माझ्यामागे ये” (योहान 1:43). फिलिप यांनी त्याची आज्ञा पाळली. गालील सरोवराच्या उत्तरेला अगदी जवळ असलेले बेथसैदा हे त्यांचे गाव होते. फिलिप यांनी सुवार्ता सांगण्याची सुरुवात आपला मित्र नथनेल याच्यापासून केली. ‘आम्हाला मशीहा सापडला आहे,’ असे त्यांनी त्याला सांगितले. नथनेलला सुरुवातीला हे पटले नाही. त्याने फिलिप यांना विचारले, “नाझरेथहून काही चांगले येऊ शकते काय?” फिलिप यांचे उत्तर अगदी समर्पक होते. ते आपल्या मित्राला म्हणाले, “ये आणि पाहा” (योहान 1: 46). नथनेल आला, त्याने पाहिले आणि येशू हाच मशीहा, देवाचा पुत्र आहे, अशी श्रद्धा त्याने लगेच व्यक्त केली. आरंभीच्या चर्चमधील धर्मशास्त्रज्ञांच्या मते, तेव्हापासून फिलिप आपल्या प्रभूच्या मागे गेले आणि काना येथे येशूने केलेला पहिला चमत्कार त्यांनी पाहिला.
येशूने बारा प्रेषितांची निवड केली, तेव्हा फिलिप त्यांच्यापैकी एक होता. पाच हजार लोकांना भोजन दिल्याच्या प्रसंगी योहानच्या शुभवर्तमानात त्याचा उल्लेख येतो. मोठा लोकसमुदाय पाहून येशू फिलिपकडे वळून म्हणतो, “या लोकांना पुरेल इतके अन्न आपण कोठून विकत आणू शकतो?” (योहान 6:6). येशूला भेटू इच्छिणाऱ्या ग्रीकभाषिक यहुदीतर लोकांच्या संदर्भातही फिलिपचा उल्लेख येतो (पाहा योहान 12:21). यावरून फिलिपला ग्रीक भाषा बोलता येत असावी आणि ग्रीक समाजात त्याची ओळख असावी, असे वाटते. शेवटच्या भोजनाच्या वेळी येशू पित्याविषयी बोलत असताना फिलिप त्याला म्हणाला, “गुरू, आम्हाला पिता दाखवा; तेवढे आम्हाला पुरे आहे.” त्यावर येशूने सौम्यपणे उत्तर दिले, “फिलिप, इतका काळ मी तुमच्याबरोबर असूनही तू मला अजून ओळखत नाहीस काय? ज्याने मला पाहिले आहे त्याने पित्याला पाहिले आहे.” (योहान 14:8–14).
पेन्टेकॉस्टनंतर फिलिपने केलेल्या सुवार्ताप्रसाराच्या कार्याविषयी फारशी माहिती नाही. प्राचीन परंपरांनुसार त्याने ग्रीस, फ्रिगिया आणि सिरिया येथे सुवार्ता सांगितली. वृद्धापकाळी फ्रिगियातील हिएरापोलिस येथे त्याला हौतात्म्य आले. हे ठिकाण आजच्या तुर्कस्तानच्या नैर्ऋत्य भागात असून, संत पौलने जिथे ख्रिस्ती समुदाय स्थापन केला त्या इफिसपासून फार दूर नाही. फिलिपला उलटे वधस्तंभावर खिळून किंवा त्याचा शिरच्छेद करून ठार मारण्यात आले, असे मानले जाते.
