मराठी

अठ्ठाविसावा दिवस: मत्सर की आनंद?

प्रायश्चित्तकाळाच्या चौथ्या आठवड्यातील शनिवार

इतरांमधले चांगले गुण किंवा त्यांच्याकडे असलेल्या वस्तू पाहून जे दुःख किंवा कटुता वाटते, तो मत्सर. विशेषतः ते गुण किंवा त्या वस्तू आपल्याकडे नसतील तेव्हा असे वाटते. मत्सराचा जवळचा संबंध हेव्याशी आहे. दुसऱ्याकडे जे आहे ते आपल्यालाही हवे, अशी स्वार्थी इच्छा किंवा आपल्याकडे जे आहे ते गमावण्याची भीती म्हणजे हेवा. या पापांमुळे आपण इतरांची बदनामी करतो, त्यांच्याविषयी दोषारोप करणारे निकाल देतो आणि त्यांच्या पाठीमागे त्यांच्याबद्दल बोलतो. इतरांना अपयश आले किंवा आपल्याला हवी असलेली एखादी गोष्ट त्यांनाही मिळाली नाही, तर त्यात आपल्याला विकृत आनंद वाटतो.

जे लोक सांसारिक गोष्टींत गुरफटलेले आहेत आणि ज्यांना पैसा, मालमत्ता किंवा प्रतिष्ठा यांची आसक्ती सोडणे जड जाते, त्यांना मत्सरामुळे अनेकदा दुसऱ्याला जे लाभले आहे त्याचाच ध्यास लागतो. अशा प्रकारचा मत्सर हे दुहेरी पाप आहे, कारण ज्या गोष्टींचा ते मत्सर करतात, त्यांच्याविषयीची त्यांची आसक्तीच अयोग्य असते. या सांसारिक मत्सराच्या मुळाशी अनेकदा आपल्या जीवनस्थितीविषयी असमाधान असते. या जगातील क्षणभंगुर गोष्टींना नको तितके महत्त्व दिले, तर त्यातून या अधिक हीन प्रकारचा मत्सर अपरिहार्यपणे उत्पन्न होतो. आपल्यापेक्षा जास्त संपत्ती असलेले, अधिक यशस्वी झालेले किंवा अधिक मान मिळवलेले असे कोणी ना कोणी नेहमीच असेल.

या प्रकारच्या मत्सरावर उपाय म्हणजे आपल्या प्राधान्यक्रमाची योग्य मांडणी करणे आणि सर्वप्रथम देवाचे राज्य व स्वर्गातील संपदा शोधणे. ज्या अनेक गोष्टींचा आपण मत्सर करतो, त्या मत्सर करण्याइतक्या मोलाच्याही नसतात. अयोग्य आसक्ती आणि इच्छा यांवर मात केली, तर क्षुल्लक गोष्टींचा मत्सर करण्यापासून आपण मुक्त होऊ शकतो.

आध्यात्मिक जीवनातही मत्सर असू शकतो. जे देवावर प्रेम करतात आणि त्याच्या इच्छेप्रमाणे सेवा करण्याचा प्रयत्न करतात, त्यांना कधीकधी असे वाटू शकते की इतर जण आपल्यापेक्षा अधिक पवित्र आहेत किंवा त्यांच्या आध्यात्मिक जीवनाला अधिक फळ येत आहे. दुसऱ्या व्यक्तीमध्ये एखादा सुंदर सद्गुण, तिचे यशस्वी प्रेषितकार्य किंवा देवाने दिलेले एखादे विशेष कृपादान त्यांना दिसू शकते. त्याचा आनंद मानण्याऐवजी, आपण स्वतः केलेल्या कार्याची दखल घेतली जात नाही, याची त्यांना खंत आणि राग वाटतो.