संत याकोब हाही बारा प्रेषितांपैकी एक आहे. किमान दुसऱ्या शतकापासून चालत आलेल्या परंपरागत मतानुसार, नव्या करारात याकोब नावाचे ख्रिस्ताचे दोनच शिष्य आहेत. काही आधुनिक अभ्यासक मात्र या नावाचे तीन किंवा त्याहून अधिक शिष्य असल्याचे मानतात. चौथ्या शतकात संत जेरोम यांनीही स्वीकारलेले परंपरागत मत धरले, तर हे दोघे म्हणजे जब्दीचा पुत्र याकोब आणि धाकटा याकोब. धाकट्या याकोबाला प्रभूचा भाऊ याकोब आणि अल्फयाचा पुत्र याकोब असेही म्हटले जाते. नंतरच्या लेखकांनी त्याला ‘नीतिमान याकोब’ म्हटले आहे. धाकटा याकोब हाच प्रभूचा भाऊ याकोब असेल, तर अल्फय हा त्याचा पिता आणि क्लोपाची मरिया ही त्याची माता होती. ही मरिया धन्य कुमारी मरियेची बहीण होती. त्या नात्याने याकोब हा धन्य कुमारीचा भाचा आणि येशूचा मावसभाऊ ठरतो. त्या काळी चुलत, मावस आणि इतर नातलगांनाही भाऊ-बहीण म्हणण्याची प्रथा होती; म्हणून त्याला येशूचा ‘भाऊ’ म्हटले आहे. मार्कच्या शुभवर्तमानात लेवीचाही (जो मत्तय या नावाने अधिक परिचित आहे) अल्फयाचा पुत्र असा उल्लेख आहे (मार्क 2:14). त्यामुळे याकोब आणि मत्तय हे भाऊ असण्याची शक्यता आहे.
करिंथकरांना लिहिलेल्या पत्रात संत पौल सांगतो की, पुनरुत्थानानंतर प्रभूने याकोबाला दर्शन दिले (1 करिंथकर 15:7). पेन्टेकॉस्टनंतर याकोब यरुशलेमच्या ख्रिस्तसभेचा पहिला बिशप झाला. प्रेषितांची कृत्ये या ग्रंथानुसार, यरुशलेमच्या ख्रिस्तसभेचा प्रमुख म्हणून याकोबाने यरुशलेमच्या पहिल्या परिषदेचे अध्यक्षपद भूषवले आणि पेत्राच्या वतीने अंतिम निर्णय जाहीर केला (पाहा प्रेषितांची कृत्ये 15). चौथ्या शतकातील बिशप युसेबियस लिहितात की याकोब यरुशलेमच्या मंदिरात बराच वेळ घालवत असे: “…एकट्यानेच मंदिरात जाण्याची त्याला सवय होती. लोकांना क्षमा मिळावी म्हणून गुडघे टेकून विनवणी करताना तो अनेकदा दिसे; त्यामुळे त्याचे गुडघे उंटाच्या गुडघ्यांसारखे कठीण झाले होते.” याकोबाच्या हौतात्म्याविषयीही युसेबियस यांनी लिहिले: “…त्याला मंदिराच्या शिखरावरून खाली फेकण्यात आले आणि दंडुक्याने मारून ठार करण्यात आले.” परंपरेनुसार नव्या करारातील याकोबाचे पत्र धाकट्या याकोबाने लिहिले असे मानले जाते, तरी आधुनिक अभ्यासक या मताबद्दल शंका व्यक्त करतात. हे सर्वांसाठी लिहिलेले पत्र बहुधा सर्व यहुदी ख्रिस्ती समुदायांना पाठवले गेले असावे. त्याची सुरुवात अशी होते: “देवाचा आणि प्रभू येशू ख्रिस्ताचा दास याकोब याच्याकडून विखुरलेल्या बारा वंशांना अभिवादन.” (याकोब 1:1). पुढे या पत्रात कसोटीच्या आणि छळाच्या काळात धीर दिला आहे, बोध आणि इशारे दिले आहेत, आणि शेवटी प्रार्थनेच्या सामर्थ्याविषयी सांगितले आहे.
या दोन शिष्यांविषयी आपल्याला एक गोष्ट निश्चित माहीत आहे: ते बारा प्रेषितांपैकी होते. जगभर सुवार्ता पोहोचवण्याचे आपले दैवी कार्य पुढे चालू ठेवण्यासाठी तारणाऱ्याने त्यांची विशेष निवड केली. त्यांनी आपले सेवाकार्य धैर्याने स्वीकारले. त्यांनी श्रद्धावंतांचे समुदाय स्थापन केले, सुवार्तेचा प्रचार केला, संस्कार दिले, चमत्कार केले आणि आरंभीच्या ख्रिस्तसभेचे संचालन केले. या प्रेषितांच्या सेवाकार्यातील तळमळीने आणि त्यांनी धैर्याने स्वीकारलेल्या हौतात्म्याने आज तुमच्यातही तशीच तळमळ व धैर्य जागे होऊ द्या, जेणेकरून देव तुम्हालाही आपल्या कार्यासाठी पाठवू शकेल.
प्रार्थना: हे संत फिलिप आणि संत याकोब, प्रभू येशूचे सहचर होण्याचे मोठे भाग्य तुम्हा दोघांना लाभले. तुम्ही त्याचा उपदेश ऐकला, त्याचे चमत्कार पाहिले आणि त्याचे कार्य पुढे चालू ठेवण्याची जबाबदारी त्याच्याकडून स्वीकारली. कृपया माझ्यासाठी प्रार्थना करा, की प्रार्थना आणि पवित्र शास्त्र यांद्वारे मलाही आपल्या प्रभूची आणि तारणाऱ्याची ओळख होईल आणि देवाने माझ्यासाठी नेमलेल्या कार्यासाठी माझी तयारी होईल. हे संत फिलिप आणि संत याकोब, माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
उपासना वर्षातील संत आणि सण
खंड १ ते ४
अधिक वाचन:
(संक्षिप्त आवृत्ती)
3 मे: संत फिलिप आणि याकोब, प्रेषित—सण
संत फिलिप: सु. इ.स. 4–सु. इ.स. 80
टोप्या बनवणाऱ्यांचे आणि पेस्ट्री बनवणाऱ्यांचे आश्रयदाते संत
संत याकोब: इ.स.पू. पहिले शतक–सु. इ.स. 62
औषधनिर्मात्यांचे आणि मरणासन्न व्यक्तींचे आश्रयदाते संत
संतपदविषयक मंडळाच्या स्थापनेपूर्वी बहाल केलेली संतपदे
सहाव्या शतकापासून प्रेषित फिलिप आणि याकोब यांचे पवित्र अवशेष रोममधील पवित्र प्रेषितांच्या चर्चमध्ये जतन केले आहेत. या दोन्ही प्रेषितांचा सण एकत्र साजरा केला जातो.
फिलिप हा बारा प्रेषितांपैकी एक होता. बहुधा तो बाप्तिस्मा देणाऱ्या योहानाचा अनुयायी होता आणि येशू हाच मशीहा आहे, असे योहानाने दाखवून दिले होते, हे त्याला माहीत होते. तो शिमोन पेत्र आणि आंद्रेय यांचा भाऊ असावा; तसे असल्यास मासेमारी हा त्याचा व्यवसाय होता. येशूंनी त्या दोघा भावांना आपल्यामागे येण्याचे आमंत्रण दिले. त्याच्या दुसऱ्या दिवशी येशू फिलिपला म्हणाले, “माझ्यामागे ये” (योहान 1:43). फिलिपने त्यांची आज्ञा पाळली आणि आपला मित्र नथनेल याला सांगितले की त्यांना मशीहा सापडला आहे. नथनेलला ते पटेना. तो म्हणाला, “नाझरेथमधून काही चांगले येऊ शकते का?” फिलिपने उत्तर दिले, “ये आणि पाहा” (योहान 1:46). नथनेलने येऊन पाहिले तेव्हा येशू हाच मशीहा आहे, असा आपला विश्वास त्याने जाहीर केला. तेव्हापासून तो आपल्या प्रभूचा अनुयायी झाला आणि काना येथे येशूंनी केलेला पहिला चमत्कार त्याने पाहिला.
योहानाच्या शुभवर्तमानात फिलिप येशूंना सांगतो की दोनशे दिवसांची मजुरी खर्च केली तरी 5,000 लोकांच्या जमावाला पुरेल इतके अन्न विकत घेता येणार नाही (योहान 6:6). येशूंना भेटू इच्छिणाऱ्या ग्रीकभाषी परराष्ट्रीय लोकांच्या संदर्भातही फिलिपचा उल्लेख येतो (पाहा योहान 12:21). यावरून त्याला ग्रीक भाषा बोलता येत होती आणि ग्रीक समाजात त्याची ओळख होती, असे दिसते. शेवटच्या भोजनाच्या वेळी येशू पित्याविषयी बोलत असताना फिलिप म्हणाला, “गुरुदेव, आम्हाला पिता दाखवा, म्हणजे आम्हाला तेवढे पुरे.” त्यावर येशूंनी सौम्यपणे उत्तर दिले, “फिलिप, इतका काळ मी तुमच्याबरोबर आहे, तरीही तू मला ओळखत नाहीस का? ज्याने मला पाहिले आहे, त्याने पित्याला पाहिले आहे” (योहान 14:8–14).