आध्यात्मिक मत्सरावर उपाय म्हणजे खरा आनंद, दयाळूपणा, कृतज्ञता, देव व शेजाऱ्यावरील प्रेम आणि प्रत्येक व्यक्तीचा आदर. इतरांमधले पवित्र सद्गुण पाहून आपण आनंद मानला पाहिजे आणि देवाचे आभार मानले पाहिजेत. त्या सद्गुणांची प्रशंसा करून ते नम्रपणे आपल्या अंगी बाणवण्याचा प्रयत्न केला पाहिजे. संतांसारखे जीवन जगणारे लोक आपल्याला भेटतात तेव्हा, म्हणायचे तर आपण “एकाच संघात आहोत,” हे लक्षात घेतले पाहिजे. जे मत्सरावर मात करतात, ते इतरांना प्रोत्साहन देण्यासाठी आणि त्यांचे आभार मानण्यासाठी आवर्जून पुढे येतात. त्यांच्या जीवनात देवाची कृपा कार्यरत आहे, म्हणून ते देवाची स्तुती करतात. एखाद्याला अपयश आले, तर आपण त्या व्यक्तीविषयी मनापासून कळवळा बाळगला पाहिजे, घाईघाईने तिच्याविषयी निकाल देणे टाळले पाहिजे, तिच्याशी दयेने वागले पाहिजे आणि तिला कशी मदत करता येईल याचा विचार केला पाहिजे.

क्रुसावरून येशू त्या चांगल्या चोराला म्हणाला, “आमेन, मी तुला सांगतो, आज तू माझ्याबरोबर परादीसमध्ये असशील” (लूक 23:43). या वचनातून मत्सरावर कशी मात करावी हे आपल्याला समजते. एका पापी व्यक्तीशी येशूने दाखवलेल्या विलक्षण उदारतेतून तशीच इच्छा आपल्या मनातही जागी व्हावी. प्रत्येक आत्मा स्वर्गात देवासोबत सदैव राहावा, अशी ओढ आपल्या मनात असेल, तर इतरांचा चांगुलपणा पाहून आपण दुःखी होणार नाही किंवा त्यांचा हेवा करणार नाही; उलट, आपल्याला दिलासा आणि आनंद मिळेल.

आज मत्सराच्या कुरूप पापाचे चिंतन करा, पण ते करताना आपली दृष्टी स्वर्गातील आध्यात्मिक संपदेकडे वळवा. ती आध्यात्मिक संपदा इतरांच्या जीवनात दिसली, तर देव तुम्हालाही आपली दाने विपुल प्रमाणात देऊ शकतो, हे लक्षात ठेवा. इतरांच्या चांगुलपणाचा आनंद माना, त्यांच्याकडून शिकता यावे म्हणून प्रार्थना करा आणि ते देत असलेल्या चांगल्या साक्षीबद्दल देवाचे आभार माना.

माझ्या उदार प्रभू, जे तुझ्यावर प्रेम करतात आणि तुझ्या पवित्र इच्छेप्रमाणे सेवा करतात, त्यांच्यावर तू भरभरून आशीर्वादांचा वर्षाव करतोस. माझ्या जीवनातील सर्व प्रकारच्या मत्सरापासून मला मुक्त कर. इतरांच्या जीवनात तू ज्या ज्या प्रकारे जिवंतपणे वावरतोस, त्या प्रत्येकाविषयी माझ्या मनात खरे प्रेम जागव. इतरांचे सद्गुण पाहताना माझे हृदय पवित्र आनंदाने आणि कृतज्ञतेने भरून टाक. तुझे दैवी कार्य आम्ही मिळून पूर्ण करावे म्हणून तू ज्यांना माझ्या जीवनात आणले आहेस, त्यांना माझ्याकडून प्रोत्साहन मिळू दे. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.

हेही पाहा: अठ्ठाविसावा दिवस: क्रुसाच्या पायथ्याशी 40 दिवस

अनुक्रमणिका

प्रायश्चित्तकाळासाठी आणखी साहित्य