परंपरेनुसार, पेन्टेकॉस्टनंतर फिलिपने ग्रीस, फ्रिगिया आणि सिरिया येथे सुवार्तेची घोषणा केली. आजच्या नैऋत्य तुर्कस्तानात असलेल्या फ्रिगियातील हिएरापोलिस येथे वृद्धापकाळी त्याला उलटे क्रुसावर खिळण्यात आले किंवा त्याचा शिरच्छेद करण्यात आला, असे सांगितले जाते.
याकोब हाही बारा प्रेषितांपैकी एक होता. जब्दीच्या मुलाचे नावही याकोब होते. आजचे संत म्हणजे धाकटा याकोब, अर्थात अल्फयचा मुलगा याकोब. क्लोपाची मरिया ही त्याची आई असावी. ती धन्य कुमारी मरियेची बहीण असल्याने याकोब हा येशूंचा मावसभाऊ ठरतो. पवित्र शास्त्रात त्याचा उल्लेख येशूंचा “भाऊ” असा केला आहे, कारण त्या काळी चुलत-मावस भावंडांना आणि इतर नातेवाइकांनाही भाऊ-बहीण म्हणण्याची प्रथा होती. मार्कच्या शुभवर्तमानात लेवीचाही (जो मत्तय या नावाने अधिक परिचित आहे) उल्लेख अल्फयचा मुलगा असा केला आहे (मार्क 2:14). त्यामुळे याकोब आणि मत्तय हे भाऊ असण्याची शक्यता आहे.
करिंथकरांना लिहिलेल्या पत्रात संत पौल सांगतात की प्रभूंनी आपल्या पुनरुत्थानानंतर याकोबाला दर्शन दिले (१ करिंथकर 15:7). पेन्टेकॉस्टनंतर याकोब यरुशलेममधील ख्रिस्तसभेचे पहिले बिशप झाले. प्रेषितांची कृत्ये या ग्रंथात सांगितले आहे की याकोबांनी यरुशलेमच्या पहिल्या परिषदेचे कामकाज पाहिले आणि पेत्रांच्या वतीने अंतिम निर्णय जाहीर केला (पाहा प्रेषितांची कृत्ये 15). चौथ्या शतकातील बिशप युसेबियस यांनी याकोबांच्या हौतात्म्याविषयी लिहिले, “…त्यांना मंदिराच्या शिखरावरून खाली फेकण्यात आले आणि मग दंडुक्याने ठार मारेपर्यंत मारण्यात आले.” परंपरेनुसार, नव्या करारातील याकोबाचे पत्र धाकट्या याकोबांनी लिहिले असे मानले जाते. या पत्रात संकटे आणि छळ सोसताना धीर दिला आहे, बोध आणि इशारे दिले आहेत, आणि शेवटी प्रार्थनेच्या सामर्थ्याविषयी सांगितले आहे.
हे संत फिलिप आणि संत याकोब, येशूंचा सहवास तुम्हाला लाभला. त्यांचा उपदेश ऐकण्याचे, त्यांचे चमत्कार पाहण्याचे आणि त्यांचे कार्य पुढे चालू ठेवण्याची आज्ञा त्यांच्याकडून मिळण्याचे भाग्य तुम्हाला लाभले. प्रार्थना आणि पवित्र शास्त्र यांच्या माध्यमातून आपले प्रभू आणि तारणारे येशू यांची मला ओळख व्हावी, आणि देवाने माझ्यावर सोपवलेल्या कार्यासाठी मी तयार व्हावे, म्हणून कृपया प्रार्थना करा. हे संत फिलिप आणि संत याकोब, माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.